Skip to main content

Full text of "Corpus iuris canonici : Gregorii XIII pontif. max. auctoritate post emendationem absolutam editum, in duos tomos diuisum et appendice nouo auctum cum necessariis indicibus"

See other formats







WT. 






p^afc»- 






53 



.-*%»«.' 




•fSfcF 5 * 






bjs^^JjA/Uw^ 



CORPORIS 

IVRIS CANONICI 

TOMVS SECVND VS 

DECRETALES 

I V S S V 

GREGORII IX. 

COLLECTAS 

CVM LIBRO SEXTO 

CLEMENTINIS 

ET 

EXTRAVAGANTIBVS 

TVM IOANNIS XXII TVM COMMVNIBVS 

CONTINENS 

E T 

APPENDICE VARII ARGVMENTI 

AVCTVS. 




Ivsti Henningii BOEHMERIj ic. 

DISSERTATIO ALTERA 



DECRETALIVM PONTIFICVM ROMANORVM 

VARllS COLLECTIONIBVS ET FORTVNA. 



§■ I 

omvS secvndvs wrporis iuris canonici ex decretalihus pontificum prse- 
cipue conflatus eft , quce olim epiftolx pontificum erant , in quibus con- 
fulti de quaeftionibus difciplinae ecclefiafticae dubiis fentcntiam fuam ede- 
bant, et ita rogati ad inftar ICtorum fimul decernebant i) , quo iure eflet 
vtendum. Quia enim ecclefiae Romanae magna ab antiquo fuerat au&oritas 
in occidente , in concilio Nicasno 2) corroborata , ficuti in oriente An- 
tiocbenoe, Alexandrinne ac Hierofolymitanae : frequentiflimae ad eam factse funt ab aliis fedibus re- 
lationes 3) de dubiis iuris articulis, de quibus fententiam fuam in refponforiis litteris ediderunt, 

dili- 




1) Olim quidem decrcta verfabantur circa caufas litigiofas, et ea 
defignabarit, qusc, cauft cognita , ftatuebantur et pronunciabantur a 
prsEtoribus, prjcfidibus aliifque magiftratibus maioribus , imo etiam ab 
lpfis principibus et fic pro tribnnali tantum, non de plano , inrerponcban- 
tur. /. 7. /• 10. D de confirm. tut. I. ]. /. g. de bon. pofjejf. Breuiter : 
quicquid ex de^reto ftatutum crat , decretak vocabatur. Sic qusdam bo- 
norum pofTcilio decrcto dabatur, /. 14. / f. D. de bon. pojfeff. amtra tabk l. 2. 
/. u. D. ad SC. Tertull. quae ea de caufa decretalis appellata e!t in /. ;. 
/. 7. D. de fuccejf. edict. I. 2. /. 1. D. qnis ord. in pojfejf. feru. Vocantur 
etiam epiftolas pontificum decreta , vt innuit dionysivs exiguus in 
tolleilione decrf torvm pontifcmn Romanorum. quam zacharias 
papa in capitulis ad Pipinum, maiorem dovms, et vnitterf, epifcop. in regn. 
Franc. conftitutosdt anne DCCTtLVlII. apud carolvm cointivm 
tom. V. annal. ecckj. Wranc. ad it. ann. n. r. et 6. laudat fub appeilatio- 
ne libri decretorvm B. leonis. Sed longc in fenfu diuerfo, 
quia pontificesde caufa, intcr partes controuerfa , atqiu cogni:a, non di- 
cebant fententias , fed confulentibus refpondcbant , et inde epiftolae eo- 



rum decretales feu decrita diflas fuerunt : fovfan ideo , quod vim decreti 
habere rieberent. 

2 In c. VI. antiqni mores obtineant , qui fnnt in Ac^ypto , Lybia 
et Pentapoli , vt Akxandrinns cpifcopus bornm oninium habeat poteftatent 
quoniam illa eft Rsmano etiam epifcopo confuetudo. De menre,hui;is cano- 
nis dixi in obferuat. ad Petr. de Marca de conc. facerd. et imp. libr.i. c.j. 
obf. 6. Ad hanc, quae Romana ecclejia olim tributa erat , auiloritatein 
prouocat uinaevs libr. III. adn. haref. c. ;. cam oppofuit hsre- 
ticis , vocatque maximam,, antiquijfmiam et omnibus cognitam a gloriofijjimic 
dnobus apoftolis, Petro et Paulo, fuvdatam et conftitntam ecclejiam. inde 
concludit : ad hanc ecclefiam potentiorem principalitatem ve ejfe e(l oinnem 
conuenire ecckjiam , h. e. eos % qui funt vndique fideles , in qna femper ab 
his , qni fnnt vndiquc , confernata eft ea , qua eft ab apoftolis traditio. 

5) Quia magna epiicopi Romani erat auitoritas ; non mirandum 
eft , frequenter ad eum faitas fuiffe relationcs : verum non tam ex we- 
cejfttate, quam libcra voluntate, quemadmodum olim Scabinatus Ma^de- 

bur- 



II 



Diflertatio de decretalium pontificum Romanorum 



diligenter in archiuo ecclefiae Romanae feu regeftis 4 ) afferuatae. Neque enim eo tempore edicc- 
bant , feu proprio motu leges generales ecclefiis dabant epifcopi Romani 5 ) y (quo tunc no- 
minegaudebant,) quod negotium conciliis proprium erat, in quibus noui canones de difciplina 
ecclefiaftica etiam condebantur , ipfimet autem confulti refponderunt de /«r^iam conftituto^kzwn- 
dum canones fcriptos, quibus fe quoque alligatos effe profitebantur. 6) Neque fequalem cum 
canonibus autoritatem ab initio habebant eorum decretales , fed fcriptis ecclefiafticis reliquis pro- 
batis accenfebantur , quorum vfus effet in ecclefiis ficuti aliorum do&orum ecclefoe 7): quam- 

uis 



hurgenfis a gentibus Polonis aliifque faepe confultus fuit , qued lunuin 
Gerinanicotum optimi inrerpretes in eo elTc cvederentur : quamuis hoc mo- 
do nullam iurifdittionem in alias gentes exercuerit. Ad hanc praregatmavi 
mitoritatis prouocat innocentivs I.i» epift. ad epifc. Nncertanum, 
fcribenS: mirari non pojfnmus , dikitionem tuam fequi inftituta matorum, 
tnmia, quaqtte pojjiint aliquam recipere dubitationem , ad nos quaji ad c A- 
P v t atque ad apicem epifopatus referre , vt conjulta videlicet fedes 
itpoftolica ex ipfius rebus dubiis certum aliquid faciendumque pronunciet. Ex 
commnnione ecclejiarum inter fe nafcebantur hse relationes , in qua praeci- 
pue ad eas, quae autToritatis pondus habebant, refpiciendum erat. Ipfa 
communio potiflimum literis conferuabatur , quae de negotiis eccleiia- 
rum agebant , vt innuit alexander Alexandrinus apud s o c r a- 
T e m Hbr. 1 hift. eccl. c. 3. aiens : Cum in facris literis Jit vnum corpus ec- 
clejia cathoha . nobis traditum et praceptum, vt concordia et pats vtncu- 
lum firmum teneamus : conjentaneum eft , vt per literas colioqnamur tnter 
nos. Tale commercium lirerarum tunc in primis neceftanum crat, 
quando dubia de fide vel etiam de dijciplina ecckjiaftia incidebant, quod 
vtilitas communis ecclefia: , quae communi omnium cura et confilio con- 
tinebatur, poftulabat. Ita rationes fubduxit cyprianvs epift. jf. 
tdit. Brem. ad clerum Romanum fcribens : Et dileitio commnms et ratto 
expojcit. fratres carijftmi , nihil confcieittia veftra fubtrahere de hts , qua 
ttpnd nos geruntnr , vt fit nobis circa vtilitat m ecclejiaftica adminiftrattoms 
comvmne conjilium. Ipfe clerus Romanus epift. f6. in eo cum lpfo con- 
fentiunt. ref.ondenres circa finem : omnes nos decet pro corpore tottus ec- 
clefia , cuius per varias quafque pronincias membra digefta Juvt ,excubare. 
Dum ergo comvmni confilio pro ialute communi eccleliae excubabant : ni- 
hil conuenientius erat , quam , in caufis dubiis , conjilia praecipuarum 
ecclefiarum expetere, quae tamen non neceflitabant , fed prudenti ratio- 
ne expendenda et in vfum trahenda erant. Id agnofcebat s 1 r i Cl v s 
m epift. adHimeriuw,Tarraconenfem epifcopnmjcvibcns: conjultattom tna 
refponfum compete?is non negamns : atque innuebat , fe cenjilium dare, non 
vtandare aut iutert, quod etiam c. c. dt epift. agnofcit : de his yero non 
in ojigrne dileitio ttta fedetn apoftolicam credidit conjulendum. Taha confi- 
lia admodum rei communi ecclefiafticae profuifTe , inkocentivs I. 
in epift. adExnperinm, epifcopttmTolofanum, agnofcit his verbis : Equtdem 
AiMlio tua, iiiftituta Jecuta prudentium, ad fedem apoftolicam referre mulmt, 
qnid deberet de rebtts dubiis cuftodire potins, quam vjitrpatione prafnmta, 
tjna Jibi viderentur , de fmgulis obtinere. Cur enim magis pudendum pute- 
vms, difcere aliqnid , quam omnino nefire? mihi qttoqne ipfi de conlattone 
doctlitas ac edat , vt perfcrutatis rationibtts ad propojita refpondere compellar, 
toqtte fit , vt aliquid Jemper addifcat , qui poftulatnr, vt doceat. He ratio- 
nes pertihebant ad regulas prudentise et confilii , nec m his relattonibus 
aliqua vis imperii quserenda erat. 

4 ) Regefta et re^iftra medio auo vocata funt fcrinia , in quibus 
€hartse et refcripta afleruata funt, vt obferuaui ad c. 2. X. de confttt. 
not. fi. ) 

c^ Ad minimum , quae in decreto gratuni traditae funt pon- 
tificum epiftola, non funt edicla nona, fed fecundum canones compofi- 
ts fentenriae, quibus fe ligari , femper agnouere. In decretahbus vero 
pontificum talia occurrunt frequentius prcfertim gregorii IX. vt 
intuenti manifeftum erit. Nihilominus tamen , poteltatein tdttla con- 
dendi , feu kyslatvriam ex feculi IV. et V. monbus iam exercuiffc pon- 
tifices, perfuafiflhnum habuit p et r v s de m a rc a de C. S. et imp. 
libr 1 c 8 et quidem primo ex fanitione valentiniani lmpera- 
toris ' quse in calce cod. Theodof tom. VI. tit. 24, occurrit. hilari v s, 
epifcopus Arelatenfis, metropolitana digmtate, cognitione l e n i s . m 
conciho, anno CCCCXLV. celebrato, exutuserar, quain ientemiam 
refcripto vahntinianvs confirmauit , ex apoflohcae fedis prima- 
tu atque hfec adiecjl: Vernm ne Ittis faltim inter ecckftas turba najcatur, 
vtlin aliquo mivni religionis difiplina videatnr ; hac perenni fanttione de- 
ctrntmusftte qttid tam epifopis Gallicanis ,quam aliarnvt prvuivciarnm cen- 
tra cevftfettfdhtem vtterm liceat Jine viri venerabilis,papa vrbis aterna,au- 



itorhate tentare : fed illis omnibufque pro lege^, quicquid fanxit vtl 
fanxerit apoftolica Jedis auittritas. Circa haec verba obferuo , ( a ) fen- 
tentiam l e n 1 s I. fuifle latam in concilio Romano contra hilakivm, 
cui propter primatnvi merito haec attribuenda erat aucToritas , vt itnpu- 
gnari amplius non pofTet. (b) Qnicquid evgo in coniliis celcbratis fta- 
tuerat pontifcx de caufis dubiis, perenni auitoritate conftabat: quia fe- 
cundum canones inhis de caufis contentiofis decevnebatur vt plurimum, 
ct fententiae contra delinquentes ferebantur. Atque ita (c) verba vltima 
imperatoris fine dubio reftringenda funt ad iudida pontificis , in conciliis 
exercita , quorum fententiae impugnari non porerant. Dcnique (d) quae 
in conciliis a pontificibus congregatis conftituta erant, vim canonis ex 
hac fanitione accipiebant, quod tamen ad ea cxtendi non poterar, quai 
extra concilium noniter et proprio motu edicenda erant , a quo etiam eo 
seuo abltinebant , fcientes, in conciltis demum nouos canones ferendos 
efle. Secundum argumentum ex libekii decretis, quibus concilii Ari- 
minenfis , vocem conjnbftavtiahs eliminantis , fententiam et conclufa re- 
fcindebat. Yt cnim probet siricivs c. 1. baptifmum, ab Arrianis 
collatum, non efle iterandum, his vtitur argumentis: cum hoc Jieri e% 
apoftolus vetet , et canones contradicant , et poft cajfatum Ariminenje conci- 
hnm , vtijfa ad pronincias a veneravda vtemoria pradecejjbre genera ia de- 
creta prolibeant. Sed hac reiciflio rurfns facla eft fub liberio in 
concilio Romauo , aniio CCCLXVI. celebrato, apud hardvinvm 
tem. 1. p. y.fj. quod etiam epiftola epifcoporum Italiae ibid p 74;. rclata 
indigitat. Vocantur haec decreta generaita , quia ad prouincias occiden- 
tales generaliter mifla erant, ne corrumperentur dc.reto concilii Arimi- 
nenfis ; quamuis ante valentiniani fandionem nc quidem de- 
creta conciliorum Romanorum pro kgibus agnita fuifTe videanrur: quia 
alioquin ea fancTione opus non fuiflet. Inde vero minime colligi poteft, 
pontifices etiam extra concilia edixifle , quod ipfe agnouit li berivs 
in epift. ad constantinvm Ang. 

6) Id aperte fafllis cft zacharias pontifex in not. 1. laudatus 
apud cointivm cit. ibid. I010. Ad capitula tranfmifla enim rcfpon- 
furus haec praemifit: Itaqtte vt fiagitanit a nobis cum veftro covfnltu fupt- 
rius ejfatus Jilius nofter Pipinus , vt de omnibus capitnlis , qnibtts innotttit, 
rejponjum demns , in quavtum Domino dante vakmtis, de vnoqnoque tO.pi- 
tulo ivferius confriptunt , iuxta qnod a fanilis patribns traditum habemus, 
et facrorum canonum Jhnxit anitoritas, etiam nos , quod , Deo injprante, 
apoftolica auitoritate decernere potninus , vtandauimns in refponfis , h. e. in 
refponfione cxpreflimus et declarauimus , ficuti literis ea mandare dici- 
mur, quae in tcriptis edimus. 

7) Dubitafle dionysivm exigutmt , vtrum aequalem cum ca- 
nonibus conciliorum haberent auitoritatem , vel inde liquet, quod de- 
cretalesa canon bus feparauerit , et eavum colleitioni locum poftremum 
dederit. Deinde g k l a s 1 v s in c. j. dift. XV. primum rcfert concilia, 
ab ecclefia vecepta, et /. /. addit: Iam nunc Jttbiiciendtim tft d< opufculis 
favitorum { atrmn , qua in ecclefia catholica recipiuntur. Atque inter haeC 
$. 16. etiam dccvetales epifcopovuin vefert his verbis : It.m dec> etales epi- 
ftola , quas beatijjimi papa duerjis temporibns ab vrbe Romana ;re dtuerfo- 
rnm patrnm confdtatione dederant , venerabil ter fufcipienda funt. Haec et 
fimil a opufcula diftingnit /, 27. ab hacreticis et apoci-yphis fcripti», ab 
ecclefia rcieitis. Venerabiliter quidem eas fufcipiendas ejje , monet ponti- 
fex , fed etiam /. tS- aflerit , quod cttm omni honore fufcipiamus vitas 
patriim. Eodem avgumento vfus eft hincmarvs tem. II. eper opufc 
XXXIH. c.2f. p. +8t- fqq- et difcvetionem efle adhibendain cenfuit inter 
fynodalia covcilia et apojiolcarttm vtrorum epiftolas , ita, vt his non aequalis 

cum illis tribuenda aucToritas eflet , quori teftimonio adduito gelaiii 
illnftrat. Interim non nego, quod, variis accedentibus caufis, poft col- 
leclionem vim intcrpretationis authentica aceperint ; qnia non noiium 
uts conftituerunt, fed ius dubinm declararunt, et antiquum vfum e.ckjia 
eccidentalis tradiderunt : ptaefertim cum omnibus infinuarent, vfum ec- 
clefiae Romanae omnibus ad imitationem efle propolitum , et fequcndum, 
vt jf.Jeqn. oftendam. 



variis colle£tionibus et furtuna, 



III 



uis contrarium epifcopis pedetentim aliis infinuare ftuduerint,etpoft colleBiones earum finem,quem 
fibi propofuerant , obtinuerint. 

§■ ". 

m a i ore m enim pedetentim acceperunt au&oritatem, et quidem vniuerfalem y poftquam col- 

ligi cceperunt decretales, et codici canonum adie&ae funt. Etenim ante omnia conftituerunt epifco- 

pi Romani Seculo IV. , Romanae ecclefiae morem ab ecclefiis occidentalibus obferuandum effe , a 

qua omnes aliae fua aufpicia deriuare deberent 8 ) f quamuis , hoc non obftante , diuerfi mores 

in fingulis ecclefiis feruati fuerint , in Gallia praefertim. Ex hoc principio collegerunt vlterius, 

in cafibus dubiis recurrendum ad fontem et ad matrem , vnde originem fuam traxerunt , eiusque 

iura infpicienda , adeoque eam neceffario confulendam. 9) Atque hoc ipfo faclum, vt paulatim 

relationes ad cuiiam Romanam crefcerent , et inde decretaiium copiaquaedam iam in promtu ef- 

fet. Primam earum colleclionem fa&am fub lf.one fuiffe , afferit P. deMARCA , additque, eius 

setate 10) codicem canonum vniuerfc ecclefix in latinum fermonem translatum, eique primum fubie- 

clas decretales pontificum , ex regeftis depromtas. 

§. III. 

ab hac fententia vero difceflerunt cardinalis agvirrivs 11), petrvs covstan- 

tivsI2) et caietanvs CENNIVS13), nec eum codicem, cui fubiectae funt decretales , ad 

tempora leonis I. referendum efTe , recte cenfuerunt. Interpretatio quaedam Jatina codicis 

gra!- 



8) Omnis in hoc fuit i n n o c e n t t v s T. vt hoc dogma , hanc 
fidem orbi chviltiano prorfus inculcaret, et omnes occidentis ecclehas 
ad difciplinam ecclefise Romanse eiufque mores componeret, lta, vr, quic- 
qnid iuris in ea , illud vbique obferuandum elfet. Quis enim nefctat, fcri- 
bit ad d e c e n t 1 v m, Lugubinum epifc< pum, aut von nduertat, ul quod a 
principe apoftolornm,Petro,Roman« ec lefia tradittm eft , ac nunc vfqne cu- 
(toditur ab omnibus debere Jeruari , vec Jnperduct aut introduct altqutd, 
qnod ani anttoritaum non habeat. av.t alitmde accipere videatttr exemplum ? 
pralertiit cum fit mavifeftum in omnem Italiam G.llias. Hifpantas , Afrt- 
cam atqne Siciliam ivjnlafque interiacentes , vnllttm inftituijje ecclefias , nifi 
eot auos venerabilis npoftolus, Petrus, ant eitts fnccejfores conftttuertnt Jacer- 
dotes ant l %ant , fi in its pro: ivciis alius apoftolontm innevttnr aut legttur 
docuite Q>*iJ> non legtmt , quia nujquam ivnevinvt oportet eos hoc Jeqni, 
t,node'ckJwRo.rava cuftodit , a qno eos privcipinm accepijfe twn dnbiumeft: 
ne dum peregrinis ajftrtionibns ftudeavt caput ivftitntiovum vtdeantur omtt- 
tcle Vnkuvn et pvimavium fundamentum diiciplmje ecclefis Roman* 
in 'traditione, ab apoltolo petro dedu^a, collocatum eft: quod ad- 
modum lubricum elt , vt vel lites de pajchatos die et temntts docent, 
teftibus 1 r e n a e apud evsebivm libr. V. c. ir. et socrate 
Ubr V c 22 ln verbis pnecedentibus pvxmitevat i n n o c e n t i v s, 
inde diuevntatcm in ordine ecclejtafiico paflim inrroduaam fuiflc , dum 
vni&ifqne non, quod traditum eft fed quod fibi vijum fuertt , hoc exiftt- 
mttlibt tentndnm : quanmis credibilius exiltat,ex hbcrtate . in qua 
omne, ec Jefia conftirut« fuerunt, hanc vavietatem introductam fu ffe. 

o) ita ex prsemiffis prindpiis rationes ad minimum (ubduxit i n- 
n c e n t 1 v s I. cit. I. aitque : quibus confultationibus idcirco rejpon- 
demns von quod te aliqna ign rare creda>us fed vt maiori autoritate vel 
tuos ivfiitnas, vel, fi qui a Romana ecckjta ivftitutionibus erravt , vt commo- 
nens aut indicare non dijferas , vt Jcire valenm s,qut fint qut aut voutta- 
tet inducunt aut altertns ecclejt* , qu vi Romatue extjit ant conjuetudtnem 
elTe (eruandant. I D e m in.ukat v\ ct k\ cio , epij opo Rhoromagenfi, et, 
propter eos igitur , fcribit, -7«« veligtwrantia vel deficlta non tevent ecck- 
ftatticam diftpHnatn , et multa non prajtuuevda pra.nmunt , recle pojtnlajtt, 
vt in illis parubns iftl Jmodi , quam tenet ccckjut Romava , Jorma Jeruetur. 
Nn« quod nona aliqua prx epta imperentnr . Jed ea qua per dejtdmm an- 
tiqmrum negkttajunt, ab omnibus objernari cnptatms; qu* tamen apofto- 



lica et patrum traditione fimt conftituta. Idcm quoque in aliis epiftolis, 
imo et eius fucceffores ingeminarunt, quEomnia exccrperc non vacat. ' 

10) Hoc certum elt, codicem canonum grsecum in covciiio Chalce- 
donenfi iam in promtu fuifle , ex quo quidam canones recitati funt. 
Hunc Romam legati pontifkis cum detuliflent: auftoritate 1. e n 1 s I. 
euin non tantum latino fevmone donatum , fed re vera nouam canonum 
colledtionem factam fuifle, cenfet ma rca, quod his adieiii fuer ntSar- 
dicenfes , XKVII. canones concilii Chalcedonenfis , er tandem Afvicani, 
reie£tis tamen canonibiis apoftolornm, qui dicuntur, adiectis vero decretis 
pontificum , prout etiam retuli in pvtefat. ad decretum Gratiavi jf. XI. 
lit. y. Duos huius compilationis codices MSCtos monaftcvii Riuipul- 
lenfis in Catalonia fe evuiire, teftatur petrvs de marca de veter, 
coll c~t. cavon. cx quibus prsefationem exhibuit, quje de annexu decreta- 
lium teitatur his verbis: Subii.ientes etiam decreta prafnlnm Romavorum 
in qnibtts , pro culmive fedis apoftolkts , von impar conaliornm extat av.Ho- 
ritas ■ qnatenns ec kjiajtici ordinis dijciplina in vnttm a vobis contfa atque 
digefta , et Jhtcti prajuks paternis covjlrivgavtur regulis , et obedicntes ec- 
cl.fice miviftri vei poptdi Jpiritualibus imbuantur excmplis. Hcec fi vert 
funt ; pnma decvetalium collectio 1. e n i s I. fuggeftioni vel manda- 
to , nrn vero diokvsio exigno arrribuenda : cum tamen illius mcn- 
tionem non iniiciat, id non omifluvus, fi iavn quatdam de«.retalium an- 
tea facta fuiftet compilatio. Denique fi iam antea quxdam fada tem- 
pore leonis I., codki latino tantum pauciffims epiftola; fubiici po- 
tuerunr , vt siricii, 1 n n o c e n t 1 1 , zosimi, «onifacii 
c o e 1. e s t 1 n 1 et aliquot forfan leokisI. in quibus ue.eflarlo ha;c 
colleitio fubfiltere debuit, fi coniectur» p e t r i de marca lu us 
relinqucndus. Vfos fuifle Gallicanos epifcopos vfque ad rempora c a- 
r o l 1 M. hoc prijco codice, obfevuat idem cit. ( c. II. jf. 2. adcoque 
pvobabilc effe credir , paffivn leonem in pvouinciis eum mifiiTc, eiuf- 
que vfum commendafle: cnm etiavn eius vfus inHifpania er Afvica fue- 
rir. Haec opinio adeo mihi probabilis olimfuir, vt in dijf. pralim. ad 
decret. Gratinni cir. 1. eundem errauerim errorem, 

11) Tom. I. covcil. Hijpan. in prccf. 

12) Tom. I. epiftol. pontific. Roman. in praf. n. tc». 

15) ht prtefat. dijfcrt. de antiqn.ecclef. Hifpan. f.is.fqq. 

a 2 



IV 



Diflertatio de decretalium pontificum Romanorum 



graxi quidem poflChalcedonenfis concilii tempora fa&a, Sardicenfibus aucta, et a ivstello et 

voellio publicata eft 14). Aft in hac prifca verfone latina decretales pontificum non apparent 

nec ordo conciliorum , quemtenuit codex canonum graxus , in ea feruatus , imo demum pofl 

leonisI. tempora compofita efle videtur, quod in ea canon XXVUL concilii Chalcedonenjis. 

cui leo dicam fcripferat , reperiatur 15). Inde quoque eft , quod evlgentivs ferran- 

d v s , ecclesiae Carthaginenfis diaconus , qui aetate 1 v s 1 1 n i a n i adhuc vixit , fed ante d i o- 

nysivm breuiationem canonum fcripfit , nulla compendia ex decretis pontifcum adduxerit 16). 

certo indicio, eum prifca verjione latina^ non ea, quam P. de marc a tempori et aucloritati le o- 

nis I. attribuit , fed eo tempore fme dubio adhuc incognita fuit , vfum. Neque enim probabile 

eft , illum fynopfn horum decretorum ormflurum , fi tempore leonis I. iamverfio latina cum 

annexu decretalium epiftolarum compilata et ad Africanos pariter , ficut ad ceteras prouincias. 

transmifla fuiflet, ceu manifeftum reddit cresconii breuiarium canonicum, quod poft d i o n y s i i exi- 

gui tempora fcriptum, in quo compendia decretalium tradita funt a?que ac canonum^ non alia de 

caufla, quam quod illa colle&ioni fuae primus inferuerit dionysivs exigvvs. Quac cum ita fint: 

omnino prseferenda eorum fententia , qui laudatos a P. de marca codices ad feculum fepthmm 

referuntet ecclefiae Hifpanae aflignant, vel etiam isidoro Hifpalenfi cum cennio attribuunt, 

de qua colleclione infra §. VII. agendum erit fpecialius. 

§. IV. 

nihil ergo fupereft , quam vt gloriam colletlionis prim<e decretalium epiftolarum pontifi. 
cum Romanorum tribuamus dionysio exigvo, qui tempore i vstiniani legum ciuiliurn 
noui archite&i, floruit 17). Poftquam enim hortatu et fuggeftionibus stefhani Salonitani indu- 
clus nouam canonum graecorum translationem perfeciflet , illamque variis additamentis ex fcitis 
occidentalis ecclefiae auxiflet: patilo poft curam fuam extendit, fuafu ivliani, cardinalis presby- 

teri 



14 ) Tom. 1. bibliotb. iur. canon. veter. p. tyr. transhtionis 
prifctt etiam meminit Dionysivs exiguus in prafat. ad cod. canon. 
ecckf eiufque confifione fe offenfum ait, atquc inductum, vt nouam in- 
terpretntionem conficeret. Vtrum vero bac prifca translatio eadem fit, 
quam ivstelivs exhibet ,. admodum dubium, vt ex nvt. fequ. appa- 
rebit. Varise enim videntur fuiffe verfiones latinae. Sane, Romx codex 
canonum nullus latinus ante dionysii exigui tempora adfuifTe vidctur, 
qni auctoritatem authenticam legum ecclefiafticarum haberet , vt p e- 
trvs covstaktivs tom. 1. cit. I. u. ff. redte docet. Roiiie qui- 
dcm cognita effe potuit quasdam prifca translatio , cuius meminit d i o- 
n y s i v s : fed inde minime euincitur , eam aultoritatem authenticam ha- 
buiffe , aut fub aufpiciis leonis I. poft concilium Chalcedonenfe, 
eam factam fuifle. 

15 ) Grauiter offenfum fuifle ieonem I. c 1%. concilii Chakedo- 
nenfis , notum eft , adeoque eundem Romana non recepir ecclefia , nec 
dionysivs fuae colleclioni inferuit , qucm tamen prifca verfto latina, 
extra vrbem Romanam forfan condita , retinuit, et inter Conftantinopoli- 
tanos retulit. Vndemultomiuus hajcRomae au£toritatem haberepotuit : 
pracfertim cum , quse in promtu fuerunt verfiones , priuato ftudio com- 
pofuas effent. 

16 ) Laudat quidem ferrandvs concilium Z^Uenfe ex epift. pa- 
pts sikicii: fed ideo e.iftola facit mentionem , quia in ea canones 
huius concilii relati et tranfmifli fuerunt epifcopis, per Africam conftitu- 
tis. Vid h a r D v 1 k. tom. 1. concil. p. gtj. D.creta autem pontificum 
nulla memorat. 

17) dionysivs exiguus, celebris fui temporis fcriptor, iam flo- 
ruit circa feculi V. finem vfque ad annntn DXL. et fic tempore impera- 



tons 1 v s t 1 n 1 a n 1, fub quo in colligendis et corrigendis Wibus tor 
egregia ingenia fuerunt occupara. Cosuus ei fuit cassiodorvs 
qui eum obferuauit , emfque vits interfuit , vt ipfemet teftatur de tn 
ftiu dimn. lect. c. 23. his verbis : qui mecum di«kcticam kgit, et in exem 
plo glonefi magifterii plmimos annos vitam fuam Dominoprajiante trmfemit 
De vita eius, monbus et litterarum prsftantia lxec habet : Fuit noftris 
temponbus d.ionysivs monaclms , Scytlm natione , fed moribus ovinine 
Romanus , in vtraque lingua valie doctifJimHs , reddens in attionibus Fuds 
quam mhbris Demini kgcvat, aquitatem, qui ftriptmas diuinas tanti cu 
nojitate difatjferat atque mteUexerat , vt,vndecunque interrogatus fuiffet i,a 
ratum haberet competens fine aliqua dilatione refonfum. Poft pnuca mlk~ 
ftionis huius facit mentionem, et, qui petitus, ait, asTEPHANo eptfcoba 
Salomtano, (Dalmatia: et Croatia: mctropolitano,) ex gracis exemplaribnis 
canones ecckfiafticos , moribus fnis , vt erat planus atque difertus masma 
eloquentia luce compofuit , quos hodie vsvceleberrimo ecclefa Po 
mana compkOit Ar. Veritatem huius aflerti illuftrat ipfa d i o n y s 
prafatio , quam ad s t e p h a k v m Salonitanum direxit , ct 1 v s 1 je l 
l v s atque voellivs in biblioth. iuris canon. vettr. tom. 1 p W1 re " 
tulcrunt , m qua fpecklia huius translationis enarrat. Ait • miammis 
chariffimus frater nofter Laurentius ajjidua et familiari cohortatione paruiea 
tem noftram regnlas ecckftafticas de graco trmsferre impukrit , confiilvne 
credo prifca translationis efenfus : nihileminus tamen ingeftum tua beatitu. 
dims conjideratione fufcepi : et cetera , quse referuntur in hac prsefiirione" 
ordinem et augmenta aliaque , in quibus a prijca translatione diftert' 
concernentia , qua: hic examiaare nolo, tantum de pima ceUectione At 
cretatinm primario follicitus. 



variis collectionibus et fbrtuna. 



V 



teri tituli S. Anaftafiae , ad decreta feu epiftolas pontificum Komanorum decretales congerendas. Eas 
feorfim fine dubio edidit propriaque prsefatione inftruxit,quamuis poftea codicicanonumvniuerfae 
ecclefia?, a fe nouiter compofito, hoc decretotum corpus adiecerit, vel alii poft eum, vt iungeretur, cu- 
rauerint,quodRomae illis non imparem auctoritatem cum canonibus eo tempore adfcribendam efTe cen- 
fuerint 1 8). Haec compilatio prima tantum oclo pontificum decreta a s i r i c i o vfque ad^NASTASivM 
continet, atque fub symmacii o ante annum DXIV. quo deceflit pontifex, fine dubioin ordinem 
redacla. 19) Vtut vero aufpiciis ecclefise Romanae haec collectio minime facla, fed priuato aufu 
fufcepta : eidem tamen admodum grata et accepta fuit , vt mox in vfum trahi atque in decifioni- 
bus caufarum ecclefiafticarum, vt opus autbenticum, laudari potuerit, ceu exemplo fuo ioannes 
II. in caufa contra contvmeliosvm, epifcopum, variorum criminum reum, et anno DXXXIV. 
depofitum , palam docuit , codice hoc vtroque vfus. 20) Temporis fucceffu hoc decretorum 
opus incrementa noua ex fubfequentium pontificum epiftolis2i) accepit,quae laudat leo IV., 22) 



et 



18) Occafionem huius colledtionis iple dionysivs indicat in 
prafatione, cuius ex perantiquo codice iacobvs sirmondvs com- 
potem fecerat henricvm ivstellvm, quam eidein in bibliotb. 
iuris tanon. vet. tom, 1. p. /#j. pracmifir, 10. hardvinvs vero tom. I. 
concil. p. 3. reguftauir. Verba, huc pertinentia, haec funt: Domino vene- 
rabili mihi Iuliano , presbytero tituli favtta Anaftafia , dionysivs f.xi- 
6vvs. Sanclitatis veftra piis excitatus ftudiis , quibus nihil prorjus eorum, 
qua ai ecclejiafticam dijciplinam pertinent , omittit inquirere , prateritorum 
fidis apoftolica prafulum conftituta , qua valui , cura diligentiaque colkgi , tt 
in qucndam redigevs ordinem titulis diftinxi compojitis : ita duntaxat , vt 
Jtnguhrum pontificum , quotquot a me pracepta reperta funt , Jub vna nume- 
rorum Jirie terminarevi , omnesque titulos huic prafationi (ubnecterem eo 
modo , qtio d v D v M de graco jevmonem patrum transferens cavoves ordi- 
natum , quod vobis nimium placuijji cognnneram, Excitatum ad hanc col- 
lectionem faciendam fe fuiffe afferit dionysivs a presbytero iviia- 
>j o tituli tcclefia S. Anaftafia , qui vltra feculi V. finem vixit , vt indi- 
eat, jynodns Romana I. anuo CCCCXCIX. celebrata, cui fubfcripfit, tefte 
catalogo presbyteroruin fubfcribentium apud hardvinvm tem. II. 
concil. p.p62. inmargine idem obfcruantem his verbis: Adeunt, aGelaJio 
papa educatum, fcripjit Dionyfius exignus epiftolam , qua exftat a nobis edita 
tom. /. p . j. Auguror , circa finem feculi V. tempus translationem codi- 
eis grxci publicatam fiuffc, tantumque temporisinteruallum intertrans- 
lationjm canonum gracorum et codicis decretorum pontificum Roma- 
norum Dionyfiani publicationem intercefiiffe : vt in huius prsefatio- 
ne reftc aiTerere potuerit , illam dudum compofitam eo tempore fuifTe, 
quod tempus in initium feculi VI. (ine dubio incidit. Ad minimum 
fub symmacho pontjfice decretorum colledtio confedta , qui ab 
anno CCCCXCVIII. vfque ad annum DXIV. d. XIX. lul., quo mor- 
tuus , fedi Romana: ecclefis prajfuit. Definit enim. dionysivs in 
anastasio , anno CCCCXCVIII. exftindlo , afferitque, fe tantum 
prater;torum fedis apoftolica prajultim decreta collegiffe : vt propterea 
nulluin decretum symmachi adiungere potuerit , fed euidens fit, 
Intra hoc fpntium, h. eft, ante annum praedictum decretafuifTe compilata. 

19) Recenfentur enim tantum decreta siricii , qui anno 
CCCLXXXIV. federe ccepit ,innocf.ntii I, zosimi, boni- 

TACII, COEltSTINI, LEONIS 1. GELASII et ANASTASII, 

qui , prout didtum , anno CCCCXCVIU. viuere defiit. Non ergo 
omnes epifcoporum Romanorum epiftolas retulit , quarum longe plures 
fue-unt , etiam eorum,, quos hic reccnfuit. Inter cyfriani epifta- 
las quEdam cornelii referuntur : nec aliorum deficit copia , vt 
i v l 1 1 I. quae ab athanasio in apol. II. liberii , quae ab h i- 
lario in fragmentis recenfentur , ne dicam de clementis e g re " 
gia ad Corinthios nomine ecclefiae Romanae fcripta epiftola , ac,quas 
covstantivs collegit, tom. I. epift. pontif. Roman. exhibuit. Iilas 
prateriir, quae iam infcnptis aliorum publicata: fuerant. Illorum vero 
pontificum fe colledtioncm potifiimum formafie, ait dionysivs, in 
quiDus pracepta ecclefiaftka et decifiones iurium ecclejiaftkorum dubiornm 
obuia :pfique cognita erant , qua: potiffimum in feculo IV. occurrunt, 
quc ptntifices interpretationem authenticam (ibi iain afferucrunr , eaque 
de caulfa has epiftolas decwa dixerunt. Sine dubio cognitum habebat, 



L E o N E M I. in epift. i. c. r. cauifle , vt decrctales epiftola pontificum , 
fandle obferuarentur , idemque gelasivm, a quo diosysivs 
educatus erat , conlHtuifTe, vr docet c.;. /. 16. dft.XV. adeoque fe hac 
collectione non inutilem laboreni fufcepturum effe , credidit. lntenm 
l e o n e m I. atque gelasivm , plurcs feripfiffe epiftolas , quam 
quse ab eo recenfentur, certum eft ; quas tamen omilit : quod,omni ad- 
hibita diligentia, eo temporeearum copiam haud habuerit , vel fini ui« 
eas non conuenire, crediderit. 

20) Gratam et acceptabilem ecclefia Romanse hanc dionysii 
compilationem fuiffe , ipfe cassiodorvs in verbis , not. 17. rel.itis, 
fatetur , additque ecckfiam Romanam vfu celeberrimo eam complexara 
fuiffc. Inprimisveio vfus eius apparuit annoDXXXlV. fub pontifica- 
tu l A n n 1 s II. qui ob crimina grauiora epifcopum Regenfem, c n- 
t v m e l 1 o s v m, ab epifcopatus ordine fufpenderat, vt refert in tpift. 
ad Cajareum Arelatenfem apud hardvin. tom. 11. concil. p. »;;. Vt 
vero olienderer , fe fententiain, canonibus conformem, dixiiTe , canones 
ipfos ex eolle&ione Dionyjiana fubieLit epiftoke , his vfus veibis: Qua 
vero de his canones pracipiunt , Jubter adkcimus , vt , qua facknda Jtmt, 
pofjitis cognofcere Inter hos vero primo loco exhibct capitulum VII. ex 
epift Syricii ad Hivierinm , vt appareat , eum traxifie (ementiam si R 1- 
c 1 1 ex collectione Dionyfii , qui in certa capitula eas demum diuiferat. 

21 ) ivsTELLvset voellivsik bibl. iur. canon. yet. tom. 
I, p. 249. feparatim hoc additamentum referunt hac fub rubrica : Col- 
lectio IL decretorum pontijicnm Romanoriim ab Hilario ad Cregorimn II. 
colleitioni I. Dionyjii exigui addita ; continens epiftolas hilarii, s i m- 

PLICII , FELICIS , SYMMACHI , HORMISDAE et GRF.CO- 

rii iuvioris , qui ab anno DCCXIV. vfque ad annum Dv.CXXXI. 
menf. Fcbr. Romanae fedi pr^fuit , et in quo nouus collector defiit. 
Corpus hoc iuris canonici anriquum anno MDXXV. primum Mogun- 
tise, et poftea Parifiis MDCIX. editum fuit a francisco pi- 
thoeo. Elegantior editio poftea anno MDCLXXXVl.Parifiis fuhfe- 
cuta fub tit. Codex canonum vetus ec lefia Romana a francisco pi- 
T h o e o ud veteres manufcriptos codices rcftitutus et notis illuftratus : cui 
p. 174. infertus eft tractatus de primatu ecclejia Romana , qui tamen ad 
hunc codicem non pertinet, vt fatetur editor in prafat. 

22) Etenim anno DCCCL. ad epifcopos Britanniae refcribit, atque 
decretalinm regulas , qus Romae Jimnl cum canonibns habebantur , 1 ecen- 
fet , ex codke Dionyfiano hauftas . vt docet c. 1. dift. XX. ln eo tnntum 
differt relatio leonis IV. in ipfo fonte, quod Ephefini concilii nec in 
eo , nec in codice Dionyfiano mentio facta , cujus tamcn gratianvs 
mentionem iniicit, quamuis hic etiam codices MSCti varient, et quod 
praeterea anastasii, bonifacii, et ff. licis dccretalcs in cit. 
c. i. non memorentur , quat ramen in codice Dionyfiano audt.0 rcferuntur. 
Parum eo tempore adhuc folliciti Rom;E fuilTe proceres eruditorutn 
de aliorum pontificum decretaiium colledtione videntur : quibus tanien 
leo I. et gelasivs generatim vim obligandi tribuerant, qvod 
ctiam vrfit nicolavs I. in c. 1. dift. XIX. cum tamen hodie amplif- 
fimum numerum epiftolarum leonis I. habeamus, quarum non me- 
minit x e © IV. fed , fe tantum illas detretalium regulas intellexiife , ait, 

qua 

* 3 



VI 



Diflertatio de decretalium pontificum Romanorum 



ct nicolavs I.23) quamuis ante tempora leonis IV. iam hoc modo creuerit, non vero eiins 
aufpiciis has nouas copias acceperit 24) , vt deinceps monftrabo, oftenfurus, iam hadrianvim 
hunc codicenijauctum et fua prasfatione munitum, caroloM. obtulifle atque ita denuo , vt ojwts 
autbemicum , agnouiiTe atque defideralTe , vt etiam per imperatorem in ecclefiis GalliiE et Germai- 
nia? introduceretur. Atque ita faclum eft , vt codex Dionyfianus tandem corpus iuris canonici im 
occidente conftituere cceperit. 

$. v. 

observo vero circahanc fyllogenDionyiianam decretorum papalium, (f) eam non illla 
mtentione colle&am fuhTe , vt publicam vim decidendi haberet, (neque enim hoc praeftare potiuit 
priuatus dionysii labor,) fed vnice priuatorum ftudiorum caufa , adeoque eum pro arbitriio 
optima quaeuis informationis et fcientise priuatse gratia elegifle 25), licet ex accidente euenerit, wt 
publicam auBoritatem acceperit , maxime Romae , in decidendo 26), quod epiftoke pontificuim 



qua hnbentnr apud vos etm eavonibns , ex colleitione videlicet diony- 
s 1 1 exigui , quae in iudiciis auitoritate fumma pollebant, et in Gal- 
lia , Hifpania alibique corpns iuris canonici conltituebant , cum canoni- 
bus conciliorum in ordinem redactis. Ad minimum tempore lionis 
IV. creditum fuit, confentiente ctiam pontificc, non alias pontificum 
decretales , quam quarum fyllogen habebat codex Dionyfianus , in 
caufarum cognitione vfum et au&oritarcm habere, licet leoI. et' g e- 
l a si v s , quorum tempore determinata colleftio adhuc deficiebat, ge- 
neratim omnibus dccretalibus aequalem auttoritatem attribuerint. Quin 
potius huic colleitioni omnem vim vnice attribuebant, qnod hacc de- 
mum ius certum conftituerit, et hac de caufa ab ecclefia Romana mox 
auide excepta fuerit. 

2$) nicolavsI. in c. i. dift. XJX. colleSionem Dionyfianam 
vocat codicem canontm vel corpus codicis canonttm. Quia eniin co tempo- 
re colleitio fpuria decretalium eorum pontificum , qui ante siricivm 
vixerant, ab epifcopis Galliae , maxime hikcmard, in dubium quo- 
dammodo vocata crat, cx hec praecipue fundamento, quod hce decrc- 
tales in corpore Dionyjiano non continerentur , quod demum au&Orita- 
tem iis in foro conciliauerat ; illud argumentum deftruere conatur au- 
ftoritate lionis, «gelasii, qui omnibus decretalibus aequalem vim 
ebligandi feu au&oritatem legum attribuerant, adcoque diftindtionem in- 
ter decretales, collcitas in codice canonnm . ttnott colleitas, prorfus reiicie- 
bat: quam tamen hactenus ecclefix fan£te feruauerant , illuftrarionis 
tantum gratia diila feu fentenrias patrnni et fic multo magis epifcopo- 
rum Romanorum , quatenus de fide corum conitabat , admittendo , ceu 
leo IV. in c. 1. dift. XX. inculcat. Huius defectum epifcopi Galliae 
primario contra nicolai I. apologiam fpuriarum epiltolarum allega- 
re et euinccre debuiffent ; quod eo temporc vero prsftare haud potuc- 
runt fubfidiis necefTariis deitituti : licet fufpettee illis vifae fuerint. Ce- 
terum pratdi&a diftinitio, a nicolao I. impugnata, indubie vfu 
feruata fuerat , vt rantum colkfta epiftola vim canonum in foro habe- 
rent , quod alioquin fides earum nutaret , quam ipfi tribuebant colkitioni, 
alio fidei argumento deitituti. Qnamuis enim quidam forfan aliarum 
epiftolarum , extra colleiiionem verlantium , copiam haberent : eas rau.en 
inter canones referre non audebant, quod in colkitione Dionyjiana, quae 
eo tempore ins certum inforo conftituebat , ignorarcntur , ex qua dcinum 
forenfes iecifiones formabantur , vt not. fq. in f. indicat. 

24 Definit enim colkitio Dionyji.ma auita in gkegorio II. qui 
anno DCCXV. federe ccepir , poft hunc vero adhuc federunt grego- 
rivs III. anno DCCXXXIl. zAcharias anno DCt.XLI. ste- 
fHANvs II. anno DCCLU,, stephanvs III. anno DCCLII. 
f a v l v s I. anno DCCLVII. constantinvs II. anno 
DCCLXVIII. stephanvs IV. annoDCCLXVIII. hadrianvsI. 
anno DCCLXXII. leo III. anno DCCXCV. stephanvs V. 
DCCCXVl. paschalis II. anno DCCCX VII , evgenivs anno 

DCCCXXIV. VALENTINVS DO.CXXVIl. GREGORIVS iV. 

anno DCCCXXVIII. sergivs I . DLXCXLIV. quem demum anno 
DCCCnLVII. fecutus eit leo IV. qui rerulit collectionem memora- 
tam in c. i. dift. XX. non demum recens naram , fecT diu iam etiain tem- 
pore H A d R 1 a n 1 I obteruatam , per quam , vr ait , iudi ant epij.opi 
et per quam Jimul iudictmtur epifcopi tt clerici. Probabile ergo eit , eavn 



esx 



paulo potl «RtGORii II. tempora conflatam luifTe. vid. innfrct 
/. VI. 

05) Supra not. ij. et iS- oftendi, ad initantiam priuatorumvtraam- 
que fyllogen compofitam, decretorum papalium vero corpus hortatu 1 1 v- 
l 1 a n 1 cardinalis conflatum fuille. Neque enim huc vfque in oriecnte 
vcl occidente compilatio qu*dam publi a uuiloritnte concintv.tafuit, quuod, 
pro more ilhus temporis , non aliter, quam auitoritate concilii acumennici, 
praeitari potuiflet, iicuti ipficanones, in his conciliis conditi, dcmum '. au- 
ttoritatem publicam habebant, quafi confenfu totius ecckjia condditi. 
Denique codex canonum gra:cus , priuata aticloritate colledtus ante ccon- 
cilium Chalcedonenfe , demum per huius approbationem auitoritantem 
publicam acceperat. Ea enim adhuc modeftia eo tempore vtcbantur eepi- 
icopi Romant, vt ca fibi haud arrogarent, quse ad follicimdinetn et r ius 
concilii ceamsnici fpe&abant , qua de caufa nec nonum ius condebant, , fed 
ex iH»e,iam confiituto, refpondebant, vel dubium explicabant, vt perlrfpi- 
cue docet iohannes lavnoivsF. ///. epift. j. Videlicet , vt oppti- 
me obferuat petrvs c o v s t a n t i v s in prafat. tont. I. epiftol. ppon- 
tificum Roman 6 4f. hac dionysio vna mens fuit , amamibus eccklejia- 
fticarum rerum doilis viris hanc prxftare operam , vt tolkitum haberentt et 
facili .ertoque ordine compojitum, quicquid td canonnm aut pontipciornum 
deoetorum noiitiam conferre pojfet. Vnde etiam qusdam attexuir, qquas 
quidem ad notitiam rerum ecclefiafticarum erudiram fpeitabanc, lilicet 
vel dubiam vel nullam in occidente, ob contradictionem fedis Roma.anae, 
habcrent auitoritatein , ceu probat covstantivs exemplo L... m- 
nonum apoftolorum , etcanonum concilii Conltantinopolitani, quibuss di- 
cam fcnbebat curia Romana. Hiftoricae notitia; tamen et eruditioni i ec- 
clefiaiticaj ad minimum hsec et fimilia inferuiebant , in cuius vfuin hhane 
fyllogen compofuiile videtur priuatus. 

26) Approbationem ecclcfis Romanas mox poft eius publica;atio- 
nem accepit codex b>partitus Dionyfianus, vt cekberrimum vfum in Itltalia 
potiflimum haberet, et iic auc.toritatem publicam qurdein Roma: obntine- 
ret, ad alia regna tamen non penetraret, nec extra Italiam et cunriam 
Romanam ius tommnne faccret Singula enim fere regna colleiticiones 
proprias habuerunt, quibus vtebantur , prsfertim Gallia et Hifpa>ania. 
Ltenim in Galliun demum fub carolo M. penerrauir, poitquam 1 hic 
codex ab hadriano I. oblatus imperatori fuit , vt ab eo terrmpo- 
re, vti Romte , ita m Gallia et Germania anitoritatem authenticam a acce- 
perit, polthabitis antiquis canonum collectionibus , quibus Gallia 1 vfa 
erac. Vnde colligo, l) pontificis Romani approbationem codicis IDio- 
nyfiani, vnde vjtm celeberrimum Roma et in Italia acceperat, nonn icl 
prseftare et efticere potuifle , vt extra Itaiiam in aliis regnis quoque e pa- 
rem auitoritatem acceperit, quam fme dubio mox acccpiffer, f\ in ccconci- 
ho vniuerjali approbationem meruiffet. Atque Ln hoc difTerebat difcicipli- 
na huius aeui ab illa, quae gregorii IX. tempore iam vfitara « erat, 
qui, poftquam Raymuvdianam colkitionem a; probauerat , cffedtum i iuris 
communis per vniuerfum occidentem feu ecciefiam Ltinam eidemn tri- 
buit. II) Inde quoque liquet vfum authenticum huius codicis in \ Gal- 
lia et Germania inagis aufpiciis caroli M. quam hadriano deleberi. 
Sicuti enim omnem difciplinam ecclefiarum Galliae et Gennaniae cdd mo- 
rem Romanuin componere ituduit s ita ei curx cordique fuit , vt c o d d e x 

DJiony- 



variis collectionibus et fortuna. 



VII 



ex eius vfu et praxi intuitu ecclefiarum juburbicariarum ha&enus exercita, effent compofita;, etiamfi 

in aliis prouinciis ecclefiafticis non aeque applicari pofTent. (II) Non dubium efTe y quin canonum 

ecclefiafticorum ftudiofi ante dionysivm exigvvm in vfum proprium verfionem quandam lati- 

nam codicis graeci canonum vniuerfae ecclefise paffim habuerint 3 quod ipfe indicat dionysivs 

in praefationc 27), eam tamen publica autoritate caruifTe , nec vnam eandemque, prseterea vero 

in folis canonibus occupatam , decretis pontificum vero plane deftitutam fuifTe. (III) diony- 

$1 vm primum fuiffe 28) > qui decreta pontificum, quotquot reperire eo tempore potuit, et vfui 

ecclefiae vniuerfae effe credidit, collegerit. (IV) Credib ile efTe, circa initium feculi VI. defe&um 

hunc in colligendis decretis pontificum, canonibufque adiungendis a quamplurimis notatum, at- 

que 

mis les decretales les pltis anciens f etoint contentez de recueJlir les fynotles 
et n' avoint point penfe d ramajfer les decrets des papes. In oinnia alia ta- 
men iuit fetkvs covstantivs in praf. epijlol. Rom. pontif. /• 
II. n. 60. avbitratus , iam tcmpore siricii codictm ecclejia Romana, ex 
canonibusNicamis et Sardicenlibus vnice conflatum , etiam decreta pon- 
tificum complexum fuifle. Quod colligit ex siricii I. epift. 1. ad Hi- 
merium, Tarraconenfem epifcopum, c. XV. fcribentis : Statuta fedis apoftolica 
vel canonum venerabilia definita nulli facerdotum ignorare fit libernm. Addit, 
illum fenjim crenijfe , nouifque canonnm aa\litamentis auttiorem fattum, qui- 
bus et fequentinm apoftolica fedis prafulnm fanttiones tum Romnna tuni 
ttiam cetera occidentis eccUJia adinnxerint. In huius caufae fidem et il- 
Iuftrationem prouocat ad c o e l f. s t i n i I. epifl. ad epifcopos Apulia ac 
Sicilia, in qua mox ab initio it.i fcribit : Nulli facerdotum fuos licet cano- 
nes ignorare , nc qnicquam facere , quod patrum regulis pojjit obuiare. Ad- 
dic : Frujtra enim id praciperet fapientijfimus papa , nifi penes Jhcerdotes co- 
dex ejjet vnde eccJeJiafticarum legnm notitiam haurire pojfent. Hsec tamen 
argumenra haud euincunt , quod confirmare debebant. Negat ipfemet 
n. <tf. ch praf. ante dionysivm codicem canonum , qui pubJicn 
gauderet anttoritate , Romae aut alibi exftitiffe. Admittit, codices varios 
ea tempeftare priuata auitoritate alibi concinnatos fuifie, necRomx ali- 
qucm defuiire r qui tamen tantum conftabat ex canonibus Nicanis et 
Sardicenjibits , quibus primario obfequendum curia Romana cenfebat. 
Scd illi ex variorum conciliorum canonibus vnice coinpofiri erant, nec 
vnis eifdemque conftabanr, vt,quinam auctoritate pollerent , ignotum 
eflet , fi canones conciliorum eecumenicorum exceperis , quorum co- 
piim fmguli etiam extra hos codices habere poteranr. Fatetur c o v- 
s t a n t 1 v s , vt iam vidimus n. p. Tios codices , in qu ; bus fylloge 
canonum continebatur, ab eorum auctoribus in priuatosvfus fuilTe con- 
cinnatos , adcoque ei primario profuifle , qui hos collegerat vel etiam 
auxerat : licet alii quandoque forfan eos defcripferint. Sed vfum com- 
munem et authenticum nulli habuerunt ; vt nec siricivs nec c o e- 
LESTiNVsad eos prouocare potuerit : cum nullus autJoenticns eo 
tempore adeflet. Si codex certus ex variis conciliorum canonibus , vti 
grxcus, conflatus iam fuiflet; hic facile ex vfu auctoritatem accepiffet: 
quod minime faitum eft. Si ergo hi pontifices ad ralem colle&ionem 
prouocare non potuerunt : nec etiam fupponere valuerunt , codiccm 
quendam ex decretis pontificjim locupleratum , quoruin copiam extra 
hanc colleclionem facerdotes, h. e. epijiopi, habere potuerunt , vt mox vi- 
debimus. Ceterum fi vel maxime fupponamus, Romx fyllogen cano- 
nuin, ex Nicanis et Sardicenjihus conflatam , adfuifle, vti re vera adfuit, 
et fub titulo canonum Nicanornni allegata et laudata fuit; facile liquet, 
ad hos canones vnice siricivm prouocaiTe ; cum zosimvs et b o- 
n 1 f a c 1 v s alium fuo tempore haud agnouerint , et fic coelesti- 
n v s quoque alio vix vfus fuerit. Prxterea inde ignorantia commu- 
nis origincm trahebat , quod ob eam Romanos pontifices confulere cce- 
perint , perfuafiflimum habentes, hos folida canonum ecclefiafticorum 
notitia innutritos efle : prxferrim cum etiam canonum appellatione , quae 
diuturna obtinuerant obferuantia , et in morcm abierant, venirent, quo- 
rum notithm a fedeRomana primario petendam efle crediderunt, quod 
hxc per traditionem maiorum , de manu in manum , hos mores accepe- 
rit. Denique fi iam tempore siricii codex qualiscunque exftitiiTet , 
qui iam ftatuta prafulttm Romanornm complexus fuiflet ; non alia quam 
praicedentium pontificum ftatuta continere potuifler : qualia tamen non 
extant , nec, fi in aliquo codice exftitiflcnt , ea omittere potuiflet aut 
omififfet d 1 o n y s 1 v s. Hoc ipfe covstantivs facile animad- 
uertere potuiflet , nifi eo praeiudicio captus fuiflet , tales decretorum 
papalium colleitiones iam diuulgatas publiceque noras fuifle , rie qui- 
bus eft in omni antiquitate ecclefiaftica altum omnino filentium. 



Dionyfianus pro norma et regula iuris etclefiaftici certi in pofterum habe- 
retur , adeo, vt poftea plura inde decerperet,et in capitularia tranferret 
atque in conuentibus publicis negotia ecclefiaftica inde decidenda efle 
conftitueret , vt ipfae leges Francoruin feu capitularia euidenter docent. 
Vnde ab hoc tempore codex canonum kxt s|o%)j'v di&us fuit , vt docet 
epiltola nicoui I. in c. i. dift. XIX. III) Certum eft , plura confti- 
tuta fuifle a pontifioibus decreta , qux quidem iura Italiae , cuius exar-. 
chus fpecialis fuerat, erant, fed aliis rcgnis et dicecefibus occidentis ius 
facere non potuerunt. Confecrationem ecclefiarum abfque fuo prac- 
fcitu fieri non pofle, cenfuit gelasivs epift. II. adeoque epifcopos, 
per Lucaniam, Brutios et Siciliam conftituros, obiurgauit, quod abjque 
pracepto fedis apqftolica nonnulJi faltas ecclejias vei oratoria facrare pra- 
fumferint. Quod extra Iraliam extendi non potuit ad aliorum regnorum 
ecclefias, ne quidem poftquam in iis authenticam auctoritatem accepe- 
rit, quo haud infracta eft metropolitanorum audloritas. IV i Denique 
obferuo , hunc codicem eo facilius approbationem ecclelia; Romanaj mc- 
ruifle , quod feculo IV. tantum canones Nicaeni , quibus Sardicenfes 
iuncti erant, Romae itis ecclejiafticum fcriptum et femwMconftituercnt, tefte 
innocentio I. epift. 2$. et 31. Et licet verfiones codicis gra:ci poft 
concilium QjaJcedonenfe , etiam Romae , et alibi , partLulares colle- 
ftiones apparuerint, addirionefque priuata opera , pro arbitrio cuiuf- 
cunque acceperint : imperfedta: tamen , inordinatae atque idonea transla- 
tione deftitutx erant, vt nulla ex iis approbarione curiae Romanae di- 
gna vifa fuerit vfque ad tempora dionvsii. Huius colleftio ex noua 
verfione er adiectione eorum , quae magis difciplinam ecclefiae o.ciden- 
talis tangebant, ordinatior et melior omnibus aliis vifa fuir , vt mox 
fuffragia eorum , quorum intererat , peritia iuriuin ecclefiafticorum in- 
ftrui , inprimis vero curiaeRomanx ferrer, poftquam eidem alteva pars, 
qux decetis pontificnm referra erar , Romae prxcipue dudum dcfiderata, 
accederet, vt ab hoc tempore codex canonum ecclefia Romana recie ap- 
pellari potuerir. 

27) Qiia indicat, fe prifca verfionis confufione ofFenfuin nouam grae- 
li codicis interpretationem fufccpifle. Ceterum quae ad huius oblerua- 
(ionis illuftrationem pertinent tradita iam (um not. prac. n. IV. Omnes 
hi codiccs , quotquot erant, priuati vfus tantum gratia erant compofitiv 
vt recte iud;cat petrvs covshantivs cit. I in praf. §. 46. in f. 
iiens : Si plerorumqne codicum initia,titnJos , praf\ttiones expaidemns : per- 
funfum nobis erit , id, quod re: ejt , priuatos Jiomives fnam in lucnbravdis 
tiufmodi Jcriptis yojuijfe operam , non qno promulgarentur ea , qua Jmclenus 
ieJitnerant , fed ea , qna publicata iam erant , perlegerentnr commodins faci- 
Jnfque retinerentur. 

28 ) Romae ad lninimum , vbi dionysivs opus fuum exftrue- 
kat, talis decretorum papalium fylloge incognira erat, quod ipfemet 
irodit in epift. ad ivlianvm, cardinalem presbyterum , cuius adhor- 
titione excitatus decreta ponrificuin collegit. Ait enim , fe prateritorttm 
J'dis apoftolica prafitlum ftatuta , qna valiterit, cura iiligentiaqne coltegijfe, 
c m qnendam redigentem ordinem tituJis dijlinxijfe covipofitis. Quociiva 
<r primus magna follicitudine vndequaque collegit decreta , arque in eo 
tne dubio ivlianvs illi praeftitit manus adiutrices , quod, vt d 1 0- 
> y s 1 v s praemiferat, nilnl prorfns eornm . qua ad ecclefiafticam dijcipli- 
hl » : pwinent, omijhrit inquirere. Si iam fylloge horum decretorum ob- 
ua fuifler, publiccque nota: huius fine dubio aeqne mer.tioncm feciffet, 
a: in prima parte translationis prifca meminit. Neque eriain hodie vlla 
aia allegari poreft, quae fit antiquior. Nec vlla cognita ftiit ivliano: 
aiccium vel ad dionysii emendationcm rhapfodix iam exftantis vei 
fvppleinentum, non collcaionem decretorum, hinc inde fparfim exiften- 
tiim, prouocare potuiflet. Idem etiam redte obfcruat franciscvs 
sumonivsik hiftovia fttidii concil. ebmmque colJect. galiicc fcripta P. II. 
ci. et de D 1 n y s 1 ediflerens inquit : c'eft le premier colleitenr, quiait 



VIII 



DifTertatio de decretorum pontificum Romanorum 



que ex hoc communi voto non tantum dionysivm, fed etiam alios excitatos fuifTe , qui , inor- 
dinate quamuis , qua^dam decreta pontificum corraderent , canonibufque adiungerent vel inter- 
(pargerent ; demonftrari tamen non poffe, eas collecliones ante Dionyfianam compilatas fuilTe, 
quamuis paulo poft quacdam priuato ftudio repertae fuerint, et adhuc hodie fuperfint, in codicibus 
Corbeienji 29), Quesnelliano 30) ttColbertinis^i). (V) Negari tamen non pofie , quin fpar- 
fim pontificum decreta a siricii tempore exftiterinr, et pafiim in manibus epifcoporum verfati 
fuerint , quod hi ; ad quorum confultationem epi(lol<e miflue erant, coepifcopis eas communicare, 

vel 



29) Codicem hunc Corbeienfem fedulo perluftrauit petrvs 
C o V s t a k t 1 v s in prafat. aii toin. 1. epift. Rovi. pontificmn jf. n. n. co. 
atque n. 61. perf icue docet, euni Jeculo fexto , eoque medio defcriptum 
efle. Quia Gallic narum fynodorum canoncs plures intermixti legun- 
tur : inde non obfcurum eire , reite n. fy. in f. cenfet,colleitionem il- 
iavn ftudiofi cuiusdam , qui in Galliis degcbat , opus elle , cui hovtini, 
pergit , vt videtur, von in avimo fnit, peculiarem aliqm.m exfcribere cavovum 
codicem , fed ea colligere , qnotquot ivuenire pojfet id genus Jcrfpta , qna 
ad ecclefiafiica dijciplina regulas pertiverent. !n proprium vfum vnde- 
quaquc line dubio ex variis aliis codicibus Gallicanis vel nouam iyllo- 
gen confecit , vel quod crcdibilius eft , ex alio quodam antiquiori co- 
dice , pluribus addiramentis intermixtis,defcripfir fuum codicem,quem 
nianaftlrijim Corbeienje feruat. Px his cnim additamentis , nullo feruato 
•rdine, ea trasit , quae ei fub manibws erant : atque inde faitum , vt 
decreta pontificum plane inconueniente loco retulerit vt c o v s t a n- 
t l v s n. 61. obferuat aitque : fed Jynodi Gangrevfis canonem XX. ivter et 
XXII. fiue Jyvodi eiusdem claujnlam plnra occurruvt alkna , eaquemanifefto 
librarii vitio interpojita , nimirum cpijtola lnnocentii ad Decentium, Zojimi 
ad Hejicbnm , itevi Innocentii ad l iftricium et Exuperinm, ad Macedoves, 
Cakjtini ad epifcopos, per Narbenenfem et Viennenjem prcnincias vna , et 
altera ad epijcopos, per Apnliam et Calabriam covftitntos , Leonis quinqne ad 
iinerfos epijcopos , preces epifcoporum ad imperatorem Valevtinum, Thcodo* 
fmn et Arcadium , ctc. Polt nec , quae memorata funt , demum tradi- 
cur coneilii Gangrenfis conclufiO mconcirina admodum conrufione , 
et huic fubiiciuntur concilii Nicaeni gefta ct nonvna eorum , qui ci in- 
terfuerunr. Sequuntur deinccps canones Antiochcni , Laodiceni, Con- 
ftantinopoiitani , Carthaginenfes , Valentini et Taurinenfes. Rurfus 
intermifcct epiftolas innocestii I. ad Toletanam Jynodum , Leonis 
ad epifcopos Vievnevjis proniv.cia , Hilari ad Leontium, et poft Arelatenjh 
Epaonevjesque canones , Imwcentii ad Rnfuvt et Eujebium , Symachi ad 
Cafarium , Damaji ad Paulinum , Augnfiini ad com.etentes ,nomina epifco- 
pornvt et clericorum , qni ad Jynodum Arelatevfcm fub Marino conuenannt, 
Pfiulini epiftolam ad Vauftmn , defivitionem Jyvodi Calchedone?:Jis , Flauiani 
ad Leonem epiftolam einsque refcriptnm , i^covstantivs cit. I. /. 
69. tradir. Qui hoc confufum chaos intuebitur , facile in meam tranfi- 
bit fententiam , decreta pontificum ab eo , qui hunc codicem ex anti- 
quiori defcripfit, primum eo tempore, quo exaratus eft, prout ei obuia 
fuerunt, vel ab aliis communicata, (quod diuerfo tempore fieri potuit , ) 
adie&a vel interpolata fnifle , quod miram iilam commixtionem decre- 
torum cum canonibus pepcrit. Neque enim credibile eft, eum d 1 o- 
nysii collectionem decretorum vidilTe, vnde pauca tradit, alia etiam 
habet a dionysio praetermifla : quamuis fama huius colledtionis , 
quae iam circa medium feculi VI. celebrata fuit , eum allicere potuerit, 
vt vndequaque fparfa decreta corraderet , et codici , qucm defcripfit, 
pro mero arbitrio infereret. 

50J Edidit o^v f. s n k l l v s opera S. t e n 1 s , ad quoruni cal- 
cem codicem canovum et decretortim fedis apofiolica adiecit, qucm in vfu 
ecclefia: Romanse , i n n o c f. n t i o I. zosimo et lf.one I. pontifi- 
Cibus, fuifle prorf s exiftimat. Mentem eius prodit titulus, huic codici 
ab ipfo praefntUS : Codex cavmnm ecclefiafticorum et covftitntorum fedis apo- 
ftolica , omvium . qni bucnfqiu prodierunt vetuftijjimus et ampiijjimus , qui 
quidem in vju fuit in ecckfia Romana, Invocevtio I. Zofivio etc. ac Leove I. 
pontifidbus, -nunc primum editus ex ?vjf. codicibtis Tbnaneo et Oxonienfi. 
Audaaer afterit , eum in vfu ecclefijc Romanae fuifle ante dionysii 
e x 1 g v 1 collecTionem , pedetentim tamcn variis accclTionibus auctum 
et in eam molcm deductum , qua eum edidit c^v ESNUIV8. Gra- 
uem hac in re accepit adncrfarium petrvm c o v s t a n t i v m cit. 
tr. in praf. jf. 72. feqq. docentem , hunc titulum nullo pofle defendi 
modo , nec codicem in vfu eoclefue Romanx fuilfe : quod plenius, omnia 
eius argumenta excutiendo , demonftrat. Quodfi enim ipfi aflentien- 
dum foret : d 10 n y s i 1 tempore fine dubio cognitus adhuc fuiflet, qui 
ex hoc plura decerpere potuiflet, qu» in eius cofleitione tamen defunt. 



Farile vero hunc codicem cum Dionyfiana fylloge conferenti conftnbit, 
d 1 o n y s 1 v m hoc pariter confufum-Chaos non vidifla , nec huius col- 
le&orem illius notitiam habu.fle. Qus fata etiam Corbeienfis codex ha- 
buit: vt ab omni probabilitatc alienum fit, ante feculum VI. hanc in- 
concinnam collecTionem apparuifle. Ad exempluin codicis Corbeicvf.s 
canones cum decretis pontificum commifcuit, vt fpeciatim ad oeuluun 
monftrat covstantivs /. ///. n. ji. et fic a methodo Dionyfikma 
magnopere dirTert. Facile igitur illi aflentior , reile w. J7. exifthnantri, 
hanc colleclionem efle laborcm priuati hominis, in vfus proprios coin- 
flatum atque in cumulum, nullo nec rerum nec temporum ordine fenv.a- 
to, congeltum , quicquid canovum , epiftolarum aliormnque id genns viovii- 
mevtornm illi fors obtulerit. Neque etiam necefle eft ad diuerfa reinpoira 
eius initium et finem referre , atque , quod covstantivs cit. I. 
n. gj. cenfet, poft gelasii tempora eius primam referre ftructuraim 
longe poft , h. e. poft gregorii I. tempora abfolutam. Quammis 
enim monimenta habeat nulla , quse vltra gelasii tetatein e;x- 
currant , et prsefatio quoad maximam partem ex verbis gelas ii 
haufta fuerit, vt euidens fit, poft eius tcmpora opus hoc infonne coin- 
ditum fuifle: tanta tamen peritia collccToris non fuit, vt monimentco- 
rum, qua; poft gelasii tempora iam exftitcrunt, notitiam habuerir, qmi 
tantum corrafit , qua ipfi fors obtulit , vt covstantivs cit. £. aiit. 
Dcnique fi poft gkegorii I. tempora demum hic codex abfotuttus 
eft , vt o^v esnellvs et covstantivs cenfent : tnerito quasri 
poteft , quare monimenta , qua poftea edita fnnt, omiferit, qui hoc iin- 
conditum opus auxit ? vt potius vno eodcmque tempore illud exftrru- 
ctum fuilfe, et fic poft dionysii codicem, perfuafiflimum habeaim, 
qui in ecclefia Romana tantum vfum habuit , extra Italiam parumi cco- 
gnitus: vt non mirandum fit, eum in manus huius collecToris noai iin- 
cidifle. 

31) Duplex collectio ex Colbertina bibliotheca refertur jpetiio 
c o v s t a n t 1 o in cit. praf. f. IV et V. quarum primam «. gp. Lcon- 
gobardicam nominat , quod literis Longobardicis exaratus quidem fit cco- 
dex , eius tamen prima initia pariter ad feculi VI. primordia , mec 
multo poft svMMACHi fetatem referri debeant , qui circa finem fe- 
culi V. fedit. Architectus huius collectionis tamen notitiam d i a n. y- 
s 1 1 codicis habuifle videtur , cum quo magnam affinitatein habet, addeo, 
vt stf. phanvs balvzivs, Colbcitinai bibliothecae prafeittus, 
quondam crcdiderit, hunc codicem MSCtum efle ipfius dionyssii 
opus,ethacex perfuafione tergo eius infcripferit fequentem epigrapheen: 
Dionyjiii exigui collectio , vt rurfus covstantivs cit. I. n.94. re- 
fert. Licet \ero in eo lapfus fit , vt dirferentiae vtriufque colleilionnis, 
inter fe collatae ,eta covstantio notata: , palam faciunt : acdeo 
tamen conucnientiam cum Dionyfiana fynopfi habet codex Longobbar- 
dicus , vt facile ei imponcre potuerit. Videtur nimirum archi teiifus 
huius colleitionis plures alias praeter Diovyfianam pra; oculis habuiiifle, 
et nouum opus inde confccifle. ca intentione , vt fynodos, in cauJiaSSym- 
machi habitas anno DI. et fq in quibus abfolutus erat , propugnnueet,vt 
ipfe covstantivs fatetur n. pp. Quod etiam poft colleituonnem 
Dionyfianam fieri potuit : praefertim quod in Italia praelaudatum oopus 
fuerit conditum , in quam facilius generaliter quam in alia regraa pc- 
netrare potuerit Alter codex colbertinvs , cuius capita lrcccen- 
fet c v s t a n t 1 v s cit. I. /. V. n. 100. fqq. Gallicanus efle vi dc ctur, 
quod Gallia; concilia plura cum Hifpanis quibusdam referat , cornppofi- 
tus ex duobus prioribus aliisque variis dcinceps additamentis auiitus. 
Haec prioribus longe pofterior , vt perfuafum habeat covsjan tiivs 
cit I. n. 104 hanc colleitionem anno DCLX adornari ccEpiflc , et:t fic 
Dionyfiana pofteriorcm eife. Conclamatum itaque cft , decrctonrutn 
pontificum Romanorum colleitionem ad fcculi VI. initium efTe ; re- 
ferendum, nec vllatn Diovyfiana priorem , aut in publico vfu eeccle- 
fiae Romanae fuifle : quamuis in colligendis iis parcior fuerit, quaes in- 
ter omnes iis abundare debuiflet. 



variis collectionibus et fortuna. 



IX 



vel per fynodum in eorum notitiam transferre , more antiquo , foliti et ab ipfis pontificibus , vt 
eas diuulgarent , admoniti 32). Quasdam prasterea epiitolse ad plures coniunctim epifcopos fcri- 
ptae fuerunt , quibus necefTario communicari debebant 33). Denique perfuafiflimumhabeo, ipfo$ 
pontifices , poftquam decretis fuis parem cum canonibus auctoritatem tribuendam efTe voluerunt, 
follicitos fuilTe, vt immediate quoque a curia Romana decreta fua, quibus ius ecctefiafticum com- 
mune explicabant, aliis epifcopis, per litteras communicarentur 34), a quibus fparfim has epi- 
flolas petere et in vnam fyllogen eafdem , vndequaque deprehenfas, fibique communicatas , col- 
Iigere potuit d i onysivs. Felicius fine dubio opus cefmTetjfi ipfa fcriniaVaticani perfcrutari dio- 

nysio 



32) Hsc obferuatio vnice huc tendit , vt intelligamus , vnde co- 
piam decrerotum petierint et fuse colleilioni inferuerint collectores. Id 
aluter concipi non poteft , quam quod hxc decreta paffim iam diuulgata 
et de manu in manum aliis tradita fuerint. Etenim ficuti a natalibus 
fidci Chriftiana: exemplo apoftolorum commercium litterarum, qua com- 
munio ecclefiarum inprimis conferuabatur , in frequenti vfu fuit : ita 
piotiftimum eo vtebantur epifcopi inter fe, vt aliosde rebus ambiguis in 
confilium vocarent . et, quse apud fe gefta erant , aliis communicarent , 
iino ipfarum epiftolarum,ab aliis epifcopis eminentioribus ad fe exarata- 
rnm, copiam aliis facerent. Teftis eft cypkianvs lib.l. epijl. ;. edit. 
Brem.aa clerum Romanum tempore fedis vacantis fcribens hoc modo : 
Et dikttio communis et rati» expojci, , fratres charijjimi , nihtl confcientia 
veftra fubtrahere de his , qua apud nos gernntur , vt Jit nobis civca vtilita- 
lem ecckfiaftica adminiftrationis cominune conjilium. Idem euincit epiftola 
a lexandri, epifcopi Alexandriae , apud socratem lib. I. c. 6. 
cuius praefatio haec eft : Cum vnum fit ecckfia corpus catholica, mandutnm- 
iue fit in facris litteris , vt pacis et concor.Ma vinculum conferuemus : con- 
Jentaneum eft , vt quacnnqtte apud Jingulos geruntur , nobis inuicem per lit- 
teras Jignificemns. Teftes funt litterae fynodicx, poft pera&am fynodum 
ad alias ecclefias primarias , vel abfentes epifcopos, qui concilio intereflc 
non poterant, fcribi folitfc, vt intelligerent , quas in concilio gefta con- 
clufaque effent , exemplo patruin Nicaenae fynodi Alexandrinae ecclefiae 
fratribufque, per jEgyptum Lybiam et Pentapolim conftitutis , fcriben- 
tium apud socratem lib. 1. c. p. hoc modo : Prorfus neajfariiim du- 
ximus , ab vninerfo facro concilio ad vos Itteras mitti , ex quibus intelligere 
foffitis , quanam propojita atque examinata , qttanam item decreta ac ftali- 
lita funt. Teftes funt aliae variae littcraj , quibus confilia a femet inui- 
cem petebant , ceu produnt cypriani aliorumque litterae , Cypriani 
litteris intermixtae , quibus etiam illae annuincrandae , in quibus alios 
et inprimis epifcopum vrbis Romae de ambiguis difciplinae ecclefiafticaj 
caufis et quseftionibus confultabant , quas confultationet et relationes ad 
fedem Romanam admodum feculo IV. vrferunt pontifices Romani. His 
refponfa dabant , in quibus nihil noui conftituebant , fed quod ab anti- 
quo obtinuerat , ct non seque ab omnibus obferuatum fuerat, explica- 
bant , vt innocentivs I. in epift. ad Viclricium, Rothomagenfem 
epifcopum, ingenue fatetur , et illuftrat petrvs de marca de conc. 
facerd. et imp. lib. VII. c. i}. jf. 4. Addit idem jf. r. Refponfa tarneu 
ill.i non ita accipienda ftmt , ac fi fimplicis tantum conjilii vicem fubirent , 
fed velnt decijiones ex canonibus aut traditionibns petitce , ad qitarum obfer- 
uationem epifcopi erant adftricti Huc ad minimum tendebat omnis cu- 
riae Romanx conatus , er do&rina feculi IV. circa finem : in caufisam- 
biguis, difciplinam ecclefiafticam tangentibus, confulendum efTe epifco- 
pum Romanum , eius refponfa quarrenda , hatc vero sequalem vim cum 
rcfponfis ICtorum antiquorum habere , vt obligarent quofcunque occi- 
dentis epifcopos , nec integrum iis effet ab iis recedere Hic princi- 
pia paffim produnt epiftoli pontificum Romanorum a teinporc siri- 
c 1 1 , quo confultationes et relationes ad curiam Romanam iam neccffita- 
tis efie doccbant, ct refponfis fuis vim interpretationis authentica tribue- 
bant. Inde folliciti erant , vt hxc non tantum iis , ad quorum data 
erant confultationem , fed omnibus aliis epifcopis quoque innotefce- 
rent. Eam ob caufam , ait petrvs de m a r c a cit. I. /. r. Siri- 
cius Himerio mandat , vt refponfa fna deferri cnrct ad epifcopos prouin- 
cia Tarraconenfts, itemqae ad eos , qui in reliqnis quatuor Hijpaniarum pro- 
Ktn iis viorabantttr , in C.arthagivevfi nimirum , qua nun: Toktana dicitur, 
Batica fiue Andehtjia Lujitania et Gallacia. ld re£te colligit ex verbis 
s 1 R 1 c 1 1 in cit. epift. c. is. a 1 v s t e l l et v e l l i o tn bibl. iur. 
canon. antiqu. p. ip;. relata , vbi prsemittit hac : Nwwc fraternitatis tua 
nnimnm ad feruandos canones et tenenda decretalia statv- 



t a magis ac magis incitamus. Et ita equalem vim canonihus et ftattttit 
decretalibut tribuit. Ideo vero pergit : vt hac, qna ad tua confulta re- 
feripjimtit , in omnittm coepifcoporum noftrorum perferri faciat notionem et 
non folum eorum , qui in tua fttnt dictceji conftituti , fed etiam ad 'vniuerjbt 
Carthaginenfes ac Baticos, Lujitanos atque GaHicas vel eos , qui vicinis tibi 
canlimitant hinc inde prouinciit , hac qua a nobit fitnt fahbri ordinationc 
difpoftta fub litteramm ttiarum profecntione mittantur. Ita vero per com- 
mercium litterarum ex intentione pontificis ornnibus hssc decreta com- 
municanda erant , quorum siricivs meminit, quod, vt ftatim addit, 
ftatuta Jidis apoftolica et canonum venerabilia definita nulli Jacerdotum do- 
mini ignorare ejjet liberum. Quocirca nouam fuaforiam adiungit ratio- 
nem , cenfetque hoc ipfi himerio fore gloriojum , Ji ea , ait , qua ad 
te fpeciali nomine generalittr fcripta funt , per vnanimitatit tua foUkitudi- 
nem in vniuerjbrnm fratrum noftrornm notitiam perfcrantur. Non tantum 
vero per litterarum commercium , fed etiam per fynodot hsc refponfa in 
aliorum notitiam referri cupiebant , in quibus congregatis in fynodo 
horum copiam faciebant. Hoc fuadet ikkocentivs I. alexan- 
d r Antiocheno in epift. 1$. c. ;. in f. apud hardvin, tom. I. coH. 
concil. p. ioi). et ait : Grauitat itaque ttta hac ad notiti.im coepijcopomm vel 
pei- fynodum , Ji poteft ; vel per harttm recitationem fa~iat pernenire : vt ea, 
qtta ipfe tant necejfario percontatut et , et not tam elimate refpondimut, com- 
mitni omnium confenfn ftttdioqtte feruentur. Aliis copiis adhuc hanc cau- 
fam inftruit quoque covstantivs in cit. prafat. n. 49 vt plura iis 
addere haud necefte fit. 

33) Sic 1 n n o c e n t 1 v s I. fcritut pluribus epifcopis, per Mace- 
doniam cGnftitutis, duplici epiftola. Pariter bonifacivs omnibus 
epifcopis, per Galliam conftitutis, quorum plures ante in infcriptione 
nominauerat, quod et coelestikvs fecit, et prseterea dedit lite- 
ras ad vniuerfos epifeopos per Viennenfem et Narbonenfem prouin- 
cias, denique ad epifcopos, perCalabriam etApuliam conftitutos: ieo 
vero ad vniuerfos per Campaniam, Picenum Tufcium: item ad vn> 
uerfos per Italice prouincias : ad vniuerfos per Siciliam epifcopos con- 
ftitutos etc. 

34 ) Quod horum interefTet primario , vt in quorumcumque no- 
titiam peruenircnt, et hac via quafi promulgarentur ftatuta decrctalia. 
Ante siricii tempora parcior vfus fuifie videtur harum epiftolarum, 
omnibus aliis communicandarum , licet confttlta ionttm vfus haud deef- 
fet , adeoque tanta verborum vbertate et argumento, a gloria propria pe- 
tito, follicitat himerivm, vtdiuulgaret vbique per.Hifpaniam epifto- 
lam, quam fcripferat, vt in quorumcunque epifcopormn manus veniret, 
in quantum fieri pofTet. Atque inde fine dubio factum , vt ante huius 
tempora pontificum epiftolas reperire non licuerit dionytio, nes 
aliis colledftoribus , qui non ex fcriniis epifcoporum Romanorum fua 
collegerunt, fed ex aliorum, qui lias epiftolas poffidebant, communi- 
catione, quorum quidam has, quidam illas poffidebant, et fic quilibet 
colleclorum eas referebat, quorum copiam habere poterat. Quct: res 
eftecit, vt finguli alias quoque traderent, ab aliis negle£tas, inprimis 
veroHifpani, qui in fua colle£tione plurimarum epiftolarum abundantia 
omnes fuperarunt, nec tamen alias retulerunt, quam atempore-si ricii 
diuulgatas,qui primus legem feu morem hsec ftatuta iicretalia aliis qui- 
bufcunque communicandi introduxit, nifi quod colleitiones Corbeienfis, 
Qucsnelliana, et Hifpana epiftolnm damasi ad Panlinum, epifco- 
pum Antiochenas ciuitatis, habeant, quae dionysivm fugit. Non ne- 
go, alias quoque pr?ecedentium pontificum epiftolas ad dcfidcriuni co- 
ruin , quorum intererat, communicatas fuifle, fed parciorcm harum 
duulgationis vfum fuiffe , frequcntifiimum vero a tempore siricii 
prorfus arbitror , vt poftea copia earum vbcrior vbique apud plures fleri 
cceperit. 



X 



DiiTertatio de decretalium pontificum Romanorum 



nysio integrum fuifTet , qui tamen magis ea in fuos vfus transtulit , quae ex priuatis aliorum 
fcriniis, et ab harum rerum ftudiofis, vel etiam ab ipfo cardinali presbytero, i vliano, communi- 
eata erant. 

$. VI. 

observavi flipra 35), colleclionem d 1 o n y s i i pedetentim au&am fuiffe ex fubfequen- 
tium pontificum , qui poft anastasivm vixerunt , epiftolis , atque augmentum ei additum de- 
finere in gregori o II. qui anno DCCXV. federe ccepit. Noua haec fine dubio colle&io fuit, ea- 
que fecunda 36), ab hilaro incipiens, et in gregorio II. definens, quae codiciDionyfiano 
mox addita videtur , atque in vrbe vfum fimul accepit , poft quam fecundam colle&ionem noua 
nulla facla eft. Tempore hadriani I. pontificis ad minimum tantum fecunda cognitafuit, qui 
carolo M. hunc codicem integrum dono dedit , et dedicauit carmine praefixo , omiffa vero 
ipfius dionysii praefatione 37). Hic codex vero emm feamdam colleclionan continet , certo 
indicio , eandem hoc tempore Dionyfiano codici adiectam et in vfu ecclefiae Romanee fuifTe. 
Ideo verofine dubio eum carolo M. obtulit commendauitque, vt in vfumGaliice etGermaniae 
eum transferret, nec non fecundum eum difciplinam ecclefiafticam efformaret38), atque hoc modo 
regna , fceptro caroli M. parentia , codicem authenticum , quo vtebatur ecclefia Romana, 
omnium aliarum ecclefiarum magiftra , haberent, quo antehac dcftituta fuerant. Ab hoc tempoire 
codicis huius exempla, inGallia defcripta, in magna copia fuerunt, quorum vnum anno DCCCV. 

exara- 



3f) f.IV. fcflicet not.14. 

36 ) Quocirca ivsTELLvSetVoiLtlvsiw biblieth. iur. canon. 
9tt, tom. I. p. 249. reite peculiarem ritulum huic nouo atigmento dede- 
runt , hunc videlicet : Colkttio II. dtcretorum pontificum Romanorum ttb 
Hilario ad Grtgorium II. colleclioni I. Dionyfiii txigni addita. Neque enim 
«redefidum eft , Dionyfianam fyllogen pedeteutim per fucccflienem fin- 
gulorum pontificum auitam fuiffe, quod alioquin compilatio, haec,cu- 
ius auitor paulo poft gregoru II. tempora vixit, non fubftitiflet 
in hoc pontifice , fed noua femper augmenta a fucceflbrum decretalibus 
accepifTet. Ad minimum miratu dignum elt, hadrianvm, cum do- 
num huius codicis carolo M. deftinaflet; non curafle, vt colltftio 
ttrtia vfqu» ad fna tempora eidem accederet, et ita in ftatum perfectio- 
rein hoc opus collocaretur , quod adhuc (incerum purumque fuit a fal- 
fis epiflolis pontificum Romanorum , quae tempore hadsiani eriam 
apparuerunt et per ingelramnvm ei oblatae funt in collectiont 
canonum LXXX. poflea fub titulo i Hadriani papa capitula diuulgata:, vt 
obferuaui ad c. 2. C. XV. qu. 6. not. yr*. 

37) Probabile efl, hunc codicem carolo M. prajfenti Roms 
ab h a d r 1 a M o I. oblatum fuiflfe , atque vt opus authenticum com- 
mendatum. Quia vero ter in vrbcm vcnit rex carolvs: de tempo- 
re oblationis non adeo conftat. Sub primo aduentu , qui anno 
DCCLXXIV. contigit, eum Carolo oblatum efle, cenfet carolvs 
Cointivs tom. VI. annal. Franc. ecckf. ad ann. 77^. n. 16. quod Ro- 
Btam , Papia nondum capta fed obfefla a Francis , acceflerit hoc anno, 
«ums eircuinftantise facit mentionem in carmine,praemiflb codici : 

- ntmpe per ipfos 

Aditmn pettmt vrbis Vapice te ingrtdi vittorem. 
Tempus Jecunda profectionis Romain caroli M. prsferendum cenfet 

lACOBVS BASNAGIVS 111 nOU. edit. H E N R I C I CANISII /<.'(?. 

antiqu. tom II. P.I.p. 264.. quod incidit in tinnum DCCLXXXI., quod 
tempore pnmx profcitionis nondum proftrata eflet gens Longobnrdo- 
rum , cuius tamcn fit mentio in epijtola dedicatoria. Denique ad tertiam 
froftctionem , qus in annum DCCLXXXVIL incidit, hanc eblationem 
CASOio M. faitam , referendam ccnfet iacobvs sirmondvs 
tom. II. concil. Gallic. p. 118. quod vel inde probabile rcdditur , quia eo 
tempore cum ponriiice de aliis etiam ritibus in cantu et anriphonariis 
«.neudandis in Gallia c-^ir imperator. Rtgem adlmc appellat k a d r i a- 



n v s carolvm: quod demum in quarto aduentu fub Ltoxt amne 
DCCC imptriak diadema accepcrit. 

38) Id indicant verba vltima epiftolce dedicaforis pontificis : 
A lege nunquam difctdt . hac obfiruans Jtatuta. 
Vixerant Galli fuis monbus, et fecundum concilia Gallicana egenant, 
neque colkitionem authenticam lubebant , vnde ins certttm et indubimvn in 
caufis controuerfis peti puterat. Codex Corbeienfis circa fccuii fexti 
medium a Gallo quodam priuata opera compofitus et ex aliis codici bus 
Gjllkanis contlatus , vt ad /. V. not. 29. oftendi , atqive vfus priuati cau- 
fa confeclus fuit, fine auctoritate authiiitka , qua etiam alii praecedemtes 
carucrunt. Vbi Dionyfiannm co.licem, quo ipfa ecckjia Romana vtebaitur, 
acceperunt Galli : eidcm auctoritatem authentkam denegare non p oitue- 
runt prelati Gallite, quam eidem pontifices iam dudum concilinueranr, 
et ipfe caroLvs M. approbauerat, penes quem arbitrium in (aicris 
erat. Qua dc caufa tempore hicolai I. nullas alias agnofcerc vo- 
luerunt decretales, quam m hoc codice authentice recepto dcpreh>cmfas. 
Pariter ad hunc prouocat hincmarvs, Remcnfis archiepifccp uis, in 
capitu!. LV. adtterf. Hincmarum Laudunenfem tom. II. opcr. p. f?i iin f. 
atque de canonibus fcqucndis obferuandifque cum eo difputat , comten- 
ditquc, proprie canoues dicendos , non pontificum Romanorum epiifholas, 
qui ante concilium Nictenum tales fcnpfifle dicebantur, fed illas , gpwx, 
vt fcribit, et apoftolica fides et omncs epijcopi per vniuerfnm orbcm , <n pri- 
mo Jkdis apqftolkct pontifict vfque ad illum , qni modo nouijjime . etiamt pojt 
te , eft orditiatits epijcopus , imo et ovniis catholica ecckjia canones appielllant, 
quiqttt a Nicano concilio , qnod primum in noftris codkibns , .quos 
ab apoftolka fede maiores noftri acceperunt , fiqimulos per ardineim vj- 
que ad Africani-.m concilium pro amonibus recipiendis venerandis et oibjcr- 
uandis retinmt , er hmocentius , Zofimus, Bonifacius, Cakfthius , Leo> , Hi- 
larus , Symmahns, Gelajius . Hormifda, Gvegorins et ceteri quiqne otbjer- 
ua?uios Canones nomin.mt. Cum eniin eo teinpore fpurias ponti -fiicum 
prifcorum epiftolas pro canonibus orbi obtrudcrc quidam conareerritur, 
quos pauci admittebant : h 1 n c m a k v s principium cognofcendi , wttrum 
elfent Jinceri et kgitimi canones , atque in obferuanti m deduili . inde 
defumit , quatcnus in codice, a JeUe apoftolica nuuoubtis Juis per Ccroi: irn M. 
tranfmiffo, continerentur et haberentur, quippe qncmautljtnticinu dierraum 
efle ccnfebat , atque ea occafione nominat pontifices, quorum dec:reta- 
les ci inlcrttc erant, qualque ftmtum, vi kginmas, a 6 nolcebant G;allli. 



variis colle&ionibus et fortuna. 



XI 



exaratum in monafterio Corbeicnfi exftitit , in Sangermanenfi bibliotheca nunc afferuatum 39), 
vt certum fit 40), non alium codicem carolo M. quam Dionyfianum auftum , dono a ponti- 
fice fuiffe oblatum , ab illo vero clero Gallicano , vt eum ceu opus authenticum in vfus fuos 
transferrent , communicatum , quod etiam feciffe videtur , vt vel controuerfia huius cum nico- 
lao I. docet. Adeoenim curiae Romanae addiftus fuit imperator , vt omnia fecundum morem 
huius ecclefiae in GalUa et Germania reformare ftuderet 41). 

§. VII. 

svpra §.III. lnentionemiaihfecicolleaionisHifpanicas, quam per errorem petrvs de 
m arca ad tempora leonis I. referendam effe duxit 42). Memoranda hsec ipfa eo magis mi- 
hi vifa fuit quod hsec longe vberiorem copiam epiftolarum decretalium pontificum Romanorum 
exhibeat et Dionyfianum opis hac in re longe fuperet , atque fimul materiam preebeat, vnde poft- 
ea exftrucla eft famofa illa isidori mercatoris colleclio. Iam feculo VI.Hifpania habuit col- 
le&ionem canonum, vnde relecti canones in concilio Bracarenfi 1. 43) cui etiam decretales pon- 
tificum infertae videntur. Codicem hunc ex variis conciliis,poftea in Hifpania habitis , et epiftolis 
gregorii M. qni poft vigilivm, in concilio Bracaren/i laudatum, vixit , acceffiones acce* 

piffe, 



*. i:g. 



19 )Cew obferuat P. covsta htj vs in fspe laudata fraf. 

\o \ Quamuis alii hunc e$dieem hadriaxi nominare malint, 
rumquodOi^ffl/waugmentaacceperit, tuin quod nomis hic cano- 
nwAfricanos aliter, ac ille numerandos cenfuer.t: qu* d.rrerenm * 
men parui ponderis eft, vt originem emrare haud potuent nec debue- 
Wt Qnosdam tamen in tranfuerfum egit bremmum quoddam cavonum, 
auod prunum ex codice Weingartenfts monafterii publ.cau.t heniicvs 
can isivs «•«. II. P. I. p. 266. left. antiqu. ex edit. iac.b as m a g i i 
etrepetiit hahdv.nvs tom. III. concil. t M fep. quod Garolo M. 
oblatum effe cenfeat, a codice Dionyfiano longe d.uerfum. Compen- 
diu.n hoc enim hunc pras fe ferttitulum : Incipit compmdwfa traditio ea- 
nonum orkntalimn JiueAfricanomm , fu$s B.Hadnanuspapa m vno volu- 
nve cum fyperimbus eonciliis ad difpojiuovem ocadentaium ecelefiarum Ca- 
rolo Rr.mJpoftto dedit regi Francomm et Lovgobardorum ae pamao ho- 
Tanorum. In primis de canonibns apoftolorum fnb numero L. capitnlomm 
lofe vcro epitomator 1) docet, diuerlum fuiflb volumen canonum ab 
hoc compendio , quod h a d r i a n v s c a r o l o Rom* dedit , quod 
S teSe morisVerit , breuiaria feu compendia ex magn.s volumi- 
nibus conficere , vt docent breuiaria ferkandi c r e s c o n i i , et 
tnTccscanonnmex colleU.one Hifpanorum confedi, de quibus rtat.magen- 
dum II) lpfum compendmm, de quo ag.mus , imperfectum nec in- 
SSffl videtur, in quo ne quidem canones N.cami apparent, quamuis 
ineopaflim laudentur , vt capitula eidem inferta , nno et al.a defunt 
inSimis dccretalium compendia. III) Inter.m canones Afncani eodem 
n £, nunerantur modo, vt in codice, cakolo oblato, qui re vera d i o- 
w v s fuk vti^n prscedentibus monftratum. IV) Negat hoc ta- 
men i a c. b a s m a g i v s in obferu. ad hanc compendtofam canonum col- 
Uclionem 6.2.p.*6 4 . («) quod apud Gallos Dionyfu coUfl&o lam in- 
ual ucrat i a, vt denuo fcripro mandari non debuer.t. Verum hoc ipfum 
fine v a p robatione aflerit : nec credibile eft , eam apud Gallos tvua- 
luure feu in vfum , vt authenticam , deduftam fu.ffe, quod pot.ffi.num 
nrooriis et domefticis viuerent canonibus, et feparatas colledt.ones habc- 
?eT 08) quod epitome a c a n . s 10 vulgata , aha et d.uerfa a com- 
pilat one Dionyfiina flt. Verum huic dub.o fat.sfect c a n . s i v s tn 
wXt oltcnditque, mancam eam effe, non integram, vt ex hac edi- 
S£ qiam halemus, nulla diuerf.tas folida eru, queat. (y) Iplemet 
cum i r M o M d o arbitratur , colka.onem integra.n, c a r o l o datam, 
vndc hoc compendium defumtum, tribuendam effe hadri amo, vt 
nouum quoddam opus ab eo exftruftum , ynde et colldho Hadrmm a 
p nbus q dicitur. Enimuero codex , m Galham ab hadriamo per 
caroIvm M. tranfmiiTus, et indc defumta exempla n,l rufi c$duem 



Dionyftanttm attftum produnf , nec ab lioc diuerfum fiftunt , vt perfpicue 
docet covstantivs icfr. prcef. n. ug. nec alium hincmarVS 
intellexit, vt cius verba antea relata euincunt. Si nouum codicem con- 
feciffet hadrianvs : fine dubio plures addidiflet decretales , quae 
poft g r f. g o r i v m II. ad vfque fua tempora editx fuerant, nec infe- 
cunda earum coUeilione fubftitiflet. 

41 ) In primis cantnm in Gallia reformare ftuduit , petiitquc a*b n a- 
d r 1 a n o r antores , qui e.s dedit theodorvm et benedictvm, 
per quos moduni canendi more Romano introduxit , et antiphonaria , 
corrupta admodum vitiataque , lima perfecutus eft. Secum etiam du- 
xit Grammaticos peritiflimos et artis computaroriae magiltros , vt ftu- 
dium liberalium artium in Galliam introducerent , vti ex monacho Ego- 
lifmenft probatum dedit carolvs cointivs :'« annal. Franc. eccl. 
tom. VI. ad ann. DCCLXXXVII. n. g. qui fimul innuit, hos cantores 
etiam Francos inttruxifTe in arte orginavdi. Plenius hoec illuttrat t h o- 
massimvs de vet. et noua ecclef. difcipl. P. I. lib. 1. c. go. §. f.Jqq. Hac 
occafione quoque factum videtur , vt hadriamvs carolo 
M. hunc codicem offerret , vt fecundum eum quoq^e difciplinam eccie- 
fiafticam moderaretur : praefertim cum haitenusGalli authentieo codice de- 
ftituti fuiffent, et fic ittfe magnopere incerto vterentur. Hac eadem oc- 
cafione facile hsec reformatio in cantu et antiphonariis in Germaniam 
quoque penetrauit . et morem Romanum in eam inuexit , tefte ecke- 
h a r d in vita B. Notkeri c. 10. apud canisivm tom. III. P. II. p. 
fsg. edit. Bafnag. 

42 ) Prout iam fupra jf. //. not. 10. et jf. ///. obferuaui. 

43) Concilium Bracarenfe I. anno DLXI. habitum eft, in cuius c. 
XVI. patrcs folliciti fuerunt de reformandis abufibus , qui contra infti- 
tuta fmctorum pairum irrepferant , atque hac de caufla canones praele- 
gendos efle cenfuerunt. Dicitur enim : relecti ex codice coram concilio 
tam generaliiun fyuodorum canones , quam localium. Vnde patet , codicem 
habuifle Hifpanos talem eo tempore , quem nobis defcribit prafntio, 
poftea cidem adieita, Epiltolas pontificuin eidem quoque adieclas eo 
tempore fuifle , innuunt patres , tradentes , pralectam quoque efle epi- 
ftolain v 1 g 1 l 1 1 ad pkofvtvrvm, Ita enim verba concilii cit. I. 
KeUcla eft aucloritas fedis apoftolicet ad quendam Profuturum dirella epifeo- 
pmn, qu<t ob prolixitatem his geftis minime eft infcrta. Aliunde praslcctaiu 
efle, quam ex eodem codice, non liquet, in quo etiam adhuc hodic de- 
prehenditur, vt index generalis, collectioni ;.rzfixus, docet , de quo mox 
agendum. Inde vero fimul colligi poteft, Hilpanos fuo codici vim au- 
thenticam tribuiflb , quod cx eo rcfermationein difciplina: ecclefiaiticac 
fufceperint. , 

b 2 



XII 



Diflertatio de decretalium pontifieum Romanorum 



pifle , certum eft, adeo, vt tandem operi pnefatio ab epifcopo quodam Hifpano 44) praemifTa 
fuerit ante annum DCXXXVI. quo viuere deiiit isidorvs Hifpalenfis , qui partem eiusdera tra- 
didit in libris originum. Sed praeterea eandem poft annum DLXXXIX. demum fcriptam et colle- 
Ciioni additam argumentis perfpicuis docet petrvs covstantivs 45): quamuis inde minirr.e* 
coJligi queat , eandem 1 s 1 d o r o Hifpalenfi deberi 46). Conftare hanc colleclionem ampliffimam 
tum canonibus conciliorum generalium et particularium , tum decretis pontificum , ipfa prafatio 
innuit , in primis vero fpeciatim docet index generalis, collectioni praeflxus. Vndeliquet, quam 
ampliftima feries harum epiftolarum , quae Dionyfianam compiJationem longe fuperat 47), con- 
gefta in ea fuerit , tempore isidori Hifpalenfis , quo hic generalis index collectioni Hifpanicae, 
variis acceflionibus auctae , praefixus eft, cuius codices in variis locis hodie adhuc fuperfunt. 

§. VIII. 

ex hac colle&ione maiori Hifpanica , vel, fimauis, Ifidoriana, in duas partes diuifa, pro- 
diit compendium vel breuiarium canonum et epiftolarum papalium , noua methodo compilatum, 

vt 



44 ) Vtrum ab isidoro Hifpalenfi hac praefatio colle&ioni 
prsfixa fuevit, non conftat. ld tantum certum, partem eius ab eo rela- 
tam fuifle lib. VI. orig. c. 16 in quo libro locos ceLbnores, vndequaque 
repevtos. tranftulit , vt fere probabile fit , iam ante eum pvasfationein 
hanc colleaioni pvsfixam fuifle, cum tales loci ab aliis peti foleant, 
vevba autem pvcefationis , ab i s i d o r o allata : quorum gefta in hoc cor- 
pore (alii legunt : opere,) condita continentur : magis conuenive colkittom 
eanovnm, quam libvis originnm, in quibus merito omitti debuiflent per 
incuriam colleaovis addita. Integvam prscfanonem ex codicibus Riui- 
pulienfibus , in qu.bus colkaio Kifpana fiftitur , recenfet p * t r v s de 
M a r c a in differt. de veter. toUctt. canon. c. II. §. 3. quam poitea 1 s 1- 
borvs mercator immutauit , atque auxit , relatam tom. l.concil. 
n a r d v 1 n 1 f. 4. fqq. et fine dubio arbitratus eft , eam deben 1 s 1- 
d o r Hifpalenfi , vt fub huius auaoritate fpurias merces vendere pof- 
% cui tavnen h?c in ve fides minime habenda. 

' 45 ) Tom. 1. epift. fumm. pontif. prafat. jf. i;8- id quod ex eo euin- 
«it , quod fymbolum Conftantinopolitanum a Latinis ad lmitAtionem 
Gvsvovum demum poft fynodnm Toktanam III. anno DLXXXIX. ha- 
•^itam, decantavi folitum fuerit , cuius meris mentionem prafatio miicit, 
vt fic poit hoc concilium demum confeaa fiierit. Id lpfum fuadent 
vevba pnefationis , de fynodo Conftantinopolitana agentia , et quidem 
ha:c • quam tota Gracia et Latinitas in ecckjiis prceduat. Memerat fimul 
fynodns Toktana III. c. 1. colleaionem Hifpanam , conftantem ex cano- 
nibus et e, iftolis pontificum : maneant in fuo vigore concihorum ommum 
tonftituta ,' fimul et fynodica prafulum Roma?iorum epiftol*. Quod de ea 
eolleaione fine dubio acci,iiendum , qua in concilio Bracarenji I. anno 
Dl XI. vt vot. 43. diaum , iam Hifpani vfi fuerunt : vt fic exiften- 
tia eius anterior inde magis magifque firmetur , eiufque auaoritas pro- 

46; Ad minimum ex haaenus di^is certum eft , eius primordia 
1 s 1 d o r Hifpalenfi non deberi , qui feculo feptimo floruit et anno 
DC V XXVI. deceflit. Interim , quia hsc colleaio , vt docet concihum 
Toktanum I. c 1. nota praced. laudatum , Hifpanis magno in pretio 
fuit : non mirandum eft , eandevn ex ftatutis nouovum concihorum va- 
ria accepifle incrcmcnta , ceu liquido euincit ftatus codicnm MSCtornm, 
% covstantio cit. I. jf. 140. laudatorum , in quibus fynodus Tokta- 
na IV. cui pra:fuit isidorvs Hifpalenfis , iam deprehenditur,et fic 
acceflione nouorum canonum poft hanc fynodum h. e. annum 
DCaXXUI. traBuaa fuit. Atque inde opinio nata eft, eam deben 
1 s 1 d r o Hifpalenfi , quod colleaio illa in eo ftatu , prout hodie iifti- 
tur , in laudatis codicibus , quorum indices generaks a c v s t a n t i 
cit /. «. 141. traduntur , ab 1 s 1 d o r o nouis acceflionibus et ipfius con- 
cilii Toktani IV. au^a fuerit Quod vel inde probabile redditur , quia 
hic inter ceteros in magna exiftimatione fuit , et curam fingulavem pvo 
falute ecclefiarum Hifpanicarum geflit , admodum per integritatem hu- 
ius colleaionis promota. Atque hanc ob caufam eam merito Ifidoria- 
nam vocari cenfuit caietanvs cennivs in praf. tom. I. antiqu. 
tcckf. Hifp. jf- 20. , quod nec negauit covstantivs cit. I n. 146. 
Si qna , inquiens , IJidoro Hifpakvji prafnli tribnevda cmomm ctlltctio eft : 



hat illa ipfa eft , de qua itgimus, non qua Ifidori Mercatoris nomine circuvi- 
ftrtur. Sane , quam cenueniat temporis ratio, peruidere eft cum ex his , qua 
de coUeftionis prafatione diximus , tum ex monnmentorum,ex quibns conftat 
atate et nominatim fynodorum Hifpaknfis II. et Toktava IV. quibus pra- 
fedit Ifidorus. Ab ildlfonso quidem , eius coaetaneo , inter eius 
fcvipta non refevtur, fed hoc vel ideo faaum , quod ei non colkctio fed 
tantum addkamenta, quse ruvfus aliundc profeaa , debeantur, vnde a 
DvriKiom biblioth. Jcript. ecdef. tom. V 1. p. 1. Jqq. omifla, a c a v > o 
vero fcriptis eius addita. Maiovi du^us fiducia stephanvs b a- 
1. v z 1 v s eam non dubitauit isidoko fnnplicitev atrvibuere. Foft- 
quam enim in prafat. /. 2. ad r e g 1 n o n e m de compilatione Diony- 
fiaua egevat : hac de ve mentem fuam ita pvodit : dionysii ftndium 
imitatus ejt poftea isidorvs, epifcopus Hifpakvfis, qui prater ea , aua 
in Dionyjii colkttione continentur , etiam diuerfa Africa concilia , ttim Cial- 
licanas et Hifpanicas Jyntdos in fuam tranftnlit , epiftolas qmqne inftrens 
eorum pontificum , qm pojt Damajium Romavam cathj.iram tevnerunt, i-uam 
coUeitiovem pofterorum diligevtia auxit his conciliis , qua h.ibita in Hrfpa- 
nia Junt , poft tcmpora lfidori. Viderat vnum colkclionis iUius excmplar vir 
iUuftriJfimns et exceUentiJjhnus iv omni genere laudis , antonivs avcv- 
s t 1 n v s , archkpifcopus Tarraconevfis , iUud ipjum fortajfis , qttod etiavt- 
nnm extat in bibliotheca ecckjia Vrgdkvfis in prouivcia Tarraconen.fi, iv am 
epiftola Romanorum nuUa extant , ante Damaji et Siricii tempora. Paulo 
audacius pvimovdia huius colleaionis aflignat isidoro, qu^ tnmen 
prout antea monui , longe vetuftiora funt , quorum vefti^ia iani de- 
prehendere licet circa medium feculi VI. Et ficuti hasc , vt b a l v z i v s 
reae cenfuit, incrementa noua poft isidorvm accepit : ita tempore 
eius tantum auaa videtur nouis accefiionibus. Indices o-enevales collc- 
aionis illius audovis , quam laudat balvzivs, traduntur a c a 1 e- 
tano cennio cit. I. /. /2. qui in concilio Toletano XVI. anno 
DCXCVI.celebrato,definunt. Quosfi cenferas cum indicibns genernlibus 
a covstantio cit. I. n. 141. relatis , vel prout ftatus colleaionis cem- 
pore isidori fuit: palam erit, recentiorem illam in prima parte, quje 
conciliorum canones continet, plura additamenta , in altera parte vero 
in qua referuntur epiftola; pontifieum, nulla accepifle. Oitendunt pa- 
riter hi generales indices, colleaionem hanc Hifpanam haud inqutina- 
tam fuifle fpuriis illis epiftolis, quas demum orbi Chriftiani obtrr.ut 
isidorvs mercator, vel potius impoftor , qui fub lioc nomine 
fefe occultauit , vt eo facilius orbem decipevet, quod etiam balvzivs 
monuit cum covstantio etCENNio. 

47) Continentur enim in hac colleaione epiftolse, pontificuni CII. 
vti pars altera indicnm generalinm apud covstantivm cit. I. n. 144. 
et c e n n 1 v m cit. I. f. 13. perfpicue euincit. Plures enim pra ca:tc- 
ris epiftolas ad Hifpania: epifcopos exararunt ponnfices , merito huic 
colkaioni inferendas , ita , vt feculo Vil. nulla canonum fyllooe hanc 
Hifpanicum copia canonum et epiltolarum pontificum Romanorum fu- 
pevet. Quod hic, vbi de decretalium collectiove ago , monendum fuit ; vt 
inde colligi queat, quo fpiritu duaus impoftor falfas cffabvicauevit eri- 
ftolas, yt colleaionem fincevam , qnse in gregokio fubftiterat „ nis 
nouis figmentis augeret. cum fincerarum epiftolarum ipfi deefletcopia. 



variis collectionibus et fortuna. 



XIII 



vt horum argumenta fpecialia fub certis titulis coadunaret , et inter fe connexa coniungeret com- 
pilator. Etenim opus fuum in decem libros diuifit 48), fingulos rurfus in varios titulos fubdiui- 
fit , atque in fingulis epitomen canonum vel epiftolarum pontificum Romanorum , argumentum 
tituli fpeciale illuftrantium , retulit. Primus fuit compilator , qui hac noua arte , et ita quodam* 
modo ordinatius , iura ecclefiaftica colligeret ? quem poftea regino aliique in hac methodo ad 
gratianvm vfque fecuti funt 49). Primus hanc epitomen canonum edidit cardinahY a g v i r- 
rivs 50), vnde eamrepetiit caietanvs cennivs, tantique fecit , vt hoc opus isidoro Hi- 
fpalenfi magis , quam vlli alii tribuere maluerit. 51) Et quamuis animaduerterit , nonnulla etiam 
in hoc opufculo tradi concilia, poft isidori tempora habita : haec tamen ad pofteriores curas 
pertinere feu additamenta, ab epifcopo quodam adiecra , cenfet ita, vt libri VIL pars maior nul- 
latenus tribuenda fit 1 s 1 d o r o , fed alienae induftriae , qua curae pofteriores huic fyftemati accefle- 
runt. Addit, frequentem laudationem concilii Toletani IV. cui isidorvs praefuit , eum in- 
dicare huius lucubrationis primum auctorem. Verum, vt ingenue fatear, indicia, quibus hanc lu- 
cubrationemisiDORO Hifpalenfi vindicare fatagit, adeo leuis momentifunt, vt potius contra- 
rium euincant , doceantque , eius aucrorem circa finem feculi VII. feu poft concilium Toletanum 
XVI. vixifTe , et fi isidoro tribuenda , eam non Hifpalenji, fed Sefabitano , qui eo tempore vi- 
xit , adfcribendam, vtcovsTANTivs non improbabiliter exiftimauit 52). 

§. IX. 



48 ) Singulis libris praefigitur fpecialis epigraphe ; quia liber I. 
agit de tnfttttttionibus ckricorum : Hb. II. de inftitutionibus monaftcnumm 
tt monachorum atque ordinibus panitentium : lib. II!. de inftitntionibtts iu- 
dicterttm et gubevnacults rerttm : l;b. IV. de inftituttonibus officionim et or- 
dtne baptizandt.- lib. V. de diuerfitate nuptiarnm et Jcelere fiagitiorum : lib. 
VI. de generalibus regulis clericorum cetirorumque Chrifiianorum et regimine 
prtnctpalt : hb. VII. de honcftate et negotiis principum : lib. VI I. de Deo 
tt qnafunt credenda de il/o : lib. IX. de abdicatione hareticorum : lib. X. 
dc^ Idolvlatria et cuitoribus eins , ac de Jcriptnris pacis et mnn.ribus ntiffts. 
Tuuh fub his libris habent etiam fpeciales infcriptiones , in margfrie a 
c e n n i notatas , capitnla vero fub his laudantur fecundum capita , 
quae m mdi e genemli eiufque parte prima maioris colle&ionis habentur, 
decreta vero pontificum per denominationem fingulorum pontificum et 
eorum , ad quos fcripferunt , prout etiam in parte altera indicis veneralis 
nne vllo numero notantur. 

49 ) Obferuat hoc ipfum quoque covstantivs cit. I. n. z/o. 
ttqueadeo, mquit, debetur Hifpaais ealaus,vt in texendis eius gencris lucu- 
brationibus , Reginones , Anfelmos, Burchardos , luones , Gratianos ceterofque 
canonum compilatores anteiuerint. ■ Huc adde , qnod a nothis iliis vndique 
purus eft monimentis , qmbns iidem , quos memorav.imus , viri coilecliones 
Jitas inqninarunt. Inter hos ftiit r e g i n o , qui his falfis fpuriisque de- 
cretalibus fuum fyftema inquinauit , vt baivzivs, eius editor ad 
fingula capitnla inde defumta docet , quod eius tempore pro gcnurnis 
vulgo habitae fuerint. Hic itaque dum difciplinam eccleliafticam , Ger- 
nianorum prafertim, vt docet titulus primre cditionis , quam ex codice 
Helmftadienfi procurauit hildebrandvs , inftruere voluit , eam 
magnopere his quifquiliis inquinauit. 

50) Cardinalis agvirrivs Ronue anno MDCXCIII. eclidit 
colkctionem maximam covciliorum omninm Hifpania et noui orbis epiftola- 
rumqui decretalium celebriorum , nec non plnrium monimicn-ornm , ad illam 
fpectantium cmn notis et differtationibus etc. in cuius tomo ilL hoc opu- 
fculum , quod indcem vtilijfimum coniliorum et canonum , vunquam 
battenus publici iuris faclum , in pracfat. totui I vocat , edicht , c e n- 
nivs vero poft eum fuis antiquitatibus eci efia Hifpana praemifit , ad- 
modumque miratus , eum in hoc indice ipfum i sidorvm non inue- 
niffe , quem forfan pauci in eo inuenient. 

51 ) In hoc oinnis eft ceknivs , vt hanc lucubrationem j s i- 
doro Hifpalenfi prorfus adfcribat , et gloriam huius muentionis ma- 

gna annni conftantia fibi afterat in pnefut. tracl. de tmtiqttit. ecclef. Hi- 



fana, Rom* anno MDCCXLI. editi , cui hec fyftema prsemifit etcev- 
stantivm, agvirrivm aliofque increpat , quod hoc non vide- 
rint. Audaiier afferit in prcef. /. XX. in f. Qnin etiam egregio ecclefia 
doilori codicem potiori iure quis vindicet. , quam ctliefiionem , cui poftremas 
tantum curas adiecit. Per codicem fyftema illud de quo iam agitur , per 
coiletlioncm vero illam Hifpanorum compilationem canonum et epiftola- 
rum pontificum Romanorum intelligit, cuius hiftoriam /. anteced. tra- 
didi , et quam quidain Ifidorianam vocant. Pariter i d e m /. XIV. co- 
dicem et collecliontm ita dittingnit , ceu lpfum marginale oftendit , non 
alio fenfu , quatn quod codex fyftematicus ex colleciione maiori Hifpanica 
conflatus fuerit. Multa tamen fibi in hac gloria vindicanda obftare fa- 
cile prsuidir. Licet enim afferat , isidokvm huius lucubrationis pri- 
mum effe aucloreni , pofteavariis acceffionibus ab alio circa finem feculi 
Vli.auitaj : non tamen i) probauit, iam ante hunc ctdicem fyftemaxicmn 
fimilem alium tempore isiooki exftitilTe , qui augeri potuerit. Col- 
ledtiones autem alias , tum tempore concilii Braatrenfis I. tutn concilii 
Toletani III. exftitiffe, fupra iam obferuaui, fimulque probabiliter docui, 
eas pedetenum audtas , etiam ab isidoko forfan , vt diuerfi codi- 
ces oftendunt. 2) Codex praedictus iu fua integritate , prout a c f. v- 
n 1 o denuo vulgatus eft , ab vno eodemque autfore conditus videtur, 
fine vlla acceffione, quod inprimis ex lib. VII. liquet. Quiadmoduin exi- 
guus fuiffet , fi ab 1 s i d o r conditus eiTet , cuius maxima pars ex 
conciliis, poft eum habitis, conflataeft, hoc eft,exX7X. capitibus: cum, 
quae eum praecelTerunt , concilia tantum in XV. capxtibus conftent, imo 
integri tres pofteriores tituli ex conciliis , poft ishjorvm habitis, col- 
ledti fuerunr. 3 ) Quod frequenter eo canones concilii IV. occurrant, 
vnice euincit, huius concilii canones argumenta grauiora difciplina; ec- 
clefiaftics determinaffe atque adeo huic fyftemati admodum inferuufTt, 
non vero isidorvm eius artificem effe. 4 ) Pro certo fupponit , 1 s 1- 
d o r v m prafationis collectionis magna» prxmifTae, audorem effe : quod 
tamen pro certo afferi nequit, vt fupra not. 44. obferuaui. Vnde 5) 
petrvs covstantivs cit. py<ef. n. ico. hunc codicem ad ini- 
tium feculi VIII. non inepte locat. Lnm enim, inquit, clmdatur fynodo , 
qncs in annum DCXCIII. cadat , neque recentius vfpiam quicquam habeat : 
palam eft, vel ctnte vel non mnlto poft fecnli VIII. initia condnnatum ejfe. 

52 ) cit. prcefat. n. ico. , quod in eius aetatem optime quadret haec 
fyftematica compilatio , quia concilio Toletano XVI. interfuit , fepius in 
ea Iaudato. 

b 3 



XIV 



Differtatio de decretorum pontificum Romanorum 



§. IX. 

atqve ad haec vfque tempora incorrupta manferat decretalium pontificum Romanorum 
collectio. Scculo vero VIII. poft annum DCCLXXX. apparuerunt primum veftigia quaedam fal- 
farum epiftolarum, qua? euincunt 3 colle&ionem hanc, fpuriis atque genuinis epiftolis pontificum 
refertam, eo tempore iam exftithTe, eiufque compotem factum iNGELRAMNVM 3 Metenfium epifco- 
pum , capitvla LXXX. offerentem madriano pontinci, anno DCCLXXXV. et caufam fuam 
Romae inde agentem, quae quoadmaximam partem ex eollectione hac noua, admodum corrupta 
et deprauata , quas isidori mercatoris nomen praejefert, defumta funt 53). Sed circa 
initium feculi IX , quo vixit ricvlevs, Moguntinenfis archiepifcopus 54), magis innotuit,quod 
fpurium hunc partum, de Hifpania allatum, eum publicaffe atque difleminafTejtraditHiNCMARVS 
Remenfis archiepifcopus 55). In Hifpania eam natam et in quodam eius monafterio forfan 
fabricatam, vel inde probabile efficitur; tum quod isidori magnee auctoritatis in Hifpania prae- 
fulis nomen pra? fe ferat, cui collectio Hifpana , poft annum DCXXXIII. auclior reddita , vuJ^o 
tributa fuit , eiusque nomen etiam in pofterum retinuiffe videtur eo tempore, quo impoftor co 11 e- 
ctionem fuam fuppofititiis epiftolis auxit vel infecerit: tum quod collecrionem hanc Hifpanam fun- 
damenti Ioco pofuerit 3 eamque tantum aliunde fuppleuerit , cognitum habens , per varia tempo- 

rum 



55 ) Vulgo hscc capitula adfcribunrur hadhiavo , atque fub 
hoc titulo : Hadriani capitnla : in decreto gratiani frequentiffime 
Isudantui», vt obferueui ad e. :. CXV. §u.i. not. ?j. Sub eadem injfcri- 

ptione fed pleniori etiam fiftuntur ab h a r d v i n o tom. III. covcil. p. 
206. fqq. h a D r 1 a n 1 papa capitula , qute ex gnecis et latinis canonibus 
tt fynodis Romanis atqne decreiis prafklnm ac principnm Romanornm fpar- 
Jim colletfa , et Ingdramno, Mediomatrica vrbis cpij copo, Roma a beato Ha- 
driano papa tradita fub die XIII. kakndas Octobres, indictione IX. quando 
pro fui ncgotii catijfa agebatnr. Eandem infcriptionem quidem fcre eodem 
modo repetit hincmarv s,Rerncnfuim epifcopus,fow2.I/. opufc. XXXIII. 
c. z$. p. fjf. Verum vltima verba oftendunt , potius legcndum efle : et 
ab Ingtlramno, Mediomatrica vrbis tpifcopo, Roma b-eato Hadriano papa tra- 
dita - - quando pro fui negotii caujh agebatur. Ytebatur his pro fui de- 
fenfione ingelramnvs, adeoque haec ab h a d r i a n o eidem non 
potuerunt offcrri vel tradi , fed potius ingeuamn vs hsc offere- 
bat pontifici,vt fuam caufam his quifquil is incruftaret, vt infra n. 61. 
rurfus euiftum e(t plenius. Ad ocu>lum vero oftendit cointivs in 
annal. eccl. Franc. tom. VI. ad annum DCCLXXXV. n. iy. fqq. ingel- 
ramnvm in corradendis his capitulis fpuriis epiftolis Anacleti , Eua- 
rifti , Alexandri , Telefphori , Hygini , Pii , Aniceti , Hcutheri , Ze- 
pherini, Callifii , Fabiani , Srcphani , Felicis, Eutychiani , Marcellini, 
Eufebii et lulii vfum : adeoquc hoc infelix lolium iatn eo tempore na- 
tum fuiiTc, negari nequft. In capitulis iplis quidem non allegan- 
tur pfeudo-pontifices , quibus haec tribui debeant ; ipfa tamen epigra- 
phe horum capitulorum , antea exhibita , docer , ea quoad maximam 
partem ex Aecretis pontificmn effictis defumta ftiifle : quamuis negari ne- 
queat, illam admodum fufpectam effe, cum fcre pleraque his debcantur. 
Pionior vero eft slondellvs in pfeudo- Ijidoro , eiufque prokgom. 
p. 61. in contrariam fententiam , vt prorfus arbitretur, magis haec capi- 
tula mfpurias epiftoks eorum pontificum , quos antea nominaui, trans- 
lata , quam epiftolis capitula ha:c quoad maximam partem natales fuos 
debere , quod psevdo-isidorvs vndequaque corraferit , quae in 
rem fuam effe videbantur. Id quod fi verum , ipfe ingelramnvs 
impoftor nequifiimus erit , qui hsc capitula effiiixit: cum tamen crcden- 
duttl non fit , hadrianvm tam hebetem aut infipiduin fuiffe , vt 
inceuamno fidem fimplicitcr habuerir, nec inquifuierit , vnde 
has fententias , antehac ignotas , hauferit , et ex quo fonte hi riuuli 
fluxerint. Id quod fi improbabile eft : ingelramnvs fine dubio 
in pronitu habere debuit collectionem epijlolarmn , vnde h»c capitula 
hauierat , atque fyllogen hanc iuftificare poterat. Fatuum , imo plus- 
quam fatuum ikgelramnvm fuilTe , qiulibet mecum arbitrabi- 
Vdv , fi tara crude h«c capitula, fine auilore, et le^itimationc obtulilTet 



hadriano, qtiem tamen diuerfa ecclefi£E difciplina et iurium ccc:le- 
fiafticorum rationes non fugiebant , nifi quendam coloretn pro au£toiri- 
tate fiiis capitulis concilianda Romc adferre potuiflet , quod aliter fi;;ri 
non potuit , quam produdis fontibus , vnde hsec hauferat. ( etenuun 
blondellvm in diuerfam iuiife fententiam, non adeo miranduim : 
quia omnis in hoc eft , vt colIeStienem Ijidori Mercatoris benedict'» 
l e v 1 t a e tribuat vnice. 

54 ) Interfuit adhuc ricvlfvs vel richolfvs fynodo Mto- 
guntinenfi, anno DCCCXIII. habitsc , ceu prafatio eius apud haridvm- 
n v m tom. IV. concil. p. toeg. et cointivm tom. VII. ad ann. cv.t. n. 
7$. docet , vt circa initium huius feculi hac fpuria colledlione iaim iin- 
ftruitus effe potuerit, vt not.fq. indicabitur. 

55 ) h 1 n c m a r v s cit. I. poftquam de fententiis ingelra m -n i 
iudicium fuum interpofuerat , paulo poft p. f-nf. etiam his iungit i » i- 
d o r 1 Mercatoris collectionem , qua pariter vfus erat h i n c m a ir v/ s> 
Laudunenfis epifcopus , aitque : Si vero talia , qtta tibi vifa funt de pna'- 
fatis sententiis, fENGEUAMNi ) k ftepe memoratis e iv i- 
stolis, detruncando et pra.ofterando atque dijbrdinando collegijii ,, qjuia- 
forte putafii , neminem aJimn eajdem sententias vel ipfas efiis i o- 
l a s , pttettr te habere , idcirco talia libere te exiftimafii pojji colligere , rts 
mira eft , cum de ipjis sententiis plena Jit ifta terra , ficut et de li- 
bro collectarvm epistolarvm abisiDORO, quvim de 
Hifpania aliatum ricvlfvs, Moguntinus epifopus, in buiufmodi Jiicutt et 
iu cnpitulis rcgiis , ftndiojius obtinuit , et iftas regiones ex illo repleri feteit. 
Hsec verba euincunt , I ) Jententias ingelramni et isidor i ,col- 
kctionem adulterinam iam eo tempore, h.c. annu DCCCLXX. innotuiiffe 
et in plurimorum manibus fuifle,quod iaiii dudum eftabricata et ad 
tempora ricvlfi referenda fit. Simul vero II] inde conftar , e:an- 
dem colleitionein isidoro Hifpalenfi vulgo afiignatam, quem pecccn- 
tonm potius, quam mercatorem riixcre, more monaftico, quo humnllita- 
tis fpeciem prae fe ferrent, quamuis hincmarvs eo cognomimc mon 
vtatur, quod pluribus aliis commune fuit. Librariorum fine dubioide- 
fidiae debetur , quod hasc appellfltio adicititia in Mercatoris nomeni ccom- 
muniter degenerauerit, adeo, vt eo hodie vtamur ad genuinam etr aidul- 
terinam coliectionem dilcernendam. Dcnique III) non obfcurc inide; li- 
quet, archiuum Moguntinenfis ecclcfia: tempore kicvlfi iain fuiiiTe 
emporium huius adulrerina; mercis, vnde ad alios translata eft, (et for- 
fan etiani ad ipfum h i n c m a r vm , qui ex hac fede originis hiuius 
notitiam facile habere potuit: pra:fertiiii cum reitc afleruerit, caun col- 
leitionem tx Hijpania allatain fuifle : quod adm«duin probabile eift ,, 
w«tit fequens declarabit. 



vt 



variis collectionibus et fortuna. 



XV 



rum interualla codicem Hifpanum incrementa induftria pofterorum accephTe , quos , fed peffima 
fraude, imitari ftuduit 56): tumdeniquequod ipfopr<efatio hoc nonobfcure innuat 57). Sed ficuti 
inoelramni capitula LXXX. parum auctoritatis Romae nacta fuerunt , vbi corpore dionysia- 
no conftanter adhuc vtebantur : ita circa primordia feculi IX. quodammodo hinc inde ccgnita 
efTe ccepit haec farrago, fine vlla tamen au&oritate , vt Romae adhuc tempore leoni s IV. nondum 
inter leges ecclefiafticas admifla nec in codicem canonum relata y 8) ? licet forfan cognita fuerit. 
Maluit tamen blondellvs eam potius propriam facere benedicto Leuitae feu diacono , qui 
circa annum DCCCXLV. in colligendis libris tribus pofterioribus capitularium , admodum falfis 
mercibus Ifidorianis infectis , follicitus fuit j quem tamen noti fine ratione ab hoc fraude purgat 
stephanvs balvzivs59): praefertim cum ante benedictvm colleclio hsec adukerina exfti- 

terit. 



E 



56) InHifpania natum hoc infelix lolium , et inde ad alias ter- 
ras translatum fuifle, vel inde in dubium vocat , quod Hifpania eo tcm- 
ore , quo hajc compilatio effabricari debuit, adeo inteitinis calamitati- 
us bellicis fuerit infeftata, vt de his piis fraudibus , ad tempora pacis 
magis referendis , cogitari haud potuerit, quse prsfidia librorum et pa- 
cis otia magis deliderant. Quia vero non praecife dcterminare licet, 
tempus , quo hsec farrago pia fraude corrafa eft , quae diu latere po- 
tuit , antequam in publicum prodiret , imo antiquitatem deliderat, fi au- 
ctoritatem veritatis prs fe ferre debet : certo afferi neqnit, eam tunc 
demum natam, quo in publicum prodiit. Recens nata et fcripta fi di- 
uulgata fuiflet: omnem vericolorem amififlet, quem demum commen- 
dat obfcurior antiquitas, li ex monafterii cuiufdam fcriniis, vt antiqutttn 
$pns, extrahitur , fi vetnttis litreris exaratum deprehenditur , vt ad mini- 
mum feculi terminum exccdat, et initii mcmoria defit. Falfa diploma- 
ta demum veri fpeciem na£ta funt , fi charactere antiquo exarara , fi fi- 
gilla canitie commendata : fi ipfa charta vetuftatem prodidir. Forfan 
evgo hoc monftrum nefandum circa finem ieculi VII., vel paulo polt 
coiieiiionem jyjlematicam , de qua jf. Vill. adtum , iam conceptum, et oc- 
culto partu editum , per feculi octaui partem maximam latuit, ct tan- 
dem poft octingentos annos rcpertum ingelramn o,Mcten(ium epi- 
fcopo, communicatum fuit , qui inde capitula LXXX. hadkiano ob- 
lata defumfit, et ita per ipfum magis magifque in lucem protraitum cx 
Hifpania ad ricvlfvm cnca feculi IX. primordia pcruenit. Cete- 
rum Hiipanis hunc partum infelicem dcberi, multa fusdcut , quocun- 
que tempore demum conficta fuerit. Fundus eius eft colicilio antiqua 
vera Ijidoriana , feu Hijpatta , de qua jf. VII. actuin , vt hanc aliunde 
magis pluribus fictis accc;Iionibus ditailc et amplificafle, quam nouum 
epus exftruxifle videatur. Iam dudum hoc more vfi erant Hifpani , vt 
collectionem,olim natam, perpetuis fupplementis augerent. Impoftor 
eandem continuauit , et qtiia animaduertebar, primam eius partem iam 
fatis fuppletam et cpntinuatam vfque ad conciiii Tolttani XVI teinpora, 
defectum vcro in altera parte , quae continet epiftolas pontificum , rationc 
initii potiflimum, deprchcndi: illam quidcm inraiiam reliquit , hanc 
vcvo vel veris vel falfis cpiftolis adieitis fupplere et perficcre , in ani- 
mum induxit fuum. Etenim gcnuina Hijpana collectionis duas partes 
fuiflc, fupra /. VII. obferuaui : pariter impoftor cafdem partes retinuit, 
et fic Hijpanam , vt ait covstantivs cit. praf. n. ij^. iti fuatn 
transfudit vt partem primam ita, vt erat dijpojita , dfcripjhit int gram, 
nec ei pcr.grinutn quidpiam infcru.rit, retento con.iliortim ordint , ac titulis 
canovum fntmna fide fruatis. Qttod ex indicc generali pcruidere eft. Alte- 
ram v.ro part.v: Jic adopta/tit totam, vt epiftolis tamcn b.ne mttltis eam att- 
x.:it. Harttm epiftolarttm aiias t cerebrofuo excudit homo impndent.r tntn- 
dax , alias atttetn tasqttc gemtinas , qua in Hifpana , colleition; deerant , ex 
Hadriana ftmttl ( vel Dionyuana) it Quesn.lliana , nec non ix Grcgorii K- 
giftro adfittit. Ita accuratius rationes fubduxit covstantivs, 
quam antea conftituerat, quo ex triplici collectione Hifpana , Diovyjia- 
na et OutsnJliana , hoc nouum edificium exftructum fuifle ccnfebat, 
cum ipfa eius verba ofttndant, hominis mendaciflimi animum vnice in 
eo verf.uum fuifle, vt Hifpanam vnice aliunde fe perfeciflc crederetur, 
exemplo eius, qui a;des iara exftructas tignis alienis et furtiuis ampli- 
fi.at, non vero nouas prorfus exftruit. Atquc ha:c ratio facit, vt glo- 
riain huius operis nolli alii, quam Hifpano, qui de o/kjv donieftico per- 
ficiendo et augendo inglorius follicitus fuit , attribuerc qUeamus , et 
hinciiaro, refcrenri , cam ex Hifpania aliatam fuifle, fidem eo 
magis adhibeamus. Monacho eundem deberi non inepte iudicat cois- 
tivs tom. VI. annal. eccl. Francormn ad annum DCCLXXXV. m r» 



quod olim talia ftippofititia fcripta vel diplomata fpuria in monafteiii» 
potifiimum condita fucrinr , et ftylus incultior , barbarus, atque male 
cohserentes , vndequaque corrafae , et fine iudicio a patribus aliifque 
mutuata: atque inepte conglutinatx fcntentis monachum iftius temporis 
prodant, qui peccatoris, in monaftcriis potiflimum vfitatum nomen, i s i- 
d r attribuit , huo hoc ipfum nc-men operi praefixit , vt IJidorianatn 
legitimam colleclionem fe tantum nouis incrementis exornafle, ac legi- 
tiina fcripta emendaile, credi- poifet. 

57) Praefationem legitimam , Hifpan* colle£ti«»ni prsefixam, ad- 
modum interpolauit, vel, pro more, adulterauit, cuius infcnptio apud 
H a R d v 1 n v M tom. 1. concil p. 4. ha;c eft : IJidonts peccator , JerttHs 
Chrifti , cottferuofuo et parettti fidei in Domino falutem : qute rurfus mo- 
nachum prodit. Eum vero Hilpanum fuifle , htec euincunt verba : m 
princi io vero vsluminis huius , fttaliter concilium apvd n S cdebrctur, 
pojitimus , vt qui ordinem Jequi voluerint . Jciant , qualiter hoc agere de~ 
beant. Ipfe ordo fubieitus quoad maximam partem dcfumtus eft ex con- 
cil, Tohtano IV. c 4. vnde perfpicuum eft , de quibus verba : apud nos, 
accipienda fint, de Hifpanis fcilicet, quod opportune obferuat nota mar- 
ginalis apud hardvinvm tom. I. concil. p. 4. : Hifpamtm fuijfk atqnc 
ab IJidoro Hifpalenft Antift. qui ann» DCXXXVI. obiit , plane diuerfum, 
inde merito argttas. 

58) Circa anv.umDCCCL. leo IV adhuc in epiftolis pontificum 
Romanorum genuinis , in Dionvfiana compilatione aufta traditis, fubfi- 
ftit , vt docet c. 7. dift. XX. nec vllas alias agnofcit , adeo,vt inde li- 
queat , nec capitula LXXX. ingelramni eo tempore aliquam ha- 
buifle aucloritatem. Nec prorfus refragabor , fi quis contendere vc- 
ht , hoc tempore iamRomat innotuifle monftrum hoc nefanduin , a, 
leone IV. tamen non agnitum , nec admifllim et hac de caufa fpe- 
cialem legitimarum epiftolarum ponrificum Romanorum in cit. c. 1. re- 
cenfionem factam fuifle. Etenim polt quindecim annos demum , hoc 
eft, anno DCCCLXV. nicolavs I. in omnia alia iuit,et apologiam 
grauem, quc in c. 1 dift. XIX. habetur , pro hoc fpurio partu fcripfit 
contra Gallos , qui ei ftatus controuerfiam mouebant , pontifex vero ei 
legitimo; natales , magna animi fiducia , aflerebar. Quod fieri non faci- 
le potuifler , nifi iam antea , et forfan tempore leonis IV. Roms 
cognirus fuiflet : quia hincmaki tempore iam dudum in Gallia in- 
notuerat , vt ipfemet fatetur in verbis not. rr. addutlis. 

59 ) Conftat benedictvm Leuitam in lib. V. VI. et VII. ca- 
pitularia collegifle, quod qua ratione fecerir, ipfemer declarauit in pr*~ 
fat. hu!c collettioni prenujla, hfs verbis : Hac vero capitula , qua in fub- 
fcqnentibtis tribtts libellis coadnnare ftiiditimns , in diuerjts locis et in dtiurjis 
feditlis , Jicttt in diuerjis fynodis et placitis generalibtis tdita erant , fpjurjm 
inuenimus et maxime in fanclee Mogttntiacenjis metropolis eccltfne Jcrinio a 
r 1 c v 1. f o eiufdem fanila Jedis Metropofitttno, recondita et demnm ab a v t- 
c ar 10, fecundo cius Juccejfbre, atque conjangmtuo innenta reperimus, qna 
in hoc opufculo tettore fuprafcripto ivfcrtre malnimus. Fontes hic aperit 
eenfdictvs Leuita , vnde fua hauferit , quorfum praecipue fcrinia 
ecclefie Moguntinenfis refert , in quibus a kicvlfo plura eius ge- 
neris fr.-arfim recondita erant , qui fine dubio etiam capitula ingil- 
r a m n 1 et ipfam psevdo-isidori coUeitiotwn in iis afferuari cu- 
rauit , aliifque communicauit , \ t ab h i n c m a r o traditum , vt ha:c 
fpuria non potuerint efle benedicto i.f.vitae incognita. Sed ob- 
feruandum eft, plura capitularia.quae Mbris fcxto et Jeptimo atque addu 
tione IV. capitularium continentur , defumta potius efle ab ingi l- 
r a M N 1 capitttlis LXXX. vt c AJfc e L v s csintivs tom. VI. anttal. 

eccl. 



XVI 



DiiTerfcatio de decretalium pontificum Romanorum 



terit. Interim negari forfan nequit ; fraudem hanc piam , cum femel bene ceiferit , vni alteriue 
impoftori animum addidhTe, vt quibufdam nouis additamentis adulterinis etiam hanc collectionem 
augeret, vnice fingendis epiftolis pontificum, quae nunquam exftiterunt, expofitam 60). 

§. X. 

collectio haec tot fuppofititiis epiftolis pontificum infecla eo tempore conflata, quo de 
iudiciis ecclefiafiicis inter curiam Romanam et epifcopos prouinciarum , fub metropolitanis fuis 
cxiftentes,lites iam dudum intercefTerant,hoc fine dubio confilio feu fraude pia, vt ius inde certum 
et extra controuerfiam pofitum erui in pofterum 61) poflet, et curia Romana haberet , vnde cau- 

fam 



vccl. Franc. ad aun. DCCLXXXV. n. lf.fqq. ad finguh ingelxamni 
capitula docet. Deinde, quas ex epiitolis fpuriis pontificum ibidem ad- 
ducuntur , benedictvs nequidemex ipfis pontificum epiltoiis fiue 
veris fiue falfis defumfiffe videtur , fed , prout balvzivs in prafat. 
tem. I. ad capitutar. Reg. Franc. /. 12. ait , e.v capitularibus regnm nojtro- 
rnm { Francorum ) qui decreta ilia Jua fecerant. Etenim horum capitu- 
larium coliector tantum , non architeftus fuit adeoque primus , vt b l o n- 
dellvs in proleg. ad Pfeudo- IJider. p. 2j. cenfuit, non fuit, qui epi- 
ftolas fpurias in partes fecuit , quod potius ab 1 n g e l r a m n o et il- 
lis, qiii capitttlaria iuiTu regio condiderunt , factum eft, Nec crcden- 
dum eft , hoc latere potuiife hincmarvm, fi eo tempore vlla fu- 
fpicio cecidifiet in benedictvm Leuitam , qui capitularia circa 
annum DCCCXLV. collegit. 

60) Ipfe impoftor in prafat. colledtioni adulterinae prjefixa , in» 
dicat , fe pontificum , qui ante s 1 r i c i v m vixerunt , cuius demum 
epittola: in collectionibus genuinis primum locum tulerunt, epiitolasex 
fpurio efnn.xifTe luto dicens: Deitide ( i. e. polt relationem canonum, qni 
dicnntnr apoftolorim) qnamndam epiftolarum decreta viroritm apoftolkorum 
interftruimus , id tft , Ciementis , Anackti , Euarifti , et ceterorum apofto- 
iicorum , qnas poiuimn: bxctcnu; rcp vire , cpijtok.s vjque ad Syhteftrum pa- 
pam. Conciliis deinceps rclatis, exhibetur nouus index epiitolarum fpu- 
riarum et genuinarum , frontem occupante Sylneftro , Gregorio nouijjimam 
nuem claudente , vt ait co v st a n t 1 v s cit. prafi /. /;/. Videlicet 
vnicc intentio mercatoris huc dire£ta fuit , vt lacunam fupple- 
ret , quam deprehendit in fylloge epiftolarum pontificum , et hoc fuco 
excogitato maieftatem eorum , contra veterem vfum, augeret. 

61 ) Supra not.fj. oftenliim e(t , iam ingelramni vel a n- 
g e l r a m n 1 tempore exftitifle hanc farraginem psevdo-isidori, 
atque ex ea illum capitula LXXX. pro defenfione caufie fuse depromliife 
atquc h a d r 1 a n pontifici obtulifTe. baronivs ad annum 
DCCLXXXV. n. 6. inhairens infcriptioni antiqua; horuin capitulorum, 
etiam ab hincmaro per errorem afTumtx, ait : Hoc cedem anno Hn- 
drianus pontifcx coHectionem canotmm LXXX. a Je elaboratam, dedit Ingel- 
ramno, epifcopo Mediomatrkis ciuitatis, tnnc Roma degenti , vt catifam Juam 
aduerfus falfios accujhtores defienderct. Quem abfolntnm , hifce canonibus 
communitHm , retnijit ad fuos. Poftulabat id canja , vt cottigeret idem ponti- 
fex canones, Jpeclantes ad accajationem epifcoporum, et ad iura Romatice ec- 
cleftte ptrtinentes , tx qua aduerfius opprejjionts, illatas epifcopis a prindpibus, 
defenfio prodire folet , en vero epprejfia , omnes cum ipja eccleftas opprimi Jit 
■necejji. Poft pauca pergit: Ex more tunc celebratam ejfie fynodum exijtima- 
ttius , in qua de iutifdictione Romante ecclefne injpici canones opus fuijfe ad- 
uerfus opprejjiotits epifcopprum, quorum iudicia eidem primaria ecJeJia Jint 
referuata. Vetus ifta in ecclejia perfcutio fecundmii Paulum , vt, qui Jecun- 
dum ccrnetu nati, cos cijfligant , qui Jecundnm fpiritum gen<rati funt. Per- 
grata nuhi fuit hsec obieruatio baronii, in qua confilia'collecT:oris 
pcffimi , psevdo-isidori, non obfcuve aperit, atque occafioncm 
oftendit , qua factum fuerit , vt ad eftingendos hos fpurios partus manus 
admoueret. Paucis duntaxat moneo, 1 ) falli b a r on i vm, tribuen- 
rem hanc capitulorum LXKX. collectionem hadkiano pontifici,ceu 
not.ci. iam monftraui. Magis hxc capirula obl.ua funt pontifici ab 1 n- 
gelramno, vt oftenderet , fe, accufatum, non ab alio , quam a ponti- 
fice Romano iudicari poiTe, et iudicium, in prouincia contra fe infiitu- 
tum, efTc incompetens. Probat hanc coniecturam balvzivs in pra- 
fat. ad Auguftinum de emendat. Gratiani §. 4. prouocatque ad Cod. 
MSCrum bibliothecar S. Vicloris Parifienfis , in quo hsec habentur : 
lndpiunt capitula, coUeila ex diuerfts conciliis Jiue dtcretis pontificnm Roma- 
norum ab Angilratnno , et Adriano papte oblata. Eandem coniecturam 
etiam probare videtur anton. p a g i in critica ad Baron. cit. antt. n.j. 
fed cum majca cenfet, colleftionem hanc vetvdtiorem efle i s 1 d R 0, 



quaeum in adornanda collectione apocrypharum epiftolarum vfum fuifTe 
exiftimauit. Quod rurfus ab omni probabilitate alienum eft. Etenm 
hjec capitula nuda excerpta funt , tracta ex fonte pleniori , quem line 
dubio in promtu habuit ingelramnvs: quod alioquin his ex- 
cerptis, omni audtoritate per fe deftitutis, efficere nihil potuifief, quam- 
diu haud conftabat, vnde dcpromta cfTent. Atque hunc fontem ipfam 
psevdo-isidori collectionem fuilTe , nemo forfan in dubiuui vo- 
cabit, qui animaduertit, plane hatc noua fuiffe placita feu principia, 
quibus fides per fe haberi non poterat , nifi aliunde probata fuerint! 
Quis enim crederet , hadrianvm, qui adhuc folo codice Dionyjiant 
viusfuerat, eumque hanc ob caufam , quod eo folo vteretur ecclcfia 
Romana , vt opus authenticum carolo M. tranfmiferat, credulai fide 
haec capitula , ab ingelramno oblata , aflumfiiTe, et fine vllc exa- 
mine , iine probatione , admifiiTe , quaj tamen omni infcriptione omni- 
que fide carcbant. Aut ergo fontem in promtu habuit, vnde eorura 
auctoritatem pontifici oitendcre potuit , (quod credibile eft factum fuif- 
fe, )aut operam et oleum perdidit. Quid?quod ne quidempoftea aucio- 
ritatear in curia Romana acceperint, quam omnino impetraiTent , fi ab 
ipfo h a d r 1 a N o hzc collectio faita fuiifet. II) Fallitur quoque- b a- 
r n 1 v s afTerendo, poftulaffe eam caufam , vt canoncs colligeret pou- 
tifex, ad accufationes epifeoporum fpectantes: item fynodum ea dccaufa 
habitam fuiife, in qua, quia de iurisdiilione pontificis agebatur, inlpici 
canones opus fuerit. Id quidem certum eil, eo tempore de iurifd.iitio- 
ne pontificis in depefitienibits tpifcoporum concertatum , nec prouin.ciales 
epifcopos, feu a metropolitano in fynodo congregatos. cognitionom in 
his caufis fibi a curia Romana eripi paflbs fuiiTe. Quos vero camones 
pontifex infpiceret , qui non exltabant , fed nouiter collecti erant ab 1 n- 
gelramno ex collectione Pfeudo-ljidori, Romaj incognita , et Hifpa- 
nis forfan , ac Gallis nota, fed mere priuata et nullius auctoritatis ? Si 
canones infpiciendi erant: hadrianvs cedic:m Dionyjianmn in me- 
dium profcrre debuiffet, quo vnice eo tempore vtebatur , non nouos ef- 
fingere canones, inufitata et noua principia continentes, quod a mouibus 
eius alienum fuit. Alioquinenim magishsc capitula, qium codicetm Dio- 
nyftanuin caroloM. tranfmififfet ; quod illa magis caufie curia; Roimana; 
fauerent : cum tamen vfque ad leonis IV. tempora ha^c in folo codice 
Dionyfiano fubfiiteret , n i c l a v s I. vero primiim fpuriam 1 s 1- 
dori Mercatoris farraginem , vt anthentitam , agnofceret atque piropu- 
gnnret. Interim quia de inrifdi&ionc pontificis in caufa ingelra m n i 
agebatur : omnino neceffe fuit.vt ab eo noua principia, quibus camfatn 
appellationis fuae vel refugii ad pontificem incruitaret , vndequaque 
corraderentur , quod aliunde quam ex colkttione Pfeudo - IJidori nion li- 
cuit. Ha»c enim vnice in hunc finem conficta, et ab homine ba.rbaro 
confarcinata fuit , vt iudicia ecclefialtica antiqua conuelleret , ponitificis 
vero iurifdictionem in depofitionibus epifcoporum , ad hsc vfque tem- 
pora in contentionein yocatam , in ruto collocaret , et ita ius certunn, no- 
uis excogitatis figmentis , conftitueret Series rerum antiquarum ffeu ra- 
tio difciplina: vereris ecclefia(tiC3; facile mcditationeinconfirmabit. Ante 
concilinm Nicanum iudicia ecclefialtica in fynodis prouincialibus age- 
bantur , tantaj aucloritatis , vt ab illis appellare haud licuerit. C^onfir- 
mata haec funt in concilio Nicano c. V. eaque agnouit 1 n n <c e n- 
ti vs 1. in epift. ad Vittricium c. j. quandoque tamen reuijto fentcentis, 
in fynodo prouinciali lata:, ex principis rcfjripto concedebatur , reiata 
ad maius epifcoporum concilium , quod indulgebat conctlium Amtioche- 
nttm c. XII. Verum concilinm Sardkenje , anno CCCXLVII. habiitum , 
c. ;. quo principi in concedcndis remjknibus omnem adimeret pcotefta- 
tem , pontificz Romano fupremam auitontatem in concedenda re:uijknc 
attribuit, hoc tamen modo fecundum c. VII. vt, reuiiione decreta , fcri- 
beret epifcopis, qui erant infinitima etvicina prouincia , vtcaufaun de- 

nu« 



variis collectionibus et fortuna. 



XVII 



fam fuam inftruere pofTet , ex primitiuorum fcilicet pontificum epiftolis , quod harum in genere 
mao-na eo tempore eiTet aucloritas , vt parem vim cum canonibus haberent. Equidem Galliae fa- 
cerdotes fupremi , et in primis inter eos hincmarvs mendacia hsec Pfeudo - -Ifidoriana quodam- 
modo in dubium vocarunt : nihilominus in tenebris eorum temporum, quibus publicata , facile 

fpe- 



ouo fedulo eximinarent eum illis , quos fuo nomine ad tnaiowtt fyno- 
duvi mitterc placuevit , atque ita caufa terminand;». erar in illa prouin- 
cia, ad cuius cognitionem primario pertinebat. Denique c. tV. cau- 
tum , vt in locuin dcpofiti epilcopi in fynodo prouinciali alius non or- 
dinaretur epifcopus, donec poft prouocationem ad pontificera Roma- 
num decretum fuerit a curia Romana , vtrum caufa denuo fub examen 
vocauda effet in maiori fynodo nec ne? Hoc vero ius orientales, qui 
% fynodo Sardi.enfi difcefferant , aegre agnouerant ; fero etiam canones 
Sardicenfes in occidente recepti , vt euicit pktrvs dk marc. a de 
sonc. facerd. et imper. lib. VII. c. 10. f. ». feqq. l e o I. tamen varia in- 
nouare ftuduit. Etenim metropolitanorum caufam apud fedem Roina- 
nam agi deberc cenfuir, et exemplo hilarii, Arelatcnfis archiepi- 
fcopi, corroborauit. Imo et, poft prouocationein epifcoporum depofi- 
torum in fynodo prouinciali , caufx reuifionem in concilio, Rom» ha- 
bito, exemplo chelidomii depofiti fufcepit , non vero tcrminandam 
remifit in prouinciam, vt decreuerant patres Sardicenfes, quod ius no- 
num per valentiniani conftitutionem, fupra not. r. memoratam, 
corroborari ftuduit , vt m a r c a cit. i. c. 17. /. 6. docuiu Aegre ius 
nouumruleruntGalli Hifpanique, atque, quantmn fien potuit, auctonta- 
tem fynodorum prouincialium reftituere allaborarunt , fub propriis regi- 
bus, qui epifcopos egredi ex prouinciis haud facile funt paffi, atqueeuo- 
cationes caufarum ad peregrina iudiciahaud concefferunt. Quod idem 
*. i 9 . cit. !. monftrat, atque eo credibilius eft : quia eo tempore valin- 
tiniani edi&o fe non amplius poterat tcgere pontifex. Quocirca 
plurima exempla depofitorum archiepifcoporum et epifcoporum m fecu- 
lo VII. proftant per fynodos prouinciales , non concurrente epifcopo 
Romano , vt iurisdiitio papalis in his caufis , quas fibi per viam appel- 
lationis, imo aliquando in prima inftantia arrogauerat, admodum nutare, 
atque principium curiae Romanae , quod epifcopus nullus fine praefcitu 
«t confeniu pontificis Romani deponi poflet , euilefcere atque confene- 
iceie coeperit. In hoc tam turbido er periculofo rei Romanae ftatu de 
nouo reioedio cogitandum , atque afnictae iurisdictioni Romanae extraor- 
dinario fubfidio fuecurrtndum fuit ab his, quorum intererat, hanc iuris- 
diclioncm fuprcmam in vfum pleniffimumrcuccare. Deerant quidem ca- 
nones, hanc difciplinatn inculcantes: fed non deerant fallaciae. ad cir- 
cumueniendum imperitos in tantis temporum tenebris. Praefertim vero 
niis artibus c a r o l i M. et cius fucceflbrum captanda erat beneuolcn- 
tia , ne aliquid contra auclovitatem eeclefiac Romaux fuis archiepifcopis 
et epifcopis indulgerent, quod hactenus fecerant. Capiendi hi erant 
nouis legibus ecclefiafticis , efrittis fcilicet illis decretalibus veterum Ro- 
manorum pontificum primitiux ecclefiae , cum cognitum haberent,c a- 
r l v m M cum l v d o v i c o pio admodum pronum etpvocliuem efie 
ad rcformandam ecclefiam fecundum curiae Romanae principia, et capi- 
fularibus inferenduin , quicquid antiqus difciplinx, eccleliafticae cwn- 
uenire crederetur. ln priinis capitulorum LXXX. inselramni, ex 
fsevdo-isidori decretalibus hauftorum, ea erat dignatio , ( quod 
fub nomine hadiiaxi papae vbique innotuerant,) vt frequenter de- 
fcripta fuerint in capitularibus regum Francorum, prasfertim a b r n e- 
dicto Leuita colledis , prout fupva not. rj. cxcarolocoistio 
monftratum eft, et probatum a marca cit. I. c. 2«. $.4. in f. lta 
vcro facile veritatis fpcciem induere porucrunt ipfie psevdo-isi- 
dori effictae epiftolae , et epifcopis reclamantibus filenrium impone- 
re , vt iurisdiaioaem epifcopi Romani in caufis appellationum in du- 
bium amplius vocare non auderent, fed nicolai 1. attentatis, hoc 
fulcro fubnixis, fefe fubmittere tenerentur, ceu pcdttentim factum, fub- 
latis antiquis iudiciis ecclefiafticis fynodalibus , atque Romam tractis. 
Loquor vero hic primario de confilio psevdo-isidoui, quo du- 
ftus ad confingendas has epiftolas fuerit. Quisquis illc fuevit ; id ad 
minimum cevtum eft ex circumftantiis eius temporis , eius intentionem 
vnice huc directam fuiffe, vt ageret caufam pontificis eiufque auctorita- 
tem , variis occafionibus huc vfque in dilcrimen ab archiepifcopis 
in primis , qui papae fuaruni prouinciarum fuerant , vocatam , epifco- 
povum pvimitiuae ecclefiae e.afiolis effictis covrobornrer, et ius huc vfque 
dubium et anceps, de iurisdidiom pontificis in tuto locaret : quod rectius 
fievi non poffe arbitrabatur , quam produdtis in medium pontificuin 
primitiue ecclefiae epiftolis decretalibus, pia fvaude efiiais, quar colle- 
iiioni 1 s 1 u • R 1 Hifpalenfis adhuc deeffe vidcbantur. Interim hanc frau- 



dem curia* Romanae haud tribuo, optime confcius, vfque ad le x is 
IV. fafces facros eam tantum vfam fuilTe eodice Dionyfianc , nec ad hanc 
fpuriam collectionem prouocaffe. Quid quod ne probauerit quidem b a- 

RONIVS, HADRIANVM pontificem INGELRAMNVM, filb prE- 

fidio capitulorum , ipfi oblatorum , dimifuTe abfolutum: quod afTerit 

quidein , fcd nullo idoneo teftimonio firmar. Imo credo , curiam Ro- 

manam ante nicolai 1. tempora ftudio abftinuiffe ab vfu tum capi- 

tulorum LXXX. laudatorum , tum epiftolarunt psevdo-isidori: 

quod fciret, eas in fcriniis fuis haud reperiri , fed potius, vt plura alia 

apocrypha, effictas effe. Maiori cum fiducia eis vtebatur nicolays I. 

contra Gallos, quod fciret, ipfos Gallos inter fc has fpurias laeices 

tanquam legitimas admififfe. Quia vero «nimaduertebat, Gallos con- 

tra fe de legitimis natalibus huius partus dubitare : necefTarium ipfi vi- 

fum fuit, defenfionem earum qualemcunque in tali ftatu rerum fuf- 

cipere , quod praeftitit in epift. ad vniutrf. epifcopos (JaUitt apud h a r- 

dvin. tom. V. concil. p-fj/i- Poft hscc tempora vniuerfum orbem huius 

nouoe opinionis iugo , ( vt fcilicet nulla depofitio epifcoporum abfque au- 

ctoritate fumnii pontificis a fynodis prouincialibus peragi pofler,) cotia 

fubmitterc ctegerunt epifcopi, magnis illis nominibus veternm pontificum et 

martyrum munita , qu* exftant in titulis apocrypharum epiftolarum, ab Ifido- 

ro coiieclarum , quarum aucttritati nemt contradicebat , vt vtar verbis p e- 

t r 1 d e m a r c a de C. S. ct imp, lib. VII. c ar. /. ;. Hoc quidem 

certum eft, neminein contradixifTe auitoritati earum epiftolaruvn in po- 

fterum, ceu in primis apparuit in caufa depofiri in concilio Rhemenfi 

anno DCCCCXCI. arnvlphi, in qua illi , qui eius propuena- 

tionem fufceperant , negarunt , fine pontificis fummi auctornate 

pofTe fynodmn ad eius depofitionem procedcre , id quod ex fuppofititiis 

epiftolis pontificum probarunt , vnice ex his prxfidium caufae fuaj de- 

fuinentes. His epifcopos ceteros, qui fynodo aderant, aperte contra- 

dixilfe, atque eas vt fpurias declaraffe, ncn liquer ; quod ex ea perfuafio- 

ne finc dubio factum effe reor : quod illegitimos eorum natales ignora- 

rent. Arbitratur quidem balvzivs in prafat. ad Re»inonent f.4. 

epifcopos Gallise multa quidem reuerentia primum erga Romanorum 

ponrificum decreta , quae prolata , vfos fuifTe , li et falfa haud dubie efe 

intefligerent ; quia tamen nihil fuppetiiflet , quo manifeilta eorum decre- 

torum verba eludcre interpreratione potuifTent : vnice praefidium fuuin 

quaefiuifle in canonibus Africanis, eofque libere decretis illis oppofuifre. 

Verum fi falfa htec decreta indubie intellexiffent ; nunquam paffi fuif- 

fent, antiquam difciplinam his quifquiliis inquinari et corrumpi,- fed 

felicius caufam fuarum fynodorum egifTent, fi decrcta haec aperto mar- 

teinipugna(fcnt:quod tuncmaiori cum fiducia adcanonesAfricanospro- 

uocare potuifient. At id quidcm eorum vires tunc fuperafTe v.detur : 

adeoque gf. rbertvs, in arnvlphi depofiti locum fubftitutus, 

revera decretorum horum nouum dogma callida quadam interprctatio- 

ne el.:dere conatus eft, ceu ex eius epiftola, a bakonio ad avn. 

DCCCCXCII. n 4] fqq. adlata, liquet. Nulla reuerentia er"-a hftc de- 

creta opus fmfTet, imo magis noxia , fi de horum integritate dubitaflet 

gerberivs. Neque enim hoc omififfet ex reuerentia. eiva fedem 

Romanam , quam acriter ipfemet exagitat , et ideo a b a r n i indi- 

gne acceptus eftGERBERTVs: neque vlla alia ratio hanc diflimnla- 

tionein fuafifTet , nifi cum ceteris epifcopis eifdem errorum tenebris ob- 

dudtus fuiffet. Hac ergo fub ignorantia fxile vicit fortuna Romano- 

rum pontificum; quamuis forfan iis harum decretalium falfitas handin- 

cognita fuerit: ad minimum cognita effe potuiflet, fi fcrinia fua per- 

luftraflent , atque euoluiffent. Imo quia haec collectio noua oriuara au- 

ttorit.ne facta erat: nullam fidem habere potuit, fed ttit&oritate authen- 

ti ncaruit. Quod ne animum quidem pontificis ad iuftam dubitandi ra- 

tionem iuduxit, qui vnice id egit , vt auth.nticam auttoritatem ei con- 

ciliaret et affereret. Longe alitcr fuo tempore animatus fuit 1 n n o- 

c z. n t 1 y s III. in c. g. X. de fide inftnment. refcrens , coram fe fepe 

prouocari ad decretales ex compilatione fcbolarium , de quaruin inregrita- 

te haud conftaret, adeoque fe rationem decidendi in iis fecure colloca- 

re haud potuifle. Ad minimum nemo pontificum ante n i c l a v m I. 

aufus fuit , tam audaiter propugnationem harum epiftolarum fufcipere': 

qui maiori cum fiducia illam fufcipere potuit, poftquam exploratum ha- 

buit, ipfos Galliae praefules in fcriptis fuis pafiim ad illos prouocare, 

ceu nota fequens declarabit. 



XVIII 



Diffeitatio de decretalium pontificum Romanorum 



fpeciem veritacis induere potuerunt , plerifque fubfidiis neceffariis deftitutis , quibus fallacia hacc 
craffior detegi potuifTet. Haec adeo decepit ingelramnvm et b e n e d i c t v m imo ipfos GaUikC 
prafules 62), vt ex hac collectione in fuos vfus plura transferrent , et fic paulatim has merc^es 
adulterinas pro genuinis orbi imperito exponerent. Melior fortuna ei acceffit , poftquam in liite 
cum Galliae facerdotibus nicolavs I. anno DCCCLXVIII. in fuam tutelam hunc fuppofititiuim 
partum fufcepit , et apologiam , augendae potentiae fuae caufa , pro eo fcripfit 63 ), ad quenn 
potius pertinuhTet , eum in herba fupprimere. Quamuis enim forfan alios fugerit fraudem detce- 
gendi ratio; non tamenhaec adeo capere potuit curiamRomanam, vt eam, fi voluifTet, detegere 
non potuifTet: qao&ferima ei in promtu effent, quae confulere licuit. In his fi deprehenfae nom 
fuifTent falfae decretales , ad minimum titubantem et nutantem fidem iis haec ratio conciliaffet , att- 
que effecifTet, vt penitius inortum earum inquifitum fuifTet64). Sed intererat curiae Romanae, hoic 
monftrum nefandum quouis modo protegere potius,quam in exilium dare, quod ingens augmem- 
tum iuribus curiae Romanae adderet. Ab hoc tempore igitur eius fortuna quotidie creuit 65)) : 
praefertim poftquamin nouis collectionibus , poftmodum coiicinnatis,videlicet aREGiNONE, bvhi- 
chardo, ivone et gratiano primaria capita adulterina inde repetita , etinprimis cumcRM- 

TIAWI 



62) DeiNGELXAMNO not. /;. pariterque de stxiDiCTO 
Leuita not. s9- fupra iam aftum. Ceterum ipfos prefules paflim ra 
fcriptis fuis has laudafTe decretales , docent hincmaki tum Laudu- 
nenfis, tum etiam archiepifcopi Remcnlis fcripta, quorum loca david 
blokdellvs in psevdo-isidoro ibique in notis adiectis paf- 
fim adfert. Ipfe HtcoiAVi 1. hoc in ger.ere iri c. i. dift. XIX. 6al- 
liac prsefulibus obiicit , quod ipfimet , vbi has epijhlas decretales fua inten- 
tioni fujfragari confpexerint, illis indijferenter vterentur : ntinc vero fohitn ad 
imminutionem fedis apoftolica et ad fuorum augmentum priutlegiorum minus 
accepta ejfe perhiberent. Addit in ipfa epiftola ad vniuerf. epifc. Gallia 
apud h a r d v i n v M tom. V. concil, p. rp2. vnde verba adduita funt 
haufta , fequentia, qux a gutiano omifla funt : Nam nonnulla eorum 
fcripta penes nos habentur , qua non folum quorumcunque Romanorum pon- 
tifiaim , verum ttiam priorum decreta , in fuis caujis praferre nofuntur. 
Ipfe hincmarvs de diuortio Lotharii et Teuteb. reg. tom. I. oper. p.f86. 
laudat E varisti I. epift. i. aiens : Sed et S.Euurtftus, papa Romanus 
qttartus n B. Petro , in Decretalibus ad locum itafcribit : Similiter cttftoditum 
vfque ad verba : dubium eft. Pariter cit. I. in rejponf. ad interr. X. f. 622. 
adducit prolixum locuin ex epift. I. alexandri ad omnes orthodoxos, 
et ita h 1 n c m a r v s , pracipuus inter Gallos prasful , aperte in fuis 
feri] tis docet , fe non omne robur au£tontatis his epiftolis detraxifTe, 
iwio in contentionc cum hincmaio Laudunenfi eundem hoc tantum 
fubterfugio vfum fuiffe : Omnia probate , quod bonum eft , tenete. 

63 ) Agebatur tunc maxime de indiciis tcclifiafticis , in fynodis 
prouinciaHbus reftituendis , quorum in Gallia magna au&oritas erat. 
Vrgebat curia Romana , nullum epifcopum iudicari poffe , nifi in fy- 
nodo , conuocata a furomo pontifice , et depofitionem epifcoporum inter 
taufas maiores , pontifici releruatas , efTe referendas. Pofterius negabant 
Galli , et prius canonibns antiqnis aduerfari allegabant. His opponebat 
curia Romana decretales epiftolas psevdo-isidori, quae prorfus 
contrariam fententiam alebant. Teftis eft epift. 1. anacieti: Quodji 
dijficiliorts orta fuerhtt quaftiones aut epifcopomm vel maiorum iudicia , aut 
maicres caufa, ad fcdevt apoftelicam, (fi ap ellatnm fuerit.) referantnr. 
Quoniam apoftoli hoc ftatuerunt injfione Saluatoris , vt maiores et dijficilitres 
quaftiones femper ad fedem referantur apoftolnam. Eandem cantat cantile- 
nam epift. ]. et, caufas difficiliores iudicio terminandas efle apoftolico, con- 
tendit. Parirer s ixtvs I. epift. 2. Si qnis veftrum ( epifcoporuin ) pnl- 
fatus fuerit in aliqua adutrfitate: licentr hanc fanclam et apojiolicam appel- 
iet fadein,ad eam , quafi ad caput , fujfugium habeat. Quod in feqtientibus 
plenius amplificat, et id , quod demum concilio Sardicenfi fecundum quid 
admiffum y y/7M/>/?'a't<;r obferuandum efle iuber. ldem prfetipit hvgi- 
«vs I. epift. 1. cum a n i c e t o epift. vn. elevtherio epift. m. 

V I C T O R E epift. 1. ZEPHERINO epift. 1. F A B I A N O tpift. ;. S t £- 

v H a N o epift. 2. etc. Plenius ait sixtvs II. tpift. 1. Vt vmnes epijlopi, 
qui in quibujdam grauioribus pnlftmtur et criminantur caufts, qnoties necejje 



fuerit , libere apoftolicam nppellent fedem , ntque ad eam, quafi ad matrtmn, 
confugiant , vt ab ea, (ficnt femper fecit,) pie fulciantur , defendantur > et 
liberentnr : cuius difpojitioni omnes maiores ecclejiafticas caufas et epifopoo- 
rnm iudicia antiqua apoftolorum corumque fuccejforum atqne canonum auttio- 
ritas veferuauit etc. Item F e l i x 1. epift. 1. Primatcs, quoque accufatuum 
difcutientes epifcopum , non ante fententiam profcrant dsmnationis . qnnnm 
APOSTOLICA FRETI AVCTORITATE 'autreumfeipJeprofiteatur,auut 
per innocentes et canoniie examinatos regulariter %ejies conuincatnr. Idecm 
ingeminat marcellvs epift. 1. er expreflius caufam curiie Romannae 
his inttxuitverbis: Simulque iidtm (apoftoli,) infpirante Domino, conftituuc- 
runt , vt nulln fynodus fier t yrater eius fedis aucloritatem , nec vllns epifcco- 
pttt, nifi in legitimit fynodo, fno tempore APOSTOLICA AVCTORITATTE 
conuocata , fuper quibuslibet criminationibns pulfatus audiatur et iudicetnttr. 
Hsc fuit fententia curise Romana tempoiv nicolai I. qua recthius 
propugnari non potuit , quam ex hac marcelli diftatoria fenterm- 
tia, qu£ immecliate poft iam adlata fequitur : Quia epijcoporumiudicia < tt 
fummarum caufarum negotia , fiue cuntta dubiit apoftolica ftdis auttoritaatc 
funt agenda et finienda etc. 1 dem in epift. 2. hoc dogma repetit, cuum 
MELCHiADEf;ij!.«i. Sed defino plura ex his quisquiliis excerpoe- 
re. Vt ergo n i c ol a v s I. ius ctrtum et indubiur.i epifcopis Gallitiaj 
opponeixt , qui ad canones antiquos prouocabant ; necefie erat , harunm 
epiftolarum audtoritatctn propugnare et fidem nutantem corroborare-e : 
quod in laudata apologia praef titit , et rhapfodiam hanc isidori Me r er- 
catoris , priuata licet cura confarcinatam, omni autem fide et au&orir.ta- 
te deftitutam , propugnauit , finc omni ratione et fundamento. 

64) Aliunde enim depromi non potuerunt, quam ex fcriniis eec- 
clefiae Romana: , fi in i<is cxftitiffent. Quia vero nunquam in iis appoa- 
ruerunt, nec vllus praedeceflbrum pontificum vnquam has laudauuit, 
cum nondum natae efTent : ad minimum nicolavs I. cum curiaR<o- 
mana , more anreceflbrum , de fide earum iufte dubitare potuiflet , nnifi 
eius interfuiflet , eam potius corroborare quam conuellere , poftquaam 
praelati Gallia ipfimct earum vfuin in fuis fcriptis agnoucrant. Ideem 
exornat petrvs covstantivs in cit. praf. f. t>-j. 

65) Et paflim in controuerfiis cum curia Romana agnita eeft. 
Apparuit harum epiftolarum auctoritas rurfus in aitis fynodi Remeen- 
fis , anno DCCCCXCII. in caufa arnvlphi, archiepifcopi Remenfifis, 
celebrutae , in qua quxftio mora: vtrum illa competens effetad iuudi- 
cium in hac caufa ferendum fine auitoritate fummi pontificis. AAl- 
legabant hi , qui a partibus eius ftabant, in arnvlphi deieftionne 
exfpeftandum fuifle Romani pontificis iudicium, eamque fententiam hhis 
decretalibus incruftabant. Liquet hoc euidenter ex a&is huius concililii, 
et in primis cx g e r b e r t i , qui ci fubftitutus erat, tpiftola, Seguinno, 
Senonenfi archiepifiopo, fcripra. apud baronivm ad cit. annnm n. ■ +}. 
in qua iifdem armis inermibus certat contra has epiftolas, quibus ohlim 
vfus erat bincmarvs, 



variis colle&ionibus et fortuna* XIX 



t i a n i decreto in pleniorem vfum dedu&a 66). Sed hsec fortuna , quae psevdo-isidoro prae- 
ter meritum contigit , in grauiflimum detrimentum et labefactationem difciplinse antiquse eccle- 
fiafticae , epifcoporum iurium atque iudiciorum ecclefiafticorum, ceflit : curice autem Romanse ad- 
modum profuit, ad maiora in regimine ecclefiaftico et ciuili audendum > et difcordiarum femina 
fpargendum 6?y Deteclapoft reformationem a Centuriatoribus huius colleclionis fraude, grauifli- 
mi proceres ecclefise Romanse admodum quidem indoluerunt , fe tam fero hunc fucum , oculis 
omnium fubdu&um, cognouifTe, bonam fidem tamen plerique pedetentim agnouerunt, fimulque 
caufam animaduerterunt, vnde # tam infignis mutatio et deformatio difciplinam ecclefiafticam inua- 
ferit. Tam euidenter enim hoc turpe facinus denudatum eft , vt etiam paffim monachi , caufam 
curiae Romanae ftrenue agentes, rem non negent, cenfeant tamen, in his epiftolis fpuriis nil falfi 
in rei veritate contineri, fed quaeuis addu&a conuenire fingulis pontificibus, quibus attributa funt 
per piam fraudem. Sed hoc credat iudaeus Apella 68). 

§. XI, 

e x praemitfis colleftionibus vero liquet , varia ratione relatas et recitatas in iis olim fuifTe 
decretales , tum in integro fuo ftatu et forma , in qua conceptae fuerunt , ampliflima 68*), tum 
in compendio feu fynopfi 69) , tum etiam per capitula feu excerpta 70), quatenus ex integris epi- 
ftolis fententiae potiores, retentis vt plurimum verbis , depromtae , et, reieclis reliquis verborum 
ambagibus , tanquam rlofculi quidam , inde decerptae funt. Pofterior modus reginoni placuit, 
qui tain ex genuinis quam ex fuppofititiis decretalibus particulas certis fub titulis redegit , iisque 
adiunxit canones, dicla patrum, leges ex codice Theodofiano fecundum interpretationem aniani, 
exregumFrancorum capitularibus et Longobardorum fcitis 71). Atque hoc modo propagatae funt 

fpurise 

66) Cum hanc fcenam iam exornauerim in difert. ad decretnm ecclefi* per psfvdo-isidorvm illatam, et mutatioflem difci D lina; mi 
Gratiani prahminan /. y. adtum non agam : fed ld vnice tantuin inde fc« oftenderat monftraueratque ; male hoc habuit quosdam relicnofos 
reguftabo , cum auttoritate decreti gutiani admoduin creuiffc au- quorum calumnias repreflit atquc aperuit auftor prslaudati oiuifculi cle-' 
ctontatem harum eniftolarum , et in decretalibus, auftontate grego- ganter et folide fcripti: vt inde liqueat , caufam psevdo-isidori 
rii IX. colleais , ab ipfis pontificibus pro legnimis agnitas atque af- a nemine, nifi ab eo, qui folis cauillationibus vtituv a*i poffe 
fumtas fuifle. - 68*) Id antiquis colleaionibus in more pofitum fuit, vt ex DiV 

67 ) Prohxe hoc monftrat toto hb. VII. de concord. fac. et imper. nyjiana et his , quae in Gallia et Hifpania compilatx funt inio ex iofiua 
petrvs de marca. Succindte ulern agnofcit petrvscov- issvdo-isidori, ex cuius fvlloge inteeras epiftolas ettVtas ct 
s t a n t 1 v s in praf. tom I epiftol pontif. Rom. /. 1/7. aitque : Porro pontificibus , qui ante siriciv m' vixcrunt , tributas , habemus ma- 
hac fraude quam fit perniciofe de ecclefia meritus fisiDORVs Mercator ,) nifcftum eit. ' 

dici vix poteft. Hinc debilitati fractique difciplina neriti, perturbata epi- 69) Hac methodo vfus eft crescosjivs epifconu» Africa 

fcoporum iura,fublata iudiciorum leges , aut miferum faltim in modum af. nus, in breuiario canonico , ifl quo habetur, ( vt rubruin indicat ) con- 

flicta, binc difcordiarumjeditionum ac litium feges immenfa , qua tot fe- cordia canonum conciliorum et prafuhm Rovtanorum i e canonum avo 

culis ad ecckfia dedecus fiddiumque offenfionemfruticauit. Addi poteft , re- ftoUrum, Nicanorum etc. item prafnlnm, Siricii Innocentii Zolimi Ce 

ctms conlultum fuiffe faluti ecclefiaj per temperatam ecclefiafticam an- kftini, Leonis et Gelafii. Pariter huc pertinet breuiarium canonum ab 

tiquam , quam per nouam , immente vnius prselati voluntati et nutui henrico canisio publicatum , de quo not 40 fupra acruin often 

fubiectam difciplinam. Sic enim pontifex Romanus mtra fuos hmites fumque, illud compendium cidicis Dionyfiani auai fiftere D-niaua huc 

antiquos fubftitiflet, auaontas ceterorum epifcoporum conferuata, nec fpeftat etiam breuiarium illud, de quo / VIII locutus Vum ^ 
tot infinita iiiala ex pontificum Romanorum affumta pknitudine potefta- ?0 ) Hoc videtur fa^um in 1 n g e l r a m k i capitulis hadjia- 

ttt , quae nullos hmites agnofcit, in ecclefiam et respubhcas infern po- n oblatis, et,quae tura inde decerpta funt in capitularibus Ous ex 

tuiffent. Hanc enim pnmario hsc farrago epiftolarum pepent: cum genuinis decretalibus depromta funt, magis per compendia referunTur vt 

fraitis vinbus epifcoporum, et conculcata fynodorum prouincialium docent c. 27. /o.ji.p. fqq. etc. lib. I. ' 

auaoritate , folus per omnia et in omnibus fuerit priful Romanus, nec 71 ) Diu totuit regin o , abbas Prumienfis donc eum ex co- 

ei amphus vllus contradicere et dicere potuerit : Papa,quid facis? dice MSCto bibliothece Helmftadienfis edidit anno MDCLIX 



1 O A- 



68 ) Horum audacia et aperta cauillatio detefta eft in tr Gallica c h i m v s h i l d e b r a n d v s fub tit. de difciplina ecclefiaftica veterum 

fcnpto lingua fub hoc titulo : Jnftificatwn des difcours et de V bxftoire prafertim G.rmanorum. Hunc editum librum stephanvs balv 

ecckfiaftique de M. V abbe Fleury contre les reproches et calomnies de quel- zivs poftea contulit cum codice MSCto Parifiis reperto et inde in 

| nes Rehgieux Flamans centre cet hiftorien. Poftquam enim flevrivs numeris locis emendatum atque reftitutum, anno MDCLXXI denut) mi" 

in hiftoria ecckf. eique premiflis difcurfibns grauiter doluerat iniuriam, bl' t 

C 2 



XX 



Diflertatio de decretalium pontificum Romanorum 



fpuriae i s i d o r i epiftolae , vt legitimae , rurfufque a b v r c h a r d o in maiori copia colleclae 7 2) , 
atque fub eadem qualitace laudatae. Denique hic magnam parcem foee collectionis ex regino>e 
hauftam fuam fecic , non fecucus fonces ; fed alienos riuulos lambens , vc non pocueric non ge- 
nuina ec fuppoficicia quoque mifcere. Naufeae camenfuerunc eidem capitularia regum Francoru?n y qix 
quidem fuae colleclioni , fed fub falfis nominibus , inferuic 73). ivonis colleclio a praecedev 
tium cramice non receflit, fed paricer ex r egi n o nis labore plura haufit et particulas decretaliun 
retulit tum fpurias tum genuinas cum aliis 74) , qui vfque ad g r a t i a m tempora collectiones eci- 
derunt , de quibus di&um eft in dijjertatione, decretoGratiani prremiiTa. Per haec fyftemata, ftb 
certis titulis reda&a , decretalium vigor admodum corroboratus , au£toritas ad pofteros prop> 
gata et fortuna fpuriarum epiftolarum ex colle£tione Pfeudo-Ifidori promota. Hsec vero fecub 
XII. opera gratiani longe maiora cepit incrementa 75), cuius fyftema, noua methodo efforma- 
tum , eandem cum Dionyfiana collctlione > imo adhuc longe maiorem, nacla eft fortunam, vt 
mox 76) eodem feculo ad illud , tanquam opus authentkum , in decidendo vniuerfaliter recurrs- 

retur, 



blicauit fub titulo : R E G i N K i s abbatis Prumienfis libri duo de eeck- 
Jiafticis difciplinis et religione chriftiana. Hic ipfe non integras epiitolas 
ponrificum , vt fa&um erat ab antiquis collettoribus , fcd capita potiora 
ex illis retulit , fimulque exemplum dedit bvrchardo , i v o n i , 
etGRATiANO, vt eandem calcarent viam. Quat ad cius libri hiito- 
riam et elaborationem pertinent , prolixius tradita funt a stephano 
b a l v z i o. Duo tantum obferuo obiter , quorum primutn eit , cor- 
reitorcs Romanos multum lucis adferre potuiffe emendationi gratia- 
y i fi eo tempore iam notus fuiflet , vcl in eoruin manus codcx 
MSCtus incidiflet , vt paflim ad canones iecreti obfcruaui : quia, ficut 
bvrchardvs et ivo plurima ex hoc opufcuio r t g i n o n i s fua 
fecerunt , ita horum exemplo gratianvs quoque inde multa fiue 
immediate fiue mediate defumfit , et decreto fuo, faepe tamcn deprauate , 
inferuit. Alterum efl , in oriente quidcm leges imperatorum , de eccle- 
fiaftica difciplina agentes , non neglettas fuiffe in quibufdam collectioni- 
bus vt docent nomocanones i o a n n i s Antiocheni etPHOTii , editi 
jivsTEHtetvoEUio tom. II. biblioth. iur. can. veter. quod 
cricntales epifcopi comiter conferiiarent maieftatem imperialem in legi- 
bus ecclefiafticis ferendis ; occidentales vero has plane prsteriifle, quod 
carum poteftatis tribueret curia Romana iinperatoribus regibufque in 
nezotiis ecckfiafticis : vtut eam prorfus conculcare et fupprimerc non 
DOtuerit Primus fuit regiko, qui leges ciuiles ex codice Theodofan» 
vel potius ex breuiario aniani, cum capittilanbus et legibus Longobar- 
iicis compllationi fuse infcruit , quem poitea bvrchardvs, ivo 
et g R a t i a n v s fecuti funt. Ob oculos fibi poluifle videtur R e g i- 
vobenedicti Leuita colleitienem capitularium , anno DCCCXLV. 
conflatam , in qua confufe et indigefta opera collegit, quicquid ad illu- 
ftratienerit capituk»um et augmentum faciens reperirepotuit, adeo, vt 
etiam ex codice Theodofiano , Pauli fententiis , luliani anteceffons no- 
nellis codice lcgum Wifigothorum , Iege falica , lege Ripuanorum et 
ex lee;e Boiuuariorum qujedam traxerit. Plurima ex gtnuims decretali- 
bus in fuos vfus transtulir , plura etiam ex fnppofititiis , parcius tamen. 
Vrdc stephanvs balvzivs colligit , eum non adeo lllas magni 
fe ifle quod feculo IX. , circa cuius finem r eg i n o vixit , illis gra- 
uis tontroiTcriis ftatus a Gallis prxlatis mota tuerit fub n i c o l a o I. 
quje eidem incognita effe non potuit. j 

73 ) Ccu oltendit gerhard von mastricht tn hiftor. tur. 
eccl. etpontif. /• -54- enumerando capua, ex hac colkaione fpuna dc- 

fumta. Ne j- C i quo f at0 contigerit , vt bvrchardvs capitularia 
reo-um Francorum quidem in fua colkaione non neglexerit , inicriptio- 
nes tamen mutauerit , et ipfa loca ex capitularibus laudare nefas duxe- 
rir • otramuis regino,ivo et g r a t i a n v s hanc qii^raphcn 
non naufeauerint Intetim ipfe g r a t » a n v s a b v r c h a r d o, cu- 
ius fvllogen compilauit, fxpe in errorem dedudtus vt excerpta non- 
iulla ex capitularibus , vel conciliis vel patnbus adfcnberet fide vel 
ootius oerfidia bvrchardi. Hanc audaciam mento eidem cxpro- 
brat s T E p h A N v s B a l v z l v S in prafht. ad tom I. capnuiar. regum 
Franc t '0 aitque : Bnrchardus, cum Reginenem cempilaret , ?naluit au- 
iax ejfeet 'mendax , et f** hiv.e accepit capimia , tribnre conciliis ambas- 



dam et patribns an'iquis , quam regibus noftris , quoi Francorum appella:ie t 
qua Regihonis atque Witikindi etiamnum auo gloriabantur reges Germno- 
rum , vfurpari deftiftet atate Burchardi , adeoque exnta a faxonibus cjjet 
omnis capitularium iftorum rcner^ntia, Quantum conie&ura affequi rnf- 
fuin , bvrchakdvs reginonis folertiam in legibus ciuilibus 
cum canonibus copulandis tacite improbafle, adeoqiie ab hac tonii.n- 
ftione ftudio abftinere voluiffe videtur, Id colligo ex prsfatione eius- 
dem , in cuius fine ait : ex quibus autent fcriptis felegirim , erdo fequms 
indicat. His fubiiciuntur fequentes fontes : 

Ex canouibus, qui corpus canonum vocantur. 

Ex apoftolorum canone. 

Ex transmarinis conciliis. 

CGermania'] 

Ex conciliis, in «| Gallia }> eelebratis. 
iHifpania J 

Ex Romanorum pontifcum decretis. 

Ex euang licis apoftaticifque fcripturis. 

Ex veteri teftamento. 

Ex libris fancti Gregorii. 

Ex Hieronymo , Auguftino, Ambrofio , Beneditto , Bafilio M. Ifidoro. 

Ex panitentiali Romano. 

Ex pcenitentiali Theodori. 

Ex panitentiali Beda. 

Omifit lcges ciuiles et capitnlaria, quibus inter ecclefiaftica fcitalocuin 
dare , nefas forfan duxit, Qnia tamen qusdam loca apud regino- 
n e m , ex capitularibus depromta , foitu digna deprehendit : maluit epi- 
graphen eori.m immutare , etconciliis atque patribus illatribuere, quam 
prodere atque fateri, fe inter fcripta , quae compilauit , etiam capitnla- 
ria et leges feculares retuliife. Semel tantum expreflb nomine laudat ca- 
pitula c a R o L i M. lib. i. c. 21$. fqq. ab epifcopis cellaudata apud Aquis- 
granum , ceu in marg. addit bvrchardvs. Qua ideo adiecit ex iu- 
dicio b a l v z 1 1 , quod, nifi ab epifcopis in concilio Aquisgranenfi col- 
laudata fuiffent, iis haud vfurus effet , qua accedente approbatione ma- 
gis pro epifcoporum placitis haberi dcberent. 

74) anselmvm intelligo et bonizonem, de quorum col- 
le£tione in differt. decreta Gratinni prauniffa /. XI. lit. a. in not. aftum 
eft. 

75 ) Prsecedentes cnim compilationes habuerunt tantutn quandam 
particuhrem in certis prouinciis auitoritatem ; ait g r a t i a n i decre- 
tnm vviuerfalem , ipfo evgenio III. fuffragante , vt euici in cit, dijf, 
j. XII. lit. g. m ntt. et f. XIV. in not. lit. s, et y. 

76 ) d 1 o n y s 1 1 enim colleaio ab initio et per diuturnum tem- 
pus tantum Roma: et in Italia authenticam auitoritatem habuit , doncc 
tandem carolvs M. tempore hadriani eam extra Italiavn pvo- 
pagauerit, cfloccntque , vt ius cavonicum vniuerfale effet. Sed decretnm 
g r a t 1 a n 1 , poitquam Bononise au£torite evgenii III. in fcholis 
illuftratum eit, mox autbenticam auctoritatem in vniuerfuin per omnes 
piouincias , quas occiiparunt decretiftas , accepit , vt <it. ditf. /. XIV. 
t.radidi. 



variis colle£lionibus et fortuna. 



XXI 



retur, et fk quoque Mercatoris merces adulterinae , quibus abundat, grauius pondus acciperent, 
poftquam ipfi pontifices fuas nouas decretales ad eius principia infolita et noua componere cce- 
perunt 77). 

$ xii. 

hic pruritus , quo ftudiofi , quos fcholares vocabant , in addifcendo Bono- 
nise deereto et iure ciuili ferebantur , ingentes peperit in foro Iites ; hae vero 
infinitas appellationes 78) ad curiam Romanam in quaeftionibus iuris 79) et relatio- 

nes 



77 ) Hoc iam a tempore micolai I. faitum quidem fuit , vt 
/. X. not. 61 . fupra docui : fed longe magis t-sevdo-i s i do r i noua 
principia confirmata funt per d.crttum gkatuni , quod his fuppo- 
ntitiis cpittolis fcatet , vt in fingulis capitibus obferuaui. Ab hoe 
tempore vero ius omne ecclefiafticum fecundum iecretum Gratiani ]&o- 
noniae etParifiis quoque traditum, inculcatum et facile ad vlum fori in 
decifionibus translatum , vt pontifices etiam in fuis decretalibus , quae 
re vera funt decifiones cauflarum conirouerfarum , ad illud paflim pro- 
uocauerint et fic etiam fpuria pro genuinis aflumferint , vt cit. dijjtrt, 
§. XVJII. obferuaui. 

78 ) Oftendi in not. rr. ad c. 44. X. de appeUat. ad curiam Ro- 
manam frequentes fuiffe appellationes m qnaftioniius iuris, quarum pro- 
bationes non cffe neceflarias, et fic facili negotio decidi eas pofle , pon- 
tifex ait. Interim conftar ex veterum lCrorum et inrerpretum fcriptis, 
grauiflimas lites de his motas fuifle , tum quod inter antiquam et nnnam 
ecclefise difciplinam , a psevdo- i s i d r o foris eccletiafticis obtru- 
fam , ingens collifio dcprehenfa fuerit , cuius diuerfa principia g r a- 
tianvs fuo inferuit decreto et diftinguendo in harmoniam deducere 
voluit, fed vt plurimum parum feliciter, vt magis.rem intricaret,quam 
extricaret : tum quod intcrprctes iuris ciuilis parum idonei eorum tem- 
pore et fubficliis ncceflariis deftituti fuerint ad nodos iuris ciuilis dif- 
foluendos , eiufque senigmata refoluenda. Vnde infinita in hoc iuve cer- 
tamina orta funt, quae in Iralia , maxime vcro in patrimonio Pttri , imo 
etiam extra Italiam infinitas produxcrunt appellationes ad cuviam Ro- 
manam. Sicuti vero quaeftionum iuris vtiiufque , hac occnfione , ad 
eam fpettabant decifiones ; ira ex his, vti oiim ex decretis impera- 
tontm , inrcrpveres poflea ius certnm traxerunt , quod tales dccifiones, 
maxime pott colleitionem, publica anltoritatt faclam , vim interpretationis 
Mntbentica haberent, ex intentione ipforum pontificum. Nownter dixi 
faft colleftionem , publica auitoritate Jellam. Antt eam denretnlimn , qu& 
palfim circumferebantur , vel in priuaris colle&ionibus continebantur, 
inctrta erat aucforiras : quod de fide earum non conftaret , et compila- 
tiones primta hac pariter dettituerentur. Indevero nouai turbse er con- 
certationes , an et quatcnus fecundum illas pronunciandum eflet ? \d 
egregie illuftrat c. 8- X. de fide inftrum. in quo Helienfis in Anglia epi- 
fcopus ikkocektivm III. confuluit : quibus indkiis fides ejfet adhi- 
benda decretalibus , de quarum auctoritatt iudex pojfet non immerito dubi- 
tart ? cum plures inueniantur in compilatioke scholarivm 
tt alkgentur in canjjis , d. quibus ler bullam nonconftaret,nec ipfa per me- 
tropolitanos infinuata fuijfent. Agnofcit pontifex pondusquxftionis, (ibi 
propofitse, aitque , fape contingere , quod etiam coram fe decvetales btiius- 
rnodi proponerentur , quas ejfe autbentkas nierito dnbitaret. Aderant eo 
tempore iam decreralium compilationes , fed incerta fidei et auctoritatis : 
quia priuatim in vfum fcholae collecbe , a fcholavibus forenfem in vfum 
trahebantur atque in iudiciis ecclefiafticis laudabantur , aduerfario iis, 
ob defe£Vum fidei , reclamante. Nam priuata eiufmodi colleitio nullam 
iis auctoritatem praeftare poterat. In forma probante et per bullam con- 
firmatae producendae erant, vel ad minimum per metropohtan>s in fyno- 
dis prouincialibus publicars , more prifco, quem fupra expofui in /. 
V. not, p. atque inde modum communicandi reicripta. papalia aliis 
antiqunm declaraui , ad quem prouocat epifcopus Helienfis in cit c. 8 • 
Ipfe pontifex ikkocektivs lll. antiquas udlacias in eflingendis his 
rebus et fraudes, circa litrerascuriaeRomanae poflim committi lolitas, co- 
gnitas habebat, Falfae enim lirrerae faeculoXlI., quod decrctnlium abun- 
dantia laborabat nimia , fiepe in foro producebantur . et ad illas fenten- 
tiae ferebantur , vel fine examkie collectionibus priuatis inferebantur. 
Laudat proinde lvcivs lll. anno MDLX\M. follertiam et pvuden- 
riam Vi^ornienfis epifcopi in c. 2. X. de crim. falf. quod fer.tenriam, au- 
dtonrare fiilfarum lirrerarum latam, noluerit executiom mandare atque ei 
commendat , vt, quotiens nliqua fcripta Jub tius nomine mpetrata redar- 



guenda vidirit falfitatis , nuBam eis adbibeat fidm. Ipfe t K K o ci K- 
t 1 v s III. anno MCXCI. in c. 4. X. eod. referr, eo tempore deprehen- 
fos in vrbt fuiffe , apud quos bulla tum ipfius , tum c e l y 
st 1 k 1 nomine , quas falfas confinxerant , et quam plures literse alia:, 
bullis fignatse, inuentte fuerint : vt itaque fallaciae horum impoltorum 
cognofci poffent. Modos et varias artes corum m c ;. X. cod recenlet 
atque oftendit , quomodo fecundum eas diligens mdagator laltitatem 
eruere poffet. Quis ergo dubitaucrit , quin compilariones emsmodi pr*- 
uarse falfis fpuriilque dccreralibus ficpe infea* fuerint , quae ne qui- 
dem in origine , fed ex fola fchoiarium compilatione pro<juce- 
bantur ? Quocirca inkocektivs III. in cit. c. 8. X. de fid. in- 
ftrtim. Helienfem cpifcopum admonet , vt, fi aliqua decretalis , de qua 
iudex merito dubitaret, allegata fuerit , eam fedulo exauunaret , vtrum 
iuri communi eflet confona, nec ne ? Et priori caufa fecundinu llkun m- 
dicare non dubitaret : pofteriori vero fupcr ea fuperiorem, h. e. cunam 
Romanam confuleret. Lubricum fuifle hoc difcernendi veras a luppo- 
fititiis decretalibus principium,atque per ius commune g k a TUN i de- 
eretutn fine dubio intellecrum , obferuaui nota -]6. ad cit. c.8., m quo 
tamcn noua difciplina ecclefiaftica cftbrmata erat ad prsfcnptum tpu- 
riarum litterarum psevdo-isidori, qux co tempore ;us commnne 
conftituebat : de cuius deprauatione admodum conqueritur step« a- 
nvs, Tornacenfis epifcopus, in epift. CC7J. infra wot. «2. refcrenda. Iple 
cnim pontifcx Pariliis et Bononii inftirurus et mnurritus erat 
in doftrina decreti , exrra quod aliud ius commune agnofcere eo rem- 
pore non porerat, quod etiam eius decretales , vnicc ad pnncipia Ue- 
creti , etiam ab eo difertis vcrbis laudata, compontse, produnt, vtno- 
taui ad c. ij. X. de iudic. not. 84. . .. ' 

79 ) Non tantum ecclefiajtki, fed eriam ciuilis , cui enam operam 
dabant clerici j quod abfque eius fubfidio non pofient decretum gr a- 
t 1 a n 1 et filuam immenfam decretalium , quae circumfcvebantur , in- 
telligere. Iam enim tempore e v g k k i i UI. vfus mris ciuiUs t.equen- 
tiflimus Romam occupauerat. In ipfa curia et iudicns Romanis l#es 
1 v s t 1 k 1 a k 1 dominabantur , vt dijf. ad decretum Grat. j). X. Ut. p. 
in not. obferuaui. Decretifta et legifta poft haec tempora m magna au- 
aoritate conftituti erant , et vtrumque ius in curia Romana dccitioni- 
bus caufarum occurrentium inferuiebat , vt nec derici doctrina turts ci- 
nilis carere potfent. Vtroque admodum innutritus erat 1 k k o c e K- 
t 1 v s 111. ceu decretales eius euincunt, vt non inique matthaev» 
Parifienfis in hiftor.Anglk. ad ann. MCC. ■p.i^.eum in Jdentia magnnm, 
audacem jimnl iurisperitnm vocauerit , quod omnis in hoc fuerit, vt, ctata 
occafione, lites gloflatorum , de quseftionibus iuris ciuilis motas, decide- 
ret, fenrenriis martini .fere vnice deditus. Quocirca vlus vtnutque 
iuris facile extra ttaliam iam fa:culo Xill. migrauerat , et regna atia 
quaecunque peragvauerat. ln Anglia iam documenta muniebanrur clau- 
fulis,vfum iurisRomanipraefeferentibus, quibus renunciatum fuit ovmi 
iuris canonki et cinilis auxilio , epiftola D. H a d k i a k 1 , bencfiao rejti- 
tntionis in integrum etc. atqut hac , quibus vt inextricabilibus vincuns 
obltringebantur debitores , non Jine curia Ramana conninenua £*" ' ff 
communi fenrenria rerulit matthaevs Parif. ad. annnm AfCCXXAK . 
p, x), !n Germaniam pariter iam feculo XI 11. penetranerat ms . cun c, 
vt ad tit. de ccnftitut.- tom. I. iuris eccl. prsteft. /. XXXIV. et XLVlll. 
obferuaui. Sub manibus iam , vbi haec fcribo , ett controucrtia lUuttns, 
in qua deprehendi litteras reuerfahs ekgelbsrti, comitis Saynenfit 
fuper ditiifione, cum fratre facta, de anno MCCXCW. in quibus h«ec occur- 
rit formula : Renunciamus infuper exceptioni dcli maii mrttts cauja et in 
faclmn , benefi io reftitutionis in integrum , et omni Jujfrigio inrts , kgtttn, 
canonnm, confuetudinnm tt ftatutorwm anxilio. Ita vero factum. , vt rn 
quafttonibus iuris ciuilis fiepe etiam appeliationes et reliiriones ad ciiriam 
Roinanam fufcepta;, et ex hac decifiones-harum quxftioiuim inris cimlts 



in 



c 3 



XXII 



DifTertatio de decretorum pontificum Romanorum 



nes 80) produxerunt: ex quarum decifionibus decretalium nouarum 81) exuberantiffima meflis 
facta, vt in immenfam copiam, maxime tempore alexandri III. 82) excreuerint 3 non tantum 

in 



in magna copia pvodierint , vt compilationes nbua; et antiquae decreta- 
lium aperte monltrant : quse tamen vt pluriinum itts nonnm et a mente 
iuris Romani alienum produxerunt. Eo enim tempore tanta erat glof- 
fatorum , atque inter hos martini, ad enucleandum ius ciuile ta- 
men ineptorum, audtoritas , vt plerumque pontifices horum errores pro 
iure ciuili tffumierint atque inde decifiones formauerint , vt obferuaui 
ad c. /. X. vt lite non contefi. not. 70. et 74. et ad c. /. X. de cauf pof- 
fejf. et propiet. not. 99. vbi martini doctrinam appellat legalem pro- 
uifionem. In c. 4. X. de confirm. vtil. vel inutili. inter alia innocen- 
ti vs III. ait : Nos igitnrfdiligentiits attendentes , qucd 1VRE fit ClVl- 
Ll pronida deliberatione fiatutnm etc. fed fententiam, ibidem relatam,glof- 
fatoris ioannis efle , non iuris ciuilis , tum ad c. cit. /. not. -0. tum 
ad cit. c. 4. not. p. obferuaui. Panter ex martini gloflatoris fen- 
tentia , cum iure ciuili pugnante , formata eft decifio in c. 16. et ig. X. 
de teftam. vt not. 98. id cit. c. 16. notaui. Alia fpecimina occurrunt in 
e. 9. X. de in inttgr. refiit. vt not. 90. ibid. mohftrat , et in c. 44. X de 
ojfic. et poteft. iud. deleg. 

%o) Supra mnnot.9. obferuaui atque docui, iamcirca feculi IV. 
finem id egifle epifcopos Romanos , vt necejfitatem , in quxftionibus iu- 
ris ecelefiaftici dubiis ad fedem Romanam relationes faciendi , eamquc 
fuper his confulendi , omnibus epifcopis in occidente imponercnt, atquc 
horum decifiones authenticas fibi aflererent. Inde decretales, in ecclefiafti- 
cis ad relationes epifcoporum fat~be, magnum in decidendis litibus obue- 
nientibus pondus obtinuerunt , in rariori tamen copia per plurima fe- 
cula in quibufcunque colledtionibus apparentes. Sed feculo XII. gra- 
t 1 a n v s in fcenam produxit vberiorem earum numerum. Imo hoc fe- 
culum iis adeo refertum fuit , vt quafi quodam diluuio omnia regna 
deinceps inundauerint : praefertim cum etiam hoc tempore in quasftioni- 
bus iuris .ciuilis relationes ad curiam Romanam fierent > vt tot decreta- 
lium introitus produnt. Vel vnico monumento id illuftrarefaterit, ex 
c. c. X. de canf. pojfejf. et propriet. cuius vcrba prooemialia , ab inno- 
centio III. prolata , ha;c funt : paftoralis officii debitum foHicita mente 
profequeris : cttnt iuftitia zelo fuccenfus svper ivkis articvlis 
per apoftolica fedis eracnlum , a qr.a pendet ttta iurisdictionis anctoritas, re- 
fponfa humiliter appetis et denotus exfpeBas , ne forte noua opiniomtm va- 
rietas aut iuris exceptio, varia nouitate difiincta,non inris ejfei~tnmpariat,fed 
iuftkia defetfum potius inducat. Opinionum varieras , ad quam prouo- 
cat pontifex ., infignis erat , qua; quotidie inter interpretes iuris noua 
incrementa capiebat , inrifqne incerti abundantiam producebat, adquod 
tollendum , pontifex relationcs ad fe in his fluilibus faciendas efle fic- 
piflime inculcabat : quamuis ex eius decifionibus vt plurimum nous li- 
tes effluxerint , et iuris incertkudincm magis auxerint , quam minuerint. 
Pranerea in ipfis decifionibus ad ins ciuile difertis prouoeatiir verbis 
quandeque , et fpeciatim textus eius laudantur vt in c. 2. X. de mut. pe- 
tit. ybi ita rationes pontifex fubducit .• nec cinilis iurifperitus ab hac fen- 
tentia difcrepat , quia prater authcnticum , quod incipit : Et confequenter , 
C intelligit auth. Et confeqnenter. C. de fentent. et interloc. ) in quo id de 
facienda reconttentione exprejfe habetnr ., £tiam alibi jiatnitttr , qttod eodem 
iuxe qttis vtatur., quod duxerit ftatuendum in al\um. In c. 12. X. de arbitr. 
prouocat gr e g o r i v s IX. ad iegalevt prouifionem , indeque dccifio- 
ncm format , quse tamen error interpretum illius asui patens eir , non 
legajis prouifionis fententia , vt not. 76. ttd cit. e. 12. docui : vt palam fit, 
magis glojfa fententias., quse in Romanis tribunalibus , dominatum plus 
quam herilem exercebat , quam legulem pronijionevt relatam fuifle. Id 
quoque ingenue fatentur UNy« .a costa, florens, ciro- 
niv-s aliique. 

81^ Solo adiectiuo vtor, omiflb fubftantiuo. Etenim iam dudum 
in morcm abici-at tum in fcholis, tum in foro h«c ioquendi forma , quod 
innuit innocentivs III. in c. 11. }C. de fimtent. excomm. vbi men- 
tionem facit alicuius epifiola alexandri III. additque : quam fcho- 
laftici dicant .decretalem. Inufitata hac non fuit appellatio , ante plura 
fecula iam cognita , fed adie&o vt plurimum fubftantiuo , veluti de.ro- 
talis epifiola ., decretalia confiituta £tc. vt in not. .11. monftraui. Verum 
iam olim fubfiantiue £tiam pofita reperitur decretalium appellatio apud 
N.icoiAVM I. in c. /. dift. XIX., flcuti ieo IV. in c. 1. difi. XX. 
prouocat ad regulas decretalium , epiitolarum fcilicet. Idem obferuaui ad 
e. if. dift. LXUI. not. 89. circa vocem noftra , qua olim denotarunt epi- 
ftolam principes , feu refcriptum, 

^2) Adnotaui ad c. 3. X. de appeil. not. #. alexandri III. 
tempore appellationum ad curiam Romanum vfum foecundiflimum et 
frequentiflimum fuifle , vt etiam de forina ipfa appeJlationtm ea occafio- 
n« plur« eiufdem decretales emanauerint , in tit. d< appeU. ad nnmermn 



XXXV. relatse. Inde aliquot collefliones poft eius obitum (quia in his 
adhuc decretales lvcii III. et vrbani III. rarius quamuis , etinm 
memorantur ) iam innotuerunt , fere vnice ex alexandri III. epi- 
ftolis defumta:. Quanquam vero priuata cura hae compilationes compo- 
fita;, fine fide authentica ; paflim tamen in foris ad illas prouocatum fuit, 
vt vel c. 8. X. de fid. inftrnm. monftrat , et not. 78. fupra iam di&uin eft. 
Penetrarunt fine dubio circa feculi XIII. initium in Germaniam , quod 
ex chronice montis fereni ad mn. MCCVI. in differt. ad decretum Graiiani 
§. XIV. lit. e. in not. probaui , in quo referuntur hsec notabilia verba: 
Ad hoc primum tempus fratres fereni montis appellationis et 
verborvm decretalivm eis haStenns ignotorum vftttn habere 
ceperttnt, quod tales compilationes fcholaftici dixerint decretales firnpli- 
citer, quod de aliis intelligi vix poteft, quam de his , qui decretales 
alexandri III. confarcinarunt. Infigne veritatis teltimonium cir- 
ca finem feculi XII. de molc vel Jilua harum decretalium , fub qua admo- 
dum tum difciplina ecclefiaftica , tum fori ftrepitus laborauit , occurrii 
in epifi. CCLI. stephani, Tornacenlis epifcopi , anno MCXCII. ad 
epifcopatum euecti, quamintegram exedit.Parif.de anno MDCLXXXil. 
p. j66.feqq. adferre libet, ex qua fimul liquet, finceriores iaituratn an- 
tiqux difciplinaj doluifle, et atgre tuliife , per inextricabilem Jiluam tte- 
cretalium Alexandri III. vtSTEPHANVs loquitur , vel earum , quiae ei 
attribuebantur in priuatis com[:ilationibu3 , cunita in peius ruere eit ar- 
tium liberalium ftudia quoque ruinam minari. En ipfam epiitolam, 
qux coelestino III. fcripta videtur. 

SVMMO PONTIFICI. 

Reprebendit nimiam multitudinem Decretalium , et profejjorer, 

qui eis abutebantur. 

„ Tmpetrata venia loquamur ad Dominum noftrum , cuius manfuetu- 
„ *• do noftram fufcitat audaciam , prudentia fultinet impcritiam , pa- 
„ tientia promittit impunitatem. Compellit hinc maiorum au£toint;as, 
„ inde morbus paulatim ferpens, cuius moleftise fi non occurritur in 
,, primis , incurabilis eft in extremis. Nec hoc dzcimus , Pater, tam- 
„ quam velimus efle aut morum cenfores , aut di£torum iudices ^ a ut 
„ dodrinarum difcuflbres; fortiores humeros farcina ifta requirit, et 
„ robuftos athletarum fpiritualium lacertos pugna hjec exfpeclat. Id 
„ tamen, quod doleo, fignificarevolumus fanctae paternitati veitra;-, cui 
„ Deus contulit et poteitarem corripiendi errores , et fcientiam corri- 
,, gendi. Lapfa funt apud nos in confufione ofticinarum facrarum„ fttu- 
„ dia litterarum, dum et difcipuli folis nouitatibus applaudunt, et nna- 
„ giftri gloria: potiusinuigilant quam doitrinai , nouas recentefque funn- 
„ mulas et commentaria firmantia fuper theologica paflim confcribuint, 
„ quibus auditores fuos demulceant , detineant , decipiant , quafi non- 
„ dum fuffecerint fanclorum opufcula patrum, quos eodem fpiriitu S. 
„ fcripturam legimus expofuifle , quo eam compofuifle credimus amo- 
„ ftolos et prophetas. Ignota et peregrina conuiuiis apponunt fercufla, 
„ cum in nuptiis filii regis, tauri et attilia (feu atilia) eius fint occ:ifa 
„ parataque omnia, nec reftat venientibus ad nuptias, nifi qua; aipppo- 
„ fita funt, prendere et prandere. Difputatur publice contra l"ac:ras 
„ conftitutiones de incomprehenfibili Deitate, de incarnatione verfbi : 
„ verbofa caro et fanguis irreuerenter litigar. Indiuidua Triniras in 
„ niuiis fecatur et difcerpitur, vt tot iam fint errores , quot do£horees; 
„ tot fcandala , quot auditoria : tot blafphemia; , quot plateae. R.urtfus 
,, fi ventum fuerit ad iudicia , quae iure canonico funt traitanda , ve»l n. 
„ vobis commifla , vel ab ordinariis iudicibus cognofcenda , profierrtur 
„ a venditoribus inextricabilis filtta Decretalium epiftolarnm, qua Ci fuib ino- 
„ mine fanStae recordationis alexandri papae : et antiquiores faacri 
., canones abiiciuntur , refpuuntttr , exfpuuntur. Hoc inuolucro pirollata 
„ in medium ea, quae in conciliis SS. PP. falubriter inftituta funt , rnec 
„ formam conciliis, nec finem negotiis imponunr, praeualentibus e;pi- 
„ ftolis , quas forfitan aduocant, et conductitii , Jub nomine Romanorumi poon- 
„ tificum iam propheta in cubiculis fuis confingunt et confiribunt. frJomum 
,, volHmen ex eis compaclum , et in fcholis folemniter legitur , et in fo\ro ve- 
„ valiter exponitur , xipplaudente cafu notariorum , qui in confcribendij oopu- 
„ fculis fufpe&tis , et laborem fuum gaudent itiimmui , et mercedem mug^eri. 
„ Vt duo praediita funt , et ecce reftat tertium , quod facultates „ qjuas 
„ liberales appellant,.amifla libertate priltina in tantam feruituteim de- 
„ iiciuntur, vt comatuli adolefcentes eorum magifteria impucdetnter 
„ vfurpent , et in cathedra feniorum fedeant imberbes ; et qui nomddum 
„ nwrunt elte difcipuli , laborant vt nominentur majiitri. Omilfliss re- 

,„ gjulis 



variis colleftionibus et fortuna» 



XXIII 



in caufis ecclefiafticis , fed etiam fecularibus , in quibus primario ex patrimonio Petri Romam de- 
latae funt tum relationes tum appellationes, et in rota Romana decifae 83)- Ex his decifiombus ro- 
talibus^ quarum in foro magnum pondus fuit, decretales compofitae. Et, quia iis abundare cccpit 
forum ; nouae collectiones prodierunt , quas decretales 84) , more antiquo dixerunt ; quod, in 
formam litterarum feu refcriptorum redactae, decifiones vt plurimum ad iudices delegatos in parti- 
bus transmifTae , vel ad praecedentes rdationes compofitae fuerint : vnde tandem altera pars iuris 
canonici natales fuos accepit. 

§. XIII. 

ex hac filua decretalium , quae feculo XII. maxime fub alexandro III. enataeft,mox 

meffis cura quorundam priuata facta, atque paffim collectiones inftitutae, vt opus grati ani inde 

fupplementum acciperet, ipfae vero decretales in vfum forenfem eo promtius et facilius deduci pof 

fent. Plures eandem operam , licet forfan non eodem tempore , fufceperunt. Primam 85) ex 

codice 



„ gulis artium , abie&isque libris authenf icis artificio mufcas ignauium 
„ verborum , et fophifmatibus fuis , tanquam aranearum tendiculis in- 
„ cludunt. Clamat philofophia,veftes fuas fcindi et difrumpi, nec con- 
„ fulitur ab antiquo , nec antiquam confolatur. Hasc omnia , Pater, 
„ corre&ionis apoftolicae manum defiderant, vt vniformitas docendi, 
„ difcendi, difputandi , auitoritate veftra certam redigatur ad formam, 
„ ne fermo diuinus attritione vulgari vilefcat, ne in angulis dicatur: 
„ Ecce hic Chriftus, aut ecce illic , ne fanclum canibus et raargaritas 
„ porcis conculcandae tvadantur. 

Egregie hsc epiftola ftatum corruptum et variis moleftiis infectum 
illius teniporis reprasfentat , monftratque, plures fufpettas decretales 
imo falfasi his compilationibus priuatis infertas fuifle , vt iudices iuftam 
dubitandi rationem dc earum integritate habuerint, imo. ipfemet i n- 
hocentivs III. fuo temporc faftus fuerit in c. $. X. tle fide inftrttm. 
coram fe fajpe proferri et laudari ex compilationibtts prinatis decretales 
in iudiciis , de quarum fide iufte dubitari poifet. Nihilominus tamen 
priinarium aie.undri III. encomium eruditionis in eo collocat 
robertvsde monte in appevd. ad Chron. Sigeberti Gemblac. apud 
p ! s T R 1 v M tom. I. p.p]o. ad ann. MCLXXXI. qood in dinina pagi- 
na praceptor maximus et in decretis et tanonibus et Romanis lcgibus praci- 
puus. NriHj , per^it , multas qttaftiones dijficillimas et grattes in decretis et 
legibus abfoluit et enucleauit. stephanvs Tornacenfis fane in alia 
omnia iuit, et hs decretalibus Alexandrinis , qua: quodam qnafi diluuio 
inundarunt ecclefias , magis deprauatam quam bene ordinatam fuifle 
ccclefix difciplinam redte cenfuit. 

83) Rota Romana , tribuna! illud illuftre , Romx eft , quod dc- 
cifionibus caufarum, huc delatarum , auctoritate pontificis vacar. Etenim 
caufae maiores , publicae maxime , confeflui cardinalium in conjijtorio 
referuatae funt ; reliquas vero , maxime iuftitia , ponrifex explicare fo- 
let in capclla feu camera ope et confilio fuorum cnpeUanorttm , quales proprie 
Rota auditores vocantnr , vt ait cardivalis de lvca tom. VII. 
in rclat. cur. Rom. Forenf. difc. 32. n. 4. Vocantur etiam ab antiquo au- 
ditores S.palatii apoftolici : cuius rationem ex eo parit dc lvca cit. I. 
quod , priufquam congregarcntur in confpefttt papa , ipfumque de caufarum 
ftatn ac meritis informarent atqne votum feu confilinm praberent , partes in 
todem palatio apoftolico andiebant. Qja de caufa ponnfex fupplicationes, 
qy.se ipfi porrigebantur, fingulis capellanis feu auditoribus ab anriquo 
diftribuete confueuit , vt quilibet cogniturn haberet , qnas caufas rela- 
turus eflet. Diuerfarum nationum audirores huic tribunali afiidenr, in- 
tcr quos vnus Germanus ad praefentationem imperatoris eriam occupat 
locum. Memorantur plures ICti eximii et toto ot be cogniti , qui in 
hac palaeftra ftrenue certarunt , vt Guilielmus Durandus , Oldiadus de 
Ponte , Ludouicus Montanus feu Romanus , Zabarella , Tm recieniata, 
Nicolaus de Tudefchis feu abbas Panonniranus , Feljnus , Decius , An- 
tonius Auguftinus, pratcipue inter ceteros iiominandus ; pono Gome- 
fius , Mantica , atque ipfe raymvndvs, compilaror decreralium de- 
cantatus, aliiquer, quos refert de l vca cit. I. n. 112. Ipfaflofceappel- 
latio non propria eft huic illuftri iudicio , fed per Italiam aliottlm lo- 
corum maiora tribnnalia appellatione hac veniunt , quas pi obabiliter a 
Francis et Longobardis ltalia; illata elt , et fic Gtnnanis debetur. Hos 



enim atriat hftitia , atiofque confefllis publicos , in quibus eonfilia agi- 
tantur, appellatione raht defignare, in aprico eft , quae pro diuerfa 
dialedlo etiam voce Roht exprimirur , et afleflbres iudiciorum publico- 
rum Rohts vel Rahtsherren , vel fimpliciter Rdtke vocantur. Plures in 
his , caufa cognita , formantur decifiones. Qtiia enim non tantum de 
caufa principali , fed etiam de pluribus incidentibus inter litigantes con- 
tenditur: auditoribus incumbit , de fingulis capiribus , qute per rnaiora 
conclufa, peculiares efformare deciliones, cafque rationibus dubitandi 
et decidendi more confueto exornare, quee graue pondus, poftquam col- 
ligi coeperunt , in foro habuerunr. Primum earum colledtorem fuifle 
matthaevm de afflictis, teftatur cardinalis de l v c a cit. I. 
n. iy. quem alii poftea fecuti funt. Piecipue vero hi , qui in (ingulari 
quodam arguntento enucleando verfati ftjnt publicis fcriptis, fe fuo 
non fatisfecifle ofticio arbitrati funt, nifi etiam filuam decifionum ha- 
rum , arguinentum ipfum illuftiantium, colligerent , et per modum 
appendids ipfi operi fubiungerent, quorum in numero referendji mer- 

LINVS, FARINACIVS, NOVARIVS, PAVLVS ZACHIAS, 
DOMINICVS GALESIVS, PAVLVS CALLERATVS, ASCA- 
NIVS TAMBVRINVS, FRANCISCVS de FARGNA, LVDO- 

vicvs pesvivs, barbosa aliiquc. 

84) ldeo nota antecedente harum decifionum et duplicis tribur»- 
lis fuprcmi, confiftorii et Rota , mentionem inieci, vt fundum oftende- 
rem, vndtdccretalesenaix, etper modum refcriptorum ad iudices dclega- 
tos vcl confultantes transmiflae fuerint , ex quibus altera pars iuris ca- 
nonici qucad nmxbnam partem conflara eft. Negotium hoc cancellariae 
Romanse eft, quae decifiones in rota confeilas et plenhfirae difcuflasat- 
que approbatas, in formam refcriptorum coniicit. Idem obferuat 1. t- 
1 e k 1 v s de re beneficiaria lib. II. qn. 9. n. jf. et epiftola decretalcs aliud 
non funt, quam fententia papales, lata fccundum confilia rotalia. 1 d e m 
cit. tr. lib. 1. in apparat. n. 87- fq- plenuis hac de re mentem fiiam rta 
aperit: Cnm Romanus pontifex in grtlitioribus et dfficilioribus caufis , qua 
ad fedcm apoftolicam denoHiuntm , eorum iudicio vti non dedignetur, et ipfe- 
mct olim ad eorum rclationem iudicabat , mox tx eorum prndcntijfimis re- 
fponfis decretales epiftola, qnibus conflatum eft corpus iuris cr.nonici , prodie- 
runt. Denique idem quo.jne obleruauit cardioalis de lvca cit. I. n. 
64. &,dc:r:talium,'m(\"\\x,tenor oflendit , quod , exceptis aliqnorttm concilio- 
rttm dccrctis , qua in eis regi/irata funt , rcliqui canones (vel capituta) tx 
conjiforiis , et ex httius tribunalis (quod antiquitus capella dicebatur) decre- 
tis et determinationibus depomti Jint. Dixi vero, quoad maxhnam partem 
fecundam iuvis canonici partem ex his decretalibus compofitam efle, 
quod potiftimuin de compilatione aucloritate gregorii IX. fadta in- 
intelligo, cui tamen canones conciliorum, maxime Laterane^tfium , loca 
fciiptura: facra», difla patrum , 9 gratiano omifla , hinc inde in- 
re.lperfa reperiuntur. Liber VI. plures etiara habet dec-etales, fedprs- 
terea etiam abundat conciliorum canonibus, atque edielis papalibus per 
btillas publicaris et proprio motu conditis. Clementina vnice depromts 
fiint ex concilio Viennenfi , et denique Extrattagames ex bullis papali- 
bus quoad maximain paitem haultae funt, magisque ad ediita pertinere 
videntur, quamui? qnafdam decretales etiam contineant. 

8y ) Primam hanc voco , quod hacc in vrbano III. definat , et 
ita ante fecundam compofua videatur , quamuis hodie vt plurimum com- 

pila- 



XXIV Diflertatio de decretalium pontificum Romanorum 



codice peruetufto bibliothecse HaiTo - CafTeianae in appendice fub N. II. nondum editam exhibui, 
atque publici iuris feci , quod ex his collectionibus priuatis plura f.ernardvs lapienfis et 
raymvndvs in fuas decretalium compilationes traxerint , atque inde quandoque hae fuppleri 
emendari atque declarari queant. Titulum codicis huius $6) retinui , prout in MSCto repeii 
quamuis , cum qusedam capitula ex lvcio III. et vrbano III. eidem inferta fuerint , palam 
fit , compilationem hanc demum facTam fuiiTe poft annum MCLXXXVII. quo vrbanvs III. -de- 
ceflit. In titulos LXV. compilationem diftribuit , quorum priores XII. canones concilii Laterj- 
nenfis III. inordinate congeftos: reliqui, qui fequuntur , decretales alexandri III. exceptis 
quibusdam capitulis , continent. Aitera eft , quae fub titulo appendicis ad concilium Lateranenfe 
III. refertur abHARDViNO tom.VI. conciL L. II. p. 1694.. fqq. Re vera tamen non eft appendix 
ad concilium Lateranenfe III. fed principalis collectio decretalium alexandri III. ad minimum 
quoad maximam partem , in L. partes diuifa , cuius pars prima exhibet ipfum concilium Latera- 
nenfe HL pars II. vero cum fequentibus decretales alexandri III. et aliorum quorundam, at- 
que incLEMENTE III. definit , vt poft annum MCXCI. fub coelestino III. compofita fue- 
rit, cuius decretales nullas habet. Habet hacc etiam gregorii VIII. et clementis III. aliquot 
decretales, quae in priori defunt. Ha^c/nwtffcilicetetiam longe plures fiftit,inpofteriori87) omif 

fas, 



pilatio be hvarpi CiRCAprima interqninqueantiquaB voctri foleaf , 
quod h«sc pvima tit inter eas , qust eadem prorfus methodo conflata;, 
quam duat priores ignorant, quaj etiam principaliter in vcfcrendis et di- 
gerendis detvctalibn; alixam&RI III. occupatx fuerunt ; vt etiam 
decretales alexandri III. vocatae fuerint , prout docct epiflola s t e- 
thani Tomacenfis, not. 82. relata. Denique admodum pvobabile elr, 
iernardvm Papienfem primam prascipue , quam in appendice 
edidi, prae oculis habuifle atque plevaque mdc petiuiire, raym.vn- 
d v m vero fua potiflitnuin ex hac Bermrtlina compilatre. Sic vna ea- 
demq-ie decrctalis alexandri III. Strigon. et Colocenfi avchiepiic. 
fcripta in duas partes fciffa eft, in c. /. et 6. X. de conucrf. coniug. rela- 
ta , non alia de caufa , quam quod in prima infra in epp. p. 112. et apud 
H a r d v 1 n. cit. I. in fecunda p. 1129. eandem lciflionem eayman- 
d v s deprehendevit , et bernardvs circa lib. III. tit. sf. c. r. et 
f. eandem inde repetievit ; vtl dici poteft, fciflionem hanc priinum in 
prhna fadtam , eam in fecunda retentam ad imitationem primae , jber- 
vi a rdo poftea rurfus ex prioribus eandem fciilionem repetitam atque 
ita ad raymvndv m translatam , qui ex prscedentibus vel immedia- 
te vel mediate fua haufit. Euidentius hoc liquet ex c. 1;. X. de iure pa- 
tron. relata quidem in compilat. apud hardvin. cit.i. p. 7777. fed Ime 
rnentione eius, ad quem hxc decretalis direita. Aft iofra in append. p. 
pi. c. ij. adeft infcriprio ha:c : Idem Andrenji epifcopo : quam etiam ha- 
bet et ex prima haufit b e r na r d v s c i r c a in c. 18. de iure patron. 
raymvndvs vero eam corrupte retulit. Rurlus c. 21. X- de iur. 
patron. in ctlkcl. apud Hard. cit. I. p. 1864. fq. in duo capitula fciffum, 
ied infrt in app. p. 304. in fua integvitate relatum. ldein etiam ier- 
n a r d v s Papienlis in c. 27. de iur. patron. fecit , vt primam pras ocu- 
lis habuifTc videatur. Aliudeuidens arguinentum huius rei deptehendi 
in c. ii. X. de cenjibus , cuius integram decretakm habet eelktt. decretal. 
Alex. III. infra p. 101. -e. 8- quam etiam Bernardns in c. 17. eontp. 1. de Si- 
mon. ex illa retu!ifle videtur. Integram eniin non habet , quaj fub no- 
mine append. ad concil. Later.IlI.P.II.c.r. civcumfertur, fed particulam 
tantum/«£ /11//« epigraphe , vt hanc haud confuluerir. In c. j. X. de 
fponfal. deeft defignatio eiu ; ,ad quem decretalis direita,quem defeitum 
etiam deprehendi in decret. Atex.III. infrap.tfo. c. 7. fiue numero pon- 
tifici adfcripto , quem habet comp. 1. c. ig. de fpovf. Vnde auguror, 
raymvndvm quandoque illam, quam infra retuii , colleitronem in- 
fpexiffe et lua inde compilaffe. Praeterea R A Y m v n d v s c. 14. X. de Siuton. 
adfcnbk alexandro III. quod etiam faitum eft in dccretal. Alex. 
III. infra tit. XIV. c. 6. -et c. 13. comp. 1. de Simon. vnde in hunc evrorem 
deductus raymvndvs, quia ex h i n c m a r hoc capit. defumtum 
efl , vt ad cit. c. 14. not. 21. obferuaui. Sed in append. ad ioncil. Later. 



lll. plane deeft, et quidem re&e , qui alexandro III. non debe- 
tur. Aliud exemplum depvehendi in c. 23. X. de Simon. ia quo epigra- 
phe integra deficit. Pariter ac in decret. Alex.UI. infra p. zoo.in f, trt in 
r. 11. comp. 1. de Simon. Quodfi rernardvs Papienjis et R a y m v n- 
D v s eam , quse append. ad concil. Later. III. tribuitur , infpexifTent : ibi 
p. i82p. apud harovin tom. VI. p. //. hanc deprehendilTent : lvcivi 
III. Turon. arcbiepifcopo. Vnde liquet , vtrumque eius nullam habuifTe 
rationem, ied illam , quam cdidi , vnice confuluifTe. Denique in c. 2. X. 
ne pralat. vices fuas. eandetn inicriptioncm , quse in decretal. Alcx. III. 
infra tit. XIV. c. 1. p.202. habetuv, obferuaui , qua: omifla eft in app. 
ad concil. Later. III. P. II. c. 1. vt haiic non fuerint fecuti tum ber- 
n a r d v s tum raymvndvs, fed vnice illam , quam infra in append. 
publici iuris ftci. Atque hatc ratio fuit, quae me ad eam edendam im- 
pulit : vt inde conttaret , ex quo fonte potiffimum hi duo compilato- 
res fua hauferint , quos aliam pvxcedentem collecTionem pras oculis ha- 
buiffe , in propatulo cft. Illa enim , quam edidi , adhuc rudis et inor- 
dinata elt , vt ordo inordinatus offendiffe bernardvm circa vi- 
deatur atque induxifTe , vt aptiori ordine fuam componcret compilatio- 
nein, qua publicata , prima,quam edidi, f tcilc ne^ledta, et cxBernardi- 
na praelata eft , quam propterea primam dixere henricvs ostien- 
s 1 s aliique , obferuante antonioavgvstino in prafut. ad an- 
tiq. collect. decretal. quod illa , quae prascefiit , vt inotdinatior derel ; ita 
fuerit , otnnibns vmce in defcribenda Bermrdina compikitione occupatis, 
quac illa ipfa compilatio fcholarium fine dubio fuit, cuius meminit 1 n- 
n c e n t 1 v s III. in c. 8. X. de fide inflrum. de amio MCCVllI. 

$6 ) TitulusCo: 1 . MSCti prec fe fert, decrttalet alexandri III. 
in concilio Lateranenfi III. generali anno MCLXXIX. editas fuifTe. Quud 
tamen fallum eft : cum etiavn quatdain vrbani III. decretales conti- 
neat. Sed notandum eft , veteres colleitores a principali et pvaccipuo 
colledtionis argmnento denominationcin fuifle. Curn itaque priores XII. 
tituli vnice deiumti fuerint ex concilio Lateran. III. a potion faita de- 
nominatio ; ficuti olitn fub titulo Nicantrum cano7iHm Roma; etiam^/ir. 
dicenfes venerunt : qnod illi principatum tenuerint in colleitione Ro- 
mana, quibus fubieiti fuerunt Sardicenfes. 

87) Nouum inde peti poteft argumentum , de:reta1es alexan. 
DRi III. a me editas, fundumconftitueve, vnde nieffem fecevint ber- 
n a r d v s et r a y m v n d v s. Sic in colkct. ab hardvino edita, 
deelt c. 6. p. 201. in colklt. Alex. III. relaum , quod tamen adduituin 
\a c u. comp.i. dt Simen. tt c. 14. X. tod. Paiiter in jlla omifluin eft 
c.|. cit. p. 201. quod tamen Tefertur in c.if. comp.i.deSimon. et at. X. 
eod. cutn c. 12. X. dt cenf. Vlterius illa non habet c. 10. p. 202. quod 
tamen exitat in c. ti. cemp. 1. de Simen. «t c. 7. X,e*d. Sicut <uw.p. 202. 

in 



variis collectionibus et fortuna. 



XXV 



fas, vt ad iingula capitula primae corapilationis , quae in pofteriori defunt, obferuaui. Tcrtia. 
collectio eft bernardi circa, Papienfis pracpofiti , mox Fauentini cpifcopi, qui cirea idem 
tempus vixit , relata ab antonio avgvstino in antiqu. collett. decretal. quam prhnam inter 
quinque celebriores nominat, quod haec aptiori methodo compoiita fuerit , adeo, vt,quae eam 
fecutae funt , imo ipla raymvndiana fub grf. gorio IX., in eadem methodo fubltiterinr, 
Plura ex patribus, conciliorura canonibus atque decretis pontificum, a gratiano praetermif 
& 88 )> fuppleuit , praecipue tamen in alexandri III. decretalibus , ad exemplum priorum 
duarum colledionum , referendis occupatus fuit, atque itidem in clemente III. defiit, coe- 
iestini III. vero nullas recenfuit, vt ex illa, quam in appendice edidi, conflata , in meliorera 
tamen formam coniecta videatur. In libros quinque diftributa eft , quorum finguli titulos , eo* 
dem ordine compofitos , habent , quem raymvndiana feruat : quamuis omnes tres collectio» 
nes nullam authenticam auexofitatem habuerint 3 vtut in foxo ad eas frequenter prouocatura 
fuerit 89)- 

§. XIV. 
ritvli tres diuerfas collectiones decretalium alexandri III: memorantur enam tres 
collectores, qui collectionibus infudarunt. Nam praeter bernardvm circa etiam giliber- 

tvs 



M Al:x. decret. qtiod in ifta'omiffum , reguftatum eft in c. 3. comp. 1. de 
Simon. et c. 1. X. eod. Porro c. f. p. 212. quod deeft apud hardvi- 
v v m , repetitum tamen in c. 4. comp. 1. de parocb. et c. 20. p. 22;. rela- 
tum ett in c. j. comp. 1. de bigam. non *rd. et c . 2. X. eod. non alia de 
caufa , quam qnod ravmvndvs fua debeat iernaido Pa- 
pienfi, hic vero fua decretalibus alexandri III. a me editis, ficut 
rurfus docet c. 21. p. 22$. repetirum in c. 7. contp. 1. de furtis et c. r. X. 
eod. omifTum in coUeii. apiid Harduimtm , quam vterque haud confulue- 
runt , qnod eriam ex pluribus aliis , in coileitiont apud hardvinvm 
omiffis, colligere licet. Ceterum cui debeatur hasc collectio apud hai- 
d v 1 n v m , incertum eft , quamuis antonivs avgvstinvs 
eam tribuendain efle aiano, veteris iuris canonici interpreti , qui 
etiam doctor vniuerfalis nuncupatus eft , arbitretur , quod etiam repetiit 
FRA^nciscvs pagi in breuiar. pontif. Roman. tom. II. p. 67. ld ta- 
men fine dubio erroneum eft , quod laudatus r a g i crediderit , ex 
B e R n A r d 1 Papienfis collectione illam compofitam fuiffe , quae ad inftar 
tippen.iicis concilio Lateran. III. adiici folet, kmge ordinatior fine du- 
bio futura, fi ex illa haufta fuifTet: quin potius illam ideo b e r n a r- 
dvs confeciire credendus , quod , quae eiuscompilationempraeccfTerant, 
ex ordine ipfo turbato et inepto , eruditorum eius temporis aniinos of- 
fend:rint. Nec ab hac fententia me dimouet illuftr. de sencken- 
mci« medit. ex ime publ. et priu. fafc. II. medit. r. jf. 4. conftituens 
i»uic collcdtioni Bernardinx annum MCLXXVIII. , auctoritate codicis, 
quem feruat bibliotheca GiefTenfis, fretus, in cuius prcefatione haec epi- 
graphe apparet : Opus fententiarum extranagantium B. prapojiti Papienfir 
tmno dov.iinka incarnationis MCLXXVIH. pr<tfidente Rou;an<e mclefia fan- 
Ui{fm» papa Alexandre in pontificatus anno XX. etc. Vnde poffet colligi 
prapofiti Papienfis fyllogen longe amiquiorem duabus reliquis elte, 
quas tainen antiquiores hac elTe docui. Etenim filius meus , natu ter- 
tius ,georgivs ivdovicvs bokmer, Profeffor iuris in Geor- 
gia Augufta academia , quae Gottingas eft , in diatribe de Clententin. /. 2. 
not. b. rc£te obferuauit, a vero hoc prorfus alienum effe, quod ly- 
cii III. qui anno MCLXXXl., gregorii VIII. qui anno 
MCLXXXVII. et clemkntis III., qui anno MCLXXXVIII. fedit, 
decretales in hac fylloge etiam fiftantur, vt non potucrit non fub coi- 
VESTiNO III. poft annum MCXCI. confe&a fuiffe, vt vel titulus 1. 
lib. III. euincit. lpfius prafationis verba , ab eo adlata, ante omnia 
refte interpungenda hoc modo : Opus fententiarum extrauagantium #. 
frapefiti Papimfis. Hoc punclo claudenda infcriptio operis. Poft noua 
periwdo incipit prsfatie ipfi, concili» Lnttrantnfi lll. praemiffa, quam 



etiam habet hardvinvs in coli. concil. P. VI. tom. II. p. iftj. paul© 
concifius tradira , et in a-nno celebrati concilii diuerlitarem arguens, 
quam enucleat perfpicue filius c?r. /. Prolixa enim periodo abfoluitur 
hsec codicis Gieffenfis praefatio polt infcriptionem hoc modo : Anno do- 
minicae incarnationis MCLXXVIII. pr&fidaite Romance ecclefia fanltilfimo 
papa Alexandro - - - fantta et generalis fyvodus CCLXXXIV. epifct- 
porum, de diuerfis mundi partibus connocaterum , congregata eft in bafilictt, 
qita: appellatnr Conftantiniana . in quafynodo XXVIII. \imones promulgauit 
fanctijjimus papa Alexander. Hoc modo titttlus operis feparandus a pra- 
fatione,ipJi concilio pramijfa,zt per interpundtioncm in coditibus MSCfis 
negleitam diftingujndus: quo faclo error mox in oculos i ncurrit. 

88) gratiani audtoritas eo tempore in Jchclis et foro iam tan- 
ta erat , vt ad eius decretum in decifionibus caufarum vbique prouoca- 
retur. Cum itaque gratians colkctio camnum ex veto ceffiflet : fe 
operae pretium fadturum credidit bernardvs circa, (i gra- 
tiani decretum continuaret, et ab eo pr«termifTa excanonibus, pa- 
tribus, et decretalibus fuppleret, atque ex decretalibus, poft g r a t i a- 
n v m editis , maxime alexandri III. nouum opus exftrueret. 
Sylua harum de.retalitcm iam in promtu erat , vt stephanvs Tor- 
nacenfis epifcopus, in not.$z. laudatus, teftatur , fed inordinate compofi- 
ta. Quas res illum eo magis induxit, vt conuenientiori methodo hanc 
compilationetn exftrueret: quo fa£to, prajcedentes collectiones omnem 
vfum amiferunt, vtut eam, quam in appendice edidi , potiflimum in rem 
fuam verterit. Caufam hanc iam in praf. ad decretum Gratiani /. XIV. 
in not. lit. e. egi , atque oftendi , bernardvm Papienfem paflira ad 
itcretum gratiani, cuius continuator cfle voluit , prouocare. 

89 ) Epifcopus Helienfis anno MCCVIII. innockntio IIL 
refert, fsepe ex compilatitne fcholnrium laudari decretales , de quarum fide 
iufte dubitari poflet. Idem pontifex agnofcit in c. t . X. de fid. inftrum. 
adeoque vterque compilationem priuatam anemorat , quae fchtlarinm dicc- 
batur, quod do6trinis fcholafticis inferuiret, et in fcholis a ICtis per 
interpretationem illuftraretur , qui etiam illam per fcholares fuos tn fo- 
rum deducere conabantur , fed non fine contradiitione : quod fides ha- 
ruin decretalium colle&arum admodum nutarer , ceu ipfe 1 n n o c e n- 
t 1 v s III. agnofcit. Ceterum per hanc compilationem fchoiarium vix 
alia intelligi poteit, quam bernardi Papienfis, qu* eo tempore in 
fcholis vigebat . et ftudia in illam admodum feruebanr. tfoluit ramen 
innocentivs III. fimpliciter huius codicis decretalibus in foro 
ftandum effe: quod publica auiloritate coliectio mininie fadta, nec ipfse 
d«cretales ex hac priuata colleitione pro mtthtnticis haberi peffent. 



XXVI Diffeitatia de decretaliumpontificum Romanorum 



tvs vel gilbertvs et alanvs, docior vniuerfalis dictus , vetus iuris canonici interpres , inte* 
collectores , qui eodem tempore fioruerunt, referuntur. alano quidam , vt iam dictumefl 
eamtribuunt, quas fub nomine appendicis ad concil. Lateranenfe III. circuinfertur 90). Id quoi 
fiverumeft: gilierto forte adfcribi poteft illa , quam in appendice edidi , et quae fundum coi> 
ftituit, vnde mefTem fecerit b e r n a r d v s Papienfis. Noua acceflit poft XII. annos ab illa, quam 
bernarrvs fecit , diuerfa colleBio gallensis vel vallensis Velaterani ad methcdum eius, 
quaevulgo pnma vocaturjCompofita^quae vbique applaufum prae ceteris meruiffe videtur. Tam fe- 
rax enim fylua decretalium alexandri III. fuit, vt nouum fpicilegium earum, qua? in prin.a 
bernardi Papienfis omiiTae erant , et prseterea pontiiicum , qui poft alexandrvmIII. vixs- 
runt, vberiorem meiTem 91) decretalium fecerit , et in coelestini III. decretalibus defierit 
adeoque fub innocentio III. conflata fuerit , quoe vulgo fecunda antiqua colleclio vel compih- 
tio appeffetur. Sub innocentio III. curia Romana in confcribendis epiftolis adeo occupata 
fuit, vtfereomniumpriorumpontificum, etiam gregorii M., fuperauerit induftriam etfolli- 
citudinem, eeu regiftra earum epiftolarum , quas antiquitas nobis conferuauit 92), oftendunt. 
Ex his bernardvs Compoftellanus quidem compilationem quandam, quam Komanam dixere, com- 
pofuit,fed minus probatam; quod fufpectas quasdam decretafes contineret: quod vitium etiam cb- 
iecturn erat compiiationi decretalium alexandri III. a s t e p h a n o , Tornacenfi epifcopo. Pari- 
ter rainer ivs, diaeonus et monachus Pompofianus colleclionem decretalium ex tribus prirais re- 
geftorum Iibris confcripfit, et fab XL. litulos redegit, editam a stephano balvzio poft lib. 
IL epiftol. innocentii III. p. 545. quam primam vocauit , quod ex fequenribus regefiorurn li- 
bris plures collectiones confarcinare cogitauerit : fed opus , imperfectum et minus ordinate com- 
pofitum, facile neglectum eft 93). Hac de caufa innocentivs III. fua auctoritate collectio- 

nem 

90) Vt fupra fam rndicanf in nof. ff. Ipfi tres colledtorcs non itidem primus edidk, fuppleri poflTr. Prfcrcrea nona littma fpem no- 
tanrum ab A n t o m 10 avgvstino in prafat. ad qninqne ctUett. an- bis fccerunr, fupplementa etiam earum epiftolarum , quaj Balwzinncc edi- 
tiqu. fed e:iam a gvidone panzirolo de chr. LL. interpret. titni defunt , Roinae mox cditum iri , vnde decretales adhuc pcrfectius 
hb, VI. c. f. memorantur, quamuis de eorum coHtttionibus nihil fpecifice illuftrari atque aerates eanim fpedalius determinari queunr. 

addant, nec txifitntiam earum realem mcmorent. Cum itaque duas col* 93) Interim grates dcbentur steph«ano balvzio, quia in 

lettiones adhnc fuperfint, praeter illam, quam bernarovs Pnpien- fua collcctionc multas epiftolas , ari librum tertinm, h. e. ad annum 

fis compofuit, non improbabile eft, has duas- gi l b er t o et alano MCC. pertinentes , conieruauit , cx quibus etiam capitula plura hau- 

«ribuendas eflc , quamuis determinari nequeat, cui prima et cui fecmtda fit raymvkovs, quorum annuan e:< raynervi colleitione deter- 

attribuenda fir. rd quod fi veruin, enm pancirolo et avgvsti- mitvare licuit. Qi;odfi eni>n dccretalcs fiftit, qu* ncc in libro f. aut 

no admitti neqtiit, poft bernaRdvm demum gubektvm et //. quos intcgros adhuc habemus, deprehender^ licet , eas ad librum 

alanvm fuas compilariones fcripfifle , vt /. anteced. monftraui, quia ///. et fic ad annum MCC. referendas palam eft, quem annumetiam, 

Bernardina ex rationious, ibidem adduftis, pofterior efle videtur. ad fingula capirula apud rainerivm hoc modo repertum, retuli. 

91 ) Plurimas alexandri III. quidem habet : fed longe plu- Neque enim hthoeos fccutus fum , qui vt plurimum in annis fal- 
res lvcii III. vrbani 111. gregoriT VIII. clementis III. lunt , et pro lubitu qualemiunque annum Ihnocentitmis dccretalihis at- 
et coelestini III. in quodefinit, fiftit, qusdam etiavn ex con- tribuerunt, quod tam plenillima epiftolarum colledtio et editio eorum 
ciliis, vr Maticenfi, Triburier.fi, Agathenfi et Arelatenfi, item ex e v g e- tempore defuerit. Ceterum ipfa colkttir iaynerii d«cet , eum plu- 
N 1 1 III. decretalibus hieronv m © , gregorio I. atque Hor- ra fyitemata ex prsecipuis epiftolis innocentii III. conficere vo- 
mifda intermifcuit, fcd parcius. Aeque hsec in fcholis, vt bernar- luiift: ; quia hnnc compHationem priiuavi , ex Ubris tribus prioribus de- 
di Papienfi?, accepta fuir, vt in eam h vgo, Ferrarienfis epifcopus, ct fumtam , et fub XL. titulos redactam , vocat: adeoquc fine dubio fibi 
bernardvs maior Compofiellanns gloflas cum aliis fcripferinr, propofuir, ex libris ceteris adhuc aliquot fyftemata confarcinare. Sed 
quos refcrt antonivs avgvstinvs cit. I. vt inde palam fit, forfan defectus publica; approbationis fregit propofirum : quamuis in 
tcholis publicis vtramque inferuiiffe, licet neutra authenticam auclorita- frafationt p. rf}. afT.rat , fe pluriraorum votis excitatum fuifle, vt tale 
tem accepcrit in foro fecundum c. t- X. de fid. inftrnm. fyftema conderet. Rationem confilii his verbis exponit : Qnorum vetis, 

92 ) Per partes libri harum epiltolaruin a sirletTo et los« mea conditionis confiderans famulatum , ficnt delmi , tam detwte qnam bn- 

<^v e t t editi funt. Sed lengc plurcs, vt quintum , de.immn, vnde- viiliter obediui, et ad laudem et g/oriam nmuinis eius legentimuque prcfettum, 

eiiiiu7n et iluodtcimum , nunquam anrea cdiros , stepmanvs balv- qttaque optima ex regiflris eiusdem, primi vjcUHceti fecundi et ttrtii anni, 

iivs cum aliis quibufdam prioribus editionibus addid t, et hoc mo- dtflovans in boc opufcul» , plenijpma quantum ad decretales et decretm perti- 

do in pleniorem reftituit ftatum volumina duo epiftolaruni 1 n n o c e n- net , auctoritate ccngejfi , licet quadam , quia dinrrfos in ft continent tafus, 

T 1 1 III. prasfertim cum ctiam liber III. cx rainekh c«U<ctione I. quem iutirchlenda duxerim , vt fitk comfetentibus fibi titulis loearaithr. 



vaiiis colleitionibus et fortuna. 



XXVII 



i T k i n iii ■ 



nem quandam edi curauit opera p e t r i Beneuentani anno fui epifcopatus XII. h. e. MCCX. Vo- 
catur alias hxc compilatio III. , a prioribus tamen in eo difcrepans, quod publica auBoritate edita 
fuerit, Innocentianas decretales tantum continens , ad methodum tamen bernardi Papienfis, 
quae tunc vnice in dcliciis erat , compofita. Huic paulo poft quarta acceflit , ex fcitis innocen- 
tii III. itidem defumta , hoc eft ex decretis LXX. vel LXXL concilii Lateranenfis IV. et 
epiftolis decretalibus, quas poft tertiam co?npilationem per illudquinque annorum fpatium edide- 
rat, vt tertia et quarta ius ecclefiafticum innocentii III. comprehendat. Atque has IV. com- 
pilationes demum edidit axtonivs aygvstinvs vno volumine 94). Succeflbr innocen- 
tii III. honorivs III. eadem, quamille caicauerat, via fibi eundum effe credidit, et fua aucro- 
ritateper tancredvm, archidiaconum Bononienfem, decretales, a fe editas, colligi et colle- 
ctionem ad methodum priorum adaptari curauit , qua: quinta compilatio antiqua vel Honoriana 
dictafuit, primum ab innocentio cironio, academise Tolofanse cancellario et profefTore 
iuris, Tolofae anno MDCXLV. edita et illuftrata. 

§. XV. 

laborabant itaque poft iioNORii III. setatem iudicia et fcholae compiIationibus"quhv 
que, quarum tres pofteriores publica et autbentica conftabant fide , duse priores autem incertae 
auctoritatis et dubia? fidei erant. Nihilominus tamen manibus eruditorum, fcholarium et aduoca- 
torum inforis terebantur, imo nonraro ab innocentio III. ad alexandri III. lvch III. 
vrbani III. imo et coelestini III. decretales prouocatum fuit in decretalibus, a fe publicatis 
non alia de caufa, quam quod aduocati in foro has vel illas decretales Iaudarent,et fundamenta in- 
tentionis vel exceptionis, ab innocentio III. repetita, in eis conftituerent, quae ex duabus pri- 
mis compilationibus fine dubio adductse erant, fa:pe tamen ab aduerfariis in dubium vocata*, quod 
fide authentica deftitutas eftent 95). Nonnunquam etiam in fcenam producebantur decretales 



94 ) In pvsefatione amtonivj avgvstinvs qnint* com- 
filationis feu Honoriana quideni facit mentionem, fed tamen in qnarta 
fubftitit, quod in c»dicibus MSCtis omnibus fere hxc defuerit, et di- 
ligentiam eius , in perfcrutandis eiufmodi monumcntis admodum alias 
follicitam , effugevit. Felicior hac in icinnocentivs c i r o- 
nivs fuit, qui, vt ipfcmet in p rafat . ad quintam compilationem tradit, 
in veteris bibliotheca Albknfis rnderibus tres codices manufcriptos , puluire, 
fitn et pedore confectos, reperiit , repertam collec~Honem inde publiciiuris 
fecit, notisque optimis et nuilta doih-ina refcrtis illuffrauit. Methodum 
priorum quatuor compilationum etiam ha:c fecuta eft, fed, ad imita- 
tionem duavum pvicedentium , in folis Houorianis cpiftolis fubfiftcns. 
Publica h on r 1 1 III. au£toritate ctiam compofita et publicata eft teec 
compilatio. Primum cap. de confiit. hoc ipfum prodit , quod dive&um 
eft ad magiftrum tancredvm, archidiaconum Bononknfem , his vev- 
bis : Nos quasdam epiftolas decrttales fnper his , qua noftris fuborta tempo- 
ribus ptr nos vel fratres nofiros dzcidimus , vel etiam aliis de ipfornm con- 
jilio commifimHs decidenda , compilari fecimns , et tibi fub buUa nofira du- 
ximns dtfiinandas. Quo circa Aifcretioni tua yer apoftolica fcripta manda- 
mus, quatenns tis, follemniter publkatis, abfqne vll$ fcrupnlo dnbitationis vta- 
ris, et ab aliis recipi facias , tam in iudiciis qunm infcholis. Eodcm fine 
dubio vfus confilio pontifex honokivs III. tancredo publica- 
tionem huius compilationis mandauit , quo evgknivs III. archi- 
diacono Bononienfi, qua cancellavio academia;, in mandatis dedit , vt 
approbationera dtcrtti Cratiani, a fe &ctam, archigyranafiu Bononi&nfi 



quse 

indicarct, nrque fe pcrmififft doceret, vt publicis fcholis et doftrinis 
acadeinicis in poftevum infevuivet, vt in difiert. ad decret. Cratiavi f. 
Xll.lu.g. obfevuaui. Primario enim h*C publicatio in hoc Iyceo il- 
luttri facienda erat, ex quo , tanquam ex equo Troiano, vfus huius 
compilationis facilius in forum deduci poffet : quamuis aliam adhucad- 
dat c 1 r n 1 v s in notis. 

95 ) Prouocatum fepius a partibus ad alexandri III. decrc-, 
tales , pafiim afterit innocentivs III. qiKe aliunde vt plurimum 
laudari non potuerunt , quam ex compilatiom fcholarium prima , cuius 
meminit in c. #. X. de fid. infimm. Dixi: vtplurimum: quia pluves, in 
compilatione b f. r n a r d i Papienfis feu prima omiffe , in fccnnda de-. 
mum velats. Liquet hoc ex c. 12. X. de vffic. et pot. indic. deleg. vbi pon- 
tifex anno MCXCVIII. pvouocatum fuiile dicit ad decvetalem a l e- 
x a n d r 1 III. quse a raymvndo vepetita eft in c.p. X. de appeil. 
Hxc tamen non fuit infevta compilationi prima , fed demum feciwd* in 
c. 2. de appell. qiue compilatio tamen anno di&o nondum compofita evat. 
Eo magis evgo de fide eius dubitavi poterat. Enimuero il!a decvetalis. 
quam idem pontifex in c. 40. X. sic fent. excomm. aiexaxbko tri- 
butam ftrhTe' aiTerit, non aliunde, quam ex compilatione priuata lauda- 
ta fuit: quia tum m c. 2. comp. 1. de offic. indic. trdin. tum in dccret. 
Alex. III. infra in apperJ. tit. XLI. c. 2. velatie , depvehendituv. Hanc 
non fimplicitev fequituv pontifex ; quia de eius fide ipfi non cpnftabat e 
qua dc caufa afierit, propofuij/e fartes , httnt decretakm ab Alexandro 111. 

tmannjfty 

d 2 



XXVIII Differtatio de decretalium pontificum Romanorum 



quse in nulla compilatione apparebant, de quarum fide iridem non conftabat, vnde rurfus nodi 
inextricabiles , litium infinitarum nodi aliique grauiflimi morbi fora afnigebant , medieinam ne- 
eefTariam defiderantes 96). Medelam hanc fufcepit honoriiHI. fucceflbr, gregorivsIX. 
interpres iuris canonici peritiflimus 97), perfualiffimum habens, segrotanti rei forenfi et fchola- 
fticar non aliter fuccurri pofTe , quam noua et auBoritate auvhentka compofita compilatione ex 
quinque pr& 5 eedentibuscollectionibus, additisque nouis deeretalibus, ab aliis ac a fe recentercditis. 
Sine dubio veftigia preffit ivstiniani, qui fuo tempore ex codicibus Hermogeniano } Gregoriam 
et Tbeodojiano, adiectis conftitutionibus, a fe nouiteredkis, nouum codicem, quem lujiinianeum 
dixit^ componi fecit, quod fimile malum eo tempore infecerat publica iudicia. Adeo vero ex 
formula eius omnia conftituenda effe cenfuit, vt non integras decretales , ex more praecedentium 
compilationum, fifteret, fed tanrum praecipua earum capita vel ipfas decifiones feu capimla refer- 
ret, atque haec ad ftatum fui temporis dirigeret cornponeretque. Ex hac vero relatione, fruftilla- 
tim facta, et omiflione plurium circumftantiarum , quae ipfam decifionem non raro ingrediuntur, 
nouae rurfus difficultates interpretibus creatac fuerunt, ac diffenfus fuborti, qui ab iis demum fe- 
dari et tolli potuerunt, qui integras decretales euoluerunt vel omiflas circumftantias fuppleuerunt. 
Hoc ipfum induxit antonivm contivm 98)? vtea ; quae omiffa erant in decretaJibus , textui 

fubiiceret, 



tmanaffe, quod in medio relinquit, et diftinguendo rem compofuit. 
Vnde nec raymvkdvs-, quod dubis auitoritatis eflVt, eam retu- 
Iit. Rurfus innocentivs III. in c. /?. X. ierefiit. fpbliat. primo 
proponit quaftionem , cirta cuius folurionem diuerfas diuerforum 
»enteniiai fuiue ait. Quidam pvonocabant ad decreralem lvcii Ith 
*x comp. 1. c. i. de refiit. foliat , rdatam in c. 10. X. h. t. qurdam ad 
clemiktis III. oraculum ex comp. i. c. i. de ord. iu^ic. a ray- 
m v n d o in c. 1. X. de w4. cognit. reguftatum. Vnde aperrum 
eft, compilationem hanc priuatam in foro admifTam fuiflTe , multo 
magis vero decretum gkatiani, ad quod etiam in cit. c. zj. 
prouocatur, nimirunT ad r. 20. C. XXXV. qu. 2. et alias fsBpiftimd, vt 
*n c. 6. X. de defponf. impub. c. j. X. de eo, qni dux. in matritn. C. >.. X. de 
togn. fpirtt. c 50. X. de fent. excotnm. cum. fq. etc. 

96) Id iam eui&um eft in?»ot. praced. ex c. 22. X. it ojfic. etpot. 
indic. deleg 

97) Fuir enim Bononia in archigymnafio' publicus decreri in- 
terpres, Teftis eftALixANDH machiavellvs in not. ad s 1- 
• on. bifior. Rovon. Itbr. V. p.2tf. tom. III. opir.not.46. vbi ex Kaleml . 
Bonon. peruetufto hec refert : 20. Mart. vttcat propter eleUionem in fum- 
mnm pontificem CLXXX. D. Hugolini Anicii ex comm. Anagnia, QI'ON- 
DAM ARCHIGYM: PVBL. DECRET. 1NTERPRET. Liiri dicreta- 
iium eidtm arcbygmnajio per eum infripti et Angelica ter per dietn recitan- 
ia oratinnis ptifftmi aucloris, affumto nomine gkegorii IX. qua inaw 
ruratio cotttipt hac die A. MCCXXVII. Idem not. iot. p. 2c8. cit.l. ex 
Kalendario addit diem obitus pontiticis : 22. (in fexiili :) anniu. fnti. 
fanclljftmi gregorii IX. papa civ. Bonon. et qui HVIVS LYCEl 
PVBL. PROE. ad qttodttiain mijit fitam infignein compilationem decretjlinm, 
de qia fjprn. ac quod acci4it Roma A. S. MCCXLl. In peruetufto codice 
vaticani eloginm liberalittm artium tttque vtrinsqtte iuris peritia eminmter 
infirncli H tvibuitur apud oberi c v M kaynaldvm in cont. 
Baron. tovi. Xill. ad anv. H 'CCXXVII. v. ij. 

98) Iam ante correitionem Romanam ediderat antonivs 
contivs Antivertia corpus iuris Canonici, et quidem decretales anno 
MDLXX , quibus priinus adiunxit ea, qu* a R a y m vn d o refedla 
erant. Hoc quidem permolefte tulit curia Romana : illaque - poftcor- 
reflionem in eduiore Rtrn.imi omittcnda eiTe cenfuit, qufle tameneruditis 
admodum grata acceptaque fuerunt. Pratcrca quandoque pauca verba, 
a raymvndo onifla, ipfi textui , fed diuerfis typis , inferuit, vt ca- 

fitulorum verba in pleniorem lucem rurfus rcltitueret, fcpe tur- 
ata cx paucorum verborum mutilatione. Rationem huius mftituti 
noui his declarat verbis in praftt. ad d^cretalcs : l:\ud adtnontnii funt 
ttlores, idtm mttlto iufltns de Raymtindo ifio dici pojfe, quod <,'« Triboniano, 



mukt! illurn vtilijjimas conftitutionet , dum breuhati ftidef, mifere laniaffe 
it laceraffe, vt plerttmqite diuinare neclffe ftt, quid ejf.t in controiterlia pofit- 
tnm, quidue iuris refcriptuot et tefponfitm. Sad et pkrasque cpiftolas tid 
fttmmim imperii et neotjfariam illorum te.ipornm hifioriam pertineutes vt c. 
Venerabilem. deelelt. c. Super fpecula. et aiiaphtrmnita abfcd.t, vtexi- 
guus ;/.'« nrn tefiet fruHus. Fecitfne R.iymundus ifia pauca eaqne necejfa) ia 
defrnncaudo , vt infmiti poftea commtrtttarii atque, vt vocant , apparatHs 
acciniHlarentur ad httius nottijjima compilationis intcrpretntiowm. Vt i^itur 
inde reineduim adfcratnr, vnde morbus ian dudnm g>ajfari ccepit, ex vctrtfiit 
illi, cotnpilutinmbus- t nmlta temere a Raymnni* decift et expvnfra pro iudicii 
tnei arbitriopafftm refiitui adintus ttd eam revt vetnftiffttnis illarum compi- 
latioHnm membranis. Ac ne q-tis hanc meam dihgentiam f.feElam babere 
itt/te pojfet : tam libros qtiam tatum laborem bunt meutn c-jinmunicaui- cmn 
do&fjimis nofiri temporis firofefferibtts , quorum princi em locum hic obtinet 
lo. Qnintinus , cuin morum fintlitate et graititate tum doclrina et elcquen- 
tia fama. Fnit enim mihi non folum totitts laboris fufcipietidi auclor , fed 
in plerisque objeruandis e* fidelis mrnitor et benignus adiutor. antonivs 
AVGVSTiNVSy etfi hiHic in vfum antiquas decr-.taiiHm ctnpilationes 
adhibendas et conferendas efte cenfuerit, improbattamen hanc con- 
tii audaciam, vt vocatj in prafat. ad gregorivm XIII. prsniifla 
antidttis duretal, compilat . et po-ftquam prauniferat , inkocentivm 
IV. huius- rei periculum ccepifle , cum ex regiftris arcbctypis pleraqne 
mutantja effe anfuit. pergit : Andacins Antonins Contius nvper et loanties Quin- 
tiiius, qui multa inferert aufi fitnt pontificiis nfriptis. Eornm tgt higenium 
laudo atque, qnod dat, minime afpernor : id tamen niibi malo exemplo fieri 
videtur, Ji, quod publicata aucloritate a cepimus, liteat ntbis priua* a volttntatt 
intcrpolare, illi qnidemptaclarenotas adinnt, quibusfna ab alienis diftingHan- 
tur : at res eft pleni peri uli, c*mfaciketinbislibrariilabifoUant,etaliena 
verba vel longius feparata in nofirorum verboruwnumerum referre. Huc acce- 
dit, quod illis permulta aut dedita operaaut ttlia quacunque de caufa omit- 
tunt , qua non tniuus vtilia , qttam ea, qua aifcribunt. Verum haec mo- 
nita taritum oftendunt, magna circumfpe£tione editoribus opus eflc, 
vt ea, quse textui^ ex fontibus ipfis reftituta adduntur, diuerfis typis, 
et parenthefibus inclufa feparentur, qua circumfpeftione me vfum 
elTe perfuafiifimum habeo. Si autem malo exemplo fieri haud exifti- 
mandum , nec periculi plent res cenfenda, ipfam f;ripturam facram 
per "Joffas inttrlincaret, ceu in vulgata gloflata factum cft, de qua egi 
ad c.14. C. XXVIII qu, 1. not. 26. vel per breuiifimas paraphrafes, di- 
uerfis typis imprelTas et parenthefibus vel vncis inclufas, mterpolare, 
qualia funt biblia Vinarunfta, B.D. langii, quse partntbetica vocat, 
D. zelneri, Ttibingmfia aliaque: quis affereret, malo excmplo 
fieri, neo pericul» carere , fi quis mutilatos textue iuris canonici ex 

f©ntib:is 



variis colledtionibus ct fortuna. 



XXIX 



fubiiccret, er fenfum euidentiorem ei reftitueret, quae additiones adeo in deliciis eruditis fuerunt, 
vt poftea conftanter editionibus nouis fingulis decretalibus fubiici meruerint, non obftante edi- 
tione Romana fub gregorio XIII. publicata, in quaomiffae. Opera raymvndi DE PENNA 
FORTI vel PENIA FORT 99), ordinis praedicatorum, quem captllanum feu caufarum palatii 
apojlolici audmrem et pocnitentiarum creauerat, in hac noua collectione concinnanda vfus eft gre- 
gorivs IX, quam abfolutam anno MCCXXXIV. promulgaHit, ceu docet epifi. 218. lih. VIII. 
regifiri ad parifienfes ccclefix dodtores nonis feptembris Spoleti data. Speciatim hicrcferri mere 
tur refcriptum publicationis gregoriiIX. ad academiam Bononienfem milTum, quod decreta- 
libus eius pracmitti folet : 

gregorivs epifcopus feruus feruorttm DEI> dileclis filiis dofto rihus et fcholaribus vniuerjis, 
Bononia commorantibus , falutem et apofielicam benedicrionem. Rex pacificus pia miferatione difpo 
fuit fibi fuhditos fore pudkos, pacificos et modefios. Sed ejfrenata cupiditas, fui prodiga, pacisxmu- 
la mater litium, materia iurgiorum, tot quotidie noua litigia generat , vt , nifi iufiitia conatus eius 
virtutefua reprimeret, et quoefiiones ipfius implicitas explicaret^ ius humani fccderis Utigatorum abtt- 
fus extingueret, et dato libello repudii concordix extra mundi terminos exularet. Ideoque lex prodi- 
tur, vt appetitus noxius fub iuris regula limitetur, per quam genus bumanum^ vt honefie viuat, alte- 
rum non Udat y iusfuum vnkuiquc tribuat^ infmnatur. Sane, diuerjas conftitutiones et decretales 

epiftolas 



rbntibus ipfis per verba eis detradta (qu« mentem eorum genuinam 
declarant et vevbis lumen addunt) typis diuerfis exarata et mcuruatis 
fignis inclufa intcrpolauerit , et ita verba anthentica ab alienis, feu qua: 
aa illa noa pertinent, feparauerit. Nam fi in margine ponuntur vel 
textui fubi iciuntur : adbuc fcnfum turbant , impeditamque efnciunt 
ledtionem. E cantrario talis eam prsftabit vtilitatem, vt fine vlla in- 
terruptione coniundtim ea lcgi poflint, qui ad meliorem intelledtum 
faciunt. Qus ratio fine dubio mouit gokzalezivm, vt integras 
decrctales in commcntario fuo, fine vlla etiam diftindtione rcferret, 
quatenus adhuc fuperfunt, qualis conatus meliori iure notam mere- 
tur. In prafat. pnma jf. XVil lit. i. p. sg. praterea obieruaui . iam 
idem tcntaffe, diuerfo licct modo , frakciscvm p e g k a in Ro- 
mana editione, cui additiones fine nomine fuo adiccit. Idem obferuat 
»rakci$cvs floreks in praf. dt mtthod. et auttor. colhtt. Grnt. 
tom. I. oper, p.ff. aitque : In Romana vero (editione) idetn (quodcoK- 
t 1 v s inchoauerat) frakciscvs pegka, w doiiiffimus , vnus ex 
eleclis torrecloribus Romanis praftitit accuratius et annotmit initiu cuhtsque 
iecretalis,quodc\ ipfis integris decretalibus cafus accurate formaue- 
rit, et feparatim in margine addiderit , qui in uittiquis zl»j(fi<, ante an- 
num MDLXXX. confcriptis, deflciebant. Prouocat fubinde ad a k- 
tok. avgvstiki indicem corredtorum Romanorum. relatum in 
eius emcnd. Grutiani lib. i. inf, quo hisvfus erat verbis : f rakci- 
jcvs pegka, cuins fnnt additiones dccretalium fme notnine , qitin tem- 
pium Diana ivcendiffe vifus eft. Hanc avgvstiki obferuationem 
concoquere non potuit stephakvs balvzivs in not. ad illius 
twend. Grat. p. 695. Diu, inquiens moltftnm me habnere , qua bic ditnn- 
tur de Fmvcifo Pegna. Videbam, virumfuiffe dottijjiwum et lauiatum non 
folum ab hominibus, qiti eodem cum illo tempore vixcrunt , fed etiam ab illis, 
qui ficuti peftca junt. Et tamen Antonius Auguftinns fubindicere videtur 
aliquid admrfum fuina viri. Dntn ait, templum Dinna incaidilje vifum 
tffe, cnm additiones decretalium compomret , atfi Franaftus, ahoquin igno- 
tus, famam fibi comparare vtJhtrit hocLibore,non fetus ac Heroftratus incen- 
dtndo templum Dima Ephefa. Per additiones iftas inteUignntur nota mar- 
finales decretalinm in edititne Gregorii XIII, quas nullus ferme feit ejfe 
Francifci Pegna atque adeo funt fint nomine. Non adeo inepte iudicat 
ialvzivs de hac cenfura a vg vsti ki, in qua fine dubio affectui 
quiddedifTevidctur. Videlicet confcripfcrat hic co temporc ewen/fatto- 
nem gratiaki, quo correitores Romani,. a quorum numcro exclu- 
lus erat, iamdudumcorrcclioni decreti infudaucrant. Cum ineocfiet, 
vtfinemoperi imponeret avgvstikvs, allata ipfi cit Tarraconcm 
«ditio cme.ndataRomana 4 cui prcter glofTas adicftst nouitcr evanc Miu*- 



nts r R a K c t s e 1 it 1 1 c w a. Hint vot/itus, «itiALVzivs i« emtviat. 
Gratiani , ab avgvstino confcripta /. jo. ai nouas cnras, additiones 
compefuit , qua in fine Jingulorum cialogorum extant , carrcclores illos inter- 
dum aimoncns peccafe. Ea eccafione in fecundis curis catalogum cor- 
reftorum Romanorum refert, fed imperfe£tum, quia in frakciscO 
ie p e g k a fubfiftit, qua occaiione eam, quam attuli, cenfuram nomini 
eius adfcripfit. Valde probabile eft, perironiamaut farcafmum hocfa- 
dtum fuiife : quod, etfi viderit, additioncs frakcisci efle vtiles, 
inuidia infti^ante tamen «equo animo id ferre nonpotuerit. Hoc ma- 
lo laborant plurimi cruditi, vt, quod aliis honori cedit, id «gre ferant. 
Errat proinde mastricht 111 hiftor. ivr. icclef n. ^4. arbitratus, 
a cenforibus Romanis feculo XVI. ea , qux inccmfulto raymvkdvs 
detraxerar, et fine quibus decretales intelligi vix poterant , fubrecilTe, 
additque : funt h<cc , qua in tditiouibus vul^atis alio cbaratteris genert 
fciiptu legimus. At vero hxc fupplementa in editionibus, ad exanplar 
Romanum cxaratis, prorfus deficiunt, adeoque recentioris atui fuot» et 
extra Italiam corpori iuris adiecta. Vix enim eft, vt Italis eruditi tale 
quid audere potuerint, quod primitus Galli aufi funt. 

99) Ita vocatur in clemektts VII. buSa, qua catalogo 
fandtorum infcriptus eft raymvkdvs, qua; prsmilTa eft tradtatui 
eiusdem, cui titulus: Summa dt panitentta et mutrimonio S. R a'y mv k- 
di a Penia fo;t, aitque pontifex, eum ariginem iuxffe tx nobili famila de 
pcnia fort. A gregorio IX. Romam vocatus intcr audvores Rota 
aflumtus et peenitentia,ii dignitate ornatus , qtum tantifcit, vt non mfi 
adhibito eius confilio grauiores caufiis trailaret , vt ait CLEMEKS VIII. 
in cit. bulla, in qua alia ad eius vitam pertinentia referuntur. Me- 
morat quoque laudatus pontifex compilationem decretalium a g r e- 
goriio IX. ipfi commiilam, aiens : D cretu Romanorum pontificum qno 
qu.-eqne tempere cmiita erant, dinerfis in eyiftolis et c ndlits foarfa, qux 
objiuritatan et ' hitertitudinem inducere videbnntur, ad nmmunein omnium et 
maxime ftndentium vtilitatem, in ordimm et cvwp<.ndinm redigi i-imdiuomnt- 
bus fert placiterat , fed tnnto operi vir idoneus qnarebatur. Itaque g r e- 
gorivs pradtcjfor, beatum RAYMVNDVM huic mnncri aptiffunum 
ejfe ratus, id overis ti iwpofuit, qitod tandtm ipfe in^inti labore trium anno- 
rum fpatio feliciter abfoiuit, qumadmoditm in ipfo dccrttaliump^ocemh gra- 
nifiimo eiusdem GREGORII teftimouio efi comprobatum. Vtrum hic 
labor trium annorum tam feliciter cefTerit, ex antea didtis non tan- 
tum, fed ctiam inde potiftimum iudicari poteft, quod sarfivs in 
tr. de ben:fic. ecclej , ex Iralico in latinuin 3CAROlocaffa verfo, 
p, 144. obferuet, inhoclibr* plura effe, qua • proctfmtw, qualn wnimarum 
atdijteationem cuncemant. 



\ 



XXX Differtatio de decretalium pontifieum Romanorum 

epiflolas prgdecejjbrum noflrwum, in diuerfa difperfas volumina , quarum aliqua propter nimiam fum- 
iitudinem, et quadam vropter contrarietatcm, nonmlla etiam propter fui prclmtatem confujionem in. 
ducere videbantur : aliquie vero vagabantur extra volumina fupra dicla y quce tanquam incertx frt- 
quenter in iudiciis vacillabant, Ad communem et maxime ftudentium vtilitatem per diliclum flium 
fratrem Raymundum, cappellamum et pcenitentiarium noflrum^ illas in vnum volumen (refecatlsfuper* 
Jluis) prouidinms redigendas , aducientes conflhutiones noflras et decretales epiflolas, per quas non- 
nulla^ qutf in prioribus crant dubia, declarantur. Volcntes igitur^ vt hac tantum compilatione vnl- 
uerfi vtantur in iudiciis et infcholis, diflriBius prohibemus ? ne quis praefumat aliamfacere absque 
M&oritate fedis apoflolica fpeciali ioo). 

§. XVL 

hanc, gregorii IX. aucloritate , conditam compilationem fequuntur adhuc dua:, 
qua: pariter ea intentione conflatae fiint, vt corpus decretalium augerent. Prima eft inkoce;,-- 
tii IV.., vnice ex concilio generali Lugdunenfi, quodpontifex anno MCCXLV. indixerat et cele- 
braivfcrat , compofita ad methodum decretalium gregorii IX. et ad academiam Bononienfem 
transmiiTa , vt tam in iudiciis quam mfcholis in pofterum vfum procftaret. Exhibui hanc compi- 
lationem, nondum editam,in appendicefub N.llL p. 348. ex codice MSCto regia? bibliotheca: Be- 
rolinenfis II. optimae nota?, decretalibus gregorii IX. adieclam. Altera eft gregorii X. in 
ipfo Lugudenji concilio generali II. eompofita, quoe compilatio ad methodum decretalium 
commuiiem in ipfo concilio iam ordinata et pariter ad academiam Bononienfem fub 
eadem forma, qua prior, transmifla erat, quod pariter in append. fub N. IV, ex codice MSCto 
eodem oflendi. Dcnuo illam edere nolui ; cum eodem ordine , quo in codice preedi&o fiftitur, 
in colleBimibus conciUorum tradatur: fed tantum ex ipfo codice variantes lctliones felegi. Poft haec 
tcmpora CGrpus decretalium ex tribus partibus , nimirum ex decretalibus gregorii IX. 1 nxo- 
centii IV. et gregorii X. compofitum fuit 101). Et quamuis pofteriores duo pontifices iufle- 
rint, vt fub fuis titulis, prout fuper eis expreilum erat, infererentur prioribus fcilicet decretalibus 
geegorii IX, hoc tamen faclum fuiffe, non iiquet, fed feparatim pofleriores duae compilatio- 
nes gloflis illuftratae fuerunt , quas adiungerc nolui 102). 

§. XVIL 

joo) Vtnim t\oc refcrfptum pariter anno MCCXXXIV. adAea- fcripta funt e, 70. 71.71. 73. d: appell.e. ;. de precar. c.vn. de commod, c.f. 

dettiiam Bononienfcm transmiffum fuerit, Tti «d Parifienfis academrai de rer. permut, c.g. de pig?i»r. c.j. de ftdeiujf. c. is. de dtcim. c24.de 

Oociores hoc anne cxaramm , dubium reddir .obferuatio alexan- rtpA. c « '9- ^ fponfal. c. 14. de baret. Anuo MCCXXXVI, fequenti* 

Bri machiavilu, fupra not. 97. laudati , qui cit. I. not. 104. capitula : t. 14. de fepult. (.jo.p.p. de fponfal. c. g. deeo, qui dnxit in 

p. %rj. affcik, decretales compilari commiffas anno MCCXXX , ab- matrim. c.u. de eo, qui cognott. c. g. de donat. inter vir. et vx. c.16. et 

foluus vero. anno MCCXXXIV. Deinde pergit : ad h»c rtceptus iiber 77. dt actuf. c.i. dc maledic. c16.17.et1g. de excef. pral. 

Smtfi*0t cft anno MCCXXXV. QCTAVIANO VBALDiNl, nomine 101) Quod non tantum laudatus codex II. regius docct , cui ia 

fiichkimnafii rtcipiSttte, qni m hcum TANCRHDI, interea vita fnntti, cake adie&us eft cedex decretalium tnkvocewtii papa IV. incon- 

fuernt artbiiUconnt fujfeclHs', et porrt . anno MCCXLl. tanttm , dccreta cilio Lugdanenfi editarum cnm ghffts Btrnasrdi et codex decretalimn a R f- 

pccnliaris tatbedra, ad illtnn fcbolariius exponendum, vt aperte ctnftat ex gorii papa X. in covcilio Lugduntnfi editarum , fin- gloflis , vnde 

vetvftiflimo Kalendar. Arthi%ymnaf. in Maio d. 21. Quantum conic&ura primum edidi et variantes le^Hones fecundi tiadidi ; fed etiam 

jtffequi poffum, obitus takcredi impediit, quo minus praice- berv. dh montf av cok inbililivtU.munufcript. um.11. p. 1211. euin- 

4entc anno potuerit refcriptum recipi nomine Archigyinnafii , quod cit, vbi m. jr. fiftit codicem cum hac epigraphe : GREGORH IX. et 

ieinuni ab eius fucceiTot- Vbaicism anno dcfignato fadum eft, et INNOCENTII IV. decretales iunttis 1NN0CENTU IV. et GREGO» 

fluidom quz.Cancellario Academia, ad quem hacc reccptio ct publiea- RII X. cum glogis. 

tio fpeclabsrt, Interim tamen Roms et alibi iam anno MCCXXXIV. 102) Hat duas compilatiencs ab his , qui hiftoriam iuris ecchfia- 

ftr uciiira 4<cretalium abfoluta et p«biiC4ta fuerat. Quae cum itaunt, ftici tradidcrunt, prorfus ocgleitse 1'unt, quod prior haftenus ignota, 

C<rtu^> eft, non alias decretaleshuiccompilationi inferi potuiffe, quam poltenor vero pro parte corperis dctretalium habita uon fuerit, fimpli- 

qua *nte annum MCCXXXIV. exaratx fuerunt , vel ad minimum citcr tantum inter concilia relata , qua; tamen in forma compilationtim 

piulo pott initiu-in huius anni. Qua: vero hunc excedLint, ad pne- /,»ti(/K«r«w compofita et fpeciatim hacintcntione ad academiam Bono- 

cedentes annos referend*, quod me non femper obferuafte, feronimis nicnfem uansmiflaj vteorpori dccretaliuin addsretur.. Vnde ctiam in 

«bfetyaui , quep; errwteni indicare Iubuit. Sie anno MCCX3CXV. ad- ttdiot 



variis colleclionibus ct fortunsu 




§• 



XVII. 

hic negleclus fine dubio anfam dedit compilationi nouse fubBONiFAcio VIII. conflan- 
dce. Hic enim anno pontificatus III. h. e. anno MCCXCVII. tribus viris doctifiimis gvilielmo 
de mandagoto, archiepifcopo Ebredunenfi . , berengario fredello, epifcopo Biterrenfi 
et richardo de senis , S. R. E. vieecancellario commifit , vt nouam moiirentur compilatio- 
nem, praefertim quod a temporibus gregorii IX. plures decretales elTent edme,ac in foro paf 
fim laudatae , de quarum fide non femper conftaret. Prceter decretales pontificum praedecefforum 
et ipfius b o n i f a c 1 1 VIII. huic compilationi inferta? duse praecedentes decretalium i n n o e e n t i i 
IV. et gregorii X. compilationes 103), quo facto, partes corporis decretalium feparatas 
conflituere defierunt, adeo, vtBONiFAcivs VIII. fuam librum VI. appellari iufferit , vt in pofte- 
rum, negleclis duabus praecedentibus, immediate gregorh IX. compilationi, inlibros V. di- 
uifnc , fuccefferit, eiufque librum fextum conftituerit , licct haec ftruclura rurfus in libros quinque 
ad methodum compilationum antiquarum efTet adornata. Hunc librum in pleno confiitorio fedu- 
loperlectum, examinatum atque approbatum, anno MCCXCVIII. quinto nonas Martii , anno 
pontificatus IV. promulgauit 104), qui alter am partem decretalium po-ft haec tempora conftituit. 
Tertia pars deinceps eidem accefiit ex clementis V. conftitutionibus , in concilio Viennenfi, 
anno MCCCXI. celebrato, editis, quoad maximam partem compofita , decretalibus ante et pofl 
concilium publicatis aucla,et anno MCCCIII. XII. kal. April. 105) publkata in confiftorio, quae 
vulgo Clementinarum nomine defignatur , quamuis clemens V. hanc fyllogen appellatione /i- 
hri fepthni decretalium 106) venire voIuiiTe dicatur. Ad fiudia generalia tamen eam haud 
transmifiile legitur , quod etiam obferuat fucccffor eius, ioannes XXII. in bulla, ad academiara 
Bononienfem data anno pontificatus fecundo, Clementinis praemiffa , qua eas ad academiam lauda- 
tam demum transmifit. Quod quidem quoad academiam Bononienfem aliafque admitti poteft : 

nam 

todict M5Cf9 «ippellatione decretalinto G r jsori'! X. , prior vefe com- tilntio Fadla eft , nec liber fextus eam ex concilio Lugdun-mu" agno- 

pilatio tiulo desrttahum innocentii IV. defignata ; quod, licct fcit, certo indicio, vtramque compilationem in eo, in quo fuit, ftatu 

conjlitutionts contiliartJ fuevint, corpori tamen dttretalium pontificum Ro- in- lifonm fexttim transfufam fuiiTe. 

monarum, qui in iis condendis priinas ruleruntpartes, addcndas cffent. 104) Vt n ak gi vs in cbron. ad annnm MCCXCVII. tradit. 

Vnde errat s t r v vi vs inbift^riaiuri- c.VlL^.26. aiens : cejjauit p»ftmo- Fortnna huius compdationis in Gallia adeo ddiquium paffa eft, vc 

dum (h. e. poft compilationcmG r eg R 1 1 IX.) dtcretalu.m rempilatio nullam auctoritatem vfumque in ea obtinuerit ob acerbiffimas ininii- 

vsquead bon i f a c i vm VIII. Paritererrauit m a st r i c h t. inhiftov. ciths inter pontificem et regcm Gallia:, philippvm valesivm, 

iur. tccl.n.^66. tradens : a temporibus g r e g R 1 r IX. pontificis in oc ci- de quarutrt cauffis et fatis egit ex profeffo baillettvs in tr. 

dente probibita erant colktiionts priur.iorum ; qnaie njjiitum eft ahquantis- Galbco, quem infcfibit Dare cz di Douifice VIII. av c Pbilippe li bdl. 

per in c^Uisiindis duretalibus vsqne nd Bonifccium Vill. Primtorum qui- 105) Vitam clemektis V. fcripfit amai. ricvs a v g e- 

dcm colle&iuties quicucrunt, fed non «itthenticit^ vt monftratum eft. rivs de biteuris, prior S. Mariae de Afpirano in diccefi Hclc- 

103) Non fcmper integra; concilii Lugdunenfis conftitutiones ncnfi,qunm stephakvs balvzivs tom. 1. vit. papar. AmnionevJ'. 

libro f.xto infertse funt : fcpetantum particuls earumdcm, quibusdiun p. fr. edidit , qui p. 110. hoc confirmat his verbis : item qnod poftmo- 

refcitis. Rationem inde peto, quod non ex ipfo fonte conciHerum, fed duin anno, quo Juprn ( h. e. MCCCXIII. ) XII. kal. April, qnibus fnit ftftmn 

c-x.colkctiopedecrctiliiim 1 kk ocek t i i IV. quam iu «pptn.i. fnb n. III. S. Benedicli , ahbatij , dictus papa exiftens cmt curia fua apud caftrtim de 

publicaui,qua:que eo teinpore partem cot\"<>;is decretulimn confiitucbnt, Montiliis diacejis Auinionenjis coramfe in confiftorio pnblico Juas conftitutio- 

capitula, libroVI. infercnda, haufcrint compilatores. Nam quia talis n>'s dccretaler, qnas in concilio Viennenji ordinauerat , publicari fctit , qua 

mutilatio in c. 7. itcretal. Inocentii IV. occurrit, quod timcn ex hodie Clementince vocantur ; fed poftea infirmitate pranentns adftmia gene- 

«oneilo Lugdun. haud dcfumtum, eadem quoque dcprehenditur in ralia per eum transmijfe non fuerunt : jed ft: pnblicut<x tunc rannvferitnt, 

C, 2. Ae fupul nd. ne^lijr pretl, in 6. Idcm dicendum de t.8. infrcinapp. donec per Jumn fuccejjorem executitni dcmandauefuerunt. Poft publicatio- 

p. j;;, quod rccitatur in c. 1. de offjz. viear. in 6 : porro de c. m. nem tamen adhuc per integtum annum vfque ad XII. kal. Mai. anni 

infra p.tf4. relato in c.i. de foro comp. in 6 .- de c. 10. infra p. ;;;. reci- MCCCXIV. vixit , intri^quem compilationem fuam facile ad ftudia 

tato m c.;. dt uftib. in 6 : d: c.z). infr. p }fj. relato in c. 2. defent. et generalia primaria mittere potuifiet, fi voluifTet. 

re iudic. in 6. de C24. in f. p. ]}8. quod repetitum cft in c. j. defent. et 106) Quia prouinciam hanc exornauic filius mcus perdilctius, 

re iudic. in 6 : dj c. 28. itifr. /1. ;6i. qnod in c. 1. dt ccnceff prab. in 6. G E R g. l v d v 1 c v s B f. h m e r, profeff. iur. in Acad. goittjng. 

eccurrit : dt c.2p, infr.p. 162. qnod in c. 1 de reb. ccchf, non alien. re- in dintrib. de Clementinis f.XII. in not.lit. q. actum non agam. Quanta 

latum eft, etdenique de c.42. p 268. ex quo defumtum c. i. d; V. S. m vero libcrtate vfus fucrit in conftitutionibus concilii Viennenfis tum 

6. Breuiter : quce truncata fuerunt in decrctaiibus ikxocekt. IV. quoad verba tum etiam quoad mentcm clemeks V. plenius expo- 

ea etiam ita fruflulati relata in libro IV. bon i f aci i VIII. fu- fuum eft in ^lajf, t4frttm. chm fin. v,rb. dt cettro. 
perfunt. E ccuurano, qui-a in dccutchi-us uk 1 c k 1 1 X. nuLU w«- 



XXXII Diflertatio dc decretorum pontificum Romanorum 



nam ad ftudium generale Aurelianenfe illam cleaientem V. transmimTe compertum habeo 107) 
ad alia forfan etiam transmiiTutus , nifi, vt quidam probabiliter referunt, pcenitentia ductus de ea 
abolenda, antequam animam ageret , cogitaffet. His poftea acceflit collectio conftitutionum vi- 
ginti i-OANNis XXII. fub appellatione extrauagantium lo. XXII. quae tamen haud eft authenti- 
ca , fed priuata auctoritate confecta circa annum MCCCXL. Denique feculo XV. rurfus noua 
compilatio decretalium diueribrum pontificum priuato aufii compofita, quae finit in sixto IV. 
qui viuere defiit anno MCCCCLXXXIV. vt poft huius obitum demum comparuhTe videatur. Vtra- 
que colleclio extrauagantium tamen praecedentibus tribus partibus corporis decretalium adiecta eft, 
adeo, vt etiam, facta reformatione et corre&ione corporis iuris canonici , virtute buflae grego- 
rii XIII. de anno MDLXXX. ftabilem et perpetuam fedem in praedieto corpore , etindequan- 
dam auctoritatem in foro acceperit. Tandem a petro MATTHAEO,ICtoLugdunenfi 5 circa finem 
faeculi XVI. liber feptimus per nouam compilationem prodiit , priuata auetoritate confcriptus , a 
partibus corporis decretalium probatis feparandus , quem ideo illuftrationis et notitiae caufa in 
appendicem conieci, fed primo loco retuli, quod continuationem extrauagantium contineat. A qua 
compilatione diftingui debet liber illefeptimus y cmus confectionem gregorivs XIII. fuis aufpi- 
ciis quibufdam cardinalibus commiferat , poft eius mortem vero sixtvs V. aeque follicitudinem 
fuam ad eius perfeclionem , morte prtedeccfToris interruptam , extenderat , et abfoluerat : publi- 
catio tamen eius fupprefla eft 108). Parcm in cenfum cum libro feptimo referendae funt inftitu- 
tiones pavli lancellotti, iuffu quidem pavli IV. confcriptae , nunquam tamen vt authen- 
ticac approbatae: quamuis id folatii loco eis datum a pavlo V. vt corj>ori iuris canonici adnecle- 
rentur , notitiae vel illuftrationis gratia. Merito ergo a partibus probatis corporis iuris canonici 
feparandae funt, vt eonfuitius duxcrim^ eas appendici cum ccteris monumentis inferere. 

§. XVIII. 

107) Prouoc» rurfus ad filii opnfcul. antea laudatum f.lX. vbi hmun tt fub eovgmls titulis toJlocatas, (ad academias) mittere decreuijfct 

ex ttdice m mbranaceo Ckmentinarum bibliothecse Haffo - Caftellana: pon- et dare in commune Jubieclis : ajjidna tamen occnpatio circa magva , et Jtrtit 

tificis clementis V. epiftolam hanc exhibet : c l em ek s,epifco- hnmana conditio , qiuc ipjiim de medio fuftnlit , in caujfa fuerunt , quare 

pus,feruus feruorum Dei,magiftris et fcol<iribus,Aurelianis commorantibus,fa- fuum in hat partt propofitum non impleuerit ; hcc tamen magis colorcm, 

luttm et apoftolicam benedictiontm. Cum nuper in generali covjilio Vienevji quam rei gefta* veram rationem defignant, quod per integrum annum 

*t ante et poft quajdamiconftitutionts fuper certis artiailis duxerimus promnl- adhuc vixcrit , et vel vno verbo expeditionem narum htterarum ad 

gandas ivobisper apoftol.ca fcripta mandamus , quatenns eis , quas fub bulla academias Bononicnfem et P.arifienfem officialibus fuis comnuttere 

noftra vobis tranfmittimns , vtamini a modo tam in iwiiciis qunm injcho- potuerit. Qua enim facilitatc tranfmiftionem fuarum decrctalium ad 

lis. Singulari fauore profecutus eft hanc academiam , quam ipfemct vniuerfitatcm Aurelianenfem imperauerat , eademque facilitate , me- 

«Rno MCCCVl. corididcrat, multifque priuilegiis ornauerat , atque diis fub turbis occupationum publicarum eam imperare potuiffet ad 

t rege Galliae confirmationem impetrauerat , vt filius perdikctus cit. alias academias,nifi quseftio: an ? nouiter forfan a quibufdam poftet 

/. jf. X. ex bvlaeo monftrat. Qus res effccit , vt pra: ceteris ad obmota, dubiam eius mentem traxifiet. 

■eam hanc fyllogen in vita fua mox tranfmitteret , quam «que facile 108) Deputatos fuifie compilationi huic a sixto V. anno 

ad alias quoque tranfmittere potuifTet , nifi poftea eum confilii pce- MCLXXXVII. Dominicum cardinalem Pinellum,Hippolitum cardina- 

nituifiet, vt de ea magis fupprimenda , quam difteminanda cogitaue- lem Aldobrandinum , Hieronymum cardinalem Pinellum , Lucium 

i-it , optirac cenfcius , olim academias fuifte inftar prajconum pu- Sanum epifcopumRupanum, Seraphinum Oliuarium Rotje auditoj-em, 

blicorum, per quos fama noui operis facile totum orbem peragrare Laurentium Blancherum Rots auditorem et eius in Galliam profecti 

pofiet, adeoque, quamdiu tranfmiilio ad academias in fufpenfa relin- loco Hieronymum Pamphilum auditorem Rota: , Francifcum Pe»nt 

•queretur , notitiam et promulgationis efficaciam nous compilatioois Rotae auditorem , Pompeium Arreftinum aduocatum confiitorialem, et 

impediri. Quia ergo hanc tranfmiftionem ad primarias academias dif- Iulium Caefarem Ottinellum fecretarium congregationis , refert pe- 

tuut : vix alia caufia huius negleftus dari ct concipi poteft , quam trvs htmoevs in fynopfi bifior. eorum, qui cavovts et dxreta tccic- 

quod prcnitentia dt*£tus eas per orbemChriftianum diuulgare nolue- Jiaftka colkgerunt , corpori iuris CanoiL Pithceor. prxmifia. Opus iain 

Tit. Rei geftse probabibtatetn confinnauit avestixvs lib. VII. an- anno MDXCV. vltimam manum acceperat , et fub titulo libri ftptimi 

tial. Boicar. £. XV. n. ig. atque ait : feptimum (loannes XXII.) iuris Ckmentis VIII. promulgcndum erat , iam typis impreftum , cum ob- 

fpntifcii librnm, qucm Ckmeiu V. dtctjfor eius cmnpofnerat ,fel,quod nuilta, ftaculum nouum publicationem eius prorfus fifterct, quod ex conci- 

qux fimpticitnti Chrifiiana , libertaii religionis impoverent , ibi contineren- lio Tridentino qusedam ei infcrta et vercndum effet , ne , facta publi- 

ttir , fuMicnrc Jkperfedtrat atque animam agens aioieri iujferat , edidit. Se catione , prout antea faflum erat, inrerpretes iuris notas et commen- 

hacc quidem a Wiihthno Occomtnji ^accepiffe tradit; non tameneius tefti- taria in haec capitula.ex concilio Tridentino defumta, Gonfcriberent, 

monio fides derogari poteft ; quod alioquin omnis fides hiftorica cor- quod p i v s IV. prorfus vetuerat , vt B. bvrchard gotthilff 

ruerec i prafertim euin nihil a probabilitate alienum tradat. Quam- stivvivs ib A^?#r. inr. Q, VLLf- f-f. «x relatiwne r L x i t k^ 5 e *- 

' uis enim ioaskes XXII. in bulla, Clementinis pr«einifla, aliam cauf- a 1 1 refort. 
iam huiu» n»jle£l»s attulerithis verbis : Licet eas, coUtHas in wnm m- 



variis colle&ionibus et fortuna. 



XXXiJf 



§. XVIII. 

retvli fata variamque collectionum decretalium fortunam tum antiquarum tum recen- 
tiorum. Supereft , vt follicitudinis meae in noua hac editione corporis decretalium efFormanda 
rationes exponam. Etenim (I), quia animaduertebam , vtilia , fine quibus capitula intelligi 
non pofTent, faepe detraxnTe raymvndvm , textumque variis modis mutilaffe , et hanc ob caufam 
reccntiori aeuo , a raymvndo textui detracta, reftimta et capitulis fubiecta fuiffe: confultius et 
conuenientius effe credidi , (i haec fupplementa textibus ipfis, diuerfis tamen typis, et inclufis re- 
ftitutis ex antiquis collectionibus , infererem , vt fine vlla interruptione omnia coniunciim legi pof- 
fent, quo ipfo textus tum integritati fuse reftitutus, tum, quae ab eo feparata et detracta erant, ad- 
huc cognofci queunt 109). (II) Decretales gregorii IX. contuli cum aliquot codicibus MSCtis 
optimse notae,atque indevariantes lectiones, fingulis capitulis fubicctas, haufi, atque operam dedi, 
vt infcriptiones capitulorum inde atque aliis ex conieCturis emendarem. Duos,induIgente potentif- 
fimo rege Boruflise gloriofae memoriae , friderico wilhelmo, ex bibliotheca regia Beroli- 
nenfi accepi , quorum primus eft feculi XIII. aequali nitore cum codice primo decreti confcri- 
ptus 110). Alter eft feculi XIV. cui in fine adieeti funt (1) codex decretalium innocentii 
Pp. IV. in concilioLugdunenfi I. editarum cum gloflis Bernardi: (2) codex decretalium grego- 
rii Pp. X. in concilio Lugdun. II. editarum fine gloflis. Tertius codex eft feculi XIII. ex bi- 
bliotheca Haffo - Caffellana principali inrtrucliflima 111), minori charactere in membrana confcri- 
ptus ea forma , quam vulgo quarto maiorem vocant , cum gloflis. Quartum codicem accepi 
ex bibliotheca B. de LVDEWiG,eiusdem cum regio II. aetatis , cuius fubfcriptio : anno Domini 
MCCCXL 112). Contuli praeterea editionem antiquijjimam in forma maxima anno MCCCCLXXIIX. 
optimo charactere illius aeui feu typis exaratam, vnde plures optimas collegi lectiones : quia inftar 
optimae notae codicis MSCti haberi debet 113). Beneficio bibliothecae Haffo - Caffelanae quoque 
acceptum tuli codicem decretalium a lexa n dri III. in forma maiori, minore charactere in membra- 



109 ) "Ea libertatc vfus , qua iam olim gonzalez in comnen- 
tario ad deretaks vfus eft, in qua integras decretales , quateaus iuper- 
funt, reftituit,et ne quidcm diuerfis notauit typis, qux ex antiquis 
colledlionibus vcl ex fonte reftituit: quod tamen merito omitterenon 
debuiifet, vt, qux reftituta funt , a textu Raymundiano cognofci pof- 
fent. Rationcm huius confilii expofuit in prxmifio apparatu et orig. 
ac progrejfu iuris cannnici n. f}. et reite cenfuit : verain perfecJamque co- 
gnitionem, infalutatis antiquis integris pontifi.um conciliorumque vionutnen- 
tis , haberi non poffe. Conf. qux hac de rc iam dixi in dijfirt. prima ad 
iecretuvi Gratiani f. XVII. not. i. et qux fupra in bac difertat. not.fi, 
de vtilitate huius interpolationis paraphraftka dixi. 

Iio) In fine codicis rtgii I. hxc adie&a funt : txpliciunt decretaks 
Gregoriana. Albattis de Arnftede eft dominus huius libri. Variantcs le- 
aioncs hunc laudant per hxc figla : C. R. i. Alterum vero per hxc : 
C R. 2. Si inter fe confpirant, indefinite C. R. pofui. 

m) Miniftcrio et ope hac in re vfus fum perdilc£ti filii g e o r- 
Git lvdovici boehmeri in Georgia Augufta profcfToris iuris, 



na 

l v Z 1 v s in prafat . ad not. in avcvstini emevd. Gratiani /. 26, 
Anno incarnationis domhiica MCCCCLXXIJX. XIV. al. Sept. famtijfim» 
in Chrifto patre ac domino , doiunw sixto papa IV. pontifice viaximo, il- 
luftrijfimo nobilijfima domus Auftria friderico, Romanornm rcge glorio- 
fijfivio , rerum dominis , reuerendijfimo inChriiio patrt,doviino 1 o h a k n e, 
prafuk Bafilkn. in nobili vrbe Bujika fujfragante diuina ckmentia fine cn- 
ius ope nihil rite finitur , hoc prafens decrttak glojja cum ordinaria domini 
Bemhardi , non atramentali penna , fcd arte quadmn ingeniofa imprimendi , 
( ante annos XXXVIII. inuenta) cun&ipotenti adfpirante DEO miha 
hel wensz ler fuis confignanlo armis feliciter confumtnauit. 



..j) Uuos codices pc 
rum alter decretum , dc quo dixi in prima dijfert p. $8- altcr deretaks 
continet. In calce adic&useft annus defcriptionis : IZxplicit hb. V tex 
tus decretalium et eft finis. DEO gratias. Amen. anno MCCCXL. Adfer- 
tur hic codex per verborum notas : C L. 

113 ) In fine huius antiqui monumenti hxc lcguntur , qux fcre 
coincidunt cum elogio primx editionis, typis cxaratx dccrcti in vrbc 
Moguntincnfi anno^MCCCCLXKH. quam rcfert stephanvs ba- 




Inter variantes hac editio antiquijfima laudata eft per hxc fgla: ed. ant. 
antiqiix antcm colklliones pcr hxc : c. 3. coinp. 3. h. t. Pithoena per P. 
f. Pith. Gonzakzii perGonz. editio Contii pcr has notas : ed. Cont. edi- 
ditio antiqua Lngdnnevfis per has : ed. ant. L. 



XXXI V Diflertatio de decretalium pontificum Romanorum etc. 

na confcriptum faeculo XII. in f. quem in appendice edendum e re eiTe duxi 114). Ratione libri 
fexti decretalium in promtu fuit ex bibliotheca regia vnus duntaxat codex faeculi XIV. et praeterea 
alius membranaceus ex bibliotheca laudataHafliaca feculi eiusdem, fine glorTa,in forma maiori. De- 
nique compos fa&us fum editionis antiquiifiiiue , libri fexti et Clcmentinarum adie&is conftitutio- 
nibus XV. communibus , fub titulo extrauagantium , quae non diu poft intientam artem typogra- 
phicam rypis exarata videtur , vt codicis imprejfi nomine eam defignare placuerit 1 1 5}. Idem 
codexMSCt. membranaceus regius, qui librum fextum exhibuit , adiunclas habet Clementinas fe- 
culo XIV. defcriptas 116). In primis vero hic laudandus codex Hajfo-Cajfellanus feculi XIV. in 
forma maiori perfpicuo et maiore chara&ere in membrana confcriptus , fine gloiTa cum epiftola 
clementis V. ad academiam Aurelianenfem fcripta 1 17). His fubfidiis vfus fum in colligendis 
variantibus leelionibus , quae textum vel illufrrant vel probabilem rationem fiftunt, vnde obfcuri- 
tas emergens quandoque tolli poffit. Interim ipfum textum in eo ftatu relinquendum effe cenfui, 
quem recentiores editiones , maxime fecundum Romanum exemplar efformatae , determinarunt. 
Denique in capitula nonnulla decretalium gregorii IX. obferuationes ^breues tum hiftoricas et 
criticas tum iuridicas dedi , atque omnis in hoc fui , vt oftenderem , ex quo fonte decifiones de- 
cretalium defumta? fuerint. In librmn fextum , Clementinas et extrauagantes illas addere non li- 
cuit , quod fenilis aetas mihi quietem a labore extraordinario impofuerit , quantum vero virium 
fupereft , laboribus ordinariis academicis impendendum vnice lit. Quantumfieri licuit 118) etiam 
aeratem fmgulorum capitulorum defignaui , in qua Fithoeana editio admodum lapfa eft. Nihil vero 
de appendice adiicere necefTe eft , cuius rationem paflim hinc inde in hac differtatione 119) expo- 
fui ; nifi quod feptem indices praeterea m fine , adiiciendos curauerim , ex quibus quidam ad imagi- 
nem eorum, quos exhibet Pitboeana editio , compofiti quidem funt,fed ab infinitis mendis purgati 
vt iam alii 120) facti effe videantur : quidam nouiter efformati ope eorum, qui mihi fideliter ma- 
nus adiutrices pra-buerunt 121). Dab. in regia Fridericiana , d. XVII. Aug. MDCCXLVI. 

114) De hoc codice prolixius egi fupra /. Xffl. atque in notis fus eft annus, ita fupplendus: it. tyg. In e. 14. X. Ae for. tomp. mntnn- 
varias obferuationes de vfu eius addidi. Pariter de decretalibus 1 n- da «tas ita : ann. 121J. vt et in c. 29. X. de tefi. , cui aflignandus avnns 
nocentii IV. etGREGOKii X. in appendice allatis , etiam iiyg. Porro capit. ;;. X. de prafumt. referendum ad anmm 1206. vt obfcr- 
attum eft / . XVI. atque dictum , inde quoad maximam partem con- uaui ad c. 12. X. de purgat. canon. et c. /r. X. Ae iureinr. ad ann. 1292. cui us 
ttatum effe librnm fextnm. vera epigraphe addudta ad c. 10. X. 4t indic. not. 41. Paritcr c. if.X. de 

115) Habct hic codex imprefTus litera? maiores, colore ca:ruleo tefiam. debetur anno 1208. c. 12. X. defepnlt. anno 1201. ctc. 
et rubro penna depidtas , vt inftar codicis MSCti efle videatur, conti- 119 ) Vid. /. XIII. et XVI. buius dijfert. 

netque librnm fextnm, ac CLmcntivas. Denique, omiflis extrauagantibus 120) Intelligo indicem l. ad decretvm edit. Pitb. quam P. g v e- 

1 o a n n 1 s XXII. fubiiciuntur extranngantes comvinnes,fed tantum XV. n 1 s Bituricenfis, fed mendofe admodum compofuit , adeoque in mp. 

lub hac rubrica : Incipiunt dtcretates extranagmtes^jua emammtrunt pofi pend. fnb N. II. expurgatus ab erroribus iam comparet. Praterea lre- 

fextum. Vnde liquet ,extrauagantes cumvmves non vno eodemque tem- tuli indicem I. ad decretales eodem audtore , fub N. III. fed rurfus a;d- 

uore efle collccras , fed incrementa varia tractu temporis accepiffe, modum caftigatum et emaculatius exhibitum , vt iam vfum praftare 

ikm^c in hanc molem , quam hodic habent , excrcuennt. Allegatus queat. Idem dicendum de indicibus fub ~N.IV. et V. append. qui i ti- 

«ft per has notas : C. I. h. e. codici imprejft. dem in integrum reflituti funt, vt collatio huius editionis cum Pitboiea- 

n6)"ln line ^loifaium ad Clementinas hasc addita funt : Explicit ita ad oculum monftrabit. Denique indexrcrum etverborumadhamc 

tppawns domini 1 h a n n i s andrf.ae, auuncnh mei ,Jnper Clementi- editioncm prorfus compofitus, nihilque commune habet cum indice !>+■ 

nL "Defcriptor etgo huius codicis fuit Andreaj fororis filius , adeo- tboeavo , cui adicctus eft index obfernationnm mearntn, et omnium pomti- 

que eodem tempore vixit , quo Aadreas. Hic autem mortuus anno ficum , cui pofteriori locum primuin dedi , ita curatitH compofuo ,, vt 

MCCCXI.VIII. ante quod tempus codex hic exaratus eft. annus regiminis et mortis inde cognofci queat, qucnt Pitboei non lha- 

117 ) De hoc monumento antiquo et notabili iam actura in jf. bent. 
X. II not. ?o7. 12 Inter ^ uos ptimum locum obtinet candidatus iurium meri- 

118 )' Non femper ipfemet errores circa aitatem dccretalium eui- tiflimus ioannes christophorvs fridericvs hen- 

raui vt lam ftrpra nota ii>o. circa detritales .aGREGORio IX. editas, n i n g s , Leucopetrevfis , qui non tantum in digerendis ad Decretales -va- 

faf&s fum. Alibi etiam aliquot errores iam obfcruaui, vt in c.y.X.de riantibus et fupplendis iis, qua» textui detracla erant, fed eriam in rcfbr- 

maior. et obed. , cui af ^nandus annns 1200. In e. 6. X. de procnr. omif- mandis quibufdam indicibus ac nouis componendw mihi auxilio fuit. 

TITVLO- 



Index titulorum V. librorum Decr. Gregorii IX. XXXV 

TITVLORVM QVINQVE LIBRORVM 

DECRETALIVM GREGORII IX. 
INDEX ALPHABETICVS. 



De 



A< 



A. 



14. 



ccufationibus , inquifitionibus et denunciationibus. libr. V. 
tit. 1. 
Adulteriis et ftupro. V. 16. 
Aetate et qualitate et ovdine prxficiendorum. I. 
Alienatione, iudicii mutandi caufla fc£U« I, 42. 
Apoftatis etreiterantibus baptifma. V. 9. 
Appellationibus, recufationibus etc. II. 28. 
Arbitris. I. 43. 
Au&oritate et vfu pallii. I. g. 



■Daptifmo et eius effeclu. 
Bigamis non ordinandis. 



III. 42. 
I. 21. 



C. 



V^alumniatoribus. V. 2. 

Capellis monachorum etc. t!I 37. 

Caufla pofleflionis et propnetaus. II. 12. 

Celebratione miflarum , ct facramento euchanihs * et diuinis officiis. 

III. 41. 

Cenfibus , exactionibus et procuratiombus. III. 39. 

Clandeftina defponfatione. IV. 3. 

Clericis peregrinis. I. 22. 

Clericis pcregrinantibu=. II. 29. 

Clericis coniugatis. III. 3. 

Clericis, non rcfidentibus m ecclefia vel prsbenda. III. 4. 

Clericis,pugnantibus in duello. V. 14. 

Clerico aegrotante vel debilitato. III. 6. 

Clerico venatorc. V. 24. 

Clerico pcrcuflbre. V. 25«. . 

Clerico excommumcato , depofito , vel lnterdiao nuniltrante. V. 27. 

Clerico,non ordinato miniftrante. V. 28. 

Clerico, per faltum promoto. V. 29. 

Cognatione fpiriftiali. IV. n. 

Cognationc legali. IV. 12. 

Cohabitatione clericorum et mulierum. III. t, 

Collufione detegenda. V. 22. 

Commodato. III. ij. 

Conceflione praebcnda; et ecclefia:,non vacantis. III. 8- # 

Conditionibus , appofitis in defponfatione , vel in aliis eontra&ibus. 

IV. 5. 
Confeflis. II. 18. 

Confirmatione vtili vel inutili. II. 30. 

Coniugio leproforum. IV. 8. 

Coniugio feruorum. IV. 9. 

Confiinguinitate et affinitate. IV. 14. 

Confccratione ecclefioe vel altaris. III. 4^. 

Conftitutionibus. I. 2. 

Confuetudine. I. 4. 

Conuerfione coniugatorum. III. 32. 

Conuerfione infidelium. III. y\. 

Corpore vitiatis ordinandis vel non. I. 20. 

Crimine falfi. V. 20. 

Cultodia cuchariftiae , chrifmatis et aliorum facramentorum. III. 44. 



D. 



D. 



ecimis , primitiis, et oblationibus. 
Deliclis puerorum. V. 23. 
Depofito. III. 16. 
Defponfatione impuberum. IV. 2. 
Digamis. I. 21. 
Dilationibus. II. %. 
Diuortiis. IV. 19. 
Dolo et contumacia. II. 14.. 
Donationibus. III. 24. 



III. 30. 



et de dote, poft diuortium refti- 



Donationibus inter virum et vxorem 
tuenda. liln. IV. tit. 20. 

E. 
|7 

■'--'cclefiis adificandis vel reparandis. III. 48. 

Electione et electi poteftate. I. 6. 

Emtione et venditione. 111. 17. 

Eo , qui mittitur in pofleflionem caufla rei feruands. II. iy. 

Eo, qui duxit in matrimonium, quam polluit pcr adulterium, 

Eo, qui cognouit confanguineam vxoris fua; vel fponfs. IV*. 

Eo, qui ordinem furtiuc fufcepit. V. 30. 

Exccptionibus. H. 2$. 

Exceflibus prslatorum et fubditorum. V. 31. 



F. 



IV. 



F - TT 

x erns. II. 9. 

Feudis. III. 20. 

Fide inftrumentorum. II. 23. 

Fideiulforibus. III. 22. 

Filiis presbyterorum ordinandis vel non. I. 

Foro competenti II. 2. 

Frigidis et maleficiatis ctc. IV. 15. 

Furtis. V. 18. 



'7- 



H 



H. 



"■aereticis. V. 7. 
His , quse vi metusue caufla fiunt. I. 40. 
His , quae fiunt a praelato fine confenfu capltuli. IIL IO, 
His , quse fiunt a maiori parte capituli. III. u. 
His, qui filios occiderunt. V. 10, 
Homicidio voluntario vel cafuali. V. 12. 

I. 



■■mmunitate ecclcfiarum 
III. 49. 

Infantibus et languidis expofitis 
In integrum reftiturione. I. 41. 
Iniuriis et damno dato. V. 36. 
Inftitutionibus. 111. 7. 
ludaeis et Sarracenis ct eorum feruis. 
ludiciis. H. I. 
luramenro calumnia*. II 
Iureiurando. II. 24. 
Iure patronatus. III. 38 



ccemeterii , et rerum , ad eas pertinentium. 



V. 11. 



V. 6. 



7. 



■L^ibelli oblatione. II. 3. 
Litis conteftatione. II. 5. 
Locato et conducto. III. 18. 



M, 



M. 



lagiftris , et ne aliquid exigatur pro licentia docendi. 
Maioritate ct obedientia. I. 34. 
Maledicis. V. 26. 

Matrimonio, contrailo contra interdidum ecclefiae. III, 
Mutuis petitionibus, II. 4. 

N.' 



V. S. 



16. 



N. 



' atis ex libero ventre. IV. 10. 
Ne clerici vel monachi fxcularibus negotiis fe immifceant. III. 
Ne prelati viccs fuas vel ecclelias fub annuo cenfu concedant. 
Ne, fedc vacante , aliquid innouetur, III, 9, 
Noui operis nunciatione. V. 32. 



SO. 
V. 4. 



O f 



"bligatis ad ratiocinia ordinandis vel non. 
Obferuatione ieiuniorum. III. 46. 
c 2 



I. 19. 



OfHcio 



XXXVI Index titulorum V. Hbrorum Decr. Gregorii IX. 



Ofticio archidiaconi. I. 23. 
Officio arJiipresbyteri. I. 24. 
Ofricio primicerii. I. 25. 

I ifwe. I. 26. 
OlTicio cuftodis. 1. 27. 
Officio viLarii. I. 28. 
Officio et poreftate indicis delegati. 1. 29. 
Ofticio legari. I. 30. 
Offkio iudicis ordinarii. I. 51. 
Officio iudicis. 1. 32. 

Ordinatis ab epifcopo, qui renunciauit epifeopatui. I. 13« 
Ordine cognitionum. II. 10. 



III. 29. 
111. 21. 

38. 



* aftis. I 3?- 

Parochus et alienis parochianis. 

Peculio clericorum. 1.1. 25. 

Pignoribus et aliis cautionibus. 

Plus peririonibus. II. II. 

Prjenis. V. 57. 

Pcenirenriis et rcmifllonibus. V 

Foftulando. I. 37. 

Poftularione prslarorum. 

Praebendis et d.gnitatibus. 

Precariis. III. 14. 

Presbytero, non baptizato. 

Praefcriptionibus. II. 26. 

Prafumtionibus. II. 23. 

Priuilegiis et exceflibus priuilegiatorum 

Probationibus. II. 19. 

Procuratoribus. I. 38. 

Purgarione canonica. V. 34. 

Purgatione vulgari. V. 35. 

Purificatkme poft partum. 111. 47. 



I. 5. 
III. S. 

III. 43- 



V. 33- 



Q^ 



^u[ clerici vel vouentes matrimonium contrahere polTunt. IV. 6. 
Qni matrimonium accufare poffunt , vel contra illud tcftiiicari. IV, l8- 
Qui filii fint kgitimi. IV. 17. 



■^aptoribus, incendiariis et violatoribus ecclefiarum. V. 17. 

Rebus eccleliie alienandis vel non. III. ij. 

Regularibus et tranfeuntibus ad religionem. III. 31. 

Rc^ulis iuris. V. 41. 

Retigiofis domibus , vt epifcopo fint fubieitae. III. 36.- 

Reliquiis et veneratione fanttorum. 111. 45. 



Renunciatione. I. 9. 
Rerum permutatione. III. 19. 
Refcripris. I. 3. 
Reftitutione fpoliatorum. II. . 



a 



1. i<j. 



1. 12. 



•7. 



59- 



II. 17. 



^acramentis non iterandis. 

Sacra vnftione. 1. 15. 

Sagittariis. V. 15. 

Schifmaricis. V. 8. 

Scrutinio, in ordine faciendo. 

Secundis nuptiis. IV. ai. 

Sententia et re iudicata. II. 

Sentcntia excommunicationis. 

Sepulturis. II ■. 28- 

Sequeltrarione pofleffionum et frudtuum. 

Seruis non ordinandis etc. I. 18- 

Simonia, et ne aliquid pro fpiritualibus exigatur vel promitHtur. 

Solutionibus. "111. 23. 

Sortilegiis. V. 21. 

Sponlalibus et matritnoniis. IV. I. 

Sponfa duorum. iV. 4. 

Statu monachorum ctc. III. 35. 

Succcflionibus ab inteftflto. II i. 27. 

Summa Trinitare et fide catholica. I- 1. 

Supplenda negligentia prxlatorum. 1. I©. 

Syndico et actore. I. 39. 



V. 3- 



-*- emporibus ordinationum et qualitate ordinandorum. I. U»*/- 
Teftainentis et vltimis voluntatibus. 111. 26. 
Tdtibus et arteftationibus. II. 20. 
Teftibus cogendis vel non. II. M. 
Torneamentis. V. 13. 
Transaclionibus. I. 36. 
Translatione epifcopi. I. 7. 
Treuga et pace. I. 34. 



V. 



erborum fignificatione. V. 40. 
Vita et honcftare clericorum. 111. l. 
Voro et voti redemtione. III. 94- 
Vftffis. V. 19. 

Vt ecclefiaftica beneficia fine diminutione conferantur. III. 12. 
Vt , lite non conteftata , non procedatur ad teltium receptionem vel ad 

fententiam definitiuam. II. 6. 
Vt, lite pendente, nihil innouctur, II. 16. 



DECRETALIVM GREGORII IX. CAPITVLORVM 

1NDEX , SECVNDVM LITTERARVM ORDINEM 

CONQVISITVS. 



libr. 
40 



111. tit. U 



AA. 
crapula. de vit. et tiontft. cleric. 
Abbas. de his, qua vi metnsne. I. 
Abbarcm. dt rejhipt. I. J. 
Abbate. de vtrbor. fignif. V. 40. 
Ab eo. de fequeftr. poffeff. et fruct. II. 17. 
Ab excommunicaro. de refript. I. 3. 
Abolenda. dt ftpnh. III. 28. 
Abfoluros. de hartt. V. 7» 

Atccdens ad ap. fed. et infr. Mandamus de procnr. I. 38. 
Accedens: et "nfr. Cum in iudicurfi. vt lit. non conuft. II. 6. 
Accedens ad fed. ap. nobilis vir. eod. tit. 
Accedens ad ap. fcd. et infr. Inquifitionr. de prab. III. 5*. 
Accedens ad ap. fed. R. clericus. de conctjf. prab. III. 8- 
Acccdens ad pnefent. n. I. mulier. de conuerf. (onir.g. 11 1. 32. 
Accedens ad pnefent. noftr. G. nepos. de a cufat. V. 1. 
Accedens ad apoftolicam fedem: et infr Rapta. de raftorii. 
Accedens : tt infr. Fratemitati. de crim, fiifi. V. 20. 



V. 17. 



Accedens ad praefentiam *oftrani. T. diaconus. de purgat. cenon. 

Accedentes. dt prafcript. II. 26. 

Accedentibiis ad nos. de exctjf. pralat. V. 31. 

Accedentibus ad prafentiam, ie priuiieg. V. 33. 

Accepifti illam. dt fponfa duor. IV. 4. 

Actiepifti mulierem. de frigid. IV. 15. * 

Accepimus, te. de atat. et qmlit. I. 14. 

Acccpimus, quod. de paclis. I. 3?. 

Accepimus litteras , quas. de fid.inffrument. II. 22. 

Accepimus litteras , quibus, de purgat. can. V, 34. 

Accepta quaeitione. dt rtftit. fpoliat . II. 13. 

Accepra conqueftione. de apptU. II. 2g. 

Acceffir. dt defponf. impub. IV. 2. 

Accufafti. de accufat. V. 1. 

Accufarum. dt Simonia. V. 3. 

Ad abolendam peflimam. de fil. prtsbyt. I. 17. 

Ad abolendam : et infra. Vniuerfos. de haret. V. 7. 

Ad apoftolicx. de decimis. III. 30. 



V. 34. 



Ad 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. XXXVII 



Ad apoltolicam fcdcin : et infra. ( ium monachum. de regularib. III. 31. 
Ad apoftolicam fedcm: et infra. Cum autem. de conuerf. coniugat. 

III. 32. 
Ad apoftolicam audientiam. de Simonia. V. 3. 
Ad audientiam noltram, te fignificante, peruenit, quod H. de re- 

fcript. 1. 3. 
Ad audientiam noftram , te fignificante, peruenit , quod quidam. 

eod. tit. 
Ad audientiam noftram peruenit, quod G. presbyter. de offic. vicar. I. 28. 
Ad audientiam noftram magiftro G. dthis, qu<s vi metusue c. I. 40. 
Ad audientiam apoltolatus noftri peruenit : et infra. de pafcript. 

II. 26. 

Ad audicntiam noftram noueris perueniffe , quod, cum Zamorenfis. de 

appcll. II. 28. 
Ad audientiam noltram ueruenit, quod , cum, de clerk. non refilevt. 

III. 4- 

Ad audientiam noftram noueritis perueniffe. de reb. ecclef. alienand. vtl 

non. 111. 13. 
Ad audientiam noftram : et infra. Illud. dt decimis. III. 30. 
Adaudicntiamnoftramperuenit, quod nonnufli. decapcU.monacb. III. 37. 
Ad audientiam noftram noueris perueniile , quod villa. de ecclef. adific. 

III. 48- 

Ad audientiam noftram peruenit, quod tu. eod. tit. 

Ad audientiam noftri apoftolatus. de fponfal. IV. I. 

Ad audientiam apoftolatus noftri peruenit , quod, cum. de bomicid. 

V. 12. 
Ad audientiam noftram noueris perueniflfe , quod , cum quidam. de tor- 

ncament. V. 13. 
Ad audientiam noftram, te fignificante , peruenit , quod, cum. dt crim. 

falfi. V. 20. 
Ad aures noftras peruenit , quod plerumque. de refcript. I. 3. 
Ad aures noftras peruenit , quod religiofi. de temporib. ordinat. I. H. 
Ad aures noftras, te fignificante, peruenit, quod, cum in. de atat. tt 

qualit. I. 14. 
Ad aures noftras , te fignificante, peruenit, quod eleclus. de bis, qua vi 

metusu. c. I. 40. 
Ad aures noftras peruenit, duas ecclefias. de prafcript. II. 26. 
Ad aures noftras : et infra. Appellanti. de appell. II. 28. 
Ad aures : et infra. Jllas terras. de rebus ecclef. alienand. vel non. III. 13. 
Ad aures noftras perueniire. de Simonia. V. 2. 
Ad aures noftras peruenir, quod quidam. de exceff. pralat. V. 31. 
Ad aures noftri apoftolatus. de pcenis. V. 37. 
Ad decorem. de inftitut. III. 7. 
Ad difToluendum. de defponfat. impub. IV. & 
Ad eminentiam. de fentent. excomm. V. 39. 
Ad exftirpandas. de Jil. presbyt. I. 17. 
Ad falfariorum. de crimine falfi V. 20. 
Ad haec fumus. de refcript. I. 3. 
Ad haec in B. Petro. de pofiulat. pralat. I. £. 
Ad haec ex parte tua. de fil. prcsbyt. I. 17. 
Ad haec nos dicimus. de offic. archidiac. I. 2%. 
Ad haec, fi perfona. de offic. vicar. 1. 28- 
Ad haec Deus. vt , lite non conteftat. II. 6. 
Ad hxc, cum contingat. ritf dol» et contum. II. 14. 
Ad haec , fi in vna. de appell. II. 28. 
Ad haec : «f zw/Wt. l J ra:terea. eod. tit. 
Ad ha;c : et tnfra Cum a te. eod. tit. 
Ad haec , ficut afferis. eod tit 
Ad haec , quoniam fub intcrdiflo. tod. tit. 
Ad haec lictt. de prabend. III. 5. 
Ad haec , prxfentibus. ie teftament. III. 26. 
Ad ha:c donationem. de decimis. III. 30. 
Ad h*c : ef ni/m. Inquifitioni. de relig. domib. III 36. 
Ad hscc fi altaie. r.e cmfe<:r ecclef. 111. 40. 
Ad hatc omnibus. de ludais. V. 6. 
Ad hxc quoniam epifcopus. de excejfib. pralat. V. 3r. 
Ad hsec : et infra. Mandamus. de priuikg. V. 33. 
Ad hsec cum inter. de fientent. excomm. V. 39. 
Ad hoc , quia quxfitum eft. de auclorit. et vfi pall. I. J, 
Ad hoc vnxit. de fequefir. pojfeff. et frutt. II. 17. 
Ad hoc , in apoftolicas. de folut. III. 23. 
Ad honorem. <ie auHorit et vf. paU. I. 8* 
Ad id. de fponfal. IV. 1. 
Ad liberandam. de ludais. V. 6. 
Admonet. de renun.iat. I. 9. 

Ad noftram audientiam noucris peruenifte, quod in tua. de confuet. 1. 4. 
Ad noftram noueritis audientiam peruenifle , quod facerdotes. de pro- 

bat. 11. 19. 
Ad noftram noueritis audientiam perueniffe , quod, cum P. de iureiur. 

»■ 2 4 

Ad noftram noueritis audientiam peruenme, quod, cum I. et G. eod. tit. 



Ad noftram noueris audientiam peruenifle , quod a te. eod. tit. 

Ad noltram : et infra. Quia vero. de appell. II. 28. 

Ad noftram audientiam prxpolito, de confirm. vtil. vel inut. II. 30. 

Ad noftram noueris audientiam perueniffe , quod, cum Tufiens. de reb. 

ecclef. alienand. vel non. III. 13. 
Ad noftram noueris audientiam pertienifre,quod, cum R. de emt.etven- 

dit. III. 17. 
Ad noftrain noueris audientiam peruenifle, quod erctnitae. de rtgul. 

III. 31. 

Ad noftram noueris audientiam peruenifle , quod G. de coniug. feruor. 

IV. 9: 

Ad noftram : et hifra. Difcr. v. de Shmnia. V. 3. 

Adoleicens. de jponfal. . IV. 1. 

Ad petitionem. de accufat. V. 1. 

Ad probanduin. de ftntvnt. et re iudicat. II. 2j. 

Ad prsefentiam noftram accedens R. de fil. presbyt. I. 17. 

Ad praefentiam noftram R. de appell. II. 28. 

Ad quaeftiones. de rer. permutat. III. 19. 

Ad repriinendam. de ojfic. iudic erdin. 1. 31. 

Ad fupplicationem. dt rennmiat. I. 9. 

Aduerlus. de immunit. ecelef. Iil. 49. 

Aduerfario. de except. 1!. 2<c. 

Ad vltiinum. de caujf. poffejf. et propriet. II. 12\ 

Arferte. d< prafumt. 11. 23. 

Albericus. de tefiib. et atteft. II. 20. 

Alia quidem. <ie procurator. 1. 38. 

A memoria. vt, litc pendente , nih. inn. II. 16. 

A multis. de at. et qualit. et ord. prafic. I. 14. 

A nobis humiliter quaefioifti , quid fieri. de facranient. non iteraml. 

I. 16. 
A nobis fuit: et infra. Ille autem. de bigamis. I. 21. 
A nobis ex parte tua fuit. de except. II. 2<c. 

A nobis jya fraternitas. et mfra. de cohabit. cleric. et mnlitr. III, 2. 
A nobis tua fraternitas requifiuit. de decimis. III. 30. 
A nobis tua difcretio. de defponf. hnpuber. IV. 2. 
A nobis eft quaefitum. qui matr. accufar. poff. IV. 1%. 
A nobis expetiit. de apofiat. V. 9. 
A nobis fuit ex parte. de fentent. excomm. V. 39. 
A nobis eft fsepe quaefitum. eod tit. 
An iit deferendura. de appell. 11. 28- 
Antigonus. de paftis. 1. 35. 
Antiqua. de priuilig. V. 33. 
Apoitolicae led. et infra. Sane. de except. II. 2>. 
Apoftolicae fedis oraculo. de donat. III. 24. 
Apoftolicae fed. et infra. Vcrum. de cleric. excovnn. V. C7. 
Apoftolicam. de presbyt. non baptix. 111. 43. 
Aqua. rie confecr ecclef. 111. 40. 
Archidiacono. rfe ojfic. archidiac. I. 23. 
Artem illam. de fagitt. V. 15. 
At fi. de iudiciis. IK 1. 
Atteftationes. rfe defponfat. impuber. IV. £, 
Auaritia. rfe prabend. 111. 5. 

Auc"toritate apoftolicae fedis.-ef i«/r/i. rfe infiitnt. III. 7. 
Auctoritare prxfentium. rfe ce?)/;'?. III. 39. 
Audiuimus, quod quidam. de re%«. ef venerat. fanct. III. 45. 
Andiuimus dc quibufdam. de Simonia. V. 3. 
Audiuimus vfque adeo. rie co//«/ <iefe£. V. 22. 
Audita. rfe refiitut. fpoliat. II. 13. 

Auditis et intclleitis mcritis cauffae de duabus. de eleft. I. 6. 
Auditis et intelle£tis, quae fuper. de procurator. I, 38. 
Audiris et intelle&is cauflae. de in integr. reftitut. I. 41. 
Auditis et intelleciis mentis caulTae, quae. de prafcript. II. 26. 



B, 



I 



'eneficio. dt in integr. rtftit. I. 4!. 
Bona fides. de depojit. III. 16. 
Bonae memoriae Guir. archiepifcopo veftro, viam vnruerfae carnis in- 

greflb , quidnin. depoftulat. pralat. I. $. 
Bonae memorix Guil. archiepifcopo veftro, viam vniuerfae carnis in- 

greftb cum in. eod. tit. 
Bonae memori» Moguntinenfi. de elell. I. 6. 
Bonse memoris S. Creaionenf. ecd. tit. 
Bonae memoriffi O. de Camera. de appell. II. 28. 
Bonse memoris A. canonicus. Ae confirnmt. vtili trel innt. II. 30. 
Breui. de iurtiur. 11. 24. 

C. 

C 

^anonica. dt fentent. excomm. V. 39. 
Canonum itatuta. dt confiitut. I. 2, 

« 3 CarifTnnu?. 



XXXVIII Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



III. n 



II. i. 



« > ■■ 

Cariflimus. de conuerf. coniv.gat. 111. 32. 

Capellanus. de feriis. II. 9. 

Capellanum. ile fecundis nupt. IV. 21. 

Capitulum. de refcript. I. 3. 

Calumniam. de panis. V. 37. 

Cauffa reftitutionis. de in integr. reftit. I. 41. 

CauffaCarpenfis. dt verb. fignif. V. 40. 

Caufliun matrimonii, quae inter I. mulierem. de ojf.cio et peteft.iud. del g. 

I.29. 
Cauflam matrimonii,qua» inter V. iuuenem. deprobat. II. 19. 
Cauffam matrimonii, quas inter M. mulierem. de teflib. cogcnd. II. 21. 
Cauflam , quse inter Praemonftraten. de rfcript. I. 3. 
Cauffam, qux inter moniales far.dts; Margaret*. ii tltfk. I. 6. 
Cauflam,qua inter F. et R. de natiuitate. de ojfic. etpoteft. indic. deleg. 

I. 29. 
Cauffam , qux vertitur inter fratres Dulmen. de indkus. II. 1. 
Cauflam, qu» inter abbatem. eod. tit. 

Cauffam , quse inter F. etR. filium Agathse. de dolo et contitm. II. 14. 
Cauflam quae : et infra. difcr. veftrae. de teftib. II. 20. 
Cauflam , quae vertitur inter vos. eod. tit. 
Cauffam , quae inter Regin. archid. de prafcript. II. 26. 
Cauffam, quae inter vos et A. de f-ntent. et re iud. II. 27. 
Cauffam quse : et infra. Si conftiterit. qui fil.ftnt legit. IV. IJ, 
Cauffam , qua; inter R et F. eod. tit. 
Certincari. de fepult. III. 28. 
Ceterum, fi aliquis. de rejhipt. L J. 
Ccterum, quia in eos. de iudiciis. II. I. 
Ceterum, quia nouis. de ;»r.i»«. coluvnt. II. 7. 
Ceterum , fi abbatem. de dmiat. III. 24. 
Clericus, qui iurauit.de 7«re'wr. II. 24. 
Clericus neque comzm.de vita et honeft.cler 
Clericus fi tonfura. eod. tit. 
Clencus fideiuflionibus.de /de7>/7: III. 22. 
Ctetici in diaconatu. de poftul. I. 37. 
Clerici : et ivfra. Cum impcrator. de iudiciis. 
Clerici arma.de w'f et beneft. cler. III. I. 
Clerici officia. eod. tit. 
Clenci autem. de cleric. excomm. V. 27. 
Clcrici : tt ivfm. Quicumque. de excejf. pralat. \ . «t. 
Clcricis : et iwfrn. Clerici. de vit. et boneft. clertc. III. I. 
Clcrieis in facrisT ne cleric. vel monach. III. 50. 
Clericos in pvcsbyteratu. deojf/Zc vicar. I.28. 
Clericos in facris. de cohabit.cieric.etmul. III. 2. 
Clericos in ecclefiis.dec/evTC.riow reftdent. III 4. 
Cognofcentes. de conftitut. I. 2. 
Coniugatus. de connerf conivgat. III. 32. 
Congregato. de e/e<f/. I. 6. 
Compromiffum. de nrtatr. I. 43. 
Commiffum nobis. de &rf«. III. 30. 
Commiffum. et infra. Sigmfkauit. defponfal. IV. I. 
Conquerente nobis M. clerico. de fil. presbyt. 1. 17. 
Conquerente ueconomo. de ojpc. iud. ord. I. 31. 
Conquerente nobis Renaldo. de reftitut.fpohat. II. IJ. 
Conquerente I. presbytero. de ckric.peregrtnant. U.2<). 
Conquerente nobis R. presbytero. de cfei fc. «ow r^M. III. 4. 
Conqueftus eft nobis Bononicnfis. de foro rompet, II 2. 
Conqueftus eft nobis: et infra. Quamuis.de ferus. II. 9. 
Conqueftus eft nobis H. qui fil.fint legit. IV. 17. 
Conqueftus eft nobis C. clericus. de vfur. V. 19. 
Conquefti. de fentent.excomm. V. 39. 
Confanguinei. de fentmt et re iudic. II. 27. 
Confenfus. de reb. ecchfi alien. velnon. III. 13. 
Confiderauimus. dt tleEl. I 6. 
Confilium prouidentia. de />/«* pef7t. II. n. 
Confilium noftrum: et 7«/r*. Requififti. defe/eir. rm/ar. III. 41 
Confilium noftrum: et f»/V«. Confultatiom. de obferuat.taun III. 46. 
Conftitutus apud fedem apoftolicam P. clencus propofuit. de rejmpt. 

I 3 
Conftitutns in praef. n. G. clericus. def. pr«*jr. I. 17. 
Conftitutus in noftra prsfcntia G. clcncus. dt transact. I. 36. 
Conftitutus in noftra praffcntia inagifterGuil. detnintegrrefittnt. I.41, 
Conftitutus in pncf. n. procurator magiftn. R. * ttjh*. II. 20. 
Conftitutus in pWentia noftra archidiaconus Claremon. de appeU. II. 

Conftftutus in praffentia noftra H. fi*dia«»ra. * Ttfoo' "*' 8 ' 
Conftitutus in praefcntia noftra magifter S. defidetujf. III. 22 
Conftitutus in pnefentia noftr.H.fua nob.s ; ^coK»e,-/ c«,^jj. .2. 
Conftimrus in prefentia noftra epitcopus AIban.de rehg.dotmb m.36. 
Conftirutus in prsfentia noftraP. diaconus. de pmgat. canon \.„. 
Conftitstus in prarfentia noftra. et htfra. Licet. depvnis, V. J?. 
Conftitutis in prxfentia procuratonbus. de eleit. 1. •• 



Conttitutis in praefent. n. H. priore Sagien. de procurat. 1.38- 
Conftitutis in pracfentia noftra R. canonico. de eo , j«i mhtit. in pojfejf. 

II. 15. 
Conftitutis in prsfentia noftra archiepifcopo. de teftib. II. 2<5. 
Conftitutis in prafenria uoftra procuratore. eod. tit. 
Conftitutis in praefentia noftra abbatc. de appeli. II. 28. 
Conftitutis in pra?fentia noftra N. decano. eod. tit. 
Confticutis coram. ne, fede vacant,aliqu.inn. III. 9. 
Confuetudines. de confuet. 1. 4. 
Confulerc. de iimonia. V. 3. 

Conftituti. et infra. Ca-meteria. de confecr. etclef. III. 40. 
Corffuluifti: etivfra. Refpondemus. de cekbrat. mijfar. III. 41. 
Confuluit : et infra. conf. t.t. refpondemus. de fernis non ordin. I. \%. 
Confuluit nos tua fraternitas , vtrum , cum. de ojfic, et poteft. indic. de- 

leg. I. 29. 
Confuluit nos fraternitas tua : et infra. Conf. r. t. duximus. de appell. 

II. 28. 

Confuluit : et infra, Confult. v. t. r. quod, fi. eod. tit. 

Confuluit nos tua fraternitas, vtrum fit appellationibus. eod. tit, 

Confuluit nos G. faccrdos. de conuef. coniugat. 111. 32. 

Confuluit nos: et injra. Cum fan&uarium. de inre patronat. III. 38. 

Confuluit nos tua fraternitas, quid. quicler. vel veucnt. IV. 6. 

Confuluit : et infra. Iudaeos. de Iitdais. V. 6. 

Confuluit nos tua deuotio. de vfuris. V. 19. 

Confulti fumus, an conftitutus. I. 38. 

Confulti fumus frequenter. de regnlar. III. 31. 

Confultationi tuae taliter. de teinpor. oriin. I. II. 

Confultationi tuae breuiter rcfpondcmus , quod mulieres. de ffonfai, 

IV. 1. 

Confultationi tuae, qua. de frigid. IV. i$. 

Confultationi tuae breuiter refpondemus, quod monachus. de apoftat. 

V. 9. 

Confultationi veftrje b. r. quod terra. de prinileg. V. 32. 
Confultationibus : et infra. Quaefitum eft. de ojfic. et poteftat. iudic. dt- 

leg. I. 29. 
Confultationibus : et infra. Archidiacono. de c/en'c. cegrot. III, 6. 
Confultationibus : et infra. Donationcs. de do7mr. III. 24. 
Confulrationibus : et infra. Si quis. de iure patron. III. 38. 
Continentia.de ckr.percnjf. V. 25. 
Continebatur : et in/ra. Conf. de />z>, <77<<f /;mt a pralat. ftne conf. cap. 

III. 10. 

Continebatur in litteris tuis, quod, cum qusdam. de defponf impubtr. 

IV. 2. 

Continebatur in litieiis iuis, quod, curn diacoims. tleboniicid. V. 12. 

Contingit interdum, quod, licet. de transaii. I. 36. 

Contingit interdum, quod, cum a&ori : et infra. Ad hoc.de arbitr. I. 

43- . 
Contingit interdum,quod,cum aclori ob contumaciam. de delo et con* 

tum. II. 14. 
Contingit interdum , vt dicitis. defid. inftrument. II. 22. 
Contingit interdum, quod clerici. de fentevt. cxcomm. V. 39. 
Contingit interdum : er iufra. Sane. eod. tit. 
Contraito. de cognat. fpirit. IV. II. 
Coram diletto filio tituli. de elecl. I. 6. 
Coram dileclo filio M. archidiacono. de off.c, et ptttft, i«d. delag . I. 

29. 
Coram felicis. de in integr. reftitttt. I. 41. 
Crimina. de co//«/i deteg. V. 22. 
Cumana. de e/ec?. I. 6. 
Cum ab omni. de vit. et boneft. cleric. III. I. 
Cum ab ecclefiarum. de ojfic. iud, ord. I. 31. 
Cum accefliflet. de conftit. I. 2. 
Cum ad monaftcrium. de y?af« momtcb. III. 35. 
Cum ad noftram notitiam. de e/e#. 1. 6. 
Cum ad noftram : et infra. Illud. de inftitut. III. 7. 
Cum ad hoc. de c/erfc. mow refident. III. 4. 
Cum ad fedem. de reftitut. fpoliat. II. 13. 
Cum ad quorumdam. de excejftb prcclat. V. 31. 
Cum adeo. de refcript. I. 3. 
Cum aliquibus. de fentent. et re i«dic. II. 27. 
Cum a nobis petitur. de orjttr. 1. 43. 
Cum a nobis : et f?i/m Et. de reyh/>, ef offe/r. II. 20. 
Cum apoftolus. de ccnjib. III. 39. 
Cum apoftolica. de Zd*, quafiunt a prcelat. III. IO. 
Cum apud. de fponfal. IV. I. 
Cum autem. de *'«r. patronat. III. 38. 
Cum Bertholdus. de fentent.et re indic. II. 27. 
Cuui bonte memoriae Clcmens. de tft. et qualit. I. 14. 
Cum bonae memoris : et /w/ra. Cuin. de probat. II. Iy. 
Cum canonicis. de cenfibns. III. 39. 
Cum capella. de priuileg. V. 33. 

Cum 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



xxxix 



Cum caufla , qu* vertitur inter ven. fr. n. de offic. et poteft.indic.delegat. 

I. 29. 
Cum caufia, quae inter ccconomum monafterii fan&i M. de Monte : er 

infra. Cum. de teftib. II. 20. 
Cum caufla,quae vertitur inter vos. de fentent. et re iudic. II. 27. 
Cum caufla,quae inter oeconomum monafterii fan£ti Martini de Monte 

ex parte vna. de emt. et vendit. III. 17. 
Cum cauffa, quae inter E. milicem. de raptorib. V. 17. 
Cum cauflam , quas inter Bonum. de ekct. I. 6. 
Cum cauflam , quae inter lduennatenf. de iuravi. calumn, II. 7. 
Cum cauflam, quae inter Colubri. de probat. II. 19. 
Cum cauflam,quae inter archiepifcopum. de teftib. et atteft. II. 29. 
Cum cauflam, quae inter abbatem. dt appell. II. 28. 
Cuin cauflam , quae interAureliar.en. deprabend. Ifl. 5, 
Cum certum. de maior. et tbedient. I. 34. 
Cum ceflante. de appell. II. 28. 
Cum Chriftus. de haretic. V. 7. 
Cum clamor. de teftib. et atteft. II. 20. 
Cum confuetudinis. de confuetud, I. 4. 
Cum clericis. de ordinat. ab epifc. I. 13. 
Cuin clerici veftrae. de pactis. 1. 3J. 
Cum clerici : et infra. Ad hoc quia. de cenfibns. III. 35. 
Cum clerici Placentini. de verbor.Jignif. V. 40. 
Cum contingat: et infra. Practerea cuin. de refcript. I. 3. 
Cum contingat interduni , quod laici ad monafteria. dt atat. et qnal. 

I- 14- 

Cum contingat interdum, quod laici : etinfra. Iafuper. de offic.et poteft. 

iud. dekg. I. 29. 
Cum contingat interdum in tua : er infra. Infuper. deforo compet. II. 2. 
Cum contingat interdum , quod conftante. de iureiur. II. 23. 
Cum contingat interdnm in tua dioecefi. de decimis. III. 30. 
Cum contra magiftrum. dt teftib. cogend. II. 21. 
Cum contra G. ciucm. de pignorib. III. 21. 
Cum conftet. eod. tit, 
Cum creatura. de celebr. mijf. III. 42. 
Cum decorem domusDei; et infra. Filiis. de fil. presbyt. erd. vel non. 

I. 17. 
Cum decorem domus Dei tt infra. Interdum 

111. 1. 
Cum decorem er infra. Eos. de cler. coniugat. 
Cum deputati. de iudiciis. II. 1. 
Cum de tua. de corp. vitiat. I. 20. 
Cum defideres. de Jennnt. excomm, V. 39. 
Cum dicat. de ecclej. adific II.. 48. 
Cum dil«&us filius, Guil. Andrcn. de confnet. I. 4. 
Cum dilecfris filius, archidiaconus. de ekct. I. 6. 
Cum dileftus filius : et infra. Quia nobis. de his,quavi metnfne taujf. 

1. 40. 
Cum dilectus filius: etinfra. Vtrum. de arbitr. I. 43. 
Cum dilectus filius, abbas de Ferentino. de ordin. cognit. II. ro. 
Cum dilettus : et infra. Ad quartum. de cautf.pojfejfi et propriet. II.'i£. 
Cum dile£tus : et infra. Ad fccundam. de fid. injtrmuent. II. 22. 
Cum dile£tus filius, magifterOtto. de cler nonrejid. III. 4. 
Cum diletftus filius, abbas dc Brufia. dejucceff. ab inteft. III. 27. 
Cum dile£tus filius : et ivfra. Quia de cauffa. de religioj'. dontib. III. 36. 
Cum diledtus filius: et infra. Cum Hofticn. deiure patronat. III. 38. 
Cum dile£tus filius : et infra. Si vobis. de accufat. V. 1. 
Cum diledtus filius,magifter fcholarium. de cnlumni.it. V. 2. 
Cum dileclus: et infra. Illud. de pnrgat. canon. V. 34. 
Cum diledta inChrifto filia, R.cuftos. de rejcript. I.3. 
Cum dilefta in Chrifto filia,abbatifla. de confirm. vtili vcl inutil. II. 30. 
Cum dile&a inChrifto filia, comitiffaFlandren.WecoTice^.^r^ew/i. III. g. 
Cum dileiti filii, nunciiLeodicen.eledti. de dolo ct contum. II. 14. 
Cum dile-cti filii Beluac. deemt. et vendit. UI. 17. 
Cum dile£H filii et abbas. dt Aonationib. III. 24. 
Cum diledi filiiCifterc.rfe accnfat. V. 1. 
Cum dileftis. de purgat. canon. V. 34.. 
Cum ecclefia Vulterana. de eleci. 1. 6. 
Cum ecclefia Sutrina. it cauf. poffejf. et propr. II. \2. 
Cum ecclefia Dei. de immunit. ecclef. III. 49. 
Cum ecclefiafticae. de except. II. 25. 
Cum efles. de teftament. III. 26. 
Cum eflent. de Simonia. V. 3. 
Cum et plantare. d: priuileg. V. 33. 
Cum ex eo , quod. de reliqu. et venerat.fantt. III. 45. 
Cum ex eo : et infra. Eleemofynarum. de pcenit. et remiff. V. 38. 
Cum cx oflicii. de prafript. II. 26. 
I. 7. 

Licet. de hitret. V. 7. 
F. 1. majidainus. dt voni optr. nnnciat. 



de tita tt honeft. tler. 
III. 3. 



V.50. 
IV. 7. 

27. 



II. 20. 



V. 18. 



Cum fortius. de calumniat, V. 2. 

Cumgratia. de commodato. UL IJ. 

Cum H. de eo,qni ordin. furt.fufcep. 

Cum haberet. deeo, quidux. in matr. 

Cum homines. de decimis. III. 30. 

Cum I. et A. defentent. et re iudic. II. 

Cum iam dudum. deprabend. III. $. 

Cum Ioannes. de fide inftrum, II. 22. 

Cum in veteri. de eleft, I. 6. 

Cum in tua dicecefi: et infra. Vtrum autem. de teftib. etatteft. 

Cum m tua dicecefi qusdam. de decim. III. 30. 

Cum m tua dicecefi : et infra. Sane, quia. dejponfal. IV. 1. 

Cum in tua dicecefi: « infra. Si vero. qui matrim. accuf pojf. 

Cum in cauffa. de iurament. calumn II 7 

Cum m iuuentute fua Quinqueeclehenf. de prafumt. II. 23. 

Cum in muentute fua: et infra. Quia. de purgat. can. V. 34. 

Cum m magiftrum. de eltct. I. 6. 

Cuin in officiis. de teftib. et atteft.' II. 20. 

Cum m iure peritus exfiftas. de elett. I. 6. 

Cuman mre pentus : et infra. Prsterea. de ojfic. et poteft. iuiic. deieg. 

Cumin ecclefia;. de Simonia, V. 3. 

Cum in eccleiia. de appell. IJ. 28.' 

Cum inecclefiis. de maiorit. et obedient I «4 

Cuin m cunitis facris. de elect. I 6 * 

Cum in cunctis ecclefus. dt his , qua fiunt a maior. part. capit. UI. «. 

Cum m apoltohca. de Jponjhl. IV. 1. ' ' 

Cuin in partibus. de verber. fignif. V. 40 

Cum in dicecefi. de vfur. V. 19 

Cum in diftribuendis.^rew^-^.o^/^f t „ 

Cum in contcmplatione. de regul. iuris. V. 41. 

Cum lntenor. de maivrit, ct obedient. I 34 

Cum inltanria. de cenjib. H]. 20. 

Cum infirmitas. de pcenit. et remijf. V "g 

Cum inhibitio. de clandcft. dejponf. IV \ ' 

Cum inter vos ex vna parte. de confuetud. 



I. 6. 



I.4. 



L 9 . 

25- 



II.37. 



II. I. 



Cum cx illo. de transl. epifc 
Cum ex iniuncte : ef infra. 
Cum ex iniuntto : tt infra. 
V. 32. 



Cum inter R. feniorem. de elett. 

Cum jnter vniuerfas. eod. tit. ' 

Cum inter canonices. eod. tit 

Cum interP.Gaufredi. de renunc. 

Cum inter priorem. de except. II 

Cum inter vos de ecclefia. defentent. et re iudic 

Cum inter I. virum. qui fil. f m legitimi. IV. 1-. 

Cum mter vos dudum. de verbor, Jignif. V. 40. 

Cum illorum. de fentent. excomm. V.39. 

Cum iuramento. de homicid. V. 12. 

Cum laici. de iure patronat. III. 38. 

Cum laicis. de rebus etclef alienaiid. vel non. III. 15 

Cum liberum. defepult. III. 28. 

Cum locum. de fponfal. IV.i. 

Cum M. Fcrrarienf. de conftitut. I. 2. 

Cum Marthfe. de celcbr. mijfar. III. 41! 

Cum monafterium de Pellicea. de elelt. I. 6. 

Cum monalterium : et infra. Eos. de conftljis. II. 

Cum non ab homine: et infra. A nobis. de iudic. ' 

Cum non ab homine :er infra. Confultationi. de fentent. excomm. V. 3Q 

Cum non fit. de decimis. III. 30. 

Cum non ignores. de prahend. III. 5. 

Cum non ignoretis. de offic. legati. I. 30. 

Cum non liceat. de prajcript. II. 26. 

Cum nos. dc his, qua fiunt apralat.fine conf. capit. 111. 10. 

Cum nobis olim. de ektt. \. 6. 

Cum noftris. de conceff. prabend. III. 8. 

Cum nuncius. de tejtib. JI. 20. 

Cum nuper. dc cenfibus. 111. 39. 

Cum olim Londonenfis. de confuetud. I. 4. 

Cum olim abbas. de offic. et potejiat. iud. dekg. I. 29. 

Cum olim magiirerS. et B. archidiaconatum ct' praenofituram adinui- 

cem commuraflent : et infra. Vernm. eod. tit. 
Cum olim caufla. demaiorit. tt obedient. I. 33. 
Cum olim fuper. de arbitr. I. 4;. 
Cum olim quajftio. de caujf. pojfejf. et propriet. II. 12. 
Cum olim U. clericus. de dolo et contum. II. 14. 
Cum olim archid. de teftib. II. 20. 
Cum olim frater. de prafcript. 11. 26. 
Cum olim Magalon. defentent. et re iudic. II. 27. 
Cum oliui ad noftram. de cleric. coniug. III. 3. 
Cum olim priori. de prabend. III. 5. 

Cum olim magifter S. et B. archidiaconatum et pr:cpofm:ram adinui- 
cem commutanent : et infra. Licet. de rernm permutat II 19 
Cum Olim: ttinfra. Quia nobis. de cenjibus. III. 39. 

Cum 



XL 



Index capitulorum Decretahum Gregorii IX. 



Cum olim cffemus. de priuikg. V. 33. 

Cum olim propter. eod. tit. 

Cum olim pro canonicis. de verbot: fignif. V. 40. 

Cum omnes. dt conftitut. I. 2. 

Cum oporteat. dt accufationib. V. L 

(]um ordinem. de rejcript. I. 3. 

Cum P.tcibcllio. de fiJe inftrument. IL22. 

Cum P. Manconella , prcsbyter , ex vha. ie accnfat. V. 1. 

Cum P. Manconella , presbyter : et infra. Purgatores. Ai pr.rgat. canon. 

V. 33- 
Cum parati. de «ppell. II. 28. 
Cubi percuffio. At clai:. agrotant. 
Cot. poft petiram. Je elect. L 6. 
Cum pridem. <Je fa&ih I. 35. 
Cutn pro cauffa,qux interG. ctF. Gabilonenf. ecclefia; archidiaconum 

vertebatur : et infra. Difcretioni. He procuratorib. I. 38 
Cum pro cauffa,quai inter G. ctF. Gabilonenf. ecdeiis archidiac. ver- 

tebatur, eis. de fnt.vt. excomm. V. 39. 
Cum propter. We iurt patronat. 111. 38. 

Cum quidam: et infra. Epifcopum. de ttmporib. ordinat. I. IL 
Cum quidam : tt infra. Confultationi. dt iurtinr. LL 24. 
Cum R. dt offic. et puteft. iudic. delegat. 1. 29- 
Cum facerdotis. de poftul. I. 37. 
Cum fatis. de offic. archidiac. I. 23. 
Ciim feculum. de inrt patronat. III. 3$. 
Cum fecunduniTegulas. <ie ttmporib. ordinat. I. II. 
Cum fecundum apoftolum , qui. <ie prabend. Ut. ?. 
Cum fccundum apoftolum ,mulier. <fe fecnnd. vnpt. IV. 21. 
Cum,ncut accepimus.de eo, ^w mittit.inpvf/tjj. II-<5- 
Cum , licut ex relatione. rfe covjtcr. tccltf 111. 40. 
Cum fis : et infra. Vbicumque. de anelorit. et vfu paltii. I. f. 
Cum fis ptasditus. de conuerf. coniugat. 1 I. 32. 
Cum fis: et infra. Noueris. de conjerat ecclefi III. 40. 
Cum fit ars artium. de atat. et qualit. 1. 14. 
Cum fit gencrale. dt foro compettnt. II. 3. 
Cum fit nimis. de ludais. V. 6. 
Cum fit proprium. dt condition. appofit. IV. 5. 
Cum fit Romana : ct infra. Fraternitati. de nppett. II. 28. 
Cum fnRomana : tt infra. Confultat. de Simonia. V. %, 
Cum fimus. de regularib. 111. 31. 
Cum fint homines. de decitn. III.30. 
Cum fpeciali. de appell II. 28. 
Cum fuper aliqua re. de anctorit. et vfu pallii. I. g. 
Cum fuper abbatia. de ofiic. et pottft ind. iekg. I. 29. 
Cum fuper eleciione Bethlehemitan. ecclefia: mter R. fubdiacomnn. de 

cauffi. poffeff- et propritt. II. 12. 
Cum fuper eledtione Bethlehem. ecclcfia: inter R. et P. de confejfis. 

II. 18. 

Cum fuper cauffa. dt tefiib. cogtnd. II. 21. 

Cum fuper controuerfia. de Jentent et rt mdic. II. 27. 

Cum fuper quaiftione. de conceff. prabend. III. %. 

Cum fuper quodam. dt fepuhnr. III. 28- 

Cum tanto. de confnetud. I.4. 

Cum terra. de ekct. I. 6. 

Cum tcneamur: et infra Quoniam. de appell. 11. 2$. 

Cum teneamur : et inf.a.Si nvandatum.de pralend. lll.f. 

Cum, te confulente. de offic. et poteft. iud dzleg. I. 29. 

Cum, te a Barrholoma:o. de fevtent. et re iud. II. 27. 

Cum'tcmpore. de arbitr. 1. 43. 

/•umtibi de bcnignitate. de teJtam.UI. 26. 

Cuin tibi fcripfiffe. de verbor Jignif. V.40. 

Ciim tu.fili. de teftib II. 20. 

Cutn tu manifeftos. de vjuris. V. 19. , 

Cum venerabilis frater nofter, cpifcopus. de confuetnd. I. 4. 

rum venerabilis frater nofter,I. <k excjtt. II. 25. 

ruin venerabilis frater nofter, Sabinenf <k relig. domtb. III. 36. 

Cum vcnevabilis frater nofter, Faucn. de cenfibus. III. 39- . 

Cum veniffet ad apoftolicam fedem Bracarcnhs. de facra vnBtone. I. 15. 

Cum veniffet ad nos. de reftit. fpoliat. II. 13. 

Cum veniffet ad apoft. fedem magifter. de tefitbus. II. 20. 

Cum veniffent ad apoft. fedena elecju* de in tnttgr. rtftit. I. 41. 

Cum veniffent: etinfra. Cum. de indiciis. II. 1. 

Cum veniffentad apoft.fedem abbas. de eo,qut mttut. tn pojfeff. II. 15. 

Cum vcniffeht ad apoft. fedem archidiaconus. de inftitut. III. 7. 

Cuin vigefimum. de offic. et poteft iudk. deleg. I. 29. 

Cum Vintonenfis. de elect. I. 6. 

Cum virum. de rtgnlaribus. III. 31. 

Cum vniuerforum. * rer. permntat. III. 19. 

Cum voluntate. de /ewfent. eatowiwi. V. 39. 

Cum vobis. dt prajcript. II. 26. 

Cum vos. rfe o#". tWic trdin. Ljk 



Cura paftorali. de inre patronat. JII.3: 

Cura fufcepti. dtpttrrat vnig. \'. m ^s- 

Cuftos cccidix. te offic. cnfio.l. 1. 27. 
Cuftos iollicitus. eo.i. tit. 



D. 



-■-^amnamus. d: fianm. Trinit. 1. 1. 

De appellationibus. <'t appell. II. 28. 

De bigimis. de bigavds. 1. 21. 

Debitum paftoralis. eod. tit. 

Dcbitum : et infra Sane. de baptifm. III. 42. 

Debitores. de tureiur. II. 24. 

De cauffis. de tffi . et poteft. indic. deleg. 1. 29. 

Decernimus. dt iudiciis 11. 1. 

De cctero noueris, quod, cum aliquis. de transdt. I. 36. 

Dc cetero laicos. ds te'iib. II. 20. 

De cetero noueris, quod, fi fententiam. de fentent etre iudic. 11,27. 

De ccrs.ro : et infra. Statuimus. de cler. non rejident. III. 4. 

Dc cetero noueris, quod diaconus. dehomicii. V. 12. 

De cctcro noueris, quod,fi quis. de fentent. excomm. V. 39. 

Decimam partcm. de decmns. III. 30. 

De confinuationibus. de conjhm. vtili vi inutil. II. 29. 

De diacono. qni cl.r. vl von rtt. IV. 6. 

De eo autem. de temporib. ordinat I. n. 

De famulis. de Jeru. non ordin. l.ig. 

Defleat peccator. de rtgui. inr. V. 41. 

Dc Francia. dt Jponfal. IV. 1. 

De his , qua;. dt ttftamcnt. III. 26. 

Dehis,qui in infirmitate. de fepult. III. 2g. 

De his, qui panrciales. de eclef. adific, 111, 4! 

De his criminibus. de accufat. V. I. 

De hoc. de Slmonia. V. 3. 

De homine. de celebr mijjar. III. 41. 

Dc iWo.de eo,qni cognou.confavguiti. IV. 15. 

De illa. de diuort. IV. 19. 

De iilis autem,qui praeftito. de fpovf. IV. 1. 

De illis,quiintraannos.rie dejponf. impub. IV. t. 

De illis, qui in minori. eod. tit. 

De illis : et infra. Si vcro. de condit. appofit. IV. $, 

De iliis autem , qui deloco. de raptorib. V. 17. 

De inridelibus. de conjanguinit. et affinit. IV. 14. 

De infantibus. de bis, qui fil. oc:. V. 10. 

De iure. de ixrc patrenat. III. 38. 

De monachis. de prabend. III. $. 

De monialibus. defentent. excomm. V. 39. 

De multa. de prabend. III. 5. 

De mulicre,quae. de fponjal. IV. I. 

De muliere: et infra. lllos. de ntatrimon. contratt , IV. 16. 

Dcniquc. de except. II. 25. 

De peregrinationis. de voto. III. 34. 

De presbytero. de corp. vitiat. I. 20. 

De precariis. de precar. III. 14. 

Dc priore. de appell. II. 28- 

De prudentia. de dovat. inttr vir. et vxor. IV. 20. 

De quarta. de prafcript. II. 26. 

De quibus. de baptijin. III. 42. 

De Quoduultdeo. de indic. II. 1. 

De rectoribus. de cleric agrot. 111. 6. 

De regularibus. de Simonia. V. 3. 

De feruorum. de fernis non erdinand. I. Ig. 

De Simoniace. de ^imonia. V. 3. 

De terris. de decimis. III. 30. 

De teftibus : et infra. Confuk. de teftibus. II. 20. 

De teftibus:et infra. Illi. de purgat.canon. V. 34. 

Deus,qui ecclefiam fuam noua. devit ethoneft.der. III. I. 

Deus, qui ecclefiam fuam : et infra. Quia. de diuortiis. IV. 19. 

Deus, qui ecclefiam fuam : et infra. Ceterum. de^ccuit.et remff. V. 

38. 
De vxore. de fepult. III. 28- 
De xcnodochiis. dt religiof. domib. III. 36. 
Dignum eft. de coniug. feruor. IV. 9. 
Dilc&us filius,abbas fancli Stephani. de refcript. I. J. 
Dilec>us filius, I. Sarracenus. eod.tit. 
Dile&us filiuSjG.Humilien. de temporib.ordinat. I. II. 
Dilcftus filius, G. praepofitus. de filiis presbyt. I. 17. 
Dileclus filius, G. diaconus. de Jeruis non ordin. 1. ig. 
Dile£lus filius,R-Metenfis. de offic. legati. I. 30. 1 

Diledtus filius,abbas monafterii. de offic.iud. ordin. I. 3. 
Dileftus filins , L. de procuratortb. 1. 38. 
Diladtus filius, magifter A. vt, lite pendent. nih. inntn. II. 16. 

Dilciit» 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



XLI 



Dileclus Mns,R.rcStor. de JequeJlr.poJJif. et frutf, II. 17. 

Dileaus filius, T. de prabend. III. 5. 

Dilectusfilius, G. clericus, nobis expofuit. eod. tit. 

Dilectusfilius,G.clericus,nobis propofuit. eod. tit. 

Diledus filius, magifter G. canonicus. de concef. prabend. 111. t 

Dilectus filius, M. fyndicus. de capell. ntonach. 111. 57. 

Dilectus filius, R. propofuit. de fponfal. IV. I. 

Dileclus filius,R. praspofitus. de Sintonia. V. 3. 

Dileitus filius, A. nvmcius. eod. tit. 

Dilectus filius, A. capellanus. de bomicid. V. 12. 

Dilectusfilius, loannes. de exceJJ.pratat. V. 31. 

Dilectus filius, clcilus. depcenis. V.57. 

Dilccta filia. de maiorit. tt obedkvt. 1. 33. 

Dileda inChrifto. de excejf.pralat. V.31. 

Dilecto filio, P. tit. de Jitppl. neglig. pralat. I. IO. 

Dilecto filio : et infra. Ad petitionem. de offic. arclndiac. I. 23. 

Dilecto filio, Arien. de tejiib. U. 20. 

Dilecto filio,G. capellano. de appell. II. 28. 

Dilecto filio, P. fan&ae Pudcntianse. de prabeiid. III. f. 

Dilecto filio, Iacobo. de verbor. Jignif. V. 40. 

Dilecli filii conuentus. de remnciat 1. 9. 

Dilecti filii, archiepifcopi. de maiorit. et obed : ent. I. 33. 

Dilc&i filii, abbas et conuentus. d>. arbitris. I.42. 

Dilecti filii, prioret clerici de Guifeburnen. de iuiiciis. II. I. 

Dilefti filii, l. et.A. de foro compet. 11. 2. 

Diledi filii,fratres ecclefia^. de hbelli oblat. II. 3. 

Dile&i filii, abbasetmonachi. d: dilationib. 11.8- 

Diledi filii, S. et P. ac C. de except. II. 25. 

Dile&i filii, prior et clerici de Gifebergien. de appell. II. 28. 

Dilecti filii, Io. et H. eod. tit. 

DilccH filii. prior et conueatus. eod. tit. 

Dilecti filii , abbas et fratres. de dtamis. III. 30. 

Dile&i filii, fratres Hofpitalis. depriitileg. V.3J. 

Dileiti filii, nouiter. de purgat. vnlg. V. 35. 

Dilectae. de excepttonib. II. 25. 

Dilectorum. de tejiib. cogend. II. 21. 

Dilettis. de appell. II. 28- 

Direirae. eod. tit. 

Difcretionem, ie eo, qui cognou. IV. 13. 

Diuerfis fallaciis. de cleric. couiugat. III. 3. 

Dolcntes. de ceiebr. mifjar. UI. 41. 

Dominus. de Jkund. nupt. IV. 21. 

Donatio. de donat. int. vir. et vxor. IV. 20. 

Dubius. de bant. V. 7. 

Dudum ad audientiam nofrram. de tlelt. I. 6. 

Dudum ecclefia Rothomagen. eod. tit. 

Dudum archidiac. Mediolan. dedimus. de prafumt, II. 2J. 

Dudum aduerfus fratres. dt dicimis. III. 30. 

Duduma C. laico. ae conuerf coniagat. lll 32. 

Dudum inter priorem. de prmilegiis. V. 33. 

Duo fimul. de offic. iud. o;div. I. 31. 

Duo pueri. de defonfat. impub. IV. 2. 

Duobus iudicibus. de fnt. et re iudic. II. 27. 

Duobus modis. de fronfa duor. IV. 4. 

Duobus collata. de fentent. excomm. V. 39. 
Dura faepe. de crimine falfi. V. 20. 

E. 

l-^am te : et infra. Dudum. de rtfcript. I. 3. 

Eam te dccet : et infra. Arctius. de at. et qualit. I. 14. 

Eam te decet : et infra. Illas. de iure patronat. III. 38. 

Ea nofcitur : et infta. Cum. de his , qua fiunt a pralat. fine Conf. capit. 

III. 10. .;■.'- 

Ea nofcitur : et infra. Confultatiom. de fentent. excomm. V. 39. 
Ea, quae contra. de ojfic. archidiac. I. 23. 
Ea, qua iuxta. de fentent. et re iudic. II. 27. 
Ea, qua: pro religionis. de Jlatu monach, III. 35. 
Ea, quse de auaritiae : et infra. Cum. de cei-fibus. III. 39. 
Ea, quse de auaritise : et ivfra. Audiuimus. dt Simonia, V. 3. 
Ea', qua frequenti. de pcevis. V. 37. 
Ea te. de iureiurando. II. 24. 

Ecclefia fanctai Mariae : et infra. Nos. de conftitut. I. 2. 
Ecclefia fanctse Mariae in Via lata. vt, lite pend. nih. ivnouet. II. 16. 
Ecclefia fancrac Mariac : et infra. Poffefiione. eod. tit. 
Ecclefia veftra deftituta paftore et votis. de el.it , I. 6. 
Ecclefia veftra dcftituta paftore.conuenientes. eod, tit. 
Ecclefia vcftra epifcopo. de fcrtileg. V. 31. 
Ecclefiac. de immunit. ecclef. 111. 49. 
Ecclcfiis. de cenfiuus. III. 39- 
Edoceri. de refcriptis. 1. 3. 



Ego N. de tureiur. II. 24. 

Eo libentius. de fruis non ordin. I. ig. 

Epifcopus. de prabendis. III. J. 

Epifcopi. r/e re/>. ecclef. ali.n. vel non. III. IJ. 

Epifcopum. de cler. venator. V. 24. 

Epifcopalia. rfe priuile-r. V. 33. 

Eitote. <<e re». Mrii. V. 41. 

Etii clerici. rie iudiciis. H. 1. 

Etfi Chrirtus. We iuretur. II. 24. 

Etfi ncceife. de donat. int. vir. et vxor. IV. tO. 

Etli meinbra. de bis, qua fiunt. a pralat. 111. 10. 

Etfi vnanimiter. de pcjtul. pralat. I.. y. 

Etli ludxos. de Iudais. V. 6. 

Etfi qusftiones. de Simonia. V. 3. 

Euidcntia. de accufat. V. l 

Eum, pro quo. de fid.iuff. III. 32. 

Ex adimniftrationis. de iureiur. II. 24. 

Examinata caufla,qux vertitur interteetmilites Czmpanix.de ittdiciis II.I. 

Examinata cauffa, quae vertitur inter te et milites Cainpanicos. de 

confirmat. vt. vel inutil. II. 30. 
Exceptionem. de except. II. 25. 
Excommunicamus itaquc. dc haret. V. 7. 
Excommunicamus et anathematizamus. etd. tit. 
Excommunicatis de offic. legat. I. 30. 
Excommunicationi. de raptorib. V. 17. 
Ex confcientia. dt crim. fiufi. V. 20. 

Ex conqueftione. de rtftit. Jpoliat. II. IJ. 

Ex diligenti. de Simonia. V. 3, 

Ex epiltols. de probat. II. iy. 

Ex frequentibus. de inftitut. III. 7. 

Ex geftis. rfe f er. non refulent. III. 4. 

Exhibita nobis R. Virdunen. de ludiciis. II. 1. 

Exhibita nobis abbatis. de remmpermut. III. 19. 

Exhibita nobis I. clerici. dt homicid. V. 12. 

Ex infinuatione epifcopi. de rejiript. I. 3. 

Ex infinuatione archidiaconi. de procurat. I. ■)%. 

E.x infinuatione prioris. de appell. II. 28. 

Ex infinuatione O. clerici. de ture patronat, III. 3$. 

Ex infinuatione tua. de Simonia. V. 3. 

Ex litteraruin tuarum tenore accepimus. ^ui cler. vel vouent, IV. 6. 

Ex litterarum tuarum infinuatione. de e«, ^;« rf«.v. 1« matrim. ' IV. 7. 

Ex litterarum tuarum tenote perpcndimus. de ayojtatis. V. 9. 

Ex litteris veftrae deuotionis. de conjtitnt. I. 2. 

Ea littetis: etinfra. Si vero. deconfuetud. I. 4, 

Ex litteris patriarcha*. de oj^c. tt/)ot. :'«^i. rfe/e^. I. 29. 

Ex litteris veftris acccpimus, quod, cum, cauflam. de ofjic. iudicis. 1. 32. 

Ex litteris veftris accepimus, quod, cum olim. de tranfait, I. 36- 

Ex litteris abbatis. de in tntegr. rejtit, I. 41. 

Ex litteris : et infra. Quoniam. de mntuis petit. II. 4. 

Ex litterisveftris accepimus,quod, cum vobis. de doio et contum. II. 14. 

Ex litteris tuis intelleximus. de probat. II. 19. 

Ex litteris vcftrisaccepimus,quod, cumcaufla. defid. inftrument. 11.22. 

Ex litteris veftris accepimus, quod fuper. de iureiur. II. 24. 

Exlitteris Pontini. de vit. et boneft. cleric. III. 1. 

Ex litteris F. T. accepimus, quod cauffam. de pignorib. III. 21. 

Ex litteris tuis accepimus, quod quidam de Iudaicas. de conuerf. infid. 

III. 33- 

Ex litteris I. Salabrien. de iure patronat. III. 38. 

Ex litteris : et infra. De hoc. de fpovfal, IV. 1. 

Ex litteris Siluani. eod. tit. 

Ex litteris tuai frat. accepimus, quod puella, de dtfpovf. impubcr. IV. 2. 

Ex litteris tuis accepimus, quod, cumMartha. de cognat.fpirit .IV. II, 

Ex litteris fraternitatis tuae accepimus , quod G. lator. de eo , qui co- 

%nou. IV. 13. 
Ex littetis tuis accepimus, quod, quidam fecteto. de confangu. et affinit, 

IV. 14. 

Ex litteris tuis acccpimus, quod quidam fcdecim. de frigid, IV. iy. 
Ex litteris Cantuarien. de matrim. cantrafi. IV. • 16. 
Ex litteris tuis accepimus, quod V. quamdam. dt dinort. IV. 19. 
Ex litteris tux fraternitatis accepimus, quod, cum H. presbyter. 4e h*- 

micii. V. 12. 
Ex litteris tuar fraternitatis accepimus, quod quidam. eod. tit. 
Ex litteris tuis innotuit. de furtis. V. 18. 
Ex litteris tuae fraternitatis innotuit nobis, quod I. de cler. non ordin. 

V. 28- 
Ex littcris veftris accepimus, quod, cum ad Albiganenfem. de excejfib. 

pralat. V. Jl. 
Ex multa. de voto. III 34. 
Ex multiplici. de decimis. III. 30. 
Ex ore fedentis : et infra : Accedeatibus. de bis, qua fiunt * mai. part. 

Cilp, III. II. 

f Ex 



XLII 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



Ex ore fedentis in throno. de priuileg. V. 33. 

Ex parte epifcopi. de conftitut. I. 2. 

Ex parte Conuentrenfis. dt refcript. I.3. 

Ex parte S. perfonse. eod. tit. 

Ex parte decani. eod. tit. 

Ex parte veftra fuit propofitum, quod, cum in patria. de confuetud. I.4. 

Ex parte veftra noftro fuit apoft. referatum, quod quidam. de temporib. 

ordinat. I. 11. 
Ex partc tua fuit propofirum : et infra F. t. t. refp. de fcrutinio. 1. 12. 
Ex parte Bartholomaei, monachi. de corp. vitiut. I. 20. 

Ex parte M. presbyteri. tod. tit. 

Ex parre tua fuit propofitum coram nobis. de offic. vicar, 1. 28- 

Ex parte N. nobis. de offc. et poieft. iud. diteg. I. 29. 

Ex parte tua : et infra. Quasftioni. eod. tit. 

Ex parte tua : etinfra. Quia. de offic, iud. ordin. I. 31. 

Ex parte tua : et infra. Poteris. dt tranfacl. I. 36. 

Ex parte tua nobis fuit propofitum, quodquidam. depoftnlanda. 1. 37. 

Ex parte fcabinorum. de ahenat. ind. mutand. canjf. faci. 1. 42. 

Ex parte tua noftris. de arbitris. I. 43. 

Ex parte B quondam. dt foro comptt. II. 2. 

Ex parte M. mulieris. de reftit. fpeliat. II. 13. 

Ex parte abbatis et conuentus. de covftjjis. II. 18. 

Ex parte A presbyteri. de teftibus. II. 20. 

Ex parte cariflimae. de fid. inftrument. I. 22. 

Ex parte tua : et mfra. Praifenti. de appell, II. 2%. 

Ex parte M. dominae. eod. tit. 

Ex partetuafuit propofitum, quod nonnulli litterati terrs. dectercon- 
iugat. III.3. 

Ex parte veftra noftrofuit apoftolatui referatum, quod ecclefia. deckr. 
non refident. III. 4. ' 

Ex parte tua fuit propofitum, quod tempore. ted. tit. 

Ex parte tua fuit propofitura , quod, cum Aurafienfis. de cler. agrot. 
III. 6. 

Ex parte Haftenen. de toncejf. prabend. III. 8- 

Ex parte tua nobis fuit, frater. <U bis, quafinnt a >nai.part,cap. III. n. 

Ex parte tua noftro eft apoftolatui refuratum, quod,fxpius. de fcndis. 

m. 20. 

Ex parte canonicorum Obrigen. defepaltur. III. 2j. 

Ex parte parentum. eod. tit. 

Ex parte tua ad nos. de d:cimis, III. 30. 

Ex parte canonicorum eccleftae. eod. tit. 

Ex parte tua : et infra. Cum igitur. eod. tit. 

Ex parte tua fuit propofitum, qued nonnulli funt. de re«tthmb. III. 31. 

Ex pavtc abbans fancu Peni. de conttirf.cotiiugat. III. 3*» 

Ex parte tua eft intimatum. eod. tit. 

Ex parte tua fuit propofkum : ttinfra. Abbas. dtcapell.monach. III. 37. 

Ex parte Compoitellani. de cenfibvs. III. 39. 

Ex parte veftra : et infra. Poftulationi. de celtbrat, tnifar. III. 41. 

Ex parte veftra qusfitum fuit. de obfcnut. ieitmior. III. 4.6. 

Ex parte C. mulieris. de fpenfaJ. IV. 1. 

Ex parte tna : et infra. Prudentice. de accufat, V. 1. 

Ex parte abbatitfse. de priuiltg. V. 33. 

Ex parte tua fuit qusefitum. eod. tit. 

Ex parte tua fuit propofitum, quod nonnulli litterati, quos. eod.tit. 

Ex parte in Chrifto. de verbor. fignif. V. 40. 

Ex parte veftra fuit propofitum, quod pra:pofitus. ecd. tit. 

Ex parte veftra fuit propofitum, quod patriarcha. eod. tit. 

Explicari. de obferuat. itiun. III. 46. 

Expofuifti nobis, quod pKedeceflbr. dt cerp.vitiat. 1. 20. 

Expofuifti nobis , quod ecclefiae. di prabend. III. 5. 

Expofuit nobis. de dilat. II. 8. 

Expofira. de arbitris. I. 43. 

Ex praefentium, de pignorib. III. 21. 

Ex publico. de conuerf. coniugat. III. 32. 

Ex quorumdam. de altenat. iudic. mut. caujf. futt. I. 42'. 

Ex ratione : et htfra. Accepimus. de at. et qualit. 1,14» 

Ex ratione : et infra. Verum. de appttl. II. 28- 

Ex refcripto, quod. de iureiur. II. 24. 

Ex refcripto litterarum. de locat. et conduH. III. 13. 

Ex fpeciali. de ludais. V. 6. 

Ex itudiis. de r-rafmnt. II. 23. 

Ex tenore litterarum quas. de refcript. I. 3 

Ex tenore tuarum. de temporib. ordtnat. 1. U. 

Ex tenore litterarum comitis. de foro compet. II. i. 

Ex tenore veftrarum. de ttftibus. II. 20. 

Ex tenore litterarum veftrarum accepimus. de tonccff. praltnd. III. f. 

Ex tenore litterarum veftrarum nobis. qui fiiiifint legit. IV. 17. 

Ex tenore littcrarum tuarum nobis. dt fcntent. txcomm. V. 39. 

Exftirpandse. de prabend. III. 5- 

Ex transmifla relaticme. de rtnunciat. I. 9. 

Ex transmifla conqueitione G. ckrki. de fil.prabyt. I. 17. 



Ex transmifla nobis lnfinuatione. de foro compet. II. 2. 

Ex transmiffa nobis : etinfra. Mandainus. de reftiuit. fpoliat. II. 13. 

Ex transmifla conqueftione abbatis. de prafcript, II. 26. 

Ex transmifla querela. de duimis. III. 30. 

Ex tua. de fil. preshyt. I. 17. 

Ex tuarum tenore litterarum accepimus, quod, cum. de aucior. et vfu 

pall. I. 7. 
Ex tuarum tenore litterarum acccpimus, quod V. presbyter. ieforti- 

lt%iis. V. 21. 
Ex tuarum intelleximus. dt purgat. canon. V. 33. 
Ex tus deuotionis. de cleric. non refiueut. III. 4. 
Ex tus fraternitatis. 4e Simonia, V. 3. 



■* alfidicus. de crim. falp. V. 20. 

Felicis memoriat. de torneam. V. 13. 

Filius noftcr. de teftam. III. 26. 

Finem. de dolo et contum. II. 14. 

Firmiter. de fumma Trinit. 1. I. 

Firmiflime. de haret. V. 7. 

Forus. de verbvr. fignif. V. 40. 

Fraternitatis tuse litteris. de teftibus. II. 20. 

Fraternitatis tuae fitteras. de frigid. IV. 15. 

Fraternitatis tuai : et iufra. Cum. de haret. V. 7. 

Fraternitati ruae : et infrn. Prseterea. de cler. no?i refident. III. 4. 

Fraternitati tux : et infra. Diuortii. di eo, qui cognou. IV. 13. 

Fraternitati tuae: et infra. Priorem. de fchifmat. V. g. 

Fraternitafi tuae : et infra. Presbytcros. de cler. excomm. V. 27. 

Fraternitatem tuam credimus. de donat. III. 24. 

Fraternitatem tuam non, defepult. III. 28- 

Fures. de furt. V, ig. 

G. 

vJaudemus in Domino : et infra. Mulieres. de conuerf. coniugat. 

III. 32. 
Gaudemus in Domino : tt infra. Vtrum. de diuort. IV. 19. 
Gaudemus : et infra. Ceterum. qnifil. fmt legitim. IV. 17. 
G. perpetuus. defide inftrument. II. 22. 
Gemma. de fpcnfal. IV. I. 

Gratum gerimus : et infra. Accepimus. de poftul. pralat. 1. 5. 
Gratum gerimus : et infra. Sane. de ojfic.et poteft. iud.deteg. I. 29. 
Gvauis -ad nos. de rtftitux. fpoliai. II. I3> 
Grauis illa. de depofito. III. 16. 
Grauis admodum. de cenfibus. III. 39. 
Graue gerimus. dc tffic. iudic. ordin. I. 31. 
Graue nimis. de prabend. III 5. 
Graucm et dolore. dc excejf. pral. V. 31. 
Grauem capituli. depaenis. V. 37. 
Grauem venerabilis. de ftntent, excomm, V. 39. 

H. 
O 

•^enricus. decltr.puguant. indueUo. V, 14. 

His, qua;. dt maiorit. et obedient. 1. ^. 

His, quibus interdicitur. de elecl. I. 6. 

His, quibus ex oSicie. dt offic, iitdic. ordin. I.31. 

Humilis. de maiorit. et obtdimt. I. 33. 

I. 

•* acobus. de Sitnoui*. V. 3. 

Ignatius. de libell. oblat. II. 3. 

Illa deuotionis. ne, fede vacant. aliqu. innon. III. 9. 

llla quotidiana. de eleH. I. 6. 

IUa prsepofitorum. de accufat. V. 1. 

Illud Dominus in beato Petro : et infra. Cum fpiritualia. de maiorit. 
et oted. t. 33. 

Illud quoque. de prafumt, II. 23. 

INud autem. de prafript. II. 26. 

lllud prajtereundum. de iure patronat. III. 38. 

Illud Dominus in beato Petro : et infra. Vencrabilis. de cler. cxccmm. 

V. 27. 
Illud etiam. de cxcejf. pralat. V. 31. 
Illo vos. de pignorib. III. 21. 
Immunitatem. de immunit. ccclef. III. 49. 
Imperatorum. de iurameut. calnmn. II, 7. 
Imputari. ./- fide inftrument. II. 22. 
ln aliquibus. de decimis. III. 30. 
ln archiepifcopatu. de raptenbns, V. 17. 

In 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



XLIII 



In audientia. de finttnt. exc;mm. V. 39. 

ln caufla- de cauff. pofeff. et propriet. II. 13. 

In cauflis : et injfra. Cum. de elect. 1.6. 

In cauflis ecclefiafticis. de tcftibns. II. 20. 

ln cauffis, quae. ie fenttnt. et re mdic. II. tj. 

In ciuitate. devfwis. V. 19. 

Indecens. de natis ex liher. ventr. IV. IO. 

Indccorum. deat. et qual. I. 14- 

Indicante. de teftment. III. 26. 

lndicanim. de immun.it. ecclejiar. III. 49. 

Indignum. de reg. iv.r. V.41. 

Inecclefia. de ivfiittit. III. 7. 

In ecclefiis. de cafell. monacbor. III. 37. 

In eos. </e heret. V. 7. 

In Genefi. de elecl. I. 6. 

Inhcerentes. de iurament. calumn, II. 7. 

Inhibendum eft. </e cohabit. cler. et mulier. III. 3. 

In his, quac ad cultum. de priuileg. V. 32. 

In his, quai ambiguitatem. de verbor. jigmf. V. 40. 

Iniuilum. de rer. pzrmut. III. 19. 

In Lateranenfi. de prabend. III. 5. 

In litteris : etinfra. Conf. fie ofjic. et peteft. iud. deleg. I. 29. 

In litteris tuis : et infra. Super. de reftitut. fpoliat. II. 13. 

In litteris : et infra. Quidam. de teftibus. II. 20. 

ln litteris tuis continebatur. de raptoribus. V. 17. 

ln nomine. rfe teftibns. H-SO. 

In nonnullis. <ie Indais. V. 6. 

In noftra propofuifti. <fe re/ivi/>r. I. 3. 

In noftra praeientia Tull. de procnrat. I. 38. 

In noftra prxfentia : et iv.fr a. Cum igitur. de teftibus. 11.20, 

In noftra prxfentia conftitutis. de fepuit. III. 28. 

In noftra et fratrum. de miuriis. V. 36. 

Innotuit nobis, quod Vigorienfi. de eiecl. I. 6. 

Innnotuit nobis, Guilielmo. rfearMrWf. I.43. 

Innotuit nobis : et infra. Quia. de maledicis. V. 26. 

Innotuit nobis, quod G. clericus. de eo, qui fnrtine. V. 30. 

lnnouamus, vt presbyteri. de tienga et pace. 1. 34 

Innouamus : et infra. Nec <ie ce?t/i/w. III. 39. 

Innouate. <ie rertW. /isnz/". V. 40. 

ln omni. de teftibus. II. 20. 

ln ordinando. deSimonia. V.3. 

In pertraitandis. <i.' iurament. calumn. II. 7. 

In prxfcntin noltra : et hrfra. Licet igitur. de remnc. I. 9. 

In prsefentia C. fanfti Hadriani. de probat. II. 19. 

In prsefentia noAra quxfiuiiti. <i.' /p i.w/a/. IV. 1. 

In praefcnna dile£ti. de feutent. excomm. V. 39- 

ln quadam. de cdebr. mijf. III. 41. 

In quibusdam. de pmnis. V. 37. 

Inquirendum. de pecul. cleric. 111. 2$. 

Inquifitionis. de accufit. V. I. 

Inquifuioni tuae talitcr. de appell. 11. 28. 

Inquifitioni tux refpondentes. de fentent. excomm. V. $• . 

In fingulis. d: ftatn monacb. III. 35- 

Infinuantc R. <ie ojflic. et poteft.md. deleg. I. 29. 

Infinuante I. <j«i c/er. t-e/ i>o«e?»t. IV. 6. 

Infinuatione. <ie /t«<iij. III. 20. 

Infinuatum. de Simonia. V. 3. 

Inftruendi. d: feru. non ord.n. I. 18. 

Infuper ftatuimus. <ie teftibus. II. 20. 

Infuper adiecifti. <f«i mutrim. accuf peff. IV. ig. 

In tabulis. <ie fortileg. V. 21. 

In tantum peccatis. & Simonia. V. 3. 

In tantum clamor. <ie <:<,//«/". rfeteg. V. 22. 

Intelligentia. (ie i/er^or. Jignif. V. 40. 

Intelleclo. <ie iuretur. II. 24. 

Intelleximus, quod, cum in. de at. et qnaiit. I. 14. 

Intclleximus : et tnfra. Qux poftulafti. <ie iudiciis. II. I. 

lntelleximus, quod, cum, quxdam. de 01 d. cognit. II. 10. 

Intelleximus, quod M. mulier. de his, qui fil . occid. V. IO. 

Intelleximus, quod, cumS. laicus. de udnlter. V. 16. 

Intelleximus ex litteris. d: noui oper. nuvciat. V.32. 

Inter alia : et infra. Tuis. de immunit. ecclef. 111. 49. 

Inter alia, quae. ie fintent. excomm. V. 39. 

Inter cetera, qux d: offic. iudic. ordm. I. 31. 

Inter cetera : et infra. Super. d: appell. II. 28- 

Inter cetera : et infra. Facta. dc prabend. 111. j. 

tnter ceteras confultationes. de refcript. I. 3. 

Inter ceteras : et iw/Vo. ltem. <ie fentent. et re iudx. II. If. 

Inter corporalia. d? trmrt.epifc. ;. 7. 

Inter dikctos filios, G. abbatem. d J,d: inftrum. II. 22. 

fntcr dile&os filios, Hofpitalarios. de donat. 111. 34. 



Inter dilcctos filios, B. et P. de excejf. pralnt. V.31. 

Interdicimus. de decimis. lll. 30. 

Intcrfecifti. de homicid. V. 12. 

Inter monaftcrium. d: fentent. et re iudic. II. 27. 

Inter opera. de fponfat, IV. 1. 

lntcrpolita. de appell. II. 28- 

Inter quatuor : et infrd. Vtrum. de cler. peregrinis. I. 22. 

Inter quatuor : et infra. Petitionein. de maiorit. et obcdieut. I. 33. 

lnter quatuor animalia. de cler. non rtfident. 111. 4. 

Inter quatuor: et infra. De monafteriis. de religiof. domib. III. 36. 

Inter loUicitudihes. d. purgat. canon. V. 34. 

Intimaiti. de appell. I!. 28. 

lntimauit, de teftibus. V . 20. 

Inueftigandum. de peculio cler. III. 2J. 

loannes nobis. de cler. coumgat. III. 3. 

loannes.clericus. d: tejiam. III. 26. 

mes frater. de regultr, 111. 31. 

mcs, facerdos. dehomicid. V. 12. 
lordans. de eo, </«i cog«o«. IV. 
Iofeph. fi-' ri.'r/>or. fignif. V. 40. 
Irrelragabili. <ie otJTc. i«rf. ordin. I. 31. 
lrrita erit. de bis , qna fiimt a pralat. III. itx, 
Is, cui. de notii eper, nunc. V. 32. 
Is, qui conqueritur. de folut. 111. 2$. 
Is, qui fidem. d: fponfal. IV. 1. 
Ita quorumdam. de lud tis. V. 6. 
Item cum. de reftitut. fpoliat. 11. 13. 

ludxi fiue Sarraceni : et infra. Tettimonium. ii ttftibns. II. 2». 
Iudxi de ciuitate. de ludais. V. 6. 
Iudaei fiue Sarraceni neque fub. eod. t\t. 
ludicis. de offic. iudic. ]. 32. 
luramentum. deiuremr. II. 24. 
Iurauit. de prebat. II. 19. 
Iurgantium. de fenten'. et re ivdic. II. 37. 
lus dictum. de verb.fignif. V. 40 
Iuuenis, de fponfal. IV. I. 



15- 



L. 

■L*ator pvaefcntium fua nobis. de fent. et re iudic. II. 27. 
Latov prafcntium : et infra. Lex. de pignorib. III. «. 
Lator prsfentium R. qui filii fim. hgit. lV.17. 
Lator praefentium P. rfe homicid. V. 12. 
Latores. <Je c/er. exeamm. V. 27. 

Laudabilcm : et i)j/rfl. Qiiaeris. «j /?>. peru/. «//.. inneuet. II. 16. 
Laudabilcm : et m/Vfl. Interrogafti. de conuerf. infid. 111. 33. 
Laudabilem : etinfra. Requifiiti. de frigidis. IV. 15. 
Lectae coram nobis. de renuvciat. I.9. 
Legebatur. de maiorit. etobedient. I.35. 
Licet de vitanda. de elccl. I. 6. 
Licet in tantum. d: translat. epife. I. 7. 
Licct magiftcr. de fuppl. neglig. pralator. I. 10. 
Licct vndique. de offic. et poteft. iud. deleg. I.29. 
Licet Tranen. de offic. legati. 1. 30. 
Licct in corrigendis. de offic. iud, ord. I. 31. 
Licetex fufcepto. d: foro compet. II. 2. 
Licet ratione. &od. tit. 

Licet tam veteris quam noui teftamenti pagina feptimum. d: feriis, 
II. 9. 

Licet multum : et infra. Conqueftus eft. de reftit. fpoliat. II. 13. 

Licct cauffam. de prebat. II. iy 

Licet vniuerfis : et infra. Quia. de teftibus. II. 20. 

Licet ex quadam. eod. tit. 

Licet dilectus. eod. tit. 

Licetvobis. ieprabend. III. 5. 

Licet de benignitate. d: decnms. in.30. 

Licet quibusdam. d: regular. 111. 31. 

Licet vniueriis libcrum fit. de voto. III. 34. 

Licet muitum : et infra. Dixit queque. de cenfibns. III. 39. 

Licet Graecos. de baptijino. III. 42. * 

Licet praater foiitum. de fponfa <luor. IV. 4. 

Licet : et inf.a. Sane. de coniug. feruor. IV. 9. 

Licet in beato. d: aecnfat. V. 1. 

Licet Heli. de Simonia. V. 3. 

Licet ad regimen. de crim.falfi. V. 30. 

Licet iu\ta. d: ani<. V.37. 

Licet tam vetens qium noui teftamenti pagina 
de peenit. et remijf. V. 38. 

Ligneis. de confecr. ecclef. III. 40. 

Littcrgs tuae. <Ldi!at. II. 9. 

Littcrx veltrae. dt frigid. IV. 15. 

( 3 Littcra», 



et infra. Si aute«. 



XLIV 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



Litters, quas. de matrim. eoMracl. IV, 16. 

Litteras tuas : et infra. Si tuam. de renunc. I. 9. 

Litteras veftraj difcretionis. dt fuppl. negl. pralat. 1. 10. 

Litteras veftras accepimus fuper mordinata. de temporib. erdinat. I. 11. 

Litteras : et infra. Intelleximus. de fil. presbyi. \. 17. 

Litteras : et infra. Sane, Roman. eccl. de iuram. calmnn. II. 7. 

Litteras tuas recepimus, quod, cum. de reftitut.fpoliat. II. 13. 

Litteras veftras recepimus. deprafumt. II. 23. 

Litteras veftras accepimus, quod, cum. de conceff. prabeud. III. 8. 

Litteras tuas recipimus, continentes,quod,cum fuper. dt sekbr. mifi. III.41. 

Litteras tua; fraternitatis. de dtfponf. impub. IV. 2. 

Litteras : et infra. Quia. de coviug. leprofor. IV. 8« 

Litteris apoftolicis. de refcript. I. 3. 

Litteris fraternitatis. de prafumt. II. 23. 

Litteraturam. dt voto. III. 34. 



M. 



M. 



l agnus, epifcopus. de obtigat. ad ratioc, I. 19. 
Magnse. de voto. III. 34. 
Maiores. de baptifmo, III. 42. 
Maioribus. de prabend. 111. 5- 
Msncipia. de rer perimit. III. 19. 
Mandatum. Je refiript. 1. 3. 
Mandaro procuratoris. de procurai. I. 38. 
Mandato noftro. de Simonia. V. 3. 
Mandata. rfe prafumt. II. 23. 
Mandamus. /ie c/pir. archidiac. 1. 23. 
Manifefta. rfe pccwzr. et rewj/j; V. 38- 
Maritis. de adult. V. 16. 
Martinus. de cognat fpirit. IV. 11. 
Maflana. di tleci. 1.6. 
Matthaeus. de Siinvnia. V. 3. 

Meminimus : et n»/ra. Ceterum. de appell. II. 28- 
Meminimus : et fw/ra. Refpondemus. qni cler. vel vtUiUt, IV. 6. 
Meminimus, tibi. deaccnfat. V. 1. 
Michael, presbytcr. de filiis presbyt. I.17. 
Michael, laicus. rfe v/irrjr. V. 19. 
Minifterium. de offic. archipresbyt. 1. 24. 
Mirainur. deferu. nuv. ordin. 1. 18- 
Monachi non. de ftatu mona.h. III. 35. 
Monachi vero. de fentent. excomm. V. 59. 
Monafteria. de vita et honeft. ckr. III. 1. 
Moniaies. de purgat. canon. V. 34. 
Multa funt. ne cler. vel monach. III. 50. 
Multorum. de ludais. V. 6. 
Mulier. de conuerf toningat. III. 32. 
Mulieri. de imeiur. II. 24. 

Mulieres, cum pro. de donat. inter vir. et vxor. IV. 2*. 
Mulieres vel alix. de fentent. excjinm, V. 39. 



N. 



N. 



I. 11. 



36. 



V. 38. 



'am concupifcentiam. dc c nfiitut. I. 2. 
Nam et rex. de verbor. fignifi V. 40. 
Nam ct ego. eod. tit. 
Nauiganti. de vfuris. V. 19. 
Nec epifcopi. de teinpor. ordin. 
Ne T)ei. d Sunonia. V. 3. 
Ne innitaris. de confiit. I. 2. 
Nemo. <it Simonia. \. 3- 
Ncmini. <ie rjjic . /egaf. 1. 30. 
Ne nimia. de relig. domib. 111. 
Non pro def-ftu. deekcl. I. 6- 
Ne pro dilatione. de panitent. et remiff. 
Ne religiofi. /is rtguiarib. ,111. 31. 
Nicolao. ie <i/>pe//. II. 28- 
Nihil eft. 3eekS. L6. 
Nihil prodeft. de prafiript. II. 26. 
Nihil obftat. r*e twrirpr. fiptif. V. 40. 
Nimis in tua. de fil. presbyt. I. 17. 
Nimis de iure. <ie iurtiur. II. 24. 
Nimis iniqua. rtV exceffib.pralator. \. 3 1 - 
Nimis praua. eorf. tit. 
Nifi cum pridem. de rtnuneUt. I. 9. 
Nifi elTent. & trahcnd. III. 5- 
Nifi fpe.ulis dilettio. </e antfont. et vfi paliu. 1. 8- 
Nifi {peciali* illa. rfe #'• '<#"?• 1. 30- 
Nohis fuit -.ittnfra. Inquifmoni. de ture p.iti onat. lil.38. 
Nobis fuit ex parte. <ie Sitnvnia. V. 3. 
Nobilis hooao. <*< /"«'£"*• £awon - V 34- 



Non amplius. de inftitut. III. 7. 

Non debet quis. de ttftibus. II. 20. 

Non dcbet reprehenfibile. de confangu. et affinit. IV. 14. 

Non dubium eft. defentent. exeomm. V. 59. 

Non eft in poteftate. de dicimis. III. 30. 

Non cft vobis dubium. de regulur. III. 31. 

Non cft voti. de voto. III. 34. 

Non eft vobis, ficut arbitramur. de fponful. IV. 1. 

Non iniufte. de procurat. I. 38. 

Non liceat epifcopo de cler. non rcfident. III. 4. 

Non liceat vlli. de prabend. III. 5. 

Non licet. de reb. eccl. alien. vel non. III. 13. 

Non magnopere. ne cler. vel monach. 111. 50. 

Non minus. de immunit. ecclef. III. 49. 

Nonne bene. de prafumt. II. 23. 

Nonnulli. de reftript. I. 3. 

Non poteft. de fentent. et re iudic. II. 27. 

Non fatis. de Simonia. V. 3. 

Non finc multa. de arbitr. I. 45. 

Non vt apponeres. de baptifm. III. 42. 

Non inter. de puvgat. canon. V. 34. 

Nos inftituta. de fepult. III. 28. 

Nos quidem. de tefiam. 111. 26. 

Noftro poftulafti. de panitent. et rcmijf. V. 38- 

Nofti. de elecl. 1. 6. 

Noua. de panitent. et remiff. V. 38. 

Nouum genus. de decimis. III. 30. 

Nouit ille , qui nihil ignorat : et infra. Ex parte. de offic. legati. 

L 30- . ,. .. 

Nouit ille, qui nihil ignorat ; et infra. Non putet. de mdicus. 

II. 1. 
Nouit ille, qui nihil ignorat : et infra. Pra:rerca. de appell. II. 2g. 
Nouit ille, qui fcrutator eft. ne, fede vacant. aliqu. inn. 111. 9. 
Nouit tuse difcretionis. de his, qua fiunt u prat, III. 10. 
Nouerit. de fentent. excomm. V.59. 
Nouimus. de verb. fignif. V,40. 
Nullus in ecclefia. de cleil. I. 6. 
Nullus : et infra. Si quis. de feruis non ordin, I. 18. 
Nullus iudicum. de foro competent. II. 2. 
Nullus dubitat. de prafumt, II. 2$. 
Nullus epifcopus clericos. de iureiur. II. 24. 
Nullus presbyter. de pignerib. III. 21. 
Nullus epifcopus alterius. dt parochiis. III. 29. 
Nuilus toudeatur. de regular. III. 31. 
Nullus laicus. ie iure patronat. III. 38. 
Nulli liceat. de reb. ecclefi al. vel non. III. 13. 
Nulli epifcoporum. de accufat. V. I. 
Nulli Iudaeo. de Iudais. V. 6. 
NulH fe. de fentent. excowm. V. 39. 
Nulla ecclefiaftica. de concejf. prabend. III. %. 
Nunc autem. dt relig. domib. 111. 36. 
Nuncios. 4e decimis. 111. 30. 

Nuper a nobis : et infra. Tertius. de bigamu. I. *l. 
Nuper nobis. de teftibus. II. 20. 
Nuper abbates. dedecimis. 111. 30. 
Nuper a nobis tua difcretio requifiuit, fi aliqua. de donat. int. vtr. tt 

vxor. IV. 20. 
Nuper a. nobis tua difcretio requifiuit, quid. de fentent. txcomm. V. 39. 



a 



"blatae. de apptll. 11.88. 
Odoardus. defolut. III. 23. 
Officium vero, dt offic. archid. 1. 23. 
Officium archipresbyteri. de offic. archipresbyt, 1. 24. 
Officii tui. de eleH. I. 6. 

Officii : et infra. Secundo- deteftament. III. 26. 
©fficii : et infra. Significafti. de pamitent, et remifi. V. 38. 
Officii : et infra. Poftremo. de fentent. ixcomm, V. 39. 
Olim ex litteris. derejcript. I. 3- 
Olim inter epifcopum. de Ht. centeftat. II. J. 
Olim caulTam, quse. de rtfiitnt, fpoliat. II. 13. 
Ohm vobis. eod. tit. 
Olim inter te. ted. tit. 

Olim : et infra. Nuper vero. de txcept. II. 2$. 
Ol im caufTam, quam. de ctnfibus. III. 39. 
Olim F. V. et P. de accufat. V. I. 
Olim fcribentibus. de iniur. V. 36. 
Olim tibi. de verbor. fignif V. 40. 
Omnis anima. de cenfib. 111. 39- 
Omnis res. de rej«/. inr. V. 41. 



Omnii 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



XLV 



Omnls vtriusque. de pcenitent. et remiff. V. 38. 
Omnes principes. de maiorit. et sbedient. I. 33. 
Omnes dies. de feriis. II. 9. 
Omnilms. de cler. venat. V. 24. 
Omniporens. de accnjat. V. 1. 
Ofius, epifcopus. de eltii. I. 6. 

P P 

*- a£tum. de verbor . fignif . V. 40. 

Paaioncs. de pattis. I. 35. 

Parochiano. de fepultur. III. 28. f 

Parochianos: et wifW». Cum. </e decimis. III. 50. 

Parochianos veftros. rfe fenunt. excomm. V. 39. 

Paftoralis officii : et infra. Prseterea. de. refcript. I. 3. 

Paftoralis: etinfra. Prxterea. dc facrament. ncniter. 1. 16. 

Paftoralis officii : et infra. Confultationi. de offic. et foteft. iudic. deleg. 

I. 29. 
Paftoralis officii : et infra. Ex parte. rfe offic. ind. ord. I. 31. 
Paftoralis; «t zw/Wj. Statuimus. rfe iudiciis- II. I. 
Paftoralis officii : et infra. Sane. rfe cauff. pofftff. tt propriet. II. 12. 
Paftoralis: tt infra. Auaoritate. de fid. inftrum. II. 22. 
Paftoralis: et infra. Quoniam. de except. II. 25. 
Paftoralis officii diligentia: et infra. Quaefiuifti. de apptU. II. 28. 
Paftoralis officii diligentia : et infra. Prieterea. de his , qua fiunt a pra- 

lat. 111. 10. 
Paftoralis officii : et infra. Tua nos. de donationib. III. 24. 
Paftoralis officii : et infra. Explicari. de decimis. III. 30. 
Paftoralis officii : ef infra. Poftulafti. de inre patron. 111. 38. 
Paftoralis officii : et infra. Interrogafti. de prinileg. V. 33. 
Patentibus. eod. tit. 
Perlatum eft ad audientiam noftram , quod , cum quidam. de his , qua 

vi metusue cauff^ fiunt. I. 40. 
Perlatum eft: tt infra. Nobis. de iure patronat. III. 38. 
Perlatum eft ad audientiam noitram^ quod, cum H. qui fil. fint Igit 

IV. 17. 
Permitthnus. de fentent. excomm. V. 39. 
Perniciofus. de celebrat. miff. III. 41, 
Perniciofa. de offic. iud. ord. I. 31. 
Per noftras. de iure patrenat. 111. 38- 
Perpendimus. de fentent. excomm. V. 39. 
Perfonas ecclefiarum: et infra. Verum, h. dt teflibus. II. 2«. 
Perfonas ecclefiarum : et infra. Si quis. de appeli. II. 28. 
Per inquifitionem. de elelt. I. 6. 

Pertuas DObislfeCrW: et ™t ra - Poftulafti. demaierit.et ob:dient. I. 33. 
Per tuas litteras intimafti , quod, cum fuper. de arbitris. 1. 43. 
Per tuas nobis litteras intimafti , quod , cum T. dt probat. II. 19. 
Per tuas nobis litteras intimafti , quod, cum caufTa. de teftibHS. II. 20. 
Per tuas litteras requifilti , vtrum. dt apptU. II. a8- 
Per tuas litteras proponere. dt donat. III. 24. 
Per tuas nobis litteras intimafti , te in. de voto. III. 34. 
Per tuas litteras intirnafti, quod, cum quedam. dt con.Ht. appofit. IV. 5. 
Pertuas litteras intimafti, quod R. qui fil. fint /e;i'f. IV. 17. 
Per tuas litteras nobis intimafti , te dubitarc. de Simonia. V. 3. 
Per tuas litteras intimafti , quod , cum B. eod. tit. 
Per tuas nobis litteras intimafti, quod,-cum D. tod tit. 
Per tuas litteras: et infra. Videtur. de fentent. txcomm. V. 39. 
Per venerabilem. qni fil. fint legit. IV. 17. 
Per veftras. de donat. inter vir. et vxor. IV. 20. 
Peruenit ad nos, quod, cum G. de Cal. de arbitris. I. 43. 
Peruenit ad audientiam noftram , quod, cum 1. prior. de teftib. cogend. 

Peruenit ad nos , quod , cum a laicis. tod. tit. 

Peruenit ad nos Laudicen. de iureiur. II. 24. 

Peruenit ad nos : et infra. Non enim. tod. tit. 

Peruenit ad nos , quod, cum clerici. de appell. II. 28. 

Peruenit ad nos, quod, curo V. eod. tit. 

Peruenit ad nos, quod Petrus,miles. de eiut. et vendit. III. 17. 

Peruenit ad nos ex conqueftione. dt fideiuffi. III. 22. 

Peruenit ad nos : et infra. Mandamus. de decimis. III. 30. 

Peruenit ad nos : ef infra. Inquifitioni. de cenfibus. III. 39. 

Peruenit: et infra. Fraternitas. de immunit. eiclef 111. 49. 

Peruenit ad nos, quod, cum hi. de coniug. leprofor. IV. 8- 

Peruenit fane. qui fil. fint legit. IV. 17. 

Peruenit ad nos , quod Felix. de adult. V. 16. 

Peruenit ad audientiam noftram : et infra. Cum autem. de txcef. pra- 

lat. V. 31. 
Peruenit ad nos: et infra. De his. dtftnt. excomm. V. 39. 
P. et G. de offic. et poteft. iudic. delegat. I. 29. 
Petrus. de homidd. V. 12. 
Petitio veftra, nobis cxhibita , continebat, quod, eum Mutiaen. d< 

procnrat. 1. 38. 



Pctitio veftra, nobis exhibita, continebat, quod ecclefia. de iurtiur. II. 24. 

Petitio tua. de bomicid. V. 12. 

Petiiftis. de priuileg. V. 33. 

Pifanis. de rcftttut. fpoliat. II. 13. 

Placet. de conuerf. coniugat. III. 32. 

Placuit fanao. de ttftibus. II. 20. 

Placuit, vt, fi quisquam. de prafcript. II. 26. 

Placuit,vr presbyteri. ie emt. et vendit. III. 17. 

Plerique. de paftis. I. 35. 

Plerumque contingit. de refcript. I. 3. 

Plerumque : et infra. Si mulier. de donat. int. vir. et vxor. IV. 29. 

Plures. de yfnris. V. 19. 

Porro (ie comite. di diuort. IV. 19. 

Porro, li clericus. de cler. pugnant. in dueUo. V. 14. 

Porro , quamuis. de priuileg. V. 33. 

Porro, fi aliqui. de fent. excomm. V. 39. 

Porreda. de confirmat. vtil. vel inutil. II. 30. 

Porreaum. de regular. 111. 31. 

Poflefiiones. de reb. ecclef. alien, vel non. III. 13. 

Poft ceflionem. de probat. II. 19. 

Poft translationem. de renunc. 1. 9. 

Poft eleaionem. de conajf. prabcnd. III. g. 

Poft miferabilem. de vjuris. V. 19. 

Poftremo. de MppeU. II. 28- 

Poftulafti perfedem apoftolicam edoceri, vtrum alicuius. derefcript. I. 3. 

Poftulafti per fedem apoftolicam edoceri , vtrum facerdos. de foro cmn- 
pet. II. 2. 

Poftulafti : et infra. Tertio. de regular. III. 31. 

Poftulafti per fedem apoftolicam edoceri , vt , cum reaores. de iurt 
patronat. III. 38. 

Poftulafti , qualiter contra. de ludais. V. 6. 

Poftulafti : ef infra. Quaefniifti. de homicid. V. 12. 

Poftulaftis per iedem apoft. edoceri, vt, cum ad vos. de concejf. prabtnd- 

III. 8. 
Poftulaftis a nobis , an vobis. de voto. III. 34. 
Poftulaftis per fedem apoft. edoceri : et infra. Confultationi. dt cler.w 

comui. V. 27. 
Poftulationem. de poftulat. pralat. I. 5. 
Poftquam. de elett. I. 6. 

Potuit emphyteuta dc loc.no et conduit. III. 18- 

Praelatorum. de accufat. V. I. 

Prailenti. de Iudais. V. 6. 

Prsefentium auttoritate iubemus. de fil. presbyt. erd. vel non. I. 17. 

Prasfentium audoritate ftatuiinus. de tcftibns. II. 20. 

Praefentium lator. de clcr. percuff. V. 25. 

Prsefentata. de teftibus. II. 20. 

Praiterea licet. d: at. et qual. et ord. prafic. I. 14. 

Praterea fuper hoc. de offic et poteft. iudic. delegat. I. 29. 

Prsetcrea, quando. d: transaft. I. 36. 

Prseterea quarto. eod. tit, 

Prauerca adiecifti. >de dilat. II. 8- 

Prsterea, cuin quis. de teftibus. 11. 20. 

Fraeterea, fi teltes. de tcftib. cogend. II. 21. 

Prseterea dc his. de appell. II. 28. 

Praeterea rcquifiti. eod. tit. 

Prxterea de G. de prabend. III. $. 

Praeterca , vtrum. de connerf. coniugat. III. 32. 

Prsterea,quia. de iure patronat. lil. 38. 

Praetcrea, quoniam aduocati. eod. tit. 

Prxterea illi. de cenfibus. III. 39. 

Prxterea hi. de fponfal. IV. I. 

Praeterea de muliere. eod. tit. 

Praeterea, quoniam quidam. ne pralat. vic. fuas. V. 4, 

Praeterea cierici. de apoftatis. V. 9. 

Praetcrea parcecianis. de vfuris. V. 19. 

Praeterea, quoniam mulierem. de cler. pircnjf. V. 25. 

Precariae. deprecir. III. 14. 

Precarium. cod. tit. 

Presbyter vel diaconus. de facram. non iterand. I. 16. 

Presbyter, cum dioecefin. de pecul. ctcr. III. 2f. 

Presbyter mane. de cclebrat.mijf. 111. 41. 

Presbyteri. de pcenis. V. 37. 

Presbyterum , cuius. de cler. agrot. III. 6- 

Presbyterum , qui. de homicid. V. 12. 

Procurationes. de cenfibus. 111. 39. 

Prohibens. de magiftris. V. $• 

Prohibemus, ne laici. de decimis. III. 30. 

Prohihemus infuper. de cenfib. 111. 39. 

Pro illorum. de prahend. 111. 5. 

Propter fterilitatem. de locat. et conduil. III. 18. 

Propter eius. de donat. III. 24. 

f 2 Propterea. 



XLVI 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



Propterea. ie verbor. jignif. V. 40. 

Picpcfitum. de co , qui duxit in mairiin. IV. 7. 

Propofuifti nobis. de fors compet. II. 2. 

Propofuifti , quod caufla. de probat. II. 19. 

PTOpofuifti , quod venieruibus. de confecr. eccfef. III, 40. 

Propofuit nobis R. lator. de fil. presbyt. I. 17. 

Propofuit nobis M. clericus. de nppell. II. 2g. 

Propofuit nobis T. prcsbyter. de concejf. prabettd. IXX. 8. 

Propofuit nobis M. mulier. <ie coniug. Jeruor. IV. 9. 

Propofuit coram nobis. <*e c/t;r excomni. V. 27. 

Prouideas. /Ze e///'c. vicarii. 1. 28 

Prout ncbis. rfe do/o et cont. II. 14. 

Prudentiam tuaiu. de offic. et poteft. iud. deleg. I. 29. 

Prudentiam : et ro/ra. Sarae. de mutnis peiit. II. 4. 

Prudentes. </e dowar. 11 . 24. 

Puberes. We : tjpcmf. impub. IV. 2. 

Publicato. de elett. 1. 6. 

Pueris grandiivfculis. de delicl. pntror. V. 23. 

Pucris, qui. de fent. ex.snm* V. 39. 

ua frotite. de appcU. V. 28. 
QuaTTcer et quando : et infra. Prsecipiatis. Ae iudic. II. I, 
Qualttet et quando i et injra. Si circa. We aaufat. V. I. 
Qualiter et quando debeat. cod. tit. 
Qualitcr poft obituvn. de ekct. I. 6. 
iQualirer in Sardinia. de paclis. 1. 35. 
Qnaliter arcliiepifcopus. de cler. ntn rcfident. 111. 4. 
«Quarn graui. rfe criKJ. falf. V. 20. 
Quam perniciofum. de vfur. V. 19. 
Quam fit graue. rfe exce/J pralat. V, 91. 
Quam fit laudabile. <ie ludais. V. 6. 
Quainuis tnulta. & <et. tt <j«.t/ir. I. 14- 
Qunmuis fimus. de offic et poteft. iud. dckg. I. 2f, 
Quamuis regulariter. dejentent. et re ind. II. 27- 
Qoamuis fit graue. de d.cimis. III. 30. 
Quamuis incidens. d?fientent. excomm. V. 39. 
Quatnuis omnes. de vcrbor. fignif. V. 40. 
Quamuis cauflse. de regul. iur. V. 41. 
Quanto de benignitate. dc cenfuetttd. I. 4. 
Quanto perfona. de transl. epifc. I. 7. 
Quanto deuotio. de offic. iud. ord. I. 31. 
Quanto diuina, de iudiciis. 11. I. 
Quanto : et infra. Latere. de prafnmt. 11. 2?. 
Quanto perfonam. de iureiur. II. 24. 

Quanto: et *>y"r<i. Prat. tuae. de his, qua fiuut * pr^lat. "I. I». 
Quanto crcatori </e cenfibus. III. 39. 
Quanto te nouimus. <2e diHorf. IV. 19. 
Qttanto Gallicana. de magiftr. V. 5. 
Quanto amplius Chriftiann. <2e vjuris. V. 19. 
Quanto omplius: et «w/'r<i. Sane. de priuileg. V. 35. 
Quantae. de fent. excomm. V. 39. 
Qufecumquc. </e JKf. patronat. III. 38- 
Que in ecclcfiarum. de coiiftit. I. 2. 
Quse multotics. dt rtgnl. iur. V. 41. . ; 

Quairenti, quid pcr cenfuram. eccleftuticam ; et jw/m. bi vero. <fe o//ic. 

et />ote/?. i«<i. deleg. I. 29. 
Qucrcnti , quid per cenfuram ecclefiafticam debcat. de varbtr. fignif. 

V. 40. 
Queris a nobis. de atat. et qualit. I, 14. 

Quaefiuit : ct infra. Super eo. it bis t qua fiunt a mmor. part. cap. III. ii. 
Qucefiuit a nobis. de diuort. IV. 19. 
Quefiuit frat. tua. de vcrbor. fignificat. V. 40. 
Quamtum eft a facerdotibus. de temp. ordinat. I. II. 
Quafitum eft de clericis. de cohabit. ckr. et mul. 111. X, 
Qua:fitum eft ex parte. dt rtr. permnt. III. ^19. 
Qusfitum eft , vtrum. <ie pccwjt. et revujf. V. 38. 
Quaeftioni. dc appell. 11. 28. 
Quemadmodum. de iureinr. - II. 24. 
Querelam, quam G. <ie e/e^if. I. 6. 
Querelam A. He procurat. I. 38» 
Quereiam R. <fe iureiur. 11. 24. 
QTierelam monachorum We Sniioma. V. ?. 
Querelani magiftri. «e ?r*/. wc. /««. V. 4, 
Querimoniam. de iure patronat. II. 38. 
Qui alium. </e Simonia V. 3. 
Qui alios. <t"e ^"*r«t. V. 7- ; 
Quia circa minima. r/e ^flwfx. L 21. 
QTtia circa: etiw/r<t. Porro. de confav.gn.et ffflnit. IV. 14, 
<j5ia circa: «t m/Wt, Quafiuifli. de pnuikg. V. 33. 
Quia clerjci. <ie /«re patronrt. III. 38. 



Quia diligcntia. rfe e/ec?. I. 6. 

Quia riiueriitatein. de couceff. prabtnd. III. 8- 

Quia fruftra. ie vfitris. V. 19. 

Quia in caulfis ^iepro »r«f. 1, 3g. 

Quia indicante. de pra.jcriut. II. 26. 

Quia ingredientibus, de ttftament III. 26. 

Quia in irrfiuis. de regul III. 31. 

Quia intentionis. ^ie priuileg. V. 33, 

Quia iri tantutn. de prabtnd. [II. 5. 

Quia in omnibus. We »/«w V. 19. 

Quia monafterium. rie relig. dtmib III. 36. 

Quia noninilli diuerlis. dt rej ript. : . 3 

Quia nonnulli modum. de ckr non refident. 111^4. 

Quia nonnullis. </e magi: ,is. V 5. 

Quia nos : et ifra lnquilitioni." de autJ. et vf pall. I. g. 

Quia nos . et infra. Vt abbates. </e appJl. II. 28. 

Quia nos: et infra. Confultationi. de teftament. 111. 26. 

Quia plerique. </e imvinnit, ecljiar. I .. 49. 

Qu.ia propter. de ekfl. I. 6. 

Quia uuaefitum. rfe offic. et poteft. iud. d.legat. I. 29. 

QJa fuper his. <ie luda.s. V. 6. 

Quia V. </e iudiciis. II. 1. 

Quia verifimile. de prafumt. II. 23. 

Qiiicumque ecclcfiaflicum. r/e ecc/e/; «f</if. III. 48. 

Quicumque lub conditionis. de conaitionib. appoj. IV. $. 

Quicumfure. defnrtis. V. 18. 

Quidam cedendi. <ie renunciat. I. 9. 

Quidam intrauit. de conuerf. coniug. III. 32. 

Quidam laicorum. de celtbrat. mijf. 111. 41. 

Quidam, ficut acccpimus. de apoftat. V. 9. 

Quidam , vt afleris. <ie homicid. V. 12. 

Quidam, ficut afleris. depiinikg. V. 33. 

Quid pcr nouale. de verhar. Jigvif. V. 40. 

Qui ex tiniore. de reg. iur. V. 41. 

Qui furatur. defurt. V. '.8. 

Qui in viuorum. de covceJJ'. prabtnd. III. 8, 

Qu.ntauallis. de iureiur. II. 24. 

Qui presbyterum. de panit. et remijf. V. 38. 

Qui res. de rcb. ecckf. alkn. v:l non. III. 13. 

Qiusquis. de el.cl. I. 6. 

Qui fcandalizauerit. de rcgul. iuris. V. 41. 

Quod ad confultationem de fent. et re iu iic. II. 27. 

Qnori autetn confulis de iure patronat. III. 38. 

Quod autem confuluifli. <ie pcenitent. et remijf. V. 38. 

Quod a prajdecefibre. defchijmat. V. 8. 

Quod a te. de cler. coniug. 111. 3. 

Quod clericis. dt foro comptt. II. 2. 

Quod de his. <ie yent. excomm. V. 39. 
Quod Dei timorem. de ftatu monach III. 3$. 

Quod dicitur. «V verlor. Jignif. V. 40. 

Quod dileilio. de umfiingu. et affinit. IV. 14. 

Quod in dubiis: et ij;/r<r. Hi prajterea. de renunciat. I. 9. 

Quod in dubiis: et i?;/r<i. Altare. </e confecr. ecclefi III. 40. 

Quod ,in dubiis: et infra. Quia vero. rfe />a?t;V. V. 37. 

Qttod in dubiis: et infra. Refpondemus. dc Jhitent, excomm. V. 39. 

Quod in te. depcenit. ct reniijf. V. 38- 

Quod latenter. </e rcgnl. inris. V. 41. 

Quod nobis : et infra. Si enitn. rfe clandeft. dcfponf. IV. J. 

Quod nobis : et iw/r<i. Si qui. <f«i fii. Jint kgit. IV. 17, 

Quod nonnullis. de priuikg. V. 33. 

Quod non eft licitum. de regul. iuris. V. 41. 

Quod olim. de bidais. V. 6. 

Quori quidam. de paenitent. et rcmiff. V. 38. 

Quod quibusdam. de Jidciujf. 111. 22. 

Quod iedem apoft. d: offic. iudic. ordin. I. 31. 

Quod fedetn : et i7;/r<7. Sicut. dc frigid. IV. IJ 4 

Quod.ficut, <Ve e/e#. 1 6. 

Quod fuper his : et infra. Abbates. de maior. et obedient. I. 33. 

Quod fuper his; tt infira. Qu*fiuifti, quid agere. <fe fide ikftrumtnt. 
II. 22 

Quod fuper his : et iw/rd. Quacfiuiiti de his. de voto. III. 34. 

Quori fuper his : et infra. Super eo. de conjhvgu. et njfmit. IV. 14* 

Qitod translationem pontificis. de Ufporib. ordinat. 1. 11. 

Quod translationem : et infra. Licet. </c OjjTc. /e^at». I. jo. 

Quoniam conftitutio. d; covftitut. I. 2. 

Quoniam eft tn facris. de fil. pr-sbyt. I. 17. 

Quoniam abbas. <t"e oj^c. ct poteft. iud. deleg. I. 29. 

Quoniam apoftolica. eod. tit. 

Quoniatn in plerisque. de offic. iudic. ordin, I. 31. 

QuBniatn frequenter. vt, lite non covtcft. II, 6. 

Quoniam in paite. d: feriis. II. 9. 

Quoniam 



Index capitulorura Decretalium Gregorii IX. 



XLVII 



Quoniam cootra. de probat. II. 19. 

Quoniam aliqua. de ttftibns. 11. 20. 

Quoniam omne. de prajcript. II. 26. 

Quoniam , vt air. dt vit. et honefi. cler. III. I. 

Quoniara a nobis. de decimis. 1 II. 30. 

Quoniam in quibuidam locis. dt iure patronat, III. 38. 

Quoniam nemini. de conmg, leprof. IV. 8« 

Quoniam Simoniaca. de S : -monia. V. 3. 

Quoniam in quibuidam partibus, ne prttlat, vic, fuas. V. 4« 

Qjoniam enormis. eod. ut. 

Quoniain ecclefia. de magiftris. V. j. 

Qjoniam non folurw. de vfkrit. V. 19. 

Quoniam per confeflionem. de priuileg. V. 33. 

Quorumdam. de tefiameut, 111. 26. 

Quoidam, d» prafcript. II. 26. 

Quoties in conuentionibus. de paitis, I.3J. 

Quoties aliqui. de tcfiib. II. 20. 

Quoties : et infra. Peruenir. de Simonia. V. 3. 

Quoties Tridentinus. de purgat. canon. V. 34» 

R. 

•t^aynutius. de teftam. III. 26. 

Raynaldus. eod. tit. 

Ratio nulla. de prabend. III. f. 

Recepimus. de irinile-g. V. 53. 

Recolentes. rf« y?«t« monach. III. 35". 

Referente I. presbytero. </e prabend. III. $". 

Referente nobis: et infra. Si qui. quifil.fmt legit. IV, 17. 

Referente nobis H. de deliit. puer, V. 23. 

Relatum c!t: et infra. Nos itaque. de ojfic. tt poteftat. iud. deleg. I. 29. 

Relatum e(t nobis, quod, cum in Lateran. de cltr. nen reftdent. 111. 4. 

Relatum eft : et infra. Quoniam. dt prabend. 111. J. 

Relatum eft auribus nofhis : et infra. Conlultationi. de cunceff. prabend. 

III. 8. 
Rclatum e(t , quod,cumad veltrum. de teftament. III. 26, 
Relatum elt auribus no(tris,quod, quia. eod. tit. 

Relatum elt auribus nortris : et infra. Mandamus. de feptilt. III. a8« 
Relatum e(t , quod nonnulli. de iure patronat. 111. 38. 
Relatuni eft , quod monachi. ne clcr. vel movach, III. ;o. 
Relatum elt , qiiod,cuin pater. qui matriui. accuf. pojj'. IV. 18. 
Relatum e(t nobis , quod,cum aliqui. de fent. txcomm, V.39. 
Relinqui. de cuJHod. eucharift. III, 44. 
Keuellantur. dv accufat. V. 1. 
Reprehenlibilis. de appell. II. 28. 
Requilifti, de tefiament. III. 26. 

Requifiuit a nobis tua fiaternitas , vtrum. de ordin. ab epifc. I, 13, 
Requifniit tua fiaternitas. de in integr. reftit. I, 41. 
Requifiuit a nobis tua frat. qua cenlura. de fponf. IV. 1. 
Refponfo. de fent. excomm. V, 39, 
Rcdoiphus. de rcfc-.ipt. 1. 3. 
Rurfus. qxi cltr. vcl voutnt. IV. 6. 



^acerdotibus. rtt cltr. vtl monoch. III. jo. 

Sacris eft canonibus : tt infra. Diftinguimus. de his , qua vi mtufnt 

cauff. finnt. I. 40. 
Sacris eft canonibiis inftitutum , vt,quibus. de fepult. III. 28. 
Sacris elt canonibus inftitutum : et infra. Licet. de fentent. excemm. 

V. 39. 
Sacro. eod. tit. 
SacrofanSa. de eleit. I. 6. 
Salubntei. de vfuris. V. 19. 
Sanito concilio. de fuccejf, ab intefl. III, 27, 
Sanchuum. de prafcript. II. 26. 
Sancitum. de cenfib. III, 39. 
San?, dilecto. de renuvc. I. 9. 
Sane,fuper eo. de temporib.ord. I. n. 
Sane, fi a nobis. dt ojfic. et potefi. ind. deleg. L29, 
Sane, quia nos. eod. tit. 
Sane : tt infra. Si autem. de arbitr. 1. 43. 
Same, fi epifcopi, inter quos. de foro competent. 11.2. 
Sane : et infra. Prouideas. de cler. coniugat. III. 3» 
Sane , facerdotes. ee.i. tit. 
Sane , de canonico. de regular. III. 31. 
Sane, fi coniugati. dt conuerf. coniugat. III. 3^ 
Sane, cum olim. de celebr. mijf. Hl.41. 
Sane, fi cpifcopi aliquid. de exceff pralat. V. 31. 
Sane: tt r*/r«. Temerarium. it prinil.g. V. 33. 
Scientes. d. cvfibus. \\\ 39-. 
Scifcitatus. dc r:fcript. I, 3. 



II. 24. 



II. 27. 
111. a. 



Scribam. de prafumt. II. 23. 

Scriptum eft. rfe e/ec¥. I. 6. 

Scripta vero. rf? y?.ie inftrum. II. 22. 

Scripta fraternitatis. </e callnf. dtt;g. V. 2». 

Scriprurae. de vots. III. 34. 

Secundum. ne chr. vtl monach. III. fo. 

Secundo requiris. de apptll. II. 2g> 

Sedes apoftolica. <ie rfcript. I. 3. 

Sed hoc. de fuccejf. ab intefi. III. 27. 

Scd nec. ne c/ur. vel menach. 111. 50. 

Sententia. defentent.et re iudic. II. 27. 

Sententiam. ne cl.r. vcl monachi. III. 50. 

Satpe contingk, quod fpoliatus. dt refiit.fpoliat. II. 13. . 

Saspe contingit, quod, cum. dc appell. II. 2g, 

Scrics. de tefiibus. II. 20. 

Si alicuius. ^ eleit. I. 6. 

Si aliquis. de homicid. V. 12. 

Si aliquando. dt fcntent excomm. V. 39. 

Si a patre. de infant. et languid. expof. V. II. 

Si autem aliquis. de refcript. I. 3. 

Si autem clerici. de cohab. cler. et mul. III. 2. 

S) aduerfarrus. de eo , qui mittit. in poff. II. 15. 

Si aduerfus. //? haret. V. 7. 

Si archiepifcoy us. de tcmporib.crdinat.l.ik *'• 

Si bos. de iniiir. V. 36. 

Sicut Romana. de refcript. I. 3. 

Sicut nobis tua fraternitas intimauit. de fnppl.negl. pralat. I. I». 

Sicut graue. de trunsact, I. 36. 

Sicut Itudii. de fyndico, I. 39. 

Sicut confuetudo. rfe probat. II. 19. 

Sicut nobis eft intimatum. de tefiibns. II. 20. 

Sicut noxius. de prafnmt. II. 23. 

Sicut ex litteris tua: difcretionis. dt iureinr. 

Sicut noftris. eod. tit. 

Sicut : ct infra. Si conftiterit. eod. tit. 

Sicut nobis intimaftis. de ftntent. et re in iic. 

Sicut ad exftirpanda. de cohabit. ckr. tt mul. 

Sicut tcnor. de rtgular. 11!. 31. 

Sicut nobis fuit propofitum. eod. tit. 

Sicut Simoniaca. de Simonia. V. 3. 

Sicut tuis litteris intimafti. eod. tit. 

Sicut pro certo. eod. tit. 

Sicut ex litteris tuae frat. dt fponf. IV. I, 

Sicut olim. dt accufat. V. 1. 

Sicut tc accepimss. ne der. vtl monach, III. jo. 

Sicut ludaei. de ludais. V. 6. 

Sicut ait. d: haret. V. 7. 

Sicut in vno. tod. tit. 

Sicut dignum. de homicid. V. 12. 

Sicut ex litterarum. eod. tit. 

Sicut vnirc. de excejf. pralat. V. 31. 

Sicut in ludiciis. de priuileg. V. 33. 

Sicut nobis: et infra. Fraternitati tuat. dc feiitevt. excomm. V.39. 

Si cautio. de fide infirum. II. 22. 

Si celebrat. de cler. excomm. V. 27. 

Si clericus. de foro compet. II. 2. 

Si concubinae. de fentent. excomm. V. 39. 

Si conditiones. ie condit. appof. IV. 5. 

Si conftiterit. ie accuf. V. I. 

Si culpa. de iniuriis. V. 36. 

Si de terra. de priuileg. V. 33. 

Si diligenti : et infra. Afleruifti. de foro compct. II. 2. 

Si diligenti : et injra. Cuin iudicatus. dt prafcript, II. «6. 

Si doininus. de Shnonia. \'. 3. 

Si duobus. de appell. 11. 28. 

Si ecclefia. d: confecr. ecclef. III, 40. 

Si egreflus. de iniur. V. 37. 

Si epifcopus. de parochiis. III. 29» 

Si^nificafti , reges. de eleit. I. 6. 

Significafti : et infra. Interdicas. de ojpc. archidiac. I. 23. 

Significafti nobis: et infra. C.onfulr. <ie offic. et potefi.iud. dcleg. 1. 29. 

Significafti nobis , quod P. de foro compet. II. 2. 

Significafti : et infra. Si epifcopi. d>. iure patronat. III. 38. 

Significaft» nobis, quod, cum P. dt to, qui duxitinmatriti:. IV. 7. 

Significafti , quod quidam vxore. de diuort. IV, 19. 

Significaftt nobis , quod, cum F. de homicid V. 12. 

Significafti nobis, quod, cum quidam maleficus. eod.tit. 

Significafti,qucmdam. d anult. V. 16. 

Significauit nobis comitffla. de refcri t t. I. 3. 

Significauit nobis R. de corp. vitiat. I. 20. 

Significauit nobis tua fraternifa"s , quod quidam. de offit.iud.erd. 1. 31. 

Significauit nobis presbyter. de uftibus. II. 20. 

Signinxauit 



XLVIII 



Index capitulorum Decretalium Gregorii IX. 



Significauit nobis magifter. de appell. II. 28. 
Significauit nobis Aconeru de parochnt. III. 29. 
Significauit nobis A. mulier. de conuerf. coniugat. III. 32. 
Sw-nificauU nobis T. de cenfibus. III. 59. 
Si°nificauit nobis O. dt eo,qni dBxit in matrtm. IV. 7. 
Si°nificauit P. de donat. inter vir. et vxor. IV. 20. 
Signiftcauit nobis tiu frat quomodo. de fndttis. \.o. 
Si»nificauit nobis vir. it panit. et revdff. V. 38. 
Significauit nobis : et infra. Verum. de/ettt. ex oimn. V. 39. 
Signiftcauerunt nobisolim. de iudiciis. II. 1. 
Significauerunt ncbis : rt in/rrt. Cum cauffa. de tcfttbus. II. .0. 
Sitnificauerunt nobis capitulum. We enctft. II. 25. 
Si»nificatum eft nobis , quod cuidam. de prabend. III. 5. 
Significatum nobis. de reguter. 111. 31. 
S: 'miicarrte V. de refcript. I 3. 
Significante Aurelian. </e n#>e//. II. 28. 
Significante R. de pignorib. IU-*- 
Sienificante M. 9«/ wwtnwi. ncc*/. ^o#. IV. 15. 
SiSmticantibus M. </e «jj/ic rt poteft. iud. deleg. I. 29. 
S S ficantibus, T. et R. fratribus,noftro fuit apoitolatui declaratum, 
S quod,cum inter ipfos ex vna parte, ct V. ex altera fuper qua- 
dam terra coram iudicibus delcgatis trafti. dthlnBt ot Lu II. 3. 
Si<mificantibus T. et R. frarribus.noftro fuit apoftolatui declaratum, 
ouod cum inter tpfos ex vna parte,et V. «x altera,fupcr quadam 
tcrra corain iudicibus delegatis qusftio. de «pp* u - "■ 2 8« 
Significantibus canonicis. </e «ok/ o/>e». nnnciat. V. Jf . 
Sigoificantibus V. & jwrjnf. »*fr. V. 55. 
Si hcrcdes. de teftamjtt. III. 26. 
Si inftrumenta. rfe //<ie inftrnm. II. 22.- 
Si intcr virum. de fponf. IV. L, 
Si iuftus. Ae appdl. II. 28. 
Si lcgitimus. de accnfi \. t 
ci lasferit. <fe iniur. V. 36. 
ci perfodiens. de lomicai. V. 12. 
ci pTinccps. de rer. permut. III. W. 
|i pro debilitate. rfe «#c. «t f»ofe/f«t. «i. /W«. I. f£ 
<ii , proponente. de rejcript. I. 3. 
'ci qua mulier. </e <b'«ort. IV. 19. 
5 qua pcr adoptionem. de cognation. Itgat. IV. 12. 
«i quando aliqua. de refcript. I. *. 
5i quando clerici. </e <#c. rt ^ote/f. «rf.rfefei;. I. 29- 
oi quem. <fe /e«t. excomm. V. 39; 
?i qui clericorum. de dcr*. cowmfflt. III. 3- 
ci qui teftium. We teftibut. II. 20. 
ci quis veneriu «e iMtor*. «t •***&«*. 1, 35- 
ci quis dericus. de foro lompet. II. 2. 
o quis contra clericum. eod. ttt. 

S quis rei litigiofe. de ccnfnmat vul. vdtnut II. 3 #. 
Ji quis ex clencis. de vit. ct honeft.ckr. III. I. 
§ nuis presbvterorum. iere*. ecdej . ahat. vel non. III. 13. 
ci quis fane. * *e«/. ^'»f- J^ 2 ^ 
ci quis ante annos. <ie regular. 111» ^i. 
ct quis puerum. de bapttjm. III. 42. 
|! quis presbytcr ordinatus. rfe /.mMt. ? /c« fc^t*. III. 43. 
ci quis clam. de clanL dejponf. IV. 3. . 
£ n,u< vxore ^ieeo, «»i rf««f «* «««* IV - 7- 
§ ^s cum «iaftri.^ «, ? «i« f . cenfangn. IV. ,3. 
liqlisepifcopusabillis.We^ \.i. 
|i quis ordinauerit. ^ Simom* V. $. 
ci quis cpifcopus heredes de b«rt. V 7. 
!i quis per induitriam. ^e homtcui V. 12. 
c Suis propter neceftitatem. **f^J- «• 
c Tuis in aliquo. ^e c/er. percitf V. 2J. 
S q q u1 9 epifcopus,P«sbyter. I*. «M. V.l* 
ii quis presbyter aut alms. eo/l. ttf. 
£ quis LptiLuerit. «> c/er. non ordtn. V. 28^ 
|i 5uis presbyter neghgens. de p«rj. canon. V . 34- 

£S£fe»<. V.36. 

Jiqu0^ dam -^ /c/ ^ J ' 3 ' 

ci nxati. <<e ininriis. V. 30. 

| Sdos. deoffc.iud.orAtn. I. 31. 

S fcripturavn. ^ jfrfe «^r«»«. 11. 22. 

S i feduxcrit. rfe «^/t. V. 10. 

Sivenditori. Wemt.etWrt. IH.17. 

Si vere. de ftvt. excomm. V. 39- 

S vero ahquis quemquam. <ie ;«r««r II 24. 

| ve o ordinatio. i* iure patronat. 111 38- 

? varo ahcuius. de finu «ccmm. V. 39- 



Si vero aliquis in clericum. eod. tit. 

Si vir vel mulier. de cognat. fpirit, IV, n. 

Si vir fciens. de adnlt. V. 16. 

Solita;. <*"e maiorit. et obcd. I. 33. 

Sollicite. </.• reftitut. fpoliat. II. 13. 

Sollicitudinem. rfe ^c//, II. 28- 

Sopita;. d^ ctnjibns. ill. 39. 

Sponfam. dt Jponfal. IV. 1. 

Statuimus prseterea. de fuppl. neglig. pral. I. 10. 

Statuimus , vt prcsbyteri. de maioritat. et obedient. I. 33, 

Statuimus , vt,ft fuper. de trantaet. I. 36. 

Statuimus nouitios. rfe regular. III. 31. 

Sratuimus v vt in cunilis. de cuftod. eucharift. III. 44. 

Statuimus, vt,ft quis. de maledkis. V, 26. 

Studuifti. de ojfi:. legati. 1. 30. 

Sua nobis : tt infra. Nos igitur. <fe offic. vicarii, I. 28- 

Sua nobis R. tutor. <t\; n^/»ei/. 11. 28. 

Sua nobis patriarcha. de confirmat. vt. vel inmt. II. JOv 

Suam ad nos. de pcenis. V. 37. 

Suam nobis. de Simonia. V. 3. 

Subdiaconos. de ttmponb. ordinat. I. II. 

Suborta. de fentent. et re iudic. 11. 27. 

Suftraganeis. de eieft. I. 6. 

Suggeitum eft auribus. de apptlL II. 28. 

Sug^eftum elt ex parte. de dechnis. 111. 30. 

Suggeltum cft, quod, cum. de inre patronat. III. 3$. 

Super inordinata. d. prabend. 111. 5. 

Super illa. d. Jecund. nupt. IV. 21. 

Super litteris. de refript. I. 3. 

Super quaeitionum. </e ojjic.et poteft.iud.dekg. 1,29 

Super quodam. d: ftatu monacl). III. 3?. 

Super quibufdam. </e verbor. Jignif. V . 40. 

Super fpoliatione. d< ordin. cognit. II. 10. 

Super fpecula: et infra. 1. ontra rcligiofas. ne ckr. vel mon«eh. III. jo. 

Super fpecula: et tnfrs, Volumus. r/e magiftris. V. 5. 

Super lpecula : et infra. Sane. </e priuikg. V. 33. 

Super eo vero , quod quxrere. 4e elett. I. 6. 

Super eo , quod tua fratcrnitas de digamis. it bigamis. I. 21. 

Super ee vero , quod fubiungere. d<t ojjic. et poteft. ind. dekg. I. 39. 

Super eo, quod qua:fiuifti , vtrum dc ecclefiaftico. de transacl. I.36. 

Super e^ quod aducrfarius. de his , quae vi metvfue caujf. I.40. 

Supereo, quod quaeftuiiti, vtrum teftes. de ttjttbus. II. 20. 

Supcr eo^ quod a nobis tua deuotio. eod. tit. 

Super eo : et infra. Confult. t. t. refpond. di teftibus cogtni. II. f i- 5 

Supet eo, quod foiiicitudo. di appell. II. 28. 

Super eo : et infra. Sacri. tod. tit. 

Supcr eo vcro, quod -afferis. Ae cohal. ckr. et mul. III. 2. 

Super co vero, quod apud vos. de parochiis. 111. 29. 

Supcr eo , quod qu!cfitum fuit de clericis. ie regular. III. 31. 

Super eo , quod fraternitas tua nos confulcre. dc cenfibnt, III. 39. 

Supeveovero, quod poftulafti. de coni. appof IV. y. 

Super eo, quod a nobis tua fraternitas. de cogn.fpirit. IV. ii; 

Super eo , quod poftulas. d: eo, qui cogn. covjangu. IV. 13. 

Super co, quod iuuencm. i< confangu. et afjinit. IV. 14. 

Super eo vero: et infra. Statuimus. de raptorib. V. 17. 

Super eo vero : et ivfra. Refpondemus. de vfuris. V. 19. 

Super eo , quod fententiam. de crim. falfi. V. 20. 

Super eo vcro , quod confilium. de fent. excomm. V. 39. 

Super eo , quod monachi. eod. tit. 

Super iris : et infra. Ceterum. de teftib. cogend. II. 21. 

Super his , de quibus nos confulere voluiftis, inquilitioni. de accnfat. 

V. 1. 
Super his , de quibus nos confulere voluiftis : ef infra. Clericys. de 

pcenis. V. 37. 
Super hoc, quod fcifcitaris. deremnciat. I. 9. 
Super hoc , quod qua;ftuifti. de eo , qui duxit in matrim. IV. 7. 
Sufcepimus. Ue homicii. V. 12. 
Sufccptis. de cauff. poffcjf. et propritt. II. 12. 
Sufcitata. de in integr. reftit. 1. 41. 
Sufpicionis. de offic. et poieftat. iuA. iekg. I. 29. 

T. 

■*■ am litteris. de teftihis. II. 20. 
Tanta eft vis matrimonii. qui fil. Jint lcgit. IV. 17. 
Tanta cft labes. de Sinunia. V. 3. 
Tanta eft clauis. de ex^eff. praclat. V. 31. 
Te nobis. de cler. peregr. i. 22. 
Tcnor. Ue fentent. et re iuiic. 11. 27. 
Te referente. dr celebr. miff. III. 41. 
Tertio loco fuit a nobis. de probat. II, iy. 



Terti» 



Index capitulorum Dccretalium Greg-orii IX. 



XL 



il 



Tertio !oco quxftiiMiis. de frafuwt. 

Teitimonium. de tejhbus. li. 20. 

Theodoiius. d' ftatu monach. IH.35. 

Thomas. de corp. vitiat. I. 20. 

Translato. de confttt. I. 2. 

Transmillam. de clett. I. 6. 

Tranfmiffx «d nos. de iure patronat. III. 38. 

TranfmuTffi nobis tuae litterx demonftrarunt. de e», ?«/ fof«. confavgu. 

IV. 13- 

Tranfmiftx nobis tuas littera: continebant. jw/ )?/. Jmt hgit, tV. 17. 

Tranfmiflse nobis littera. de verbor. Jignif. V. 40. 

Treugas. <fe treK£. er prtce. I. 34. 

Tua: er infra. Porro. de deimis III. 30. 

Tua fraternitas : et /m/jyi. Inquifir. de confecr. ecclef III. 40. 

Tua fraternitas nos conf. de fpovf duov. IV. 4. 

Tua fratermtas requifiuit. de adult. V. 16. 

Tua nos duxit fraternitas confulcndos, quid fit agendum. decler.peregr. 

I. 22. 
Tua nos duxit fraternitas confulendos, cui ftandum. de inrchir. II. 24. 
Tua nos duxit fvaternitas confulendos , quid tibi. eo J .tit. 
Tua nos duxit fraternitas confulendos , fi de clericis. de cohabit. cler. 

et mnl. III. 2. 
Tua nes duxit fr. confulendos : et infra. De facerdote. de ckr, agrot. 

III. 6. 
Tua nos duxit: er infra. Praeterca. de ecclef adifi III. 48. 
Tua nos duxit fraternitas confulendos : er infra. Confequcnter. de 

fponf IV. I. 
Tua nos requifiuit. de defponf impub. IV. 2. 

Tuanos duxit difcretio confulendos , an natus. de cognat. fpirit IV. II. 
Tua nos duxit fraternitas confulendos, vtrum illorum. de conjangu. et 

affinit. IV. 14. 
Tua nos duxic difcretio confulendos : et infra. Deuotioni. de St?no- 

nia. V. 3. 
Tua nos duxit fraternitas confulendos : et infra. Qunefmifti. de homi- 

cid. V. 12. 
Tua nos duxit frat. confulendos , quid fit de vfurariorum. de vfnris. 

V. 19. 

Tua nos duxit fraternitas confulendos : et infira. Fratermrati. de fen- 

tent. excomnt. V. 39. 
Tua nobis fraternitas intimauit , quod nonnulli. de teftam. 
Tua nobis fraternitas intimauit, quod quidam. de dechnis. 
Tuanobis fraternitas intimauit, quod,cum. de verb. Jignif. 
Tua nuper. de his , qua Jiunt a pral. III. 10. 
Tuam in Domino. de at. et qualit. I. 14. 
Tuam non credim-us. de ord. cognit. II. IO. 
Tuarum. dc priuihg. V. 33. 

Tuas dudum : et infra. de confuctudine. de fponfa dnor. IV. 4. 
Tuas dudum recepimus. de vfuris. V. 19. 
Tuae difcretionis. de pamis. V. 37. 

Tuae fraternitatis : et infira. Vtrum. de chr. pcregr. I. 22. 
Tux fraternitatisdeuotio:ctiw/r<i. C011fultarioni.fr Ht.non conteft.il. 6. 
Tuse fraternitatis difcretio. de cLr. non rejid. III. 4. 
Tuae fraternitatis deuotio : er ivfira. Cum fepe. de prabend. III. $. 
Tux fraternitatis dcuotio poftulauit. de eo , qui cognon. IV. 13. 
Tuae frat. et infira. Confult. de procurat. I. 38. 
Tua; fraternitati : ef infira Poftulafti. de Jponfal. IV. I. 
Tus fratcrnitati : et infira. Super fecundo. de apoftat. V. 9. 
Tux litterae. de cler. perfalt. prom. V. 29. 
Tuae nobis. de defponf. impitb. IV. 2. 
Tuis quxftionibus : er infra. Monachi. de teftibus. II. 20. 
Tuis quasftionibus refpondemus. de prabend, III. $. 
Tum ex litteris. dt in integr. reftit. I. 41. 



V acante. de prabend. III. $. 

Vbi non eft. de defponf impub. IV. 2. 

Vel non eft compos. de temporib. ordin. I. H. 

Venerabilis frater, nofter archiepifcopus Rauenn. propofuit coram no- 

bis. de iudi iis. II. I. 
Venerabilis frater nofter : er infra. Volentes. de dolo et contum. II. 14. 
Venerabilis frater nofter, archiepifcopus Rauennatenf. propofuit, quod 

ciues. de teftibus cogend. II. 21. 
Venerabilis frater N. de confirm. vtil. vcl inut. II. 30. 
Venerabilis frater nofter Portuen. dc prabcnd. III. 5. 
Venerabili fr. noftro, archiepifcopo Cufentin. de offic. ct poteft. hid. if 

hg. I. 29. 
Venerabili fratri noftro, epifcopo. de teftibus. II. so. 
Venerabili fratri noftro, Cenemanen. epifcopo, accepimus. de cenfibus. 

III- 39- 
Venerabili fratri noftro , Cenomanen. epifeepo , et procuratori. dt ftn- 

ttnt. excemtn. V. 39. 



III. 26. 
III. 30. 
V. 40. 



Venerabili fr. n. (Jolubrien. de verb ftgttif. V. 40. 

Vencrabilem : et infra. Inter cetera. de el.ct. I. S. 

Vencrabilem fratrern. de except. II. 25. 

Veniens ad fcdem apoftolicatn I. fubdiaconus. He renunciat. I. f. 

Veniens ad prxfentiam noftram R. clciicus. dt fil prctbyt. I. 17. 

Veniens ad apoft. fedis clementiam. dt transait. I. 36. 

Veniens ad ,ics L. presbvter. de tcftibus. II. 20. 

Veniens ad aportolicam fedem C. archid. cod. tit. 

Veniens ad prxfentiam noftram A. nobis.We iureiur. 11.24. 

Veniens ad prxfcntiam noftram abbas. de prafript. II. 26. 

Veniens ad apoft. fed. G. mulier. de regnhr. III. 31. 

Veniens ad praeientiam noftrain L. nobis intimauit- dc connerf. conut- 

. g«t. III. 32. 
Veniens ad apolt. fed. I. lator. de presbvt. non baptiz. III. 43. 
Vcniens ad apoft. fcd. Mariota. de fponf. IV. 1. 
Vcniens ad nos Gu. fua. cod. tit. 

Veniens ad pr,efcntiam noftramM. Eremita. qui clcr. vel voucnt. IV. 6. 
\ eniens ad prxfentiam noftram G. laicus. de eo , qui dnxit in nuitrim. 

IV. 7. 
Veniens ad apoftolicam fcdem C. Anglicus. de cognat fpirit. \\\ 11. 
Veniens ad nos prxfentium lator. de eo, qui cognou. confangu. IV. 13. 
Veniens ad apoftolicam fedem E. laicus. eod. tit. 
Veniens ad fed. apoftolic. A. Pragenf. de accnfat. V. I. 
Veniens ad nos F. presbyter. de Simonia. V. 3. 
Veniens ad nos M. mulier. de his , qui fil. occid. V. IO. 
Veniens ad nosP. nobis.r/c eo , qui furtiue. V.30. 
Veniens ad fed. apoft. I. lator. de fentent. cxcomm. V. $f. 
Venientis. de voto. III. 34. 
Venientes. de iureiur. II. 24. 
Vergentis. de haret. V. 7. 
Veritatis elt verbum. de doio et contum. II. 14. 
Veritatis amica. de iureiur. II. 24. 
Verum, quoniam. de foro compeient. II. t. 
Verum in ea. de iureiur. 11. 24. 
Verum poft. de conuerf. coningat. III. 32. 
Verum, cum. de condit appo/it. IV. 5. 
Veftra duxir. de cohabit.chr et mul. III. 2. 
Veftra nobis. de locai. et condufl. l\\. ig. 
Videtur nobis.^a/ matrim. accuf pojf, IV. ij. 
Vidua. de regular. III. m 
Vigilanti. de prafript. H. 26. 
Vir , qui a ftipite. de confangn. et affinit. IV. 14. 
Vir autem. de Jecund. nnpt. IV. 21. 
Vltra tertiam. de teftib. II. 20. 
Vna fententia. de appell. H. 28. 
Vniucrfiratis. dejentent. cxcomm. V. 39. 
Vno dclegatoruin. de offic. et poteft. iud. dele^. I. 29, 
Volcns. de pnrijic. pojt part. III. 47. 
Volentes. de ojjic legati. I. 30. 
Vt abbates. dc atat. et qualit. 1. 14. 
Vt archipresbyter. de offic. archipresb. I. 24. 
Vt archidiaconus.^/e offic. archidiac, I. 23. 
Vt clerici'. de regular. III. m. 
Vt clericorum. de vit. et hon ft. cler. III. 1. 
Vt commutationes. de rer permut. III. 19. 
Vt confultationi. de chr. coningat. III. 3. 
Vt debitus. de appell. II. 28. 
Vt bigami. de bigamis. I. 21. 
Vt dominicis. de paroch. III. 29. 
Vt fams. de fentent. excomm. V. 39. 
Vt filii presby terorum. de fil. prcsbyt. 1. 17. 
Vt in domibus. de immunit. ecclef. III. 49. 
Vt iuxta. de offic. iud. ord. I. 31. 
Vt laici. de vit. et honeftat. chr. III. 1. 
Vt menfura. de emt. et vtnd. III. 17. * . 
Vt noftrum:et infra. Nec fuit.r/e offic. archidiac, I. 23. 
Vt noftrum prodeat de vultuDei iudicium : tt infia. hulicibus. de 

appsU. II. 28. 
Vt noftrum prodeat de vultu Dci iudicium : et infra. Prxterea. vt tt- 

chf bcnef Jine deminut. def. III. 12. 
Vr nullus. de prabend. III. 5, 
Vt prxteritae. de ehtt. I. 6. 
Vt primicerius. de offic. primicerii, I. 2$. 
Vt priuilegia. de priuihg. V. 33. 
Vt quifque. de vit. ct honeft. chr. III. j. 
Vtrum autem. dc cogn. fpirit. IV. n. 
Vt fciat. de offic. Jacrifta. I. 26. 
Vt finguls. de offic. archiprtsb. I. 24. 
Vt fuper aliqua. de reb. ecchf. alien. vtl non. III. 13. 
Vt vnufquifque. ie pecul. chr. III. 25. 
Vxoratus. dc cenuerf. coningat. III. 32. 

S INDEX 



Index titulorum et capitulorum libri fexti Decretalium. 



I N D E X 

TITVLORVM ET CAPITVLORVM 

LIBRI SEXTI DECRETALIVM. 



TABVLA TITVLORVM QVINQVE Ll- 

BRORVM SEXTI DECRETALIVM SECVN- 
DVM ORDINEM ALPHABETI. 

A. 

•e J\ ccufationibus , inquifitionibus et denunciationibus, likr. V. 
■*•■*■ tit. 1. 



Aetate et qualitate et ordine prafkiendorum. 
Appellationibus. 11. 15. 
Arbitris. 1. 22. 



I. 10. 



B 



lgamis. 



I. 12. 



B. 



C. 



^apellis monachorum. III. 18. 

Cenfibus , exaftionibus et procurationibus, III. 20. 

Clericis coniugatis. 1 II. 2. 

Clericis non refidentibus. 111. 3. 

Clerico segrotante vel debilitato. III, J. 

Cognatione fpirituali. IV. 3. 

Conceflione prsebendae et ecclefix vacantis. III. 7, 

ConfefTis. II. 9. 

Confecratione ecclefiat vel altaris. III. 21. 

Confuetudine. I. 4. 

Conftitutionibus. I. 2. 

D. 

■a^ecimis, primitiis et oblationibus. III. lj; 
Defponfatione impuberum. IV. 2. 
Dolo et contumacia. II. 6. 

E. 

-t-«lec"tione et ele&i poteftate. I. 6. 

Eo , qui mittitur in pofleftionem caufla rei feruand*. II. 7. 

Exceptionibus. II. 12. 

Exceflibus prslaterum et fubditorum. V. 6. 

F. 

■* iliis presbyterorum et aliis, illegitime nati«. I. u. 
Foro competenti. II. t. 



H a 



M 



l atreticis. 
Homicidio. 



V. a. 
V. 4- 



*is, qua vi metufue caufla fiunt. I. 20. 

Immunitate ecclefiarum , ccemeteriorum et aliorum lecorum religio^ 

forum. III. 23. 
Iniuriis et damno dato. V. 8- 
Inflitutionibus. 111. 6. 
hidiciis. II. I. 
luramento calumnis. II. 4. 
lureiurando. II. 11. 
Iure patrenatus. 111. 19. 



'itis conteftatione. II. 3. 



M 



I 



M. 



aioriute et obedientia. I. 17. 



N. 

*^*t clcrici vel monachi faecularibus negotiis fe immifceant. 
Ne, fede vacante, aliquid innouetur. 111. %. 



Iil. 24. 



O f 



O. 



'fficio vicarii. I. 13. 
Officio et poteftate iudicis dclegati. I. 14. 
Ofiicio legati. 1. 15. 
Officio ordinarii. I. 1$. 



Jt aais. I. 18. 
Pcenis. V. 9. 
Pcenitentiis et remifEenibus. 
Poftulatione prcelatorum. I. 
Prsbendis et dignitatibus. 
Prasfcriptionibus. II. 13. 
Priuilegiis. V. 7. 
Procuratoribus. I, 19. 



P. 



V. 10. 
5- 
III. 4- 



R 



ebus ecclefias non alienandis. III. 9. 
Regularibus et tranfeuntibus ad religionem. III, 14. 
Regulis iuris. V. vlt. 
Refigiofis domibus. III. 17. 
Reliquiis et veneratione fan&orum. 111, 22. 
Renunciatione. I. 7. 
Rerum permutatione. III. 10. 
Refcriptis. I. 3. 
Reftitutione fpoliatorum. II, K, 
Rcftitutione in integrum. I. 21. 



•^chifmaticis. V. 3. 

Senrenria et re iudicata. II. 14. 

Sententia excommunicationis. V. II. 

Sepultuvis. 111. 12. 

Sponfalibus et matrimoniis. IV. I. 

Statu regularium. III. 16. 

Summa Trinitate et fide catholica. I. I. 

Supplenda negligentia praelatorum. I. 8- 

T. 

T 

■*• emporibus ordinationum. 1. 9. 
Teftamentis et vltimis voluntatibus. III. II. 
Teftibus et atteftationibus. II. 10. 



* erborum Cgnificatione. V. 12. 
Vita et honeftate clericorum. III. I. 
Voto et voti redemtione. III. 15. 
Vfuris. V. 5- 
Vt, lite pendente, nihil innouctur. II. 8. 



TABVLA OMNIVM CAPITVLORVM 

SEXTI DECRETALIVM SECVNDVM OR- 
DINEM ALPHABETI. 

A. 

■**-b arbitris. de tffic. et poufi. iud. dckf. I. 14. 
Abbat». defentent. et rt indic. II. 14. 

Abbates 



Index omnium capitulorum SextiDecretalium etc* 



Abbates. de priuileg. V. 7. 

Ab eo , qui appellat. de appett. II, i</. 

Ab eo , qui contra. de elect. I. 6. 

Abfolucionis. de iis, aua vi metufue cauff. I, 20. 

Accufatus. de haret. V. 2. 

A collatione. de appeU. II. if. 

Adlor , qui. de M. et eont. II. 6. 

Ad apoftolicas. </e fentent. et re iud, II, 14, 

Ad decimas. de reftit. fpol. II. j. 

Ad fuccidendos. de fchifin. V. 3. 

Alma mater. de fentent. excomm, V. II. 

Altercationi?. de bigam, I. 12. 

Animavum. <fe fepult. III. 12. 

Appeliatio. </e «/>/>e//. II. if. 

Auaritia:. de ektt, I. 6. 

Aucloritate Martini. de concejf.prabeni, III, g, 

Au&oritatc fedis. dt priitileg. V. 7. 



B 



B. 



cnencium. dt rtgnlar. III. 14. 



c. 

v-Merici, qui clericalis. de *it. et hontjt. cltr, III. 1, 

Clerici , qui cum, dt cler. coniugat. III. 4. 

Clericis. de immnnit. tcclef. III. 22, 

Collatio. de offtc. legat. I. ij. 

Cominiira. </e eJe<8f. I. 6. 

Concertationi. de appttt, II. !$■« 

Cunftitutio. </« e/c#. I. 6. 

Conftitutionem Innocentianam. de regnJar. III. 14. 

Conltitucionem fclicis recordationis Innocentii. de 

V. 11. 
Conftitutionem felicis recordationis Gregorii. de vtrb, 
Confuetudinem, quam. ie confuet, 1. 4. 
Confuetudinem , quat. de cler. non reftd. III. 3, 
Contingir. de iureiur. II. n. 
Contra. de haret. V. 2. 
Cordi nobis. de appett. II. i</. 
Cui de non de prabend, III. 4. 
Cum (iugula. eod, tit. 
Cum in ecclefiis. tod. tit. 
Cum de; diucrlis. cie priuileg. V. 7. 
Cum perfonse, tod. tit. 
Cum irj multis. de refcript. I. 3, 
Cum aliquibus. evd. tit. 
Cum aeterni. de fmtent. et re iuixc. II. 14. 
Cum ab vno. eod. tit. 
Cum quis, cuius. dt fepnlt, III. 12. 
Cum quis abl.que. de faitent, txcomm. V. n, 
Cum medicimalis. eod. tit. 
Cum nullus. de temptr. ordinat. I. 9. 
Cum appellationibus. de appell. II, iy, 
Cuin in tua. de confnet. I, 4, 
Cum non deceat. de </e<5f. I. 6. 
Cum ex eo , quod felicis. toi. tit, 
Cum ex eo, quod prsdicatores. dt excejf,pralat. V. <?, 
Cum expediat. de tleft. I. 6. 
Cum quidam. de txcept. II. 1«, 
Cum C. laicus. <fe foro comptt. II. 2. 
Cum contumacia. dt hartt. V. 2. 
Cum fecundum leges. eod. tit, 
Cum in pofitionibus. dtiurtiur. II. n. 
Cum in generali. dt ejfic. vicarii. I. 13. 
Cum plures. dt offic. et pouft. ind.ddtg. I.14, 
Cum de beneficio. dt prabtnd. III. 4. 
Cum in illis. eod. tit. 
Cum in ecclefia. eod. tit, 
Cum epifcopus. de tjftc. ordin, 1. 16. 
Cupientes. dt eltft. I. 6. 



Jenttnt. txcomm. 
fignif. V. 12. 



D 



D. 



ecet domum. dt immunit. teclef III. 3), 
Decernimus. de fenttnt. excomm. V. 11. 
Decreuit. de haret. V. 2. 
Degradatio. dt psnis. V, 9, 
Delibeiatione. de effic. legat. I. i</. 
Dereltanda. de concejf. prabtnj. III. g. 
Dileito. de fentent. excomm. V. II. 
Diicretioni. de dtcimis. III. 15. 



Difpendia. de refcript. I. 2. 

Difpendiis, i>t , lit. pend, nih. iunou. II. g. 

Duduin venerabili. de prabevd. III. 4. 

Dudum : et tnfra. Dittus. de reb. eccJef. non alitn. III «, 

Duobus. <Je refcript. 1. 3. 

E. 

L-«cclefia , qtix. de rtftit. in integr. I. t r, 

Ecclefise cathcdiali. de fuppl.neglig.pralnt. I.g. 

Ei , cui. de prabmd. III. 4. 

Eos, qui clericos. de tempor. oriinat. I, 9, 

Eos,qui temporalc. de immunit.ecdef III,' 13. 

Eos,qui a fententia. de ftnttnt. excomtti. ' V. it, 

Epifcopali. de maior, et obedient. I. 17. 

Epifcopus. ne cler.vel mtmch. III. 24, 

Epifcopum. de prafcript. II. 13. 

Epifcoporuin. de priuikg. V. 7. 

Etfi capitulum. We />i/?/f. III, g. 

Etfi pignorationes. rfe iniuriis. V. g. 

Etfi fencentia. de fentent. et re iudic. II. j^, 

Eum , cui. de prabend. III. 4. 

Eum, qui a tua. rfe io/o et contuta. II. ff, 

Eum, qui fuper. de eo , </«:' »«:<?. in pojjijf' \\ » 

Eum, qui beneficium. de prabend. III. 4. ' 

Exccptionis. <fc //t. conteft. II. 2. 

Ex co , quod. de elecl. I. g. 

Exfequutor. <ie concejf. prabend. III. g. 

Exigit. <ie cenfibus. III. 20. 

Exiit. de verbor. fignif. V. ij. 

Ex fponfalibus. <ie fponfal. IV. 1. 



Feli 



7. 



licis recordationis Gregorius. rfe «»/?*«/ 
Fehcis recordationisHonorii. dt pcenis V* 
Eideh. defumma Trinit. et fidt cath I r ' 
Filii. de hartt. V. a . 
Frequens. </e >c/?/t«f. ^o/Zaf. tj. . 
Fundamenta. rfe e/e<7. I. $ x 



III. ao. 



G, 



a 



'enerali. it ehtt. I. g. 
Gloriofus. r/e rc/i'<j». ct re«er<if. fancl. III £c 
Grandi. </e fuppl. neglig. pralat. 1. «. 
Gratia, de refaipt. 1. 3. 



H. 



H 

"ac conftitutione. </e oftlc.et poteft.iud. delet. I.14 
Hi , qui. de prabend. III. 4. 5 *' 

Hoc confultiffimo. de rebus tcclef. non alien. III. 9, 

I 

*n appellationis. rfe iuram. talumn, II, 4 

Indemnitatibus. <fe e/ec?. I. fi. 

Indulgentia. de panis. V. 9. 

ln eleitionibus. </e elctt. 1. ^, 

In fidei. de haret. V. %. 

Inquititores. eod. tit.' 

Ipfo iure. <fe refcript. I. }. 

Is , cui procuratio. de ehtt. I. 6, 

iV «i ? apo ' tolica - We °^f « P^. M. dtltg. 1. 14. 

ls, cui conceditur. <fe prab, III. 4, 

Is, cui eft. <ie/ent. excomm. V. ir. ' 

Is, qui contra. de elefl. I, ^. 

Is, qii defedtum. deftl. presbyt. \, n 

Js, qui a procuratore. de procurat' ]' .« 

Js , qui , habens. <Ze /e^«/f. m. la ' 7 ' 

1« , qui monafterium. de regular. i\\ ,, 

Is , qui mandar. de homicid V 4 

Js, qui in ecclefia. Je/«if«if. excomm. V 11 

Iudex ie oiJ,e. et poteft. iud. deteg. \ Z' "' 

luris. it iHdiciis. II. i^ s * *'• 



L. 



" i - y egato$. <?e oj^-. /c^f». j. j# 
Legitima. de appdl. |J. 15. 
Licet Romanus. </e cow///r. J, 3 
Lictt canon. de eltS. 1. 6. 
K 3 



ElClt 



LH 



Index omnium capitulorum Sexti Decretalium 



i.i 3 . 



Licet jn officialem. de offic. vicarii. 

Licet is. de procurat. 1. 19. 

Licet mulieres. de iureiur. II. n. 

Licet ab interloquutoria. de appell. II. i</. 

Licet ecclefiarum. deprabend. III. 4. 

Licet epifcopus. eed. tit. 

Licet in tua. de rer.ptrmut. III. 10. 

Licet pater. de ftpnlt. 111. 12. 

Licet vobis. de priuileg. V. 7. 

Licet excominunicationis. defent. excomn. V. u. 



M 



M. 



l andatum. de prabend. II l. 4. 
Mandato. eod. tit. 
Mediatores. de teftib. II. 10. 
Muliercs. de mditns, II. 1. 

N N " 

x ^ e aliqui dubitationem. «fe /'rfref. V. 

Ne aliqui de indultis. rf: priui/eg. V. 7. 

Ne captands. rfe concejff: prabend. III. {$. 

Nedum. <2e cognat. fpirit. IV. 5. 

Ncmo. de eleil. 1. 6. 

Non eft. de confuet. I. 4. 

Non indifcrete. de procurat. I. 19. 

Non poteft. rfe prabsnd. III. 4. 

Non putamus. r/e confutt. I. 4. 

Non folum innouata. ds appelt. II. 15. 

Non folum ; et infra. Licet. de regular. 

Nulli liccre. de elelt. \, 6. 

Nullam. de iuram. calumn. II. 4. 

Nullus epifcopus. de tempor. oidinat. I. 

Nullus rcligiofus. dt e-ltit. 1. 6. 



III. 14. 



O f 



"fficii. dc offic. legat. I. if. 
Ordinarii. <fe o$c. ortf»/*. 1. 16. 



O. 



* a£tum. <fe £*#». I, ig. 

Paftoralis. de cler. agrot. III. £. 

Per catechifmum. de coguat. Jpirit. IV. J\ 

Per exemtionem. de puuileg. V. 7. 

Fer hoc. dc harei. V. u. 

Permittimus. de atut. et qualit. I. IO. 

Perpetuo pvohibemus. de pojiul. pralat. I. 5". 

Perpetuo fan&ionis. de elecl. I. 6. 

Perpetuo declaramus. de cenfibus. III. 20- 

Periculofo. <ie ./?<«« reguLar. III. 16, 

Pia. /«Je fxc ^t. II. 12. 

Poftquam. de accufat. V. 1. 

Pralatis. <i hw.icid. V. 4. 

Praifenti declaramus editto, referuationes. dt offic. legati. 

Prefenri prohibemus. de offic. orditt. 1. 16. 

Praifenti declararmis edicto, ftatutum. de pvabend. III. 4. 

Prstfenti geacrali. dt fiutent. txcomm. V. IL 

Praefentium. de teftib. II. 10. 

Presbyteri. de capcH monach. 111. 18- 

Praitidentcs. dt haret. V. 2. 

Priuilegium. dt verb. fignif. V. 12. 

Procumor ad appellandum. dt elelt. I. 6» 

Procurator non aliter. de p.ocurat, 1. 19, 

Prohumani. de homicid. V. 4. 

Brouida. de tlett. L 6. 

O * 

X^ 31 " fit ecclefiis. /le e/ecT. I. 6. 

Qunmquam in cafu. eod. tit, I. 6. 

Quamquam pedagiorum. de tenfibns. 111. 20. 

Quamquam vfurarii. de vfuris % V. J. 

Quamuis is. rfe refcnpt. I. 3. 

Quamuis conftitutio. de ektt. 1. 6. 

Quamuis aiicui. de offic er poteft. iud. deleg. I. 14. 

Quamuis fuper ceflationibus. de offic. ordin. 1. 16. 

Quamuis padum. d, p ttis. I. 18- 

Quamuis procurator. de pvocurat. I. 19» 

Quamuis plenifiima. de prabtnd. III. 4 

Quamuis tibi. c>d. tit. 

Quamuis non plures. de cognat. fpirit. IV. 3. 

Quamuis ad reorum. dt panis, V. 9. 



L15. 



Qui ad agendum. dc pncurat. I. 19. 

Qin conrra certam. de eltct. I. 6. 

Qui generahter. de procurat. I. 19. 

Qui poft votum. de regular. \\\. 14. 

Quia pcr ambitiofam. de rtfcript. I. 3. 

Quia isepe contingit. de eltd, I. 6. 

Quia pontificali. /ie o^c. et j>ete/?. i*,i. ^Jeg. I. 14 

Qnia plerique. de offic. ord. I. 16. 

Qnia ex eo. de pattis. I. ig. 

Qtjia focpe dubitatur. de prabtnd. III. 4. 

Quia cundlis. rfe conceff. prabend. III. 8- 

Quia nonnulli. d« iinmmut. tcclef. III. 2}. 

Quia periculofum. defentent. excomm. V. II. 

Quicumque hsreticos. /f c haret. V. 2. 

QuiLiimque pre eo. d* fint m. excomm, V. II. 

Quod votum. rfe voto. III. 15. 

Qaodam. de orabend. III. 4. 

Quoniam epifcoporum. <<e haret. V. 2. 

Quoniam, vt intelleximus. de immunit. ecthf. 

Quoniam epifcopi. de priuileg, V. 7. 

Qtioniam aliqui. de renuut. I. 7. 

Quoniam elcttione. rfe e/e<?. I. 6. 

Quoniamex conftitutione. rfe cuntejf. prabend. 

Quoniam in baptifmo. de fentent. excomm. V. 11. 

Quorumdam. de dtit. I. 6. 



III. 23. 



III. 8. 



E 



R. 



eligiofus. de teftam, III. 11. 
Religiofo. de fentent. txcomm. V. II. 
Religiofi. d^fepult. III. 12. 
Religionum. de relig. domtb. II!. 17. 
Romana ecclefia : et infra. Edicl:um vero. dt fuppl. neglig. pralat, I. 8. 

Cum Remen. de offic. vicarii. I. 13. 

Prohibemus. de ojfic. ord. I. 16. 
Nec appellationis. de foro conipit. 

In appellationis. de tcftib. II. 10. 

Cum fuffraganeofum. de appell, II. 

Statuimus dt ccnfibus. III. 20. 

Licet. d: poenis. V. 9. 

Quaeftoribus. de patntt. et remijf. 



Romana ecclefia 
Romana ecclefia 
Romana ecclefia 
Romana ecclefia 
Romana ecclefia 
Romana ecclefia 
Romana ecclefia : et infra, 
Romana ec.lefia : et infra. 
Romana ecclefia ; et tnfra. 



tt infra. 
et iufra. 
et infra. 
et mfra. 
et infra. 
et infra. 



II. 2. 



15. 



V. 10. 



Ceteruin. dtjenttnt, txtou.rtL V.u. 



*-?xcuhre;. de fotv amptt. II. 2. 

S«epe contingit. de tempor. ordinat. I. 9. 

Sciant cuniti. dt eltcl. I. 6. 

Si abbatem. eo^. tit. 

Si ad folum. dt rtgular. \\l. 14. 

Si a iudice. de apptil. II. 15. 

Si apoftolLa. de prabtnA. III. 4. 

Si apoftolicae. <od. ttt. 

Si afede. m>d tit. 

Si a fubdelegato. de offic. et poteft iud. ddeg. 1. 14, 

Si aduerfus. de >efttt. m integr. I, 21. 

Si annum. <i? indicits. 11. 1. 

Si ad epifcopum. ne, /<•«. vac .aliquid inn, III. 8. 

Si beneficia dt prttktiUk LI. 4. 

Si clericus. eod. tit. 

Si clericos. de Jtnttnt, excomm. V. II. 

Si ciuitas. eod. tit. 

Si capitulo. de concejf. prabend. III. 8- 

Si compromiflarius. dt clect. I. 6. 

Si confirmationem. eod tit. 

Si contra vnum. de offi*.. etpottft. iud, dtleg, I. r4 

Si canonici. de offit. ord. 1. 16. 

Si cui eligendi. dt tleft. I. 6. 

Si cui nuila. de prabtnd. 111. 4, 

Sicut, cum. di tlett. 1. 6. 

Sicut nobis. dt verbor.fignif. V. 12. 

Si duo proairatores. de ptoturat. I. 19; 

Si duo ex tribus. d. tffic. et poteft. iud. deleg. 1. 14. 

Si de calumnia. de iurament. talumn. 11. 4. 

Si delegatus. de offic et pottft. iid. deleg. 1. 14. 

Si ecclcfiam. di 10nf.tr. etcUfi 111. 21. 

Si cpifcopus a paganis. dt fujpl. neglig. pralat, 1. 8. 

Si epif opus fuam dicecefin. de vffic. ordin. I.ich 

Si epifcopus, cui. dep<abend. 111. 4. 

3i epifcopus fuo. de pcenit. et retnijf. V. IO. 

Si eo tempore, quo tibi de rcfcript. I. 3. 

Si ea tempore, quo prouifionem. de tleci. 1.6. 



Si 



Index titulorum et capitulorum Clement. 



LUI 



Si eleitio. tnd. tit. 

Si ex tribus. dt aybitris. I. 22. 

Si eum. de prabtnd. III. 4. 

Si fortc. de tkff. I. 6. 

Si gratiofe. de refript. I. 3. 

Si ni contra. vt tit. pend. nih. inn 11. 8- 

Si iudex. de fentent. excomm. V. II. 

S> infantes. de defponf. impub. IV. 2, 

Si is, cum quo. de fil. presbyt. 1. 11. 

S» is, cui caufTa de offic. et poteft, iud. deleg. \. 14, 

Si is, cui de canonicatu. de prabend. 111, 4. 

Si is, cui contra. de accufat. V. 1. 

Si is, ad quem. dt injiit. 111. 6. 

Si laicus, de iure patronat. 111 19, 

Si motu. de prabevd. 111. 4. 

Si oblato. de Ut. conteft. 11. 3. 

Si papa. de prinileg. V. 7. 

Si pater. de teftameut. 111. 11. 

Si polt prsftitum. de confeffis. II. 9. 

Si gropter. de refcript. 1. 3. 

Si pro te. e»d. ttt. 

Si pro clericis. de p-.abend. 111. 4. 

Si,poftquam canonicatum. eod. tit. 

Si, poftquam ab eledtione. de eleit, I. f , 

Si pluribus. de prabend. 111. 4. 

Si pauper. eod. tit. 

Si quando. de tleit. 1. 6. 

Si quem. de procurat. 1. 19. 

Si qui. de prafcript. 11. 13. 

Si quis iufto. di eltel, 1.6. 

Si religiofus. eod. tit. 

Si fententia. de fentent. exeotmn. V. ij. 

Si foli. de conceff. prabend. III. 8- 

Si fuper. de offic. et poteft. iud. dtjeg. I. 14. 

Si te. di renunciat. I. 7. 

Si tibi abfenti. de prabend. IIF. 4. 

Si tibi concelTo. eod. tit. 

Solet. d: fnittnt. excomm. V. 11. 

Statuimus, vt, fi quis. de eleft. I. 6. 



Statuimus, vt conferuatores. de offic. et foteft, iud. deleg. 1. 14. 

Statuimus, vt is. eod. tit. 

Statuimus, vt pofitiones. de conftffis. II. 9. 

Statuimus, vt nullus. de fent, excomm. V. II. 

Statutum, quod circa. de refcript. I. 3. 

Statutum felicis recordationis Gregorii. de elect. 1.6. 

Statutum felicis recordationis Clementis. de prabend. III. 4. 

Statutum felicis recordationis Honorii. ne chr. vei. mojiach. III. 14. 

Statutum ciuitatis. de haret. V. 2. 

Statutum felicis recordationis Innocentii. eod. tit. 

Statutum Gregorii. de fntent. excemnt. V. u. 

Statuta. de baret. V. 2. 

Statuto. de decimis. III. 13. 

Super eo, quod pracbendas. de prabend. III. 4. 

Super eo, quod fcriptum. dt haret. V. 2. 

Sufceptum. de refript. I. 3. 

Sufcepti. deprabend. 111. 4. 



ibi, qui. de rtfiript. I. 3. 



V. 



* bi periculum. de eleit. I. 6. 
Vbicumque. de panis. V. 9. 
Veniens. de verb. fignif. V. 12. 
Venerabilibus. deftntent. excomm. V. II. 
Volentes. de priuileg. V. 7. 
Vfurarum. de vfuris. V. j. 
Vt apoftolics. de priuileg. V. 7. 
Vt animarum. de covftit. I. 2. 
Vt circa. ^e eleit. I. 6. 
Vt cominiffi. de haret. V. 2. 
Vt inquifitionis. tod. tit. 
Vt litigantes. dt offic. ordin. I.[l6- 
Vt officium. de hartt. V. 2. 
Vt periculofa. 7« c/cr. i/e/ monach. III. 24. 
Vt quseftionibus. de arbitris. 1. 22. 
Vt quis. de tltil. I. 6. 
Vt fupcr. de apptU. II.. 1$. 



/ ilT Z? £ X 

TITVLORVM ET CAPITVLORVM 



CLEMENTINARVM. 



TABVLA TITVLORVM CLEMENTINA- 

RVM SECVNDVM ORDINEM ALPHABETI. 

A A - 

ce^>etateet quahtate et ordine prsficiendorum. I 6 
Appellatiorubus. II. 12. 



B. 



■■-'aptifmo et crus erTeclu. 111. 15. 

C C. 

^auiTa poiTeffionis et proprietatis. II. 3. 
Celebrarione miflarum. L. 14. 
Cenfibus, exaftionibus et procuratienibus. 
Conceffione prajbends. II I. 3. 
Confanguinitate et affinrtatc. IV. i- 

D« 



in. 13. 



ecimis, primitirs ct oblationibus. 
Dolo et contumacia. II. 4. 



III. 8 



•'-'leitione ct elciti poteftate, 
Exceptionibus. II. 10. 
Exceffibus praelatorum. V. 6. 



E, 

3~ 



oro competenti. II. z. 



H. 



'aerehcis V. 3. 
Homicidio voluntario vel cafuali. 



V.4. 



III. 17. 

2. 



mmunitate ecclefiarum. 
Iudaeis et Sarracenis. V. 
Iudiciis. II. 1. 
Iuve patronatus. III. 12. 
Inreiurando». II. 9. 

M 

XTJ agiftris, et ne aliquid exigatur pro licentia docendi. 

o ° 

v ^fficio vicarii. I. 7. 

©fficio et poteftate iudicis delegati. 1. 8. 

Gfficio iudicis ordinarii. 1. 9. 



M. 



V. 1. 



P . p 

■*■ renitentiis et remiffionibus. V. 9. 
Pcenis. V. 8- 

Prxbendis et dignitatibus. III. 2. 
Priuilegiis et exceffibus pri»ilegiatorum, 
Probatronibus. 11. 7. 
Procuratoribus. I. 10. 



V.7. 



T) K. 

-■^ebus ecclefia: non alienandis. IIT. 4. 
Regulnribus er tranfeuntibus ad religionem. 
Religiofis domibus. III. n. 
Reliquiis et veneratione fandlorum. III. 16« 
Renunciatione. I. 4. 
Rerum permutatione. III. 4, 
Refcriptis. 1.3. 
Reftitutione in intcgrum. 1. u; 
S3 



III. 9. 



S. Sen- 



uv 



Index titulorum et capitulorum Clementinarum. 



s. 



^ententia et re iudicata. II. H 

Sententia excommunicationis. V. lO. 

Sepulturis. III. 7. 

Sequeftratione poffeflionum et fru&uum. II. 6. 

Statu monachorum. 111. 10. 

Summa Trinitate et fide catholica. 1. 1. 

Supplenda negligentia praelatorum. l.f. 

1 eftamentis et vltimis voluntatibus. III. $. 
Teftibus. 11. 8- 

V V ' 

V evborum fignificationc. V. B. 
Vita et honeftate clericorum. III. I. 
Vfuris. V. 5. ., ... TI „ 
Vt, lite pendente, nihu mnouetur. Il.f. 



TABVLA CAPITVLORVM CLEMEN 

TINARVM SECVNDVM ORDINEM 
ALPHABETI. 

A A ' 

**bbate*. de refcript. 1. 2. 

Ab ecclefia. de rejtitut. in integr. 1. H. 

Abufionibus. de pcenit. et remiff. V. 9. 

Ad compefcendas. defequeftr. pojf. et fruct, II. % 

Ad noftrum, quod. de cenfiha III. lj. 

Ad noftrum, qui. de haret. V. 3. 

Appellanti. dt appell. II. 12. 

Archiepifcopo. de priuileg. V. 7. 

Attendentes. de ftatu monuch. III. 10. 

Auditor. de rtfcript. 1. 2. 

V^auffa beneficiali. de canjf. poff. et prtpr. II. 3, 

Cauffam ekaionis. de eleit. 1. 3. 

Cedit quidem. de Iudais. V. 2. 

Conftitutionem. it «&*• »• 3- 

Cum a repulfione. <?e «#>«/• "• K. 

Cum conceffa. <r?e e/etf % I. 3- T _ 

Cum de quibusdam. «e re.<?. dc-iniv. il*. I* 

Cum ecclefi*. de at. et qualit. I. 0- 

Cum ei, quem. <*e «71«/. prabend. III. 3. 

Cum ex co. de fent. excomm. V. 10. 

Cum illufio. de renunc. 1. 4. 

Cum Iudsei. de teftibus. II. 8. 

Cum lite. Vt, Ut. pend. II. 5- 

Cum rarioni. <Ie e/eff. 1. 3- . 

Cum fecundum ftatuta. de pamt. et rtmjf. V. f. 

Cum fit nimis. de magiftr. V. I. 

Cum fit natura. de cenfibus. III. 13. 

Cupientes. de poenis. V. 8- 



D. 



Dienum. it tekbrat. mijf. III. 14- 

Direcefanis. </e «it. et bmtfi. clenc. III. !* 

Difpendiofam. We wrffc. II. L 

Dudum Bonifacius. eod. ttt, 

Dudum a Bonifacio. dt fej>ult. 111. 7. 

Eos, qui propria. <?e/*ej>«/f. III. 7- 

Eos, qui deinceps. de regular. III. 9- 

Eos qui diuino. ie eonfangtt. <t affintt. IV. *ft. 

Etfipr> nci P ans - At r / cr JT - ! j 2 " j Tft 
Etfiab apoftolic*. r/e ojFc. tud. oid. I. 9. 

Ex frequentibus. 4t fmttM. *xtmm. V. 10. 
Ex graui. </e */iiw. V. 5- 
Excommunicationis. de except. II. 10» 
Exiui. de verb. Jignif. V. II. 

T? *' 

r idei. <fe /«mww Tr ; 7nt. T. I. 
Frequens. <fe excej^ pralat. V. 6. 

r^ G - 

VJeneralem. de at. «t *»ato. *• 6- 



Gratiae. rfe refcript. I. 2. 
Graui. </e ce/eir. 7n//T- l;l. 14. 
Grauis. de fent. txcomm. V. 10. 



I. 



■■n plerisque. de ekSt. I. 6 
Inftrumento. </e procurat. I. 10. 
Inter follicitudines. //e vtagiftr. V. I. 
Iudices. </c Oj0?c. et potf/?. iud. delegat. I. J, 

r, l - 

■■—'itteris noftris. <Je probat. II. 7. 
Eitteras. </e refcript. I, 2. 



M, 



M. 



l onafteriorum. <Je re/>. ecc/e/! «on a/«». III. 4, 
Multorum querela. </e haret. V. 3. 
Multorum ad nos. de pcenis. V. 8- 



- N, 



N. 



e conceffione. de rerum p.rmut. III. 4, 
"Ne in agro. de ftatu monacb. III. 10. 
Ne Romani. de elecl. I. 3. 
>Jolentes. de httret. V. 5. 
Non poteft. de proturat. I. 10. 

PV. 
aftoralis. dt fentent. tt re iud. II. u. 
Per litteras. de prabend. 111. 2. 
Plures </e mre patronat. III. 12. 
Pnefenti conftitutione. </e cenfibus. III. I*. 
Prsefenti prohibemus. r/e baptifm. 111. ij. 
Procuratorem. de piocurat. I. 10. 

uamchu. </e «/>/>e/7. II. 12. 
Quamnis facris. de ftro compet. II. 3. 
Quamuis rigor. rfe /i^/»e//. II. 12. 
Qua de ecclefiis. </e «j^c. vicarii. I. 7. 
Quia contingit. rfe r/?^. domib. 111. 11. 
Qiiia regulares. defuppl. negig. pr<clat. *I. 5. 
Qnod circa. <ie e/eff. 1. 3. 
Qjoniam, qui. rfe vrt. et /?07je/r. e/er. III. I. 
Quoniam ex conftitutione. de immmit. ecclef. III. 17. 



R 



R. 



eligiofi quicumque. de decimis. III. f. 
Religiofi, qui clericis. de priuileg, V. 7. 
Religiofus. de procurat. I. 10. 
Religiofis. <Je teftam. III. 5. 
Romani. <ie iureinr. II. 9. 

^ S - 

»^«pe contingit. <?e «er</. Jignif. V. 11. 

Si ante. de </o/o et contum. II. 4. 

Si a iudicibus. <fe «/>pei/. II. 12. 

Si appellationem. eod. tit. 

Si beneficiorum. </e decimis. III. J. 

Sicut appellationem. de appell. II. 12. 

Si de beneficio. <Ze prabend. III. 2. 

Si dignitatem. ee</. t/t. 

Si dominum. de reliqu. et venertt. fantt. III. 16. 

Si duobus. vt lit. pend. II. 5. 

Si furiofus. <ie homicid. V. 4. 

Si iuxta. </e prabend. III. 2. 

Si plures. eod. tit. 

Si quis, fuadente. rfe pttnis. V. 8» 

Si Romanus. de prabend. 111. 2. 

Si fummus. de fentent. ex omm. V. 10, 

Si vn3. de reb. ecclef. non alien. III. 4. 

Statutuin. <ie ekci. I. 3. 



cftibus. dt ttftibus. II. 8. 



T. 



V. 



V t calumniis. de ftnt. et re iudic. II. rj» 
Vt clericorum. de offic. iud. trd. I. 9. 

Vt conftitutio. de iure patrtn. III. 12. 
Vt profeffores. ie regular. III. 9. 

VI ii , qui. dt at. et qualit. I. 6. 



I N D E X 



IndexExtrauag.XX. loannisXXII. etExtr. comm. 



LV 



I N D E X 

EXTRAVAGANTIVM VIGINTI IOANNIS XXIL 

TVM ETiAM TITVLORVM ET CAPiTVLORVM EXTRAVAGAN- 
TIVM COMMVNIVM PER ALPHABETl ORDINEM 

DISTINCTA. 



INDEX TITVLORVM EXTRAVA- 

GANTIVM XX. IOANNIS XXII. SECVNDVM 

SERIEM ALPHABETICAM. 

C. 

De I oncefllone piabcndffi et ecclefia, non vacantis, tit. 4. 
^-^Crimine falfi. 10. 



tLleflione et ele&i poteftate. 1. 
I udaeis et Sarracenis. g. 
lYlaioritate et obedientia. 2. 



E. 



M. 



N. 



JNe, fcde vacante, aliquid innouetur, 5. 

P. 

P. 



rems. 12. 
Prasbendis et dignitatibus. 3. 
Priuilegiis. U. 



R. 



xYeligiofis domibus. 7. 

S. 

>Jententia excommunicationis , fufpenfionis et interdi&i. 3. 

T. 

JL orneamentis. 9. 



V. 



V. 



erborum fignificatione. 14. 
Voto et voti rcdenuione. 6. 



TABVLA CAPITVLORVM EXTRAVA- 

CANTIVM XX. IOANNIS XXII. SECVN- 
DVM ORDINEM ALPHABETI. 

A. 



** d apoftolatus. de conceff. prcebend. 4. 

Ad noirri. de priuileg. 11. 

Ad conditorem. de verbor. fignif. 14, 

Ad onus. de eMt. I. 

Antiqus. de voto. 6. 

C. 

v>opiofus. de Iudais. $. 

Cum ad facrofan&x. de ftnt. excomm. \%. 

Cum inter nonnullos. de verb. fignif. 14. 



D 



D. 



ierum crefcente. dt pomis. 12. 



•■--'cclefiaj. de maior. et obedient. 8, 
Exfecrabilis. de prabeud. 3. 



rodiens. de crim. falfi. 10. 



Q, 



Cv 



kUia in futurorum. de torneament. 9. 
Quia nonnumquam. de verb. fignif. 14. 
Quia quorumdam. eod. tit. 
Quorumdam. eed. tit. 



"^an&a. de relig. domib. 7. 
Sedes apoftohca. de concejf. prxbcnd. 4. 
Si fratrum. «e, fede vacant. aliquid inn. $. 
Sufcepti. de tletl. I. 



TABVLA TITVLORVM QVINQVE 

LIBRORVM EXTRAVAGANTIVM C O M M V- 

NIVM SECVNDVM ORDINEM 

ALPHABETI. 

A. 

**u£terit 



leritate et vfu pallii. I. 4. 



C. 



p 

^elebraiione mifTarum, III. H. 

Cenfibus, exailiunibus et procurationibus. III. IO. 



Confuetudine. I. 1. 
Crimine falfi. V. 6. 

•L^ecimfs. III. 7. 

Dilationibus. II. 2. 

Dole et contumacia. II. 3. 



D. 



E 



le£tione. I. 3. 
Emtione et venditione. III. 5. 



urtis. V. 5- 



H 



sreticis. V. 3. 



Jmmunitate ecclefiaruro. III. 13. 
ludiciis. II. 1. 
ludsis. V. 2. 



M 



aioritate et obedientia. I. 8- 



N. 



H. 
I. 

M. 

N. 



, fede vacante , aliquid innouetur. III. 3. 



Officio 



LVI Index titulorum et capitulorum Extrauag\ Communium. 



O, 



O. 



P. 
V- 9 



'fficio cuftodis. I. $. 
Officio delegati. I. 6. 
Ofticio iudicis ordinarii. I. 7. 



* oenitentiis et remiflionibus. 
Pcenis. V. 8- 

Poftulatione prxlatorum. I. 2. 
Prsebendis et dignitatibus. III. 
Pnuilegiis. V. 7. 



•t*ebus ecclefie n«n alienandis. III. 4. 
Regulanbus et tranfeuntibus ad religionem. 
Religiofts domibus. III. 9. 
Reliquiis et veneratione fan&orum, . III. 12. 



III. % 



S., 



chifmatieis. V. 4. 
Sententia excommunicatiotiis. 
Sepulturis. III. 6. 
Simonia. V. I. 



* reuga et pace. I. f. 

V ita et honcftate «lericoruni. 



S. 
V. 10. 

T, 

V. 

III. 1. 



TABVLA OMNIVM CAPITVLOKVM 

EXTRAVAGANTIVM COMMVNIVM S E- 
CVWDVM ALPHABETI ORDINEM. 



A, 



V. ib. 



l d eertitudineifl. de fentent. excomm. 
Ad cuiuslibet de prabend. III. 2. 
Ad noftrum. de regular. III. 8- 
Ad regimen. de prabend. III. 2. 
Ad Romani. tod. tit. 
Ad vniuerfalis. de treuga et paee. I. 9. 
Ambitiofa:. de reb. ecclef. non nlitn. III. 
Antiquoruin. de pmnit. et remijf. V. 9. 



^ura deteftabile. de Simonia. V. 1. 

Cum Matthaeus. de haret. V. 3. 

Cum nonnulls ecclefiafticac perfons in cathedralibns, de prabend. III. 2. 

Cum nonnulla: ecclefiafticaj perfonx reuocare tod. tit. 

Cum prajexcelfa. de reliqu. et venerat. fanii. III. 12. 



D, 



P. 



ebent fuperioribus. de offc. iudic. ordin, I, y. 
Declarationes. de dccimis. III. 7. 
Deteftanda:. de fepuk. III. 6. 
Dignum. de ludais. V. 2. 
Difpendiis. de poftulat. pralat. 
Difcipulorum. de celebr. mijf. 
Diuina. de priuileg. V. 7» 
Diuinis. de pcenis. V. 8- 
Dodta. de vit. et boneft. cler. 
Dudum. de fchifmat. V. 4, 



I. 2. 
III. II. 



III. 1. 



E, 



'tft dominici de pcenit. et rtmiff. V. f. 
Etfi dominici. eod. tit. 



Etfi deccat. de maiorit. et obed. I. 8- 
JEtfi in tcmporaltum. de prabend. 111 2. 
Excommunicamus. de fent. excomm. V. 10. 
Ex debito. de el:t~t. I. 3. 
Exfecrabilis. dc prabend. III. 2. 
Ex eo. de hartt. V. 3. 
Exhibita. de priuileg. V. 7. 
Ex fupernae. de prabend. III. 2. 



requentcs. de indic. II. I. 



G 



raue nimis. de rel. et vener. fanil. III. 12. 



•■n deli&orum. de dilat. 
Infidelis. de furtis. V. 5. 
Iniunitax de elect. I. 3. 
Inter cun&as. We priuileg. 



II. 2. 



V. 7- 



M, 



L alitiis. <fe <jk#. et vf pallii. 
Meruit. de priuileg. V . 7. 
Multa mentis. de ludais. V ' . &. 



I 



M. 
14. 



N. 



-*-^ uper certis ex cauflis. de prabend. III. 2 
Nuper ex certis caullis , quse. eod. tit. 
Nuper ex certis cauilis rationabiliter. eod 



ttt. 



P, 



*- aftoralis. de immunit. ecclef. III. ij. 

Pise. de prabend. 111. 2. 

Poftulafti. eo^. tit. 

Prouide. de fentent. excommun. V. 10. 



Q„ 



Q, 



Luemadtnodum. de pcenit. et remift'. V. 9. 
Qnia cun&os dt vfifc. eufiei I. 5. 
Quia nonnulli. dejentent. excomm. V. IO. 
Quod olim. <ie immHnit. ecclej'. III. 13. 



R 



R. 



atio re<3a. ?7e re/ig\ domib. III. 9. 
Regimini vniuerfalis. de emt. et xendit. III. V. 
Regimini vniuerfalis. eod. tit. 
Rem non nouam. de dolo et contnm. II. 3. 



^aluator. de pxabtnd. III. 2. 
Sancta. de e!eit. 1. 3. 
Sane in vinea. de Simonia. V. 
Sedes apoftolica. de ojji:. deleg. 
Si religiofus. de eleft. I. 3. 
Spondent. </e aim. falji. V. 6. 
Super cathedram. defepult. III 
Super gentes. </e confuet. I. 1. 
Sufcepti. «e, /Me M. III. 3. 



& 



V. 



as eleflionis Paulus. de cenfibus. III. 10. 
Vas ele£tionis doftor. e/e haret. V. 3. 
Viam ambitiofa;. de regular. III, 8. 
Yices illius. de treug. et pace. I. 9. 
Vnam fan&am. rfe maior. et obed. I. 8. 
Vnigenrtus. de pcenit. et remijf. V. 9. 
Vt prslatorum. de maiorit. et obed. I. g 
Vt, quos. </e ojJTc. »«/*. tri. I, 7. 



e® 



<*>*o*o 
9£ 



K^ 



DECRE- 




DECRETALIVM 

D. GREGORII PAPAE IX. 
LIBER PRIMVS. 



Tl TVLV S 7. 

DESVMMATRINITATE ET FID E CATHOLIC A. 

CAPITVLVM I. 

De Triniute et ipfiHS oftnbns. De fide et articulis fidti. 

iNNOCENTtvs III. in concilio gentrali , cop. i. a 

(Ann. Chrifi. I2IJ. Ronta.) 

Fi r m 1 t e R credimus b , ct fimplicitev confitemur e , quod 
vnus folus eft verus Deus, seternus , immenlus , et incom- 
mutabilis, incomprehenfibilis , ommpotens , et inerinbilis, 
Pater et Filius , et Spiritus Sanftus : tres quidem perions, 
fed vna d eflentia, fubitantia , feu natura fimplex omnino. 
Pater a nullo, Filius j) [auttm] a patrc folo, ac Spintus Sanclus 
mriter ab vtroque , abfque initio , iemper ac fine 2 ) hne. 
P fl ter (reneians, Filius nafcens, etSpiritus Sanftus procedens?) tcon- 
fubttaiSSes etcoaquales, et coomnipotentcs £ et cocterni . Vnum 
vniuerforutnprinci^uin ; creator omnium viiibi nim ct muif.bxl.um, 
f^r ituauum et corpo-lium^qui fua ommpotenti vntute fimul 4) ab 
iStemorls vtrimque denihilo condid.t creaturam , ip.mualem et 
cSooS, angelicam videlicet et munuanam, ac de.nde c) huma- 
nam nuaf comimmem cx fptftu et corpore conftitutam. . Diaboli-s 
nam, quau "> Deo quidem natura creati lunt boni : fed lpfi 

J« fe f.S fim S HomoVro diaboli fuggeftione peccauit. f. I. 
P o Joft vac-m : filists , ln C. L. *tm .dd.tur , vt m c. 1. h. t. comp. 4. 
\\ ratticalam fine , omittit C. K. I. L. et c.t. c. 

l\ ffSEkSft&^. fi « -tecedcnte copula. 

i) Similittr , C. R. ct ed. ant. 

7) Detr.um , C. H. L. ct ed.ant. _ 

a Hoc tontilium iiows tn Latertna celebratum tfl anno Chrifli my. affidentt- 
iius ilierololymtuno ettonUantinnpolttaKO patrifrcbis , tt tottus fcre orbts tpt/copts 
principumqui tegttti, , anno ponttficatut Jnnoc. III dectmo offauo b c»p X.tod. 

tit ' inx compil. c Hanc detr. tt fa*. trudtttffimt txfltcat B. Tbom. opujc. »3. 
tt '24. tom. 17. d Smilii ttxtut in I. nuUus htrtttcw. %. C. tod. ttt. 
lom. II. 



Hic6) fan&a Trinitas fecundum communem eflentiam indiuidua C*), 
et fccundum perfonales proprietates difcreta , prfnto 7) pet Mjyfen 
et fp.n&os prophetas , aliosque 8) famulos fuos , iuxta ordinatifti nam 
difpofitionem temporum, doctrinam humano generi tribuit falutarem. 
^. 2. Ft tandem vnigenkusDeiFilius, Iefus Chriftus , a tota Trinitatc 
communiter incarnatus , cx Maria fempervirgine Spiritus Sandli coope- 
ratione 9) conceptus , verus homo fadus , cx anima rationaii 10 ) ct 
humana carne compofitus e, vna in duabus naturis perfona , viam vi- 
tae manifeftius demonftrauit. Q_^ii cum fecundum diuinitatem iit im- 
mortalis et impaflibilis : idem ipfe fecundum humanitatem fa£lus eft^ 
mortalis ct paiiibilis 11). Qui etiam pro falute humani generis in ligno 
crucis pafliis et mortuus /, defcendit ad inferos , refurrexit 12) a mor- 
tuis, et afcendit in coclum , fed defcendit in anima , ct refurrexit in 
carne, afcenditque pariter ing vtroque, venturus in rineu*) feculi, iu- 
dicaturus viuos et mortuos , et redditurus fingulis fecundum opera 
fua , tam reprobis , quam eleitis , qui omnes cum fuis propriis refur- 
gent corporibus, quse nunc jfeftant 15), vt recipiant fecundum ope- 
ra fuai^*), fiuebonafuerint, fiue mala: illi cum diabolo poenain pcrpc- 
tuam , ct ifti cumChrifto gloriam iempiternam. 

C ) Hec tnim , C. R. I. 
C*) Indittidutt tfl , ed. anr. 

7) vocabulum : primo , a C.H. abeft, fed ed. ant. loco eius habett ''uitt. 
jj ) Et alios ifuoque, C. R. 1. 
. 9 ) Spirttu S. cooperantt , C. R. I. • 
10 ) Rntionabili , C. H. 

11 ) in C. L. ct cit. c. hxc inuertuntur hoc modo : pefjibilis et mort/Uis. 
i; ) Et refurrexit , C. R. 1. 
li* ) Cit. c. ie«it : in finem. 

13) ln concil.'Citrthag. IV. a. CCCLXXXIX. celebrato et a GRATIANO in 
c.z. dtfl.XXlll. relato cautum, vt epifcopus ordinandus intcirogerur : 
fi ttedat kuius , quam gtflamus , et non altcrtus , carnis refurrtc7iontra '{ 
i}*) C. cit. Jiai>et : mtrtta. 



e Ttxtus in I. inter clartts 8- §• omnes. vtrf. ttifuoniam.C. eod. tit. £ Omi- 
Jit illud: et fepuitas eit , vt tt Athanaf. in fymbolo; ct hoe dt Ucjcenju Chrifli , liu- 
fi?io anilor:. % Extrenmm iudicium, 

A Tracia- 



3 Decretal.Greg.Lib.I.Tit.1. etll. 



D*. fumma Trivitate et fidt catholka. 
it. De covftitutionibus. 



_4 

troLombardo29), quod vna quxdam fumma 2.0) res eft , incomprehen- 
fibilis quidem et ineffabilis , qux veraciter elt Pater , et EiliuSj et Spi- 
ritus Sanctus : tres fimulperfonx ac figillatim quxlibct earundem. £r 
ideor in Deo folummodo Trinitas eit, non quarernitas : quia qusli- 
bet trium perfonarum eit illa rcs , vidclicet fubttantia , eflentia , feu 
natura diuina , qux fola eft vniucrforum principium, prxter quod?i) 
aliud inueniri non poteit. Etillares uon eft generans, ncque gcnita, 
nec procedens; fed ett Pater, qui generat, et Filius, qui gignitur, et 
Spiritus Sanctus , qui procedit22.): vt diltindtiones fint in perfonis, et 
vnitasja*) innatura. Licet igituralius fitPater, alius Filius , alius Spi- 
ritus Sandtus ; non tamen aliud 23 ) , fed id, quod eftPater, eftFilius, 
et Spiritus;4J San£his idemomnino : vt fecundum orthodoxam et ca- 
tholicam fidem confubltantiales efTe credantur. Pater enim ab xtemo 
Filium generando , fuam fubftantiam ei dcdit ; iuxta quod ipfe tefta- 
tur ;: Pater quod dedit mibi , maius omnibus eft. Ac dici non poteft, 
quod partem fubltantix fux %e) illi dederit , et partem ipfe fibi rcti- 
nuerit : cum fubftantia patris indiuifibilis fit, vtpofe fimplex omnino. 
Sed nec dici poteft , quod Pater in Filium transtulerit fiiam fubftan- 
tiara generando , quafi fic dederit eamFilio, quod nonretinueritipfam 
fibi: alioquin defiiiFet eiTe fubftantia. Patet ergo , quod fine vlla di- 
minutione Filius nafcendo fubur.ntiam Patris accepit ; et ita Pater et 
Filius habent eandem fubftantiam : et fic eadem res cltPater et Filius, 
necnon etSpiritus Sandlus ab \ troque 26J procedens. Cum vero 37) 
Veritas pro fidelibus fuis orat adPatrcm t: volo, inquiens, vt ipfi Jint 
vnutn in nobis , ficut et nos znnm fumiis ; hoc nomenv vnum pro fide- 
libus quidem accipitur , vt intelligatur vnio cariratis in gratia s pro 
perfonis vero diuinis, vt attendaturidenriratisvnitas in natura, quem- 
admodum alibi Veritas ait : eftute x perfeHi ^y"),ficut etPater vefter cahftit 
ptrfeCtuseft*), acfidiceret manifeitius : eitote perfe&i perfe&ione gia- 
tix, iicutPater vefter coeleftis pcrfedtus eft perfectione naturx. Vtra- 
que videlicet fiio modo : quia inter creatorem et creaturam non pot- 
eft tanta fimilitudo notari , quin inter eos maior fit diflimjlirudo no- 
tanda. §.2. Siquisigitur fententiam vel doftrinam prxfati Ipachim ft) 
in hac parte dcfendere vcl approbare prxfumpferit : tanquam hxreti- 
cus ab omnibus euitetur^) y. In nullo tamen proprer hoc 40) Flo- 
renti 41) z monafterio , cuius ipfe Ioachim extiterit 42) inftnutor, 
volumus derogari ; quoniam ibi 43 ) et regularis eft inftitutio , et ob- 
feruantia falutaris : maxime, cum ipfe 44) Ioachim omnia fcripta fua 
nobis aflignari mandauerit 44*) apoftolicx fedis iudicio approbanda, 
feu etiam corrigenda , dictans epiftolam , quam 4?) propria manu 
fubfcripfit , in qua firmiter confitetur , fe illam fidem tenere , quam 
Romana tenet ecclefia , qux , difponente Domino, ciinflorum fidelium 
mater eft et magiltra. $. 2. Reprobamus etiam et condemnamus peruer- 
Jiliimum dogma impnofl Almanci46), cuuis mentem fic pater menda- 
cii excxcauit , vt eius doctrina non tam hxretica , quam iniana fit 
cenfcnda. 

29) Nomen : Lombardo, abeft a C. R. M. L. ed. ant. et cit. C. 

30 ) Vox : fumna , deeft in C. R. H. et cit. c. 

3t ) Ptdttr i/uam , C. H. iegit cum cit. c. 

32 ) Procedit ab vtroque , C. II. et L. 

32* ) Trinitas , c. cit. 

33) Ali<id fitnt , C. R. I. 

34) Efi Sprritus C. R. 1. 

3? ) Pronomcn : fus , abeft a C. R. et L. 

36) Addit c R. a. fcilicet. 

37) Cum ergo, C. R. H. L. ed. ant. PitJi. et Conz. 
^7*) Pcrfefttone gratis , addit cit. c. 

* ) Perfeflione natur<e, uddit cit. c. Sed reliqua vfque ad vocem : Vtr/i'/ue,on'm\x. 

38 ) loMhimi , C. H. 

39) Confutetur , C. L. 

40 ) Verba : propter hoc , omittit C. R. 1. 

41 ) Florentino , C. R. 1. et ed. ant. Reciius Florenji. C. R. 3. L. et Gonz. 

42 ) Exflitit. C. H. L. ed. ant. Pitli. et cit. c. 

43) Particula: ibi , deeft in C. L. 

44) Idem, C. R. L. et ed. ant. 
44* ) Aiandaucrat , ed. ant. 

4? ) Cut , C. R. L. et cit. c. 

46) Almeri. C. R. 1. Aitmarici , L. Almaricii , ed. ant. Amalrici. Pith. 

ct cit. c. Scd vera elt lettio : Almarici , Tiieologi Purif. qui (eculo xui. 

vixit. 

TITVLVS II. 
DE CONSTITVTIONIBVS. 
CAP. I. 
Iuris canonici ftatnta ovmes lignnt : et eorum ritn , tam in pronuTt- 
iiando , quam in decidendo iudicia funt regulanda. 

Ex concilio Meldenfi. bb, c.;^. {ann.Cbr. 84$-. in Callia. tom.IV. 
conc. p. 1489. ) 

Canonum cc ftatuta47) cuftodiantur ab omnibus. Et nemo in 
47) Additur in fonte : fine prtindicio. 

1 Invno mannfcripto ita: etideoinDeofoltimmodoTrinitas, nonquaternirasre- 
pcritur. s loan.xo. t lnan. 17. v Significatum et Mj/ttiuoeationem dtfhon 



Tratfatur hic de facrametitis ecclefiafticis. Abbas Siculus. 
§. -\. Vnaa vcro eit fidelium vniuerfalis ecctefia, extra quam nul- 
lus omnino faluatur , in qua idem ipfe facerdos eft facrificium b lc- 
fus Chriftus , ctiius corpus et fanguis in.facramcnto altaris fub fpe- 
ciebus panis et vini veraciter contmentur 14) , tiansl'ub!tantiatis ij) 
pane in corpus, et vino in fanguinem , potcitate diuina : vt ad perfi- 
ciendtr.n myfterium 16) vnitatis, accipiamus ipti de fuo , quod acce- 
pit ipfe de noitro. Et hoc vtiquc facramentum nemo poteft confice- 
re , nifi facerdos, qui rire fuerit \y ) ordinatus , fecundum claues ec- 
clefix , quas ipfe conceflit apoitolis^eoruniquefuccefToribusIefus Chri- 
ftus. (;. 4. Sacramentum vero c baptifmi , quod ad Dei inuocatio- 
nerrj et indiuidux 18) Trinitatis, videlicet Patris , etFilii, etSpiritus 
Saniti , confecratur in aqua , tam paruulis, quam adulris in forma ec- 
clelia; a quocunque rite coHatum 18*) proficit ad falutem. Et fi poit 
fufccptioncm b.iptifmi quifquam prolapfus 'fuerit in peccatum : per 
vevam pqtelt fempcr poenitentiam d reparari 19) e. §.5. Nonfolumau- 
tem viYgines et continentes, vcrum etiam coniugati , per redtam fi- 
dcm er opei .uionem bonam placentesDeo, ad xternam merentur bea- 
titudinem 19") peruenire 20). 

14 ) Continetur , C. R. l. H. et cit. c. 

Jj) Ettransfubflanttiitts , C. R. I. 

16) Minifltritiiu , C. R. 

17) Nifi facerdos rite fuerit, C. H. habet cum «it. c. 
58 ) SanSU et indiuidux, C. R. I. 

JiT) Cotlatum fuerit , ed. ant. 

k; ) In c 72. de fcenit. difl. 1 ea de cauiTa dicitur : fecunda pofi naufragium 

tabula efi , culpam fimpHciter coufiteri. 
19') Benediclionem , Jegitur in c. cit. 
2c ■')' In concilio Gangrer.fi , relato in c. 4. et 12. dift.XXX, iam olim contra- 

ria fententia quorundam hatreticorum damnata eit. 

CAP. II. 
Paler , et Filins , tt Spiritus Sanitus vera vnione, non coUettiua , feu 
fimihtudinaria , funt vna ejfentia , fnbftantia , feu natura ; qua fubftantia 
non eft gtnet*m , m-c genita, nec procedens ; quia iUi attus non attribuun- 
tnr jubfi.intia , fed ptrfonis : ntc per boc in Trinitate concluditur quater- 
nitas. Contrarium fentientes , vt baretici funt cenfendi: nifi ab errorere- 
fiptftant , n correctioni apoftolica fedis fe jnpponant. Abbas Siculus. 
1 d e m in eodem. f 

Damnamusg ergo et reprobamus libellum feu traclatum, quem Ab- 
bas loachim edidit contra magiltrum Petrum Lombardum, devni- 
tate feu elfcntiaTrinitatis , appellans ipfum hxreticumet infanum.pro 
to, quodiufuisdixit fententiisA : quoniam quxdam ftimma res eitPa- 
ter et Filius et Spirirus Sanctus , et illa non eit gcnerans , nsque 
genita , neque procedens. Vnde afferit , quod ifte non tam Tri- 
auatcm, quasn quaternitatein adftru«bat in Deo , videKcct nes perjfo- 
nas, et illam-communem eiTentiam quafi quartam ; manifelte prote- 
iians,quod2i) nulla 2i*.)reseft, qux lit Fater, etFilius, er Spiritus San- 
ctus; nec eft effentia , neefubltantia, nec natura': quamuis concedat, *) 
quod Pater et Filius et Spivitus Sandtus funt vna effentia , vna fubltan- 
tia **),vnaque natura,verum vnitatem hunifmodi non veram et propriam, 
iedqmfi eolkctiuam 22) et fimilitudinariam effe fatetur , quemadmo- 
dum dictuuur mtitti homines vnus populus , et multi fidcles vna cc- 
clcfia, iuxta illud 1 :: multitudinis 29) credentinm erat cor vnum , et ani- 
wa vna , etA' : qni adbaret Deo , vnus fpiritus eft cum iUo. Item 24)/: 
ilk,qui plantat,et qni rigat , vnnm funt: et m, omnes vnnm corpus fu- 
mv.s in Cbrifto. Rurfus in libro regum n : populus meus , et populus 
tuiis , vnum funt. Ad hanc autevn fuam fententiam adftruendam, illud 
potiflimum verbum inducit, quod Chriftus de fidclibus inquitin euan- 
eelio : volo > pster, vt fint vnum in nobis, ficut et nos vnum fumus , vt 
fint covftimmati in vnnm. Non enim, vt ait, fideles Chriiti funt vnum, 
i. e. quxdam vna rcs , qux communis fir omnibus , fed hoc modo 25 ) 
funt vnam, id eft, vnaecclefia, propter catholicx fidei vnitatem, et 
randem vnurn regnum , propter vnionem indifTolubilis caiitatis, 
quemadmodum incanonica Ioannis apoftoli epiftola legitur p : quia 
tresfnnt, qui teftimonium dant in ccelo , Pater , et Filins , et Spiritns San- 
ctus : et bi tres vnumfunt, Statimque fubiungitur 26 ) : et tres funt, 
qiti teftitnmiuvi dmt interra ; fpiritus , aqna et fangnis : et bi tres vnnm 
fttnti ficut in quibufdam codicibus inuenitur 27). <\.\. Nosautem, fa- 
cro 28) -/ [vniuerfali];V^robantn concilio,crediintis et confitemur cuniPe- 

Z, ) Ouia, C. R. 2. 

,iM Nulla res , c. 2. cit. comp. h t. 

♦} Conetdtt , ii>id fme prat-miOa partic. qvamutl. 

*♦) Verba: vm fubfiantia , non habet cit. c. 

93 ) CoUecfam , C. H. 

H) Miiltitudinis autem . C. R. I. 

24) IteruiH, C. R 1. 

ac ) lflo modo , C. H. 

<i.c, ) Subiungit , C. R. L, et cit. c. 

27) Continttur , C. B. u . „ , _ ' „ ,. 

28) /tdduut C R.et-cninerfall, fed H. k-git cum C. cit. /M» VHluerfalt. 

a EccJefise vnirai. b Euchari'ii;i. c B.iptifmus. <1 Prjenirenria. 

e Om -ord.can.quia fanfKtas. 16. c.ponderet. 14 et c. tontumaett.-ii. dtjf. so. QuoA 
aueent -i-< tittiltm politiam et vindiclam ttttinet , netio pcerilttnti* nocens ef]t deflnit. 
1.6-. W. de fnrt /.17. tf- de *dii. ed. /. pen.fi. vi. bo,i. rapt f cap. 2. 

f cttp.%. co.l. tit. m ±. cempil. h Ltbr. 1. lent. dtfi.e. , Ac7. 4. 

k 1 Cor 6. I iCV.?. m iCor.12. n 3 Regum 22. o loan. 17. 

p 1 loan. c. q Vide Mehhwem Can. libr. 12. c. 7. dc iQtU 1 bet^g. j.fec. fr*c. 




aclioni- 



5 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. II. 



De conftitntlo- 
nibus. 



aflionibus48J, vel iudiciis ecclefiafticis fuo fenfu, fed eurum 49) auito- 
ritate ducatur co). 

48 ) Acctifationicus , c. I. comp. I. h, t. 

49 ) Illoritm. C. H. 

jo ) Poftha-c verba inf.34. conc. Mcld. fequenti.mdhuc mldimtuv verba: tn cx- 
ponenlis ettam vel pnedicandis diuinlt fcripturu fancTorum et catboticorum 
tt pr»bat':_,f.morum patrum fenftim quifque feqtiatttr , in quorum fcriptU , vt 
i>. dicit Hicronymtis , fidei vcritas non vacil/et. 

CAP. II. 

Conftitutio refpicit fntnra , et non praterita. 
G re g r 1 v s c o*) a in regefio 51). (ann. 5-98. Roma in Campaniam.) 

Cognofcentes b, [qnalis fraternitatem veftram zelnspro Chriftianis man- 
cipiis, qua Ittdai de Galliarum finibus emunt , accenderit , adeo no- 
bis follicitttdinem veftram placuijfe fignamus , vt inhibendo eos ab huiusmo- 
di negotiatione noftra etiam deliberatio iudicaret. Sed Dnfilio Iudao cum 
alits Hebrais veniente comperimns , hanc illis a diuerfis iudicibus reipubiica 
emtionem iniungi atqne euenire, vt inter paganos et Chriftiani pariter com- 
parentur. Vnde necejfe fuit, ita caujfam cauta ordinatione difponi , vt nec 
viandantes frnftrari, nec hi, qni contra voluntatem fuam fi inquiunt obedi- 
re , aliqua fuftineant iniufie fufpendia. Proinde fraternitas veftra hoc vi- 
gilanti foHicttudine obferuari ac cuftodiri prouideat , vt reuertentibus eis a 
prafata prouincia Chriftiana mancipia , qua ab ipfis addnci contigerit, aut 
mandutoribns contradantnr , aut certe Chriftianis emtoribus intra dient 
quadragejimum venundentur, et tranfaclo hoc dierum nnmero , nnllus apud 
eos , quolibet modo remaneat. Si autem quadam ex iisdem mancipiis ta- 
lcm agritudinem fortajjis incurrerint , vt intra ftatutos dies vendi non 
valeant; adhibenda follicitudo eft , vt , dum faluti fuerint priftina reftitn- 
ta , fimiiiter nmnibus modis diftrahantur : quia ] rem , quse culpa caret, 
jn darnnumc:) vocaricj) non conuenit. Quoties vero nouum quid 
ftatuit 5"4),ita ioiet futuris formam imponere,vt[mH/ra]difpendiis yc) prx- 
tcritanonc commendet y6) : [et ita] nedcrrimcntum antc prohibitionem 
poflint ignorantes d incurrere, quod eos poltmodum dignum elt ve- 
titos 57) fultinere. 

yo* ) Grcgoritis III. C. L. 

51) c. R. L. er cd. ;mt. cum c. -. comp. 1. h. t. habenttwi regifiro. Regefia 
enim et regijha medio i-uo vocata funt fcrinia , in quibug potiflimum 
charu et refcripta condita funt. vfus clt hac voce iam PRVUtN- 
TI VS hymn. X. tci^i n<p. v. 1131. 

Jl) Ad damnum , edir. boiu, 

5} ) Vocare , ibid. 

5-4) Statiiitur , C. H.L. et c. cit. -. 

yy) Acldir tionz. multis. C. R. vero : mutta. et edit. anr. vt negotiis difpendiis. 

j6) Commcutdtt f c. R.z. Ssd reitius : commodent. Qaac. habet, et c. cit.COM- 
modct. 

j7) Vcritos j c ,; t . Ci scd AVGVSTINVS in not. magis probat kctionem 
Haymundi; 

CAP. III. 
Poteftas legem condendi et mntandi eft penes vicarium Chrifti. Et 
quotl de vno connexorum ftatuitur , ad aliud conntxum extenditur. Ab- 
bas Siculus. 

avgvstinvs fupcr illud epift. c8) ad Hebraos. e 

Translato facerdotio / necelfe e(t , vt legis translatio fiat. Quia 
enim fimul et ab eodem, et fub eadem Iponfionc vtraque data funt : 
quod de vno dicitur, necefie e(t, vtdealtero intelligatur. 

J8) Apofioli , C. R. 1. etG. Verba ramen hxc non funt AVGVSTINI, fed 
potius glofla: ordinarix ad epifi. ad Hebr. VII. Illuftrat hanc fcntentiam 
G R E G R 1 V S M. in c. 12. de tonf. dijl. III. 

CAP. IV. 

Omnt prohibitum a lege , peccatum eft , et omne illud , qnod feqnitnr 
ex eo. H. d. 

1 D e M 5-9) fuper epift. ad Roman. 60) g 

Nam concupifcentiam/? nefcicbam, etc. Hoc enim elegit 61) apo- 
itolus generale , vnde omnia mala oriuntur. Bona e(t ergo lex, 
quae , dum hoc prohibet , omnia mala prohibet. 

59) Vel porius glojja ordin. ad cit. I. vt notat AVGVSTINVS ad c. J. 

comp. 1. h. t. 
60 ) Epijlola ad Hebuos , fecundum C. R. 1. 
<5i) Praccedentcm particulam er.im, omittit c. 7. comp. 1. h. t. 

C A P. V. 

Conftitutionts decretorum fingnlaribus funt opinionibus praferenda. 

hieronymvs vi parabolas. 62 ) i 
e innitaris prudentint tuae. Prudentias fua: innititur , qui ea , qu« 
fibi agcndavel dicenda videntur 63), patrum decretis prsponit. 

6z ) C. 6. cit. coinp. habet : in parabolis. 

6j ) EJ)'e videntur , c. cit. Ipfam fententiam huius capituli firmat H R- 
MISDA in c. 9. C. XXV. q. I. 



N 



a I.tb. y.epifi. jy. a.l Fortuiutum cpifcopum Xeapoiitanttm. b cap.i.cod.tit.in 1. 
eompil. c kl. noncommodcnt. d l.tum de in.iebit0.z5.et ibigt.de prob.etl.lege. 
j. cumquidam. vbi liart.j)'. ad leg. Coru. de Jic. c cap. 7. E.xjiant verba huius 

t-ap. in gio/J. ord. i cap. 4. eod.tit. 111 1. compil. g cttp. 7. Leguntur htec 

verba in glojf. ordin. h cap.y. eod.tit. in i. csmpi/. i cap.}. Ead. vtrl/a 

Junt in gtoJJ', ordin. tt c.C. cod.tit. in t. tnmpil. 



CAP. VI. 

Non valet conftitntio collegii in damnnm aliquorum , et commodum 
aliornm, cefiante rationabili canjfa. Vel fic: Abfque rationabili caujfa non 
poteft maior pars capituli tollere confuetudinem , vtilitatem priuatam nu- 
triendo. 

innocevtivs III. Senonenfi archiepifcopo , et epifcopo 
Trecenji. (ann. 129^. Romd inGalliavi.) 
Ptmi Omnes k [ vnum corpus fimus in Chrifto , finguli autem alter alte-. 
^ rius membra ; non debent maiores minoribus , aut fmiores iunioribns 
innidere ; fed omnes , qui in vna ecclefia vni Domino famtdantur , pari 
gaudeant libertate -. cnm pondus et pondus , menfura ex txenfura vtrum- 
que abominabile fit apnd Deum , et euangelicus paterfamilias pari mercede 
primos vinea fua operarios remunerauerit, et extremos. Vcrumad audien- 
tiam apoftolatus noftri 64 ) 1 peruenit,'] quod [tiiletti filit] Trecenfes ca- 
nonici [propriis inhiantes commodis,et aliorum profeclibus inuidentes] no- 
uum fecerunt tSc) in Trecenfi ecclefia conttitutum, vt eis tam in prx- 
fentia[/«fl], quatn in abfentia reditus fuos ex integvo perccpturis 66), 
qui in eadem ecclelia po(t illam conftitutionem 67) fuerunt , vcl de 
cxtero fnerint inftituti, reditus [exea~\ in ablentia non percipiant , fed. 
tunc folum, cum [is e«]fuerint refidentes: cum 68) fecundumTrecen- 
fis ecclelis confuetudinem omnes in hoc confueuerunt 69) elfe pares. 
Statuerunt m etiam , vt , cum fingulis prsebcndis annexae (iot vinest, 
ipfisfuas, dumvixerint, pofiidentibus , vineae dcccdentium ad fuc- 
ceflbres non tranfeant, fed prouentus earum inter Gngulos diuidantur. 

Cum igitur, quod quifque iuris in alterum ftatuit, ipfe debeat vti 
eo , et iapientis dicac aucloritasw : patere legem , qitam tu 70 ) ipfe tu- 
leris -. [f.v.per A.S."] mandamus,quatenus antiquos canonicos iunioribus,et 
iuniores in perceptione fruftuum tam praebendirum , quam vinearum 
coaequetis antiquis, fecundum priorem confuetudinem , vfque ad tem- 
pus praedictie conltitutionis 71) feruatam , vel fecundum rationabileni 
lnttitutionem in pofterum72) obferuandam, [illos per diftriciionem ec~ / 
clefiafticam percellentes , fi qiti duxerint retinendum.] 

64) lta legunt C. R. L. H. ct ed. ant. fcd reccntiorcs cdit. ad audientiant 

nofiram. 
6j ) Fuerunt , ed. antiqua. 
66 ) Recepturit , C. H. 
f>7 ) Infiitutionem , edit. Gonz. 
68) Particula cum , in ed. ant. non exftat. 

6y ) Con/ueuerim , C. H. legit cum Gonz. hoc fenfu , -quod er veteri confue- 
tudine tam abfentcs , quam pr;cfentes , in perceptione redituum paret 
fuerint, 

70) pronomen : tti , deeft in C. H. 

71 ) Injitttttior.i.< , legitur fn edit. Gonz. et C. K. habet : coitfiitutiancm. 
72 ) Pro : in poflerum , legitur in c. 1. cit. dcinceps. 

CAP. VII. 

Covftitutio laicormn eccleftam , Jeu eius bona non adftringit. 
idem Tridentino 72) epifcopo. (anti. 1198. Roma in Venetiam.) 

Qux mp ecclcfiarum , [er ecclefiufticorum virornm praiudicium atten- 
jantnr, Jirmitatem fortiri non debent , fid ad ecclefiarum indemnita- 
tem debent potius ivfirmari.] Sanepcruenitad audicntiam noftram, quod 
ciuesfl Tcruilini 74J [et Conneglanenfes canftituendi legem fibi , et vti- 
nam fibi tantnm , iurisdicHonem temere vfurpantes , impietatem paliiant 
fub noutine pietatis , et dum quibusdam ex alfeno gratiam exhibere nitun- 
tur , ecckfiis fnnt et viris ecclejiafticis onerofi.] Conftituerunt [fiquidem, 
ficnt acccpimus,] vt, (i quis fe ad inopiam vergere probabiliter allega- 
uerit r, alienandifeudum , quod ab ecclefia vel aliis7c) tenet 76), [per 
officialcs ad hoc a Teruifmenf. ciuibus et Conglan. deputatos] liberam ha- 
beat facultatem. [Nec emptor teneatur priori domino refpmdere, niji ex 
Jexta parte pretii,quam ipfi, fi recipere voluerit , exhibebit, ex quo ecckjia- 
ftica non modicum iura laduntur.] Volentes igitur ecciefiarum ince- 
mnitati confulcre, [et grauaminibus huiusmodi prouidere,] conltitutionem 
huiusmodi et venditiones feudorum ecclefialticovum, f.utas line legiti- 
mo ecclciialticarum perfonarum alfenfu , [occa^owe conftitutionis,imo ve- 
rins deftitutionis vel deftrnctionis iftius, prafentium auiioritate caffamns^et] 
vires decernimus non habere. 

73) Treccnfi , C. R. 1. fed Ctir. H. Idem M.tthtto Cclctenfi epifcopo , ed. Gonz. 
denique in c. 2. cit. comp. eft,- Ceten. 

74) Teruejini , legitur in cd. ant. fed in C. L. Triniftni. et in c. cit. Tetu- 
Jionen. 

7? ) Ab aliis , C. R. 

76) In cit. c. tenent , et paullo poft liberam habcant , lcgimus. 

CAP. VIII. 

Dignitas fublata de ecclefia pcr ftatutum capituli , confirmatum perpa- 
pam , vlterius non cenfetur vacare , nifi per contrarium actum ftatutuvt 
fuerit reuocatum. 

1 d e m ( circa ann. 1204. Roma in GalUam. ) 

Cum accefiifTent* ad apoft. fedem archid. Tullenfis et G. Tullen. 77) 
Capituli procurator : archid. propofuit memoratus , quod , cum 

77) Tulon. et G. Tulenfit , C. H. 

k caj>. 1. eod. tit.in i^.compil. 1 /» mttltis gntiquit tta Itgitur , ideoque le- 
clor banc textns mutationem tqui boniquc conjulet . m Secundum hoc efi ca- 

nonicoi um fiatutum . n Catonis Jlilitet in di/f. moral. v.' not.it Conttus. text. in 

rubr. ctl.i.D.quod quifque iuris , ttc. o tf/.Trecenfi. */. Cenetenfi. '*/. Ceten. 

al. furtrajaneus Mcdiolanenfis. p cap.z. eod. ttt.in \.comp. q Treuercnfc* 

et Conneglanenfes. r Id tfi , aHegando probr.ucrit, Neque entm fujficit dicere, 
ntfi probetur. s cnp. 4. cod. tit. tn 3. tomfil, 

A a olim 



7 Decretal Greg. Lib. I. Tit. II. 



Di conftitutio- 
nibus. 



olivn quidam 78 ) Tullenf. carionici noftris aunbus int.maffent , quod 
pri.niccriatus 79; a in Tullenf. ecclefia tanto tempore vacauiiTet, 
quod 80) ad manus nottras iilius perfonatus eflct donat.o deuoluta. 
[Dil. fil. Alta fylua itBtlli prati abbatibtts , et Columbam monajierii dt- 
cano dtdimus in mandatis , vt fuptr boc inquirerent vtrtUUni, et fiptr- 
fonatum ittum tanto tttnport ita vacauiffe conjiaret , qnod tuxta Lateran. 
ftatnta concilii adnos ipjius tfftt donatio deuoluta , tpfi perfonam idoneam 
dt Ttttttnfi tccltfia vtl aliuv.de in ipfo primictriatu tnfittuerent vtct «0- 
fira,cteundemfactrentab iUapacificepoftideri.[Etita^tm{u^v ex parte 
capituli allegatura , quod [refcriptum ad pradtclos tudtca impetratuvi 
exfiiterit per faifam fuggtfiiontm obttntunu Cumentm ] ( de ) commum 
a.Tenfugi) [et vnanimi voluntate] canonicorumTullenlium . fuent con- 
ftitutum , ne primiceriatus dignitasi; effet vkenus in ecclefia memo- 
rata, inter canonicos ipfos primicenatus prouentibus et poffeffionibus 
diitributis : Ltt eadtm conftitntio a bona nttm. Altx. PP. pradeceff n fmt 
pojimodum confirmata:) (propter quod) eiftdenter apparet , quod pri- 
mlceriatus ipfc tanto g 3 ) tempore non vacauerit , ficut nobis fucrat 8?) 
falfa infinuatione fuggeftum. (tttnfra.) Quoarca U. v.per A S man- 
damus rjuatenus, Unauifita diligentius ventateA fi vob.s conftitenr, 
TXnfAinoSs, ne vlterius fn Tullenfi ecclefia pnm.cenatus eiTet 
officiura , communiter ftatuifl* , ac ftatutum tpfura au&or.ttte fedis 
apoitolici ruifle poftmodum , ficut dicitur , confinnatum , vos illud 
Ss in fuo roborc permanere : ni.fi poi ca di^. caqonic» contraue- 
nerint , aliquem videhcetin prhmcermm elrgendo. 

' rem , in qua primiceriatus pnmum inftitutus eft. 

fjo ) ioco i/uoU , legitur : vt , m c. 4. h. r. comp. 3. 

81) Confenfu , C. R. t, et c*p. 4. c.t. 

$2) Mutto , c. cit. 

>3) Init, C. R. a. Fiterii, cit. c. 

CAP. IX. 
Non obfi xtt ctrto canonkorum numero ,etiam perpapam tonfirmgto, 
tronidtndum tft receptis vltra nuvttrum dt fuperexcrejcmttbus frnitibus : 
wuximtfi vMntarkptr canomcos fuerint rtctptu 

*Di*Clugienfi%4)ce F ifcopo. ( d r M »;"9 8 -) 
r«um Martinus Ferrariettfis d , [c«ionic«i , *. \}V.\ B tt C. canomco- 
V^ rum Ferrarimfium , et magifier G.FtrrarttnJis capitultproatratores ad 
fedem apofioltcam atXtffiffertX , fuper quaftiont quam dt prabendts et rt- 
} Sibusha\tbant ad inntctm, dtl.pt. n.fancta M tn Cofmdm. dtac.cardt- 
nalm tis cmttffimut anditortm , coram *«•] dictus M. pro ie ac qua- 
tuor ocdis fuis propofuit , quod Ferranenfes canonia vt eo arapbus 
.:.. auomentarent, quo prouentus ecclchae , qui dmidi con- 
fueueratlt inter phires , in vtus cederent paucorum 8 f ) , quatuordecim 
Sendas tantum, pmter id, quod menfe 86). cornmumter dcputa- 
funtS) ; n eadem ecclefia contra antiquam conluetudmcm itatuerunt. 
roftmodumgS) vero, contra Conftitutionem «pfam voluntane vc.nen- 
ws daos qumque in canonicos receperunt, nulhs pra.bend.saii.gna- 
rk eifdem Et licet eorum reditusnon mod.cum fuennt argumentati : 
nondum tamen cis voluerunt ex fupcrexcreicentibus reditibus pro- 

UldC Verum8o) cx aduerfo e fuit propofitutn , quod , [olim dt commu- 
ni tamcarJkorum,quamFtrrarnnps eptfcoptvoluntatt 90) quatuorde- 
c i.. p rabendarum niraero inFerrarienfi ecclefia tprautda dtltberattone] 
inl ?itu to 91), « apoftolic^protecfonis pmfidio roborato [tandtm) 
cum vna m eadem eccleha prebend. vacaflet, ad quorundam mi an- 
ti n duos ad cam, et poftmodum ad preccs iytn. /. n. Ferra r. ] ^epifco- 
pi dift m M et quendam almm fine prsiudicio dicte cpnftitutionis m 
?!nnnicos receocrunt, itt, quod ipi.can0njc.9a) dc canon.a 95) niiul 
Percipe«n ^doncc pnmi duo effent . pr ? bendas integre alfequuti. 
Cumou per canonicorum induitriara tue.it : procuratum , vt ex poi- 
feffiombu? , quas [tadtm] ecclefia tempore longo poffedit, plures e.s 
teS foluerentur ; fiip erexcrefc«tes ,94) Indttut} commum menfe, 
«ut mim,s fXiens fuerat, lconmuniter) Zeputauerunt 9 J ) : quos dich 
^ 84) Clufn. C. H. fed L. ct ed. ant. Eiuguni. 

Io PMehnm , c H. L. c.,. comp.3. t,.t. et ed.Fith. 

II) OuoU communi menfa COUtnmntter , ett. ant. 

8?) Dimkrant , C. R.i. Deput.nent , C. R.2. 

Si ?fe,'*«& , I'c.t.«. Sed ud,iir c. eit. diftu, m*vfter propofuh. 

VA H« verba merito « c. c. C omjp : > h. t. addenda , vt conftet , cum 

volunt itc cpifcopi conditum eJ?e ft.itutum , absque tiua jflud condcre 
neqaic cipkttlum. f- 9- X. 4* eonfutt , 
\ rii/li/uto ■ C R 1. Hoc nwJo pcr^//io/!mbonerura communium /»/- 
bnd*e*rt4 et dettrmnat*, feu btntjut* in capitulis primum orta et nata 
funt ex ^o«'-f communilmf. 
K\ vox: C-.»e»<«, docft in C.H.L. ed. ant. et cap. J. h.t. comp. 3. 

|, ) C«»w«m . . )<S' tur in c - L - et Jn CIt ' c - s - 

«?? h"'4r-r7nt e "'c , p' ^. eommtmitcr deptttttuere , edit. Gonz. Ceterum, 
ouoaco-nmuni menf* fios reditus deputafle legantur canonici , non fe- 
cundu'ri'morem ahtiquum , quo »«»./.'1 iommuni vtcbantur , dudum jam 
«iftinftum fed fecundum recentem «ft accipiendum, quo fpiUperfuper- 
excrefcentes reditus in eomnmnei vfnt caik-niu : quud viu anuquo lo- 
qucndi defignntum eit per men;\tm commutw ... 

a al primiceriatus Uignitas. b Vidc tit. de offic. primk. c 0f,fl\lr 

jienfi. « (ttJ'.s.e9d,tt(.ini.compt/, c */, cx dmetfi». 



quinque iibi 96) poftmodum pctierunt contra capituli conftitutionem 
in beneficium aifignari. [Quia vtvo fuptr his pltna nabis , ficut idemcar- 
dihalis afftruit , exbiberi non pottrat cevtitudo • cauffam ipfam tno exa- 
mini duximns committendaw,'] mandantes , quatenus,cum in conftitutio- 
ne prxdicla, et confirmatione fedis apoft. vel fuerit , vel efle debue- 
rit , ficut confueuit, expreflura /, niii in tantum excrefcerent eccleliiu 
facultatcs, quod pluribus poifcnt fufiicere competcnter, et[c«i»] iidem ca- 
nonici in derogationem fuse conititutionis , ad g vacaturas pra:- 
bendas quatuor 96* ) receperunt *) vltra numerum conititutum , 
[ab~} antiquis canonicis prsbendas cum integritate nercipientibus con- 
luetas , fupcrexcrefccntes reditus pnedi&is canonicis [app. rem.] faciasaf- 
fignari,ita [tanien,]quod,i) ex eis pares potuerint 97) cum aliis fortiri prx- 
bendas , quod fuperfuerit , in communes canonicorum vfus, f.cut 98) 
prius Itaruerant , iiue aliter , prout melius videbitur , conuertatur, 
reuocatis in irritum [pmnibns ,] qutecunque ab alterutra partium in prae- 
iudicium alterius 99) poitinotam qua-ftionem coram epifcopo Ferra- 
rienfi circa prsbendas vei poilbifiones fuerint innouata. 

i)6 ) Et fibi , C. R. 2. 

9(5*) Pra;ter Aiartinum , qui quatuor fociorum nomine et proprio eserat , vt 
revera fuiufue recepri fucrint. Erant autem hi recepri fimpliciter, fine 
promiifione vacatura; prsbcnda; , quod periuifluin erat. c. 19. X. de 
prabend. 

* ) Keceptrint , C. L. 

97) Poterttnt , C. It. I. 

9& ) Sttte vt-, e.iit. Gonzal. et cap. cit. f, 

V9 ) Partii aheriut , C. H. 

CAP. X. 

Statutum generalt laicorum ad tcclefias , vel ecclefiafiicas ptrfonas , vtl 
tarum bona in eavum praiudicium non extenditur : nec fpeciale , etiamfi 
earum commodnm et fauorem concemat. Hoc dicit , quoad intelleitum. 
Abbas Siculus. 

ioem abbati et conucntui fancti Siluefiri. {ann. 1199. Roma.) 

Ecclefiai fanclaeMaria: [inviaLatacontraJ. deAlteia, qui quafdam pof- 
feffioncs ipjius diabatur contra iuftitiam detinere , mouit tempore B. 
Corofonti dicli ftnatoris fub L. iudict quaftiontm. In ipfo autem iudicio 
prafato 1. deAlteia fyndicus ntonafterii veftri ad/titit , et ab eo teftes pro- 
ducti quidam de monachis exftiterunt. Iudex vero, auditis rationibus par- 
tium , pro eodem loanne abfolutionis fententiam promnlgauit: a cuius fen- 
tentia pars altera vocem appeliationis tmifit. Super hac igitut quafiione 
fuborta , proponentt parte viclrice , quod non potuerit appellari , cum di- 
ctus L. non vt iudex , fed tanqitam arbiter fuijjit tltftns , vicln e contra- 
rio ajftrentt , quoniam cum arbiirio fuerit Contradifhm , qnod partes non 
nifi metu poena conftringit , qua in pramijo arbitrio non fuerat compre- 
henfa, merito potuit appeUari,et fortius , quam fi indiciumtxfiitiffet. Dthoc 
igitnr ad iam diltum B. Corojoneum quafiione ptrlata , caufjavt appeila- 
tionis S. primicerio iudicum dthganit ; in cuius praftntia partibus cunfii- 
tutis , dictus lohannes de Alttia propofuitjt conutnitndum non effe : cum 
non poffideret id, quod pars altera rtquirtbat , Jid monafitrium fancliSil- 
ueftri poffidtns rem petitam. Diclus auttm B. Corofoneus, quoniam fiatu- 
tnm quoddam emerferat , a populo Romano apprcbatum , pariter et acce- 
ptum,quod, fi qnis poft litem cor.teftatavi rem a fe petitam travsferret in 
alium, daretur pofftffio ptiitori , et alter fieret de pcjjifforc petitor , et idem 
I. poft litem conteftatam , rem ipfam in monafterium transferre prafum- 
fit , poffejjionem rei petita ajjignauit ecckfia memorata. Verum quoniam 
diitusl.dt pofftjfiombus ipfis monafterio f.Silueftri annuam reddiderat pen- 
fionem , adiecit , vt hoc ipfum ab ecclejia fancla Maria fieret , donec dt 
proprietate fundi cognofceretur : fed Jolutio , qua fieret ptnfionis eccltfi* 
fantta Maria in via Lata , in iure Juo penitus non nocerct. Hancantem 
pofftjjionem ccclefia fancta Maria vfqut nd tempora loannis Fetri Ltonis, 
fenatoris vrbis, inconcuffe poffedit : qui , fupplicatione monafterii veftri cle- 
menter admiffa , R. iudici tauffom ctmimjit tandem , qui auditis hinc inde 
propofitis , pro monafterio ipfo Jintentiam promulgauit , reuocans , quod 
prafatus B. Corofoneus Jtatnerat contra ipfum. Per quam fane fententiam 
quoniam ecchfia fantla Maria fe lafam tnormiter qutrebatur : et ipfa fe- 
natori fupphcamt pradicto , qui caujfam commtfit R. iudici cognofctndam . 
Et qnoniam eius iurifdicli» erat in proximo diftuia: J'u<.plicatum fuitob 
eandem caujfam fuccejfot ibus eius fenatoribus iam ckftis , et ab eis ctiuffa 
ipfa eidem iudict delegata. Index vcro ex veteris , er nouorum pariter fe- 
natorum dek^atione cognofcens , quod iam dillo B. ftatutum futrat , appro- 
bans , ecckfia fan:ta Maria pofftffionem vioknter ablatam , ntanafterio 
tribuit nominato. Exhoc er^o rtxa crejcente , vfquead armorum firepi- 
tum efi proctffum. Ne vero deterius quid contingtret , bona memcria C. 
papa , pradeceffor nofter , totnm negetium ad fuam follicitudintm rtuocanitf 
Et quomam ttmpus cuiltgendorum fruituum imviincbat : frucius pracepit 
apud colonos in fequtftro deponi : ctrca quos , fi qua partium viokntiam 
inferre prafum.ret , tauffa ftta difpendttmt pateretur , venerabilibns fra- 
tribus noftris G. Portumf. et L nunc Albanenf. tunc vtro Tufculan. epi- 
fcopis tituli fantti Qtmenlis , et dikcto ftno nojtro G. far.tfi Avgeli diaco- 
no card. cduffam cmmtttens eandtm. In quontnt prafentia partibus con- 



f /. i/uod fi noltt. §. '/uia /tffiJue. D. de *dil. :d. Notet Bart. in l. nemo. D. dt 
reb. Jub. g ai. vacantes. h Cnp. s- *« 3. soiiip. de foro comj>. Ptirteshutus 

(opit. funt ipfra , vt tue pcndcntc , c. 3. ct 4. 

ftitfiits, 



9 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. II. 



De covftitutit- 
nibus. 



10 



tftitutis , pro tctltfia fancta Mnria fuit contra monafterium veftrum obie- 
icium , qnod violeutiam pars veftra comtuijerat in fructibtts feqn.ftyandis. 
jEt cvm fupcr hoc teftes futffent vtrinqut prodncii , quia violtntin liqnido 
probata nonfuit,et in dimidio rngio hordti dicebatur admijfa; abbate ni- 
Jhilominus prohibcnte , Itt diliSinm perfona redund.net in d.imnum eccle- 
Jia ; facta hordei reftitutione pronijum eft , vt ad qttajtionem pojfejfionis 
fieret in caujfa proceffus : de qua coram eifdem produciis teftibus , et atte- 
Jtationibtis publicatis , fuit diutius difceptatnm. Confequenter vero pcft de- 
'cejfnm prafaii pradicejforis noftri , partibus in noftra prafentia conjlitutis, 
ecclefia beata Maria pojfcjftonem, qua fuerat, pratermijfo iuris ordine,fpo- 
\iata , fibi reftitui poftulubat. Et qnoniam alii fenatorum fententiam pro 
vtonafterio , alii latam pro ecclejia procejfu temporis covfirmarant : nos,qnk- 
qttid ab eis faiitim fuit , poftquam dtctus pradetejfor nofter ad cnram fuatn 
idem negotium reuocauit , de ctnfilio fratrtim mftrornm irritum decerni- 
tnus , et inane. Cam ergo nobis covftiHrit , et tpfa confejfione partinm te- 
uuerimus , quod vnns confiliariorum contra fentcntiam de voluntatt octo 
exjequutioni mandatam, de faclo , quia de iure non poterat , vcntens , eccle- 
Jiam ipfam poffejfions fua fpoliauerit violenter ; et nihilominus attendentes, 
quod ttiam iniufto pojjejfort violenter eitcto , reftitutionis fit bencficio Juc- 
currendum : fpoliatam ecclefiam in eo ftatu dicreuimns reponendam, in quo 
ftterat tempore violentia perpetrata. Verv.m qnoniam prafutam poffeffto- 
nem poft rejiitutionem factam ab I. de Altcia , monafterittm aiii locationis 
titulo afflgnar.it , neque reftitutrt poterat ecclefia Jpoliaia : loco iliius tan- 
tumdetn pojfcjfionum aquintilentium , fecundum arbitrinm dileciorutn fili 1 }- 
rnm I. Tineofi capeliani , et G. hoftiarii noftrorum , eidem ecclefia fectmus 
ajjignari. Qua quoniam alii fuerant iure pignoris obligata : a credito- 
ribtts eas fecimus libtrari , qui nobis inftrnmentum ptgnoris poftea refigna- 
r«nr. ] Et quia faepefatum monafterium veltrum fe querebatur a prx- 
miflbP. Coroibneo contra iuftitiam fpoliatum : et ipfuin per ofticium 
noltrum reltitui fnppliciter poitulabat, quod ftatutum eius nullius va- 
loris exfticerit muttipliciter afleuerans. [Sapefatus snimB.cum fe ipfum 
intruftrit in ftnatoriam dignitatem , nec apvftolica fedis fauarem habue- 
rit , ad quam inftittitio pertinet fenatorum : ftatutnm non potuit emittere, 
quod valeret. Qui etiamji fuijjet legitime injtituttts , ipjius ftatntum, 
quamuis fibi fubiectos , ecclefias tamen nullatenus obligaret : prafertim cum 
iuri ciuili efftt adutrfum , qtiod aliam pcenam iitigiojas rts tfansfcrtntibus 
ftatuit imponendavi. llia diftinitione inter contrahentes adhibita , vt , fi 
quis fciens ad donationes , venditiones , fen altos contrafcus accejferit , von 
folum redimere rem compellatur , fed etiam pretium eius amittat , non vt 
lncro cedat alicnantis , a quo etiam atta tanta quantitas eft Jifci mribus in- 
ferenda. Sin autem ignorans rem litigtofum emerit , vel per aliam fpecitm 
contracius acceperit : tunc, altcnatione rei facta irrita , pretium eius cum 
ttlia tertta parte rectpiet. inftrumentis eiiam nullamvim abtiuentibus,qua 
fkptr cdhirAilibui hniufmodi ftatuuntur. Vtrum eos , qui dotis nomint,vel 
ante nuptifis dnnatioms , tranfaSlionis , vel diuifimis rerum hereditaria- 
rum faka , vel per leg.iti , vel fideicommijfi caujfam huittsmodi dederint, 
vel acceperint, a pramiffis pcenis eadcm conftitntio excipit nominatim. Ottod- 
fi etiam obligare pojfet ecclefius ; monafterium in ijta conftttutione nequa- 
quam inciderat ; cum antedictus I. nullam in .dtttd penittts pojfejfionem 
transtulijfet : qni tanquam colontts ttrras illas tennerat , et eas non fuo, 
fed monafterii nomint pojftdibat. Quod etiatffi fecijfet , qttoniam prius con- 
ntntus a monafterio , quam ab ecclejia fuerat, et per arbitrium et nihilomi- 
nus iure transactionis , per quam citra pcsnam litigiofi contracitts res po- 
teft in alitimlite conteftata transferri , res reftituit antediclas : inftatutnm 
framiffnm nullatcnus intidtjfet. Quin pctius , ttfi contra ilind fecifftt fta- 
ttttttm , quoniam nec conuentum , nec confejfum in iudicio , vel conuicttun 
pojjeffiont fua monafterium ftterat fpoiiatttm , rnjtanter eam fibi reftittti po- 
Jtnlabat , qnam ex nulia , vel faitem iniujfa cattjfa par; altera detihcbat. 
H.is antem ratipntt cec ■momus Jlncia Maria nitebatur multifariam infir- 
vtare. Quamuis enim dictus B. tirca pralationis fna primordia gratiam 
fedis apojtolica non habnerit ; qnia tamen ab ea fuit tempore procedente 
receptus , et ratihabitio retrotrahitur ; perindt kab:ndus trat , tanquam 
ab tniti» fnerit inftttutus ; qui tanquam alitnns iudex non poterat a ma- 
nafterio euitari: cum nec nouum fit , ncc iujoiitum, qnoil ,vbi clerici funt 
actor et reits , cattjfns ciuiles itt^vrbe coram iudicibut , per fedem apoftolkam 
iuftitntis , ex dekgatione fenatorum , ab ea itirifitctionem habentium proft- 
quantur. Vnde ncc in alieno foro inteBignntur , fed in proprio Kom. pon- 
tificis litigare , cuins auctoritatt fortiri vidtntttr efttctum, qua ab httiujmo- 
Ai feuatoribus , vel iudicibus ftatnuntnr. Qnodfi forum fenatorinm fuiffet 
monnfterio penitus alienum ; qttia tamen aconomus dicti punafterti fub 
L. ittdice a prafato B. inter ecclefiam functa Maria et dictum l. de Alteia 
delegato, ipfi l. adftitit,et eum iu iure defendit : iudicium eius nen potnit 
vlteritts declinare. Statntnnt atttem ipfittsB., de quofapius eft pramijjitm, et 
quod non ittri adn.rfum , ftd coufonum pottus extftebat ; cum ttiam tniure 
canonico caueatur , qttod res in litigio pofita non Jit iii perfonam aliatn 
transferenda : n r >n ad pojfeffores Jolos , fed etiam ad illos dtcebat cxtendi, 
qtti tempore faltdn dettntionti cuiusque poterant conuenin , qualts conjiat 
tffe c lonos etiam tetnporales. Perpetui namque vttlem fnltem pijfjjiontm 
habentes et conuenni pojfunt , et in altum transferre ■ quod habtnt , ficut 
I. fecerxt ante dicttis ; cuius faElum , neque pramijinm arbitrium pc- 
terat , nec trans:iciio excufare: cum in dolum , etfr.iudem fttertt attenrata. 
ludex namqne , in qnetn fnit a partibus comprcmtjlitm, coHjnnguinetts ipfitts 
I. et infendatHS mmuftcrit dicitur cxjittijfe , nibilqut fecift in pubiicunt,fcd 



omnia in fecrttt : quamuis inftar tudiciorum fint arbitria intrcdutta. Cot- 
git qitoqut partts ad tranfigtndum, ficut ex refcripto transaitionis apparet. 
Et cnm dt transactione non ftierit compromijfum , qtta non eft mceffitatit, 
fed libera potius volnntatis : dolo quttfi ex ptrfpicuis infidiis iam probato, 
tr.msattioncm intfficacem penitns ajfertbat. IUa quoque ratione dicebat eo 
clejia pttitiontm monafterii repellendam , quod, cum pojfcjfionem ipfam fine 
dolo , et culpa fua vbtinutrit aucloritatt pratoris , et ptr hec iusfibi futrit 
acqnifitnm : monafterium veftrum fuptr pojfejforio audiri vlterius ntn debe- 
bat , cui paratti erat in pttitorio rtfpondtrt. His ergo tt Jrmilibus in «o- 
ftra et fratrum noftrorum praftntia prudenter a partibus aliegatis ,] nos 
attendentes , quod laicis , etiam rcligiofts , fuper ecclefiis, et perfonis 
ecclefiaiticis nulla flt attribnta poteftas ioo), quos obicquendi manet 
neceflitas, non auftovitas imperandi , a quibus, (i qui;l motu proprio 
ftatutum fuerit , quod eccleO.arum refpiciat etiam coinmoduin , et fa- 
uorem , nullius firmitatis exiitit a : niii ab ecclclia fuerit approbatum. 
Vnde ftatutnm Bafilii b de non alienandis prasdiis rutticis , vel vrbanis, 
minifteriis i), et ornamentis ecclciiarum, illa reprobatum fuita) po- 
tiflimum 5 ) ratione , quod audtoritate Romani pontitici» non fuit ro- 
boratmn: [we in exemplum tranfeat fimilia prafumtndi'], quod a [fape 
diclo P. ] faitum fuerat in praeiudicium monafterii, non conuenti , nec 
confefli [ttiam'], vel comuiti , [prorfus] in irritum rcuocantes, pof- 
fefliones eafdem reftiruendas fibi fententialiter diffinimus c, [mc ipfas, 
qua in locum, et itts illarum , qtias ab I. dt Alteia eulefia fanita Maria 
petierat , fuccejferunt , interim alienare valeat , prohibenies , vt , fi ecclefia 
faniia Maria , vel de vitia litigiofi contrailus , vtl de proprietate forfitan 
voluerit exptriri : ne, fi obtinuerit in iudkio , in vanum labortt, monafte- 
rio minimt poffidtntt , fit , qnod eumctre vdtat , ct habtre. DttnmLaU- 
ran. V. Cal. Decembris. ] 

100) Fitcultas , odit. vulg. 

1 ) Myfieriis , C. R. 2. 

2 ) Fuerit , ibiij. 

3 ) Potijfimum , ed. Pith. et Gonz. 

cap. xr. 

Pceua fimplkiter appofita propter comumaciam , iu dubio mtelligitnr 
tmperalis , tt non perpttna. 

iuem vniutrfis docioribusParifiis conmoranttbus. [circa 
ann.1206. Roma in GaHiam.) 
T^xlitteris d vcftrae deuotionis accepimus , [qnod cum quidam mo- 
*- J derni videlicet doctores liberalittm artium a maiorum fuorum veftigns in 
tril/us prafertim articnlis deuiarent , habitu videlket inhonefto , m lettto- 
num tt dijputationum ordint non feruato , et pio vfu in celebraudts txft- 
quiis decedentium cltrkorum iam quaft penitus negligenter omtjfo. Vos cu- 
pientes vtftra confulere honeftati octo ex vtbis iuratos , ad hoc vnanimiter 
eltgijiis , vt fnptr dittis articulis de prttdentinm vireruvi confilio bona fide 
ftatuerent , quod foret expediens et honejitim , ad illud iii pofterum obfer- 
nandum , vos iuramento intcrpoftto communiter conftringendo , excspto 
duntaxat magiftro G. qui ittrare renuens et fonttidans fideiufforium pro Je 
tantttm obtulit catttionem. Fuit etiatu infuptr ad cantelam a vobis fide 
interpofita protintts conftitutum,vt , fi quifquam magiftrorum aduerfus alios 
duceret rejiftendum , et primo et fecundo , teriiottt cov.monitus infra tr:- 
duum vmuerfitati parere contemneret magiftrorum ,exttmc beneficio focieta- 
tis eornm in magijtralibus priuarttur : tt qttidem hoc vltimum qnilam tx 
vobis fimplkiter , quidam vero , nifi fatisfaceret , et nonnuHi, niji per nos 
fiadmitti,vd ab aliis obtineret,fe intellextjfe fatentur. Cum autem fnpradi- 
clus magifter G. infra triduum vniuerfitati non paruerit reqnifitus : iuxta 
condictitm vefirmn extunc a vobis habittts eft exclufus.Qui cuinfatisf-ctioni con- 
digna pojhnodum ft obtulijftt , inIV.magiftros,iuramcntointerpofito,com- 
promifit , illorum dictum pro beno pacts fe gratnm et ratum parittr habi- 
turum. Illiviro, vfi confilio fapientum, dittum fnum commnr.iter prontul- 
garunt , msmorato magiftro in virtute inramtnti praftiti prohibentes , nt 
deinceps in Ikitis vniuerfitati rejifteret tnagiftrurum , et imungtntts tidem, 
vt tamd.H in todtm ftatu perfiftertt , qtio tunc erat , donec per fe vtl ftr 
procuratorem fe poffe ttb aliis magiftris admitti per fedem apoft. obtineret, 
fahia in omnibus honeftate. Vnde nobis httmtliter fupplicajtis , vt eundem 
magiftrum , virum vtiqtte prouidum et honeftum et difcretum , qui tan* 
qttam obedientia filtus , quod fibi pradiiii quatuor intunxernnt , fufcepit 
hxmiltter , tt patienttr obferuat , et ex benignitate fedis apoftol. faceremns 
communioni rtftittii magiftrorum. Ncs igitur ex pramijfts intelligentes ei- 
dtm ma?.ifiro fuiffe mandatnm , vt tam iin perfijteret m eo ftatn, auo tunc 
erat , donec magiftrorum commnnioni de mandato fedis apoftol. redderetnr, 
et parattts Jit fuper pramiffis fatisfaElionem congrttam exhibere : ] licet a 
vobis fide prasftita^) fuerit conttitutum, vt, fi quis magiftrorum ordina- 
tioni vniucriitatis ipforum 4*) duceret refiftendum, et primo. [ef] fecundo 
tertioue *) commonitus inti a triduum vniuerfitati parere contemneret y) 
(magiitrorum ,) cxtunc ( beneticio focietatis eovum in) magiftralibus pri- 
4) Verba : a vtbis ficie pntflita , non exllant in c. 12. coinp. 3. de iureiur. 
4*) Pru his in cit. c. Riiuerfus a/ios , lejimus. 
*) Tertiow , non lcgitur in c. cit. 
cj Contem/erit , k-<nt C. R. 1. 

a Vide c. t/ua iu ec lefiartim. 7. fupr. hoc tit. Sacrs pag. decrttorum et li- 
beralium artium tx tit. de iureittr. in %.c»mt>. b Pr*fe£ti xrbiiRtm*, vid. can. 
bene. <)6. diji. c Rejidumn eji in »-. 4. tnfra , */ Itt. fen. d caf. 12. in }. 

comfti. de imeiur. 

A 3 uaretur. 



ii Decretal. Greg. Lib. I. Tit. II. et III. 



De conftitutionibus. 
it. De refcriptis. 



E 



uaretur ,ct ob hoc magifter G. fuit $*) eorum 6) communionc pri- 
uatus. Quia tavnen conititutum non fuit, vt in ptrpetuum huiusmo- 
di 7) priuatio perduraret %); cum 9) tam iuvis canonici , quam no- 
ftn moris exiftat , vt is, qui pvoptev contumaciam communione pri- 
uatur 10 ), cum fatisfacuonem congruam exhibuerit , reftinitionem 
obtineat: [v. v. prac. auct.] mandamus , quatenus fupvadictum magi- 
ftrum (tatutisveftrisCnunc)humiliter parere curantem , ad communio- 
nis veftra confortium in magiftralibus admittatis. 

c») 1'nerit , C. L. ec ed. a;H. 

) Ipforum , c. P. 1. ct II. 

7) ffuius , c. R. 1. 

g) Duraret , c. H. 2. 

t) ) Et , C. R. L. et cit. c. 

ic) "riuatio lii-c commur.ionis erat refpcQu ceterorum docVorum, ficutolim 

i pe in punam ct cor.tumaciam denegatio communionis fccuntjum qaid de- 

cerncbatur , hoc cafu veio re vcra fufpenfio erat, 

CAP. XII. 

Non pojfuut canmki Jine caujfa reftringere numerum canonicorum feu 
prabendarum. Abbas Siculus. 

honorivs III. epifcopo et cantori Cabilonenji. [ef abbati de Firmitate 
Cabilonenfis dicecefis."] (ann, 1221. Roma in Calliam. 
cottf. c. /. comp.j. h.t.) 
x partc a [ven.fr. noftri"] epifcopi Eduenfis fuit propofitum [co- 
ramnobis,] quod canonici Eduenfes propviis commodis inhiantes 
pvxber.davum numevum ab antiquo in eccleiia Eduenfi (tatutum, licet 
non lint eius diminuti veditus, veltvinxevunt, [vt Jic in temporalibus ma- 
gis abundent, dum ea , de quibtts fuflentarivalet canonkorum numerns con- 
fuetus , tali pratextu in augmentum nituntnr conuertere prabmdarum, et 
in facti fui tuitionem fuper hoc covfinnationis litteras a nobis dkuntur im- 
fttrajfe in communi forma. ] §. 1. Nolentes igituv [hninsmodi occajione in 
ecclejia ipfa~\ diuini numinis minui 11 ) cultum , fed potius augmentari, 
[dijcret. v.] mandamus. quatenus, [Ji pramijjis veritas fuffragatur] anti- 
quum numerum facientes 12 ) auctoritate noltya feruari , prabendas, 
quas a tempove vltimi ftatuti inucneritis vacsflei;) in ecclefia memo- 
vata , non obftante aliquai4) conftitutione fuper hoc a canonicis ipfis 
fa£ta, vel confivmatione a nobis b ab eifdem obtcnta-. perfonis idoneis 
cum confilio [eiusdem] epifcopi [fublato appeUmonis obftaculo] confe- 

ratis. 

.1) Dimmui , c. R. L. er c. c. comp. c. h. t. 

12) Ftteutit , c. R. 1. 

ij) Vacmtet , edit. Gonz. 

14 ) Nouti aliau* , C. H. addir. 

CAP. XI!I. 

Conflitutio futura refpicit , et non praterita: nifi in ea de prateritis 
saueatur. 

g r eg R 1 v s IX. archipresbytero S. Maria maioris de vrbe. 
( ann. 1250. Roma in GaUiam. ) 

Quoniam conftitutio apoftolicx fedis omnes adftvingir , et nihil de- 
bet obfcuvum vel ambiguum contineve ; declaramus, conftitutio- 
eirTc , quam nuper fuper prxferendis in perceptione portionis maio- 
ribus , et confuetis feruitiis, a minoribus exhibendis , edidimus , non 
ad pvxtevita, fed ad futura tantum extendi d ; cum leges k) et con- 
(titutiones futuris certum fit dare formam negotiis , non ad prsterita 
facta trahi : nifi nominatim in eis de prsteritis caueatur. 

jj) Addit C. R. i.fecundum. 

Tl TVL V S 111. 

DE RESCRIPTIS. 16) e 

CAP. I. 

Prinilegio generali , fecnndum ius commun: obtento , objtat refcriptunt 
fpeciale , etiam de eo mentionem non fucitns. H. d. fecundum intelleclum 
magis communem. 

alexande r III. Stnoncnfi archiepifcopo. (ann. ngo.) 

Sicut/ Romana [ecclejia omnium tcclefiarum, difponente Domino,mater eff, 
et magijira: itaetnos,qui eidtm ecclefia , licet immeriti , diuina di- 
fpofittonis prouidentia prafidemus , prout Dominus nvbis minijlrauit, 
tonfnitationibus refpondere cogiviur Jingulorum, et qua videntur dubia, apo- 
fiolica circumjpeclionis prouidentia declarare. Sane ] quaefituvn eft a no- 
bisi7)ex pavte tua, [ytrum,] (i alicuius caufla[m inter aliquos] delc- 
gatis iudicibus fublato 18) vemedio appellationis committituv, et litte- 
16) Addunt C. L. et ed. ant. tt eorum tnUrpraationibut, 
j-) Vtrba : a noiis , non exitanr in C. L. 
tg ) Suimoto , C. R. 2. Scd abtque remedio nppellatitnis , c. I. comp. I, h. t. 

— » 11 

a Ex boc c. aperte coVigitur , non vs/ere flatutum , per quod cnltns di- 
uinus fint etutffa diminuttur ; etiamfi in farma ccmmuni per papam fuerit confirmatuut, 
b ffuuc textum dixit cjtrd. F/nren. ejff /fngti/arem nd hoc , quod appcHut. confirma- 
tionis incelligitur de confirmatione in forma comvnir.i. c c. fiatuimus. \j. infra de 
maiorit. tt ob. d Verba i.lcges.-'. C.de /egibus. c I.t eorum intcrpretationi- 
bus. add. in i/ttodam cdito Vaucan. i cap, I, eod. tit. in I. iompilat. Pajl coneil. 
Lnttran. fub Alcx.lll. part. 10. cap. II. 



12 

vis npoftolicisig') alteva nars , [ejt] munita i 9 ) , quibus ei oenevalKer 
e,t mdultum, vt bbere (t6i hceat appellare, [fi] [ n vocem anpellatio- 
nis pronipcm , an 20 ) ems m eadem caufta debeat appellationi de- 
fem ? [Hmc igttur} mquifitiom tu* talitcr 20*) refpondemus , quod 
eius m hac parte appellano nondebet admitti,poftquam clt cauOa u- 
dicibus appeUatione remota commifla : quia fpeciale mandatum dero- 
gat gencvah. 

vn Apofiolie* protecTtoms, iegit cit. c. 1. Mirandum tnmen eft , senonen- 
fon faculcwcm apjeUandi fpeciali refcripto impetwfle , «,ui omn bus 
wn eommani perm.ffa , qual, s conceflio fia, eJ T e ftu eife v dctur /?,. 
C. de tbefimr 8ed olim non apud Galios , qui multa obftacala appella- 
tion.bus :«d ledem Romanam miiccrc folcbant , n obfernaUi ake. n 
C 11 ../. 6, not.s .) 1'antcr l.oc tempot» adbuc in Germania r.uiores fuiffe 
Xfv /tTc^n^^aT' ° bk,rUaUi * ?"/«*■ DecatO primiila, f. 
19) Addit C. R. 2. verbum : //>. 

ao) Particula 1 an , deeft in C. L. In cit. c. 1. autem ita lc"itur • vtrum tius 
tn eadem caufia appeUuttom /Ft deferendum. * ' * tUS 

20*; Prtfentibvs /itteris , cit. C. 

CAP. IT. 

In refcnpto apoftolico fuhinteUigitur claufula : fi preces veritate nitantur 
Et fi refcnptnm prohibet cuujfa cognitionem, ejl de falfitate fnfpecthm. 

1 D E m Cantuarienji archiepifcopo. (ann. u8o.) 
I.pxg pavte [ven.f.n.'] Conuentvcnfis epifcopi noftris elt auvibus intivna- 
■*-* tum, quod,cumdecaufia,qua;intevG.etF. clcricos vertituv fuper 
prsbendade Noualis 21) h , cognofcens, legitime eidem F. 2 i # ) fecundurn 
tenovem httevavum noltrarum , continentium, quod, ficonftaret.ipium 
V. de peviuvio efle conuidum, et pevpetuo illi venuntiafle pnebendse, 
[app. ceJJ.] amoueverur ab ea , eo cognito et probato, prxbendam ad<u- 
dieafletaa) eandem, ipfe [/<".] in vocem appellarioms ptorupit 22): 
et ad te , quod ei prabendam precife et abfquc caufls cognitione re- 
(titucvcs, littevas noilvas 24) vepovtauit, [et epijcopum, qui poft appel- 
iationem eum prabenda fpohauerat , auct. ap. ahcui beneficium conferendi 
pottjiate , app. cejfante, priuares , donec per fe , velper nuntium, autper lit- 
teras fuas de tanto exceffu falisfacturns adfedem ap. accederet , et prano- 
mmatum G. Ji eundem F. iu itan dicta prabenda prafumeret vwlejture, 
vincnlo excommunkationis vfque ad cotidiguamfatisfactionemconjtringeres] 
Vevum quoniam non crcdimus , [nos] ita pracife fcvipfiifez, ct 25) i n 
huiufmodi littevis intelligenda eft hac conditio , etiainli non appo- 
natur , fi pveces vevitate nitantur k : [f. t. perA.S. pr. ] mandamus, 
quatenus, inlpeffis littevis , quas cpifcopo prsdido direximus, (i in- 
ueneris , quod lecundum pvadiitum modum ci feripferimus, [et in lit- 
teris nojiris appeilatiofuerit inhibita] et in litteris,quas [tibi] prajfatus V. re- 
portauit , non fuerit habita mentio priorum littevavum , fententiam 
p.icrati cpifcopi [omni occ. ei app.c.] coniirmes, et ixpcdicfi.m I'. cum 
littevis noltvis, quas tibi dctulit, adprasfentiam noftram tauquam falja- 
rium 26), venire compellas. 

ai) Nouallus, c. R. de Norhnl. c. 2. comp. 1. h. t. Sed lesendum eft : de 

Norutcen/i ecc/cfia , obferuante Gonzaiez. 
ai*) Eidem G. cir. c. qui lec>io congruir voci adiuiicajjtt. 
12) Sine dubio legendum abiudic.!/Jet , obferuante I ano a COST a adr 4. 
A .- /; - *' ?*/.-. CUIUS ftntentia probaturcx C. L. ct ed. ant. vbi vcre le- 
gitur.- abittuicajjet , n.it icgas cum cit. c. eidem G, cum additamento • 
prjtlibatam. 
25 ) Prorupcrit , ed. ant. 

34 ) I>ronomcn : noflras , a C. L. H. er cir. c. abeft. Scd in cir c ipfa ver- 
borum feries eft ha:c : et ad r.os veniens ad te fecundum bmne ter.orem lit 
teras apportautt , quod eidem prabendam etc. 
25) Ctim et , legitur in C. L. additur in c. 2. comp. 1. h. t. et fi tali- 
ter fcripfinms , hoc ex nimia occupatione tontigit. Acccdit. qcod etii non 
coyiutio fcd exfequutio mandata fuiflet, nihiiomiuus tamca in vcritatcm 
precum mquin dcbu.llet. /. 4. C.fi contra ius. 
16) vcrba : tanquam fatjarium , dcfunt in C. R. L. H. ed. ant. et in c 2 
c.t. Sed .n ed.t. Contii iamiam cornfcat hocemblema , et quidcm lit- 
tcr.s .ncl.nat.s imprcftiun. 

CAP. III. 
Si infecundo refcripto, per eduerfarium impetrato , non fiat mentio de 
primo ; valet primum , et non fecundum -. alias valet fecundum. Et fi pri- 
mum fuit impetratum communi confenfu partium : non valet fecundum im- 
petratum per alteram partcm , hoc tacito. 

IDEM27; Vintonienfi epifcopo. [pars cap. quamuisfimus]i>m.ii8o.J 
Oasterum / fi aliquis [ ad certos iudices] fuper aliqua caufla ab apo- 
^ itohca fede lmpetrauent litteras [commijforias] , ct aduerfarius eius 
eandem eauflaro poltmodum obtinuevit committi aliis 28), de com- 
milhone pviovi non habita mentione : pvioves iudices 29) ad decifio- 
nem caufik 20 ) pofTunt2i) procedere , nec fecunda; litters obti- 

27) Pars huius textus retertur m c.6. X. de o/fic. et potefi. deleg 

28 ) Pofi impetr»tu litteras ipfas aliit iudicibus impetratierit forte committi . 

legimus m c. j. comp. 1. h. t. 

29 ) Nifi de commijfione prioribus iudicibus facla in /itteris commijfiouis , qu* 

altts tudictbus delegantur , mentio fiat ; nihilominus priores tudiccs mc ibid. 

30) ln cognsttone ac decifione catiJJ* , etc. ibid. 

31) Debent, eft in c. cit. fojfint , vero in C. H. 



g Po/I [conci/. Lateran.p.-j. c.^.et c. 2. eod.tit.in ucompitat. h Norbale<//. Noharl. 
1 ht fiicnphmus taiiter: hoccxnimiaoccupatione conti"it. k Iure cini/i, 

ntjtbtc clatifula injhatur refcripto , non va/et refiriptum. l.vlt.C.de diutrf.refeript. 
1 Pofi eonctl. Uteran. p. 7. c. 9. « c. 3. eed, tii. in 1. eompil. 

nenr 



13 DecretaLGreg. Lib. I. Tit. III. 



De refcriptis. 



H 



nent^) alicuiusroboris firmitatem. Si vero in fecundis litteris habea- 
turmeiitio de commiffionc pviori 33); prcedida cauflh a priorum 34) 
eft exemta iudicio : cum esdem litterae. nonfint veritate tacita impctra- 
tx a. Veruin fi de affenfu partium gc) caufla committitur , et pro- 
ceffu temporis , vel etiam continuo, alterutva pars , altera nefcicnte, 
cauffamipfam, tacito 26) de commiffione pviovi , alii iudici Tfj ) ob- 
tinuerit delegavi : non immevito is , qui t.ili dolo vcl fvaude aduevfa- 
riumfuum labovave coegit , in expenfis condemnari debet :8) eidein. 

32 ) Nte feeuu U litter* fuptr e.idem cauffa taliter tmpttrat* de itire poffknt 
obtinere .t/icnius roborts firmitatem, c. cit. 

35) Prioribus iudicibus faSla , ibid. 

34) Iudicum, addit C. R.2. Sed C. L. legit : a priori. 

3,-) Vnde fi prxfentibus partibus de ipfarum ajjenfu ctiilibet , cit. c. 

36 ) Vcritate tactta , ibid. 

37) Aliis, C. H. alii impetraret committi , cit. c. C. L. vero : alteri , legit 
fimpiiciter. 

38) Dtbebit , fecundum C. R. 1. Sed vox : eidem , qna: fequitur , eft omifla 
in cit. c. 3. 

CAP. IV. 
Si papa mandat in refcripto tie duobus inquiri alternatiue , ad certum 
ejftttum confequendum : fufficit alterum probari. 

idem Eboracenfi arcbiepifcopo. (ann. iljt.) 

Inter csteras b confultationes tuas, fuit propofitum coram nobis 39), 
quid tenere debeas , cum aliqua fub disiunctione mandantur , quo- 
rum vnum verum eft , alterum falfum , vtputa fi proponatur , quod fi 
talis^o) fit facerdotis filius , et 41) in facerdotio genitus, qui proxi- 
mo intali ccclefiaminiftrauit, vel quod illicite ecclefiamoccupauit ean- 
dem.Huic ergo quaHtioni 4i)talitev refpondemus,[fl«orfcon«enir]iudici 43) 
quodcunque43*) iltorum conftitcvit, illipvslibatam ecclefiam adiudi- 
caric 44) debeve. Et idem in fimilibus obfcvuandum eft 49). 

39) Verba : coram nobis , defunt in C. R. L. H. et c. 4. comp. cit. 

40) Quod alii/uts , legitur in C. R.l. 

41) ParticuU : et , deeft in C. L. 

42) Addit C. R. 1. tu<e. In c.cit. legitur: ctii qutfiioni. 
4? ) jQ^od conuenit iudici , ed. ant. 

43*) EJJe , additur ibidem. 

44) Abiudicare , omiffo verbo : debere , legitur in app. ad conc. Later. III. 
P. \LI. C. I. apiul H A R U V 1 N. tom.Vl. P.II. conc.p. i8?o. additurque : 
e t idvm 1» fitnitibtu dtcernere. Dtbtret abiudietri , eft in cit. c. 4. Lectio- 
nem Raymsndi quidem defenditCionzal. in not. h. c. ex c. 9. X. dt fitiis 
prtsbyt. quod tamcn huc referri nequit. Pariter abiudicari , legit C. L. 

4J) Verbum : cfi , C. H. L. et ed.anr. omittunt. Nec legitur in c. cit. ob- 
Jirnandum, 

CAP. V. 

# Is , ad qnethi refcriptum papa dirigitur , debet illi parere, vel canffam 
rationabileni ajji\g nare f quare parere non poteft. 

idEM Rauennati anbiepifcopo. (ann. n$6.) 
Ci quando^ aliqna 46) tu* fraternitati [/oi/>tii]dirigimus,qua:animum 
*^ tuum exafpevare videntur; turbari non debcs, [neqnemoueri, aut crede- 
re, quod perfonatn tttam co>ntemptib:lem veliv.ns redd.re vel defpectam: 
quia te , ficttt Carum fratrcm nojtrum , et immobiLm coinmnam ecclefia 
afflnentiffima caritate diiipiwiits , ct hoiioris et exaltutionis tua defidera- 
mus modis omnibus incramvitum. Nam ctfi fcepe fratribus et coepifcopis 
noflris ficundum varietattm eorum, qua nobis fuggernntnr , afpere ct dttre 
fcrtpfimus : hoc tamen non ex minori afftEiione contingit , fed vt clamori- 
bus querdantium ftcundnm Deum , et iuxta ojficii nojtri debitum fatisfacere 
tomprobemur. Quapropter monemus prudentiam tuam et cxbortamur at- 
tentius , quatenns de caterc 11071 mouearis , ncqne turberis , nec tuus ani- 
mus deiiciatur , fi iibi ctkrsttH vel afperttm fcripf.rimus :fed ficut virprouidns 
et prudenset difcretus] qualitatem negotii, pro quo tibi fcribitur, diligen- 
ter confiderans , aut mandatum noftrum reueicnter adiirpleas, aut per 
litteras tuas , tpiare adimplere non poflis, [fufficienum et) vationabilem 
cauflam pvxtendas 47): quia paticnter (ultiuebimus , fi non feceris, 
quod pvaua nobis fucvit infinuatione fuggeltum. 

46) Lrtttras , legit C. IT.r. loco: alir;tia. Acgre merito forebat archiepifco- 
pus Rauennx comminationcs papales , quod :\b antiquo in magna exirti- 
niatiane et au^Ioritate fuiliet. 

47) /ijfignes , C. R. 2. 

CAP. VI. 

Ciftercienfes funt priuilegiati , quod non pcffnnt cotmeniri per refcri- 
ptum papa : nifi in eo fiat mentio de eorttm ordine. 

1 d e m Ciftercienfibns fratribns. 48) e (ann. ngo. Roma in Angliam.) 
pum ovdinem/Ciftevcienfem 49) pvofeffi, [eo priuilegio , qno fratres 
^ alii,gaudeatis : intervos et clericos aliquos fecularesjnper decimis qtta- 
ftione fuborta , tacito qnod fitis Ciftercienfis ordinis , contra vos , veltit in 
tnonachos alterius ordinis , litteras a fede apoftol. impetrantes , deinde 

48) In C. R. Icghur : fratribus Cijhrtienfis ordinis ; fed in cdit. Gonza). ita: 
i.lan fratrtbiis ee abbati mo/iajlcrit de Cunui: « in c. I. Com_p. 1. h. t. Abbati 
Cijlerc. ee frahib. Cuman. 

49 ) Cifltrcienfttm , C. H. 

a /. I. C.fi cor.tra ius ve/ vtil. (ubl. et ibi Bald, b Poft conc. Later, part. 
41. e.U etc.n. eod. tit. tm. ttmp. c In l.COmp. lcgititr : abiudicari. d c. 

S.tod.tit.ini. compit. c al. abb:>tiCalerlknji, ct iratribu» Cuman, al. deRi- 

wall. i cap.i. eod, tit. 111 2. ccnip:,'. 



iuramentis , litigiis , ficut a vobis fignificantibus accepimus , et expenfis dif- 
ficilibus vns inquietant. Volentes ergo vobis folikite pronidert , «e co7i- 
tr« tenorem priuilegiorum veftrorum poffitis quornmlibet temeritate vexari, 
antt. apoftol. vobis mandamus,vt,] fi contva vos fupev decimis; vel aliis, 
qiiae ordini veftvo fpecinlitev fedes apoftolica iadulfit , non fafta men- 
.tioneCiftevcienfis ordinis , litteraj fuerint a fede apolt. impetratai, per 
cas49*) miniine tcneamini rcfpondere. 
49*) Loco per eas , legitur in cit. e. eis. 

CAP. VII. 

Si fede vacante fcribitnr capitulo, vt gerenti vices epifcopi , vt pra- 
bendam alicui conferat ; fi creatur epifcopus nondum exfequuto mandato, et 
ad eum fpettet collatio prabendarnm : illud adimplere tenetur. Hoc dicit, 
fecundum leituram communitcr approb-atam. Abbas Siculus. 

idkm Tornactnfi epifcopo. (ann. 118-0.) 
r^am| te: [etc.] ( et infra. ) c©) Dudum fiquidem ante tuam promo- 
*-* tionemji) litterce a nobis , fi bene meminimus , emanarunr, qui- 
bus decano et ecclefire ja ) tibi commiffae , te adhue in eodem capitu- 
lo exiftente, mandatum dedimus et prsceptum , vt [d. f. n.] P. J2*) 
[praf. latorejn,] qui de gente tf ) ludsorum originem duxic i et 
diuina gratia fidemChrifti [humiliter et deuote'] fufcc-pit, [obtentu fua 
conuerfationis , obtentuque litterarum ,in qnibus ita proficit , quod ecclefiu- 
ftico beneficio dignus non immerito reputatur , rtceptis litteris] in cano- 
nicum reciperentft, et pnbendam, [fi qua vacaret, vel quam primo va- 
care conti^igeret , liberaliter] fibi confisrrc deberenr. [et infra.] Ipfivero 
[ficut eodemM. refrente recepimns, litteris noftris poft confecrationem tuani 
receptis,] quia donatio pracbendarum ad te fpcilabat , praeceptum no- 
Itrum exfequutioni, [fnut afferebant , debita] non poruerunt mandare. 
Cum itaque praefcriptus P. [yic«t ajferit,] te fupe.r hoc ex parte noftra 
requireret: [tu ei] refpondifti, quod nullum inde mandatum [a nobis] vece- 
pevas, et fic eumate, infeito negotio , remififti. Quod nullatcnus 
teciffe debeves , fi data f4 ) littcrarum diligentius attendiffes : cum 
tempore , quo litteratipfs data; fuerunt >-j), de capitulo ipfo effes, ficut 
qui evas avchidiaconus et canonicus eiufdemeec!efia; ; [/icet]nec efies adhuc 
incpifcopum confecvatus. [ct infra.] Pro eo vero,quod i Iudxus ex- 
titerit, ipfum dedignari non debes c?*). [et infra.] Fi aternitatitua man- 
damus , quatenus eum in canonicum ecclefia tua recipias , et ei ftallum 1« 
choro et locum in capitulo ajfignes. ] 

co) Vcrba hic omiiTa rcferuntur in c 4. X. de xtat. et qual. et ord. procfic. 

yi ) Pronantiiitionem , ed. ant. 

52) Capitulo ecclefa, C. R. 1. Ceterum ex his textibus conftat, ab htrc tem- 
pore initia ducenda cfle dandi refcripfa dc prouidendo. 

C2* ) cap. 3. comp.2. habet M. per totum contextum. 

$1, ) Genere , C. R. 2. 

54 ) Datam , C. II. U ed. ant. ct e. ch. 

5>) Sunt , fccundum C. H. ct cit. c. 

cj*) Cit.c. iegit : ipfum non deberes aliquatenus dtdignari. 

CAP. VIII. 

Non valet refcriptum impetratum ad beneficia,fi in totacetnr dign*- 
tas impetrantis. 
lvcivs III. Linconenfi j6) epifcopo k. (ann. ngs. Roma in Angliam.) 

Ad aures noitras/ [te fignificantt] peruenit , quod pleruvnque deca- 
ni, archidiaconi 57), pr^ccntores j8 ) , vcl alii 59) ecclelialticis 
pntditi dignitatibus, fuper minoribus bcneficiis [pertnterpofitas perfo- 
nas] litteras impetrantes, nomcn fupprimunt dignitatis fuas 60), et 
fimplici nomine fe appellant, tanquam non habeant aliquem perfona- 
tum. [Ideoque refcripto noftro poftulas edoceri , fi frans ifta tacendi , pra- 
indicium illis debeat gaierare?] Tuae[2g2t«r] confukationi taliter6l) re- 
fpondemus, quod , cum non fit intentionis noftrai, vt perfona pluvi- 
bus reditibus abundantes , per litteras noftras pauperes clericos fuper 
minoribus beneficiis inquictent 62), littevas , iri quibus audlor 65) 
fux nomen dignitatis fupprimit, vires nolumus [uliquas] obtinere. 

50 ) Ligonienfi , C. H. et L. vel potius Lingnnitn/i , propter i lir.eola hgna- 
rum C Sed c. 6. comp. I. -h. t. legit : Wattero Lincoln. 

57) Archipresbyttri , C. II. feded. aat. archiprscentwts , pro duabus vocibur, 
archidiac. tt pr<ecentores. 

58 ) Cantores , C. H. 
yt;) A/lis , C. R. I. et L. 

60 ) Stt* , non exftat in C. L. 

61 ) Bremter , c. cit. 

f.z ) Vexcr.t , ibid. 

63 ) Acior , C. H. cd. ant. Pitli. et cit. c. 

CAP. IX. 
Vatet fecmidum refcriptum impetratttm ab adnerfarh ; licet non fa- 
ciat mentionem de primo : fi primus impetrans dolo , vel negligentia , «0» 
fuit vftts illo. 
1 d e m Noruicenfi epifcopo. [pars c. quefitum] (atm.u%2. Roma in Angliam.) 

Si autem aliquisw , auiloritatepofteviovum littevarum per aduevfarium 
in iudicium traclus, obiecerit, litteras fe priores habeve, de quibus 

g Vtdetur effe pars c. tam te. 4. infr. de xtate et i/uul. et ord. c. 3. eod. ttt. in 1 ' 
eomptl. h tnvnohubetur: infratrem, i Vide in httnc loc.im Ioann. Roiam i» 
fingalttribus fidii. fiugtt/.ioq.. k a/. WaiteroLincoln. archidiac. al. Vinton. epi- 

fcop. 1 Poftconcil. Later. fubAtex. III. part.+i. c.%. et c.O. eod.tit. tn 1. 

compil. in cap. 7. toU. tit. in 1. tontpi/, et poft concil, Lattr. Jkb Alex. III. 



comp 

part. 41. e. 9 



tn 



Decretal.Greg. Lib.I. Tit. III. 



J5_ 

in poiterioribus mentio non habetur 6%*) : fi eis dolo, vel negligentia vti 
poftpofuerit 64), excufari non debet. Si autem 5 quia delegati iuui- 
cis copiam nequiuerithaberc : per pofteriores httevas non potentcon- 

ueniri. 

61* ) Havereiur , c. 7. cotnp. 1. h. t. .... . f . „.. 

<4) A'o« propofuerit , quidam codiccs antiqui habent , obfcruante Augu- 
ftino ad cap. 7. citat. 

CAP. X. 

Kon vaknt refcripta, per qua incerti iudices dantur , vtl futurane- 
tatia committuntur. 
** i D e m. ( (inn. 1182. ) 

Adhs:c6?)a fumus [infede iuftitia, difponente Domino , Con/fitMti , vt, 
quac^ntra vfituam atte?itantur,noftrafolitcittidir.e «d 1 tcJitudinis irami- 
temreuocmtur.etc. et infr. Prouide.] fignificatum eft nobis,quofdam m 6>-*) 
prouincis tu» pardbus tales, vt ailevunt 66), de cancellaru noitrahttevas 
recepifle, per quas eorum omnia ncgotia vnius iudicis , vel plurium, 
quostibielegerint, arbitrio committuntur: ficque fir, vt, fiahquem67) 
nulfere voluerint , examen ordinarii iudicis non requivant , fed ad 
vnum iudicem vel pluies delegatos fibi propi • ios.et [exmde] parti aduerfia 
fufpe£to=,fupcrexaminandaqu*ftionedecurvant68). [S£»o^ qnantnm fit 
Dto contrarium , et ecclefiafiicis facris vei canonibus iuimicum , nevic am- 
foait qui vd modicam notitiam canonica inftitntionis apprebendit. 
Tales itaque litteras a cancellaria noftru non credimus proditffe , yel 
(i forte prodierint : tonfiie*tiam noftram , qua diuerjis occupationibut im- 
pedita fmgulit cavffis examinandis non fuffitit, tffugenmt. Vnde] noshuic 
morbo celeri 69) volentes obniare remedio , [/r. t. per A.S, prac.] 
mandamus, quatcnus, fi litteras tales in prouincia tua 69 ) [ vel impe- 
tratas, vd deinceps impetrandas] inuenens.eas carere viribus noftraau- 
itoritate decevnas» [et ne ab ali.juo in iudicium admittantur fnper qna- 
cumque quaftiont probibeas. ] 

60 Ad boc, legimws in C. R.i. c. 4. comp. 2. h. t. et m ed. ant. 

6j* ) De , C. R. 2. 

C6) Vcrba: vt afjcrunt, non leguntur in cit. c. 

67) Altquando , 'legitir in C. R. 1. Sed in C. L. cum attquem. 

08) Dtcvmtnt , habet C. B". 1. et L. 

<5<i ) Ctleriter , C. R. 2. • .... 

61/) In cit. c. legimus pro tua .- m fubtefta tutt oritnattont promncta. 

CAP. XI. 

Falfa Jatinitas vitiat refcriptum papa. Hoc dicit. Ioan. And. con- 

cordat Abbas. 

m em. b (ann. 1184-) 
1 \ d audientiam noftram c, te figniricante , peruenit , quod H. de 
' J\ {'oulo Stephano , fuper abfolutione fua fitteras tibi, vt ptimafa- 
cic videbantur,apoftohcasptefentauit. [£uas , quoniam habuiftifufpeifas, 
n« de canceUaria ecclefta Romana tmanaffe putaftt , ad nos remntere cn- 
rauitti confulens apojiolatum noftrum , vnde deuotionem tuam inDomino 
tommendamus , vtrum occafione ipfarwn litterarum prafatum virum ha- 
bere dtbtat abfolntnm. Nos igitur, litteris diligenter infpttlis ,tahter tibt 
duxivius refpondendum , quod, cum easnon credamus de pradecefibru no* 
(tri confcienva emanaffe ,nuilam eis ] quoniam manifeftum coutincnt m 
conttriaione peccatum, fidem te volumus adhibeve 70) d. 
70) Exbiitre , C. L. 

CAP. XII. 

Contra fecundum refcriptum non poteft opponi dt taciturnitate primi 
impetrati per appellanttm , de fia appellatione non habita mtntiont. H. d. 
loan. Andr. concord. Abbas Siculus. 

clemens III. e (ann. 1190. Romi in Angliam. ) 

ExparteS. 70*) perfonx/ ecclefix de Tarento nobis innotuit, quod, 
cum capella deg Empton 71), ad pr^edic^ara eccleliam de iuve 
pevtineat, [ab ea multis ttmporibus iniufte eft fnbtratla , et] O. diaco- 
mis qui iam diftam capellam detinet, capellanum ipfius eccienx [G.] no- 
mine lpfius S. in ea miniitvantcm , poft appellationem a ie fadlam, 
•amouit 72I. Quamcum efTct S. profequutus, etad iudices 72*) htteras 
impetraiTet: ipfeO. appellationem fuam prolequi non curauit *). Cum- 
queau3ovitateiudicum73) in ius eflet vocatus; dixit, ie htteras pno- 
res habeve, de quibus nulh mentio m poftenonbus hab^batur, quas 
vfquc ad tertiam citationem fuppreflit, eisdue dolo vclneghgentia vti 
no*) Addivir in c. 8. compil. 2. h. t. prttbyteri , qui perfona hic rocamr, 
M uod nu^iiiori ecclete prgpofitus effei , ct fia dignttaU qaadam pr*cd- 

m) Viilton , CR. I. Rmpetcn L. Emlona , C R.2. fed C. j. compil. 1. h. t, 

ieVtetone. ed. ant. Empe.on. 
•72) Admonil , C. R. 1. . . 

72») Loco vocis; iuOeu , lejimus m cit. c. Batbon. eptjcopum et decnnum 
' et Hrchidiaconnm VmUu. 

• ) Ktc 1-tr fe , nec per altum profeqxntus ejl , rbld. 
7*) Prjdi&orum iuiiemm , addunt C. H. H. L. ed. ant. et cit. c. 

a C*P 4 eod tit. bi 2. nmpif. b In veteri adfnibitiir Tnnocentio IIT. 

c cnp c eoJ tit. in 2. compit. ' d jOuilms et , tot modis rtferiptavititntttr , tra- 
Junt DD in I. 7. C.de diuevf. refiript. e Sie :n 1. eomptl. Clemcns 111. ab- 

batibus deOfen, ct deHeber. et priori fancl.c trul*. t C. *. tod.ttt. inz. 

cornfi/. g */.vpetone. 



De refcriptis. 



16 



poftpofiiit, quodexdiuturnitate temporis videbatur74);in quibus hulla 
etiammentio deappellationeab ipfo faitafiebat': cum biennium a tem- 
poreappcllationis ram fuiiiet elaplum. Ideoque[/". v. ptr A.S.] man- 
damus T quatenus, fl ita eile conjtiterit , reuocatis in ftatum pnihnum 
omnibus, qucc poft appellationem ipfius O. inueneritis attentata, prse- 
fcriptam capelkm^c) b, matrici ecclefix [app. rem.i veitnueve procu- 
retis, pratdicrum (.). li eum appeUatibnem 76) non fuiiie piofequutum 
conftitevit, memorato S. in expenfis neceflariis condemnantes. 

74) Vidtbastar , C. L. 

7J) Eccleftam , liabcnt C. R. cum L. et H. quae fubiefta erat tcc/e/f ma- 
trici , m qua conflirutus plebanus perfnna uppellatur. 

76 ) Snam , C. R. L. eu. ant. et c. Jj. comp. %. h. t. addunt. 

CAP. XIII. 

Refcriptum, quo fcribitur plmibus cum cfaufula: quod fi non omnes 
etc. intelligitur tam de impotentta fatfi , quam turis. 

COELESTINVS III. ( flMrt. II9I. ) 

Ccifcitatus es a nobis76") petitorioi deftinato.de quaimpotentia illud 
^ intelligatur, quod in littevis noftvis 77) ia;pe coniueuit apponi , vt, 
fi duo veltves , [vel etiam plurts eorumf] quibus litterx diviguntur, 
ipfis exfequendis innul intercfle nequiuevint, vnus aut plures k [eor»tH,] 
quibus ilribitur, nihiiominus exfequantur. Nosvero [m hoc] ita fen- 
timus , quod tain de iure , quam de ta«£to , illa impotentia cenfeatur. 
Ue iure , fi aliquem illorum 78), [ quibus HtUra dtrtguntur,] feruum, 
vel infamem, aut alio legitimo iinuedimento detentum efle conftite- 
rit : de fadlo , (i conititevit, eum cafu movtis occumbeve , aut ineui- 
tabilis neceilitatis articulo impediri , quo minus valeat 79) interehe. 
Dummodo is8o), qui pro neceiiitateprtfens efle nonpoteit 81), col- 
legis fuiscanonice 81*) excufationem iuam curet, fipoterir, deftinare : vt 
ahi coniudices 82 ) vel exfequutores nihilominus ad confummationem 
iniuncli mandati pvocedant. Nec enim ille, qui tantummodonon vult 
inteveiie, hac hnpofiibilitatis intevpretatione valct aliquatenus excu- 
fari / : nifi forte licin refcripto habcatur exprelfum, fi non omnes in- 
terruerint, vel fimul nequiuerint, aut noluerint interefle 8a*). 

76*) cap.9. comp. 2. h.t. legir : fcifcitatut efl a nobis R. 
77 ) Vox : nufirts , non eft in C. R. L. nec ia cit. c. 

78) /Itiorum , C. R. I. vtji atiquem , L. 

79 ) Valet , C. R. 3. 

Jjo ) c. L. omittit vocem : is , ficut cit. c. 

81 ) Poterit , C. H. 

81* ) Litteratorie , c. cit. 

82) ludius , C. H 

$1*) ludicandi muuus elt pubIicum,non arbitrarium , vt a fc nemo hoc de- 
clinarc qucat, niu ex voluntatc delegantis. c. ai. de ojjic. ct pot. iudic. 
deteg. 

CAP. XIV. 
In quaftione rtuocationis rejcrtptorum rtcurrituv ad arbitros , fi iudi- 
cts in cogmtione jibi non dtftrant , nec inuicem concordent* H. d. vfque 
ad $. quoniam. 

INNOCENT.III. Elienfi epifcopo. (ann. 1198;.) 

Paftoralis ofhcii m : (et tnfra.) Prceterea n quxfiuifti , quaiido de re- 
uocatione litterarum ambigitur , vtrum iudices prioves , an pofte- 
riores cognofcere debcaat , et vtrum per fecundas lint primac litterx 
reuocatx? Ad quod tibi 89) refpondemus84), quod, ni(i pofteriores 
pvioribus, vel e conuevibduxevint deferendum , fimul vtriquc cogno- 
lcanto. Et ii forte nequiuerint fimul 84*) in vnam lententiam concor- 
darc ; quamuis plures iintSf) ex vna pavte , quam ex aiteva : per ar- 
bitros communiter eledtos a partibus huiufmodi concertatio lbpiatur. 

Per generalem claujnlam pojitam in refcripto , dtiegatus ante expref- 
fionem perjonarum , vel rerum , iurifdiilionem habet in habitu , et non in 
actu. Et fpeciahs littera derogant litieris generalibus fuptr »;om fptcifica- 
tis in eis : quanquam de illis nullam faciant mtntiontm. Abb. Sic. 

Quoniam autem fub huiufmodi 86) forma, videlicetrjauflsm, quam 
talis aduerfus talem , et quofdam alios fuper hoc, et 87) quibufdam 
aliis fe habere proponit, tibi duximus committendam, a nobis mulro- 
tics litterx nnpetrantur : follicitc 87*) quxfiuiiti,an iudex ex delegatione 
huiuimodi , ante perfonarum , vel rerum expreiiionem , fQper perib- 
nis , vel rebus exprimendis habeat poteftatem , adiiciens , vtrum , ft, 
antequam perfonx vel res expreflx ruerint nominatim, fuper non ex- 
preifis in commiflione priori , fed gener.ilirer comprehenfis fpeci.des 
litterx,qux de priori coinmiiTione nullam faeiant mentionem, adalios 
iudices a lede apoftolica emanauevint , eundem vigorem debeant obti- 
nere? Nos igitur ad hxc duo raliter refpondemus , quod, cum geae- 

gj ) 'Taitter , C. R. H. L. ed. anr. et c. %. comp.j. h. t. 

84) Refpondeo , fecuidum Hith. fed rcj) ondemus , ctiam efl: in cit. c. 3. 

84* ) Simmt , in cd. ant. ct cit. c. ). defideratur. 

8j ) Etiamjint , C. R. 2. Hoc cafu erea vota maiora nun fufficiunt : quia 

J.ias partes hic conliituant deicgati , vtrimque impetrati. 
84) fluiui , C. R. 1. 
87) Copuia et , non cft in C. R. 
87*) Et follicue , ed Cont. ctl'ith. 

h Ecclefiarn. i cap.q.eod.tit.im.compit. k VideDD.inc.ilta.dee/ec7.Sp. 
in tit. Je /eg, j. nunc tfittnievittm. verfic. 'jj- vbt dicitnt , quoJ fupplet iuris fojitt- 
ur drfeClum. 1 /. ilidt Ntrati»t.$. f.n.ttibigloff. ff. ad /ry. njrii/. ct l. con- 

fc/Jionibus. iuncla gtujftt. D . dt intsrrog. tniur.fiic. m £h*/e btc defnnt.reperies tnfr. 
df ofjic. tt pot. iuJ. Je/. c. pafloraltt. ijj. n cap. 3. cod. ttt. in 3. compi/. o L. ji 
fuit tx atienn. s. D. dt iadieiis. 

rali 



17 Decretal. Greg. Lib. l.Tit.111. 

rali ocr fpecialc procul dubio dcrogetur 88) «,'iuvifdiaio 89) peTge- 

LlLn? attributa, per fpcciales, quantum adea, qus fpecal,- 

nerales httttas «"^P™*^ P enerufltl u- : licct de prioribus non faciant 

id?SrKde P S3L??3SS» Pvima qfisftio ;etfi mcrito dici 

St auod donec iurifdiftio reuocctur , eam fuper rerum , vel per- 

KifSSaffi exprimendis obtinet delegatus; fed antequam .xpn- 

SSffpSSJi, vetres, delegatus nequit »unfdic>onem humfinod» 

excrccre. 

' ffi KS!^»™'" Nor^hfc abufum curis Romaa* committen- 

9 " di qusuis negotia praefenm et tutura. 

CAP. XV. 

Ptr ^tneralm tUnfnlam, quidam alii , et res alis 'f»M*&£* 
nata nonincluditur , nec ^etjW, »ec r« matores expreffts , Jtd pa>es,vtl 

*idsmW} ftHonenJ? arcbiepifcope. (circa ann. 1190. KmtmGalliamg 
Cedes apoftolica , eonfuemt exhibere fe petenubus hberalem ; ied 
S 7u dam eius gratia nequiter abutunrur : [£»«*•* ?/» debentgntta- 
tt cTnltdt ipfi ad maligmtatem rctorquent. Ontdam entm makgnan *0- 
! TiZrommMonibnl omnibus noftris minorts velvihorts pcrjonas pro- 

ff no» a Snant/i^ e«f /«* *»<"*<»« (pfrfhN* rn«o/«cro com ? re^e«- 
/« non **» » J nobiufMiliui impetrentjub hac forma : con- 

tS^SSkmRSAo « •» ««•*»/«"■ cr* »••.•.« *««?": 

S r 0* «i /«P.r m/i ne g ono et quibufdam alns rebus ,mt*rtpfimmu 
Z.rLs xili nnt 1 Nos igiwr volentes eorum uialims obuiare, decer- 
EJT«cim commiffionibus noftris uiinores ct vihores per- 
ZribUmrmodoTef ^n.entur 91), maiores et digniores, fub generaH 
cSla norTnSmgantur includi. Sed nec liceat , occahone general,- 
t uiuftuodi muftitudinem effrenatam, in iudiaum euocare Nec 

fm er a oribus et grauioribus negotns audiantur, qm de mmoribus oa) 
« P leu or bus antum fociunt mentionem. S, quis vero aheuas perfo- 
na exoreiferit , non, vt velit cum eis in ittdicio experm , fed vi ad 
l\ re t ran e valeat.vel c minores 9 a*);quia fraus et dolus eipatrocman 
paie-,t,an uc > dax prC cator d careat pemtus impetratis. 

aondAent:tanqu 9 mmenn«p capit l ulum intuALEXAN- 

|9 « V«| ^f Xc4^fes deprehendiulr, inter quas nulla , N N CE NTII 
?!* co,,fti t utio .pparet, « refte obferuat GONZ. rt rf *. t. 

>°} R S ' £bSt<: H. L. et ed. .nt. c»m c. 4 h. t. comp. 3. Vide- 
V °,ic«? o* qu's V£ndum eft! Matt claufula fubiefta S «ieral.s ad fimi- 

lcs et eiusdem cionditionis reftnngitur. 
'%\ 'In"cT'comp." a. h. t. loquitur h*c periodus de pluriWs • ideoque 
Vi hoc loco 'ita vitSatfyM vt defetndtre valeant aJ mtxorts; {rsmato. 

CAP. XVI. 
0«i confr/J vmrai fuper todtm ad diuerfos iudices diuerfa refcnptaim- 
«rratT «t c» ttfitair , ferdfl coinwodK» vtri#». 

idem R. C^torx, at R. pmri de monte Leprofortm.[etl. de Sapt 

canonico Rotbemagen.'] e Cfl«».iaoj. Roiifa M Galltam.) 

T^ X tenore f* lhterartWl , quas nobis [ per Hz/. f Fb. latorem prffen- 

&tium-\ deftinaftis, intelleximus ttmdmUr^ A.facerdotem deCollo- 

nn.n j u«» : ..*j:„« „,n r nn nv nnattione oa.*), auae mtcr jpiun 



De refc.iptis. 



18 



C 




S citaflent adueriam 9S '): di:lus presbyter coram «s ruSTmt ) 
Kre [Pofimodumvero idem presbyter fuper eodem negotio vebisnofiras 
SrasprJentanit, ht quibus de pnoribus mentio non fiebat.] | Cumque 
t « ; , Jauff* coenitioncprocedere velletis; [p«rt«^«f ad^ow ;r*- 
ft»t'i « connocatif; memorat*;] abbas coram vob,s propouut , quod 
non tcncbatur per dacctas ad vos litteras ") prcsbytcro rcfpondeie: 
c- n Hias ab aliis iudicibus •••) fuiffet citams qua, auaomate 
SSJum non fuerant reuocatx. \Vnde , quia fuper boc duhtajht , Jedem 
Sfs apoftolicam con/n/enia».] Nos igitur attcndentes fraudem pres- 
bvtc r mcmorati , duas commilhones Puper eodcm negotio nnpetran- 
ril auarum altera nun facicbat mentionem de rehqua, quia fraus et 
aoiuJalicui patrocinari*non debent, decemimus 96) , vt ipfe commo- 

d ° "?^W?! U |V,unt C. R. CoUcuiilis autem C. L. et ed. ant. hubct €*l- 
louik c. S- cir.compil. Colleuil. 
*& ^v^Jl^^i&c,* aWMr/. * R«rV* 

3, "arctt« sw erx^tT^"^. * «• * *«.. 

9,-») Adntrfarii , lcgitur in cit. c. 5. 

■») Voluit ', eft Jn eoJ. c. 

«\ p, r /AW litttras , habet cit. c. 

•**) Verba: ab alin ittdictbus , omittuntur m cit. c. 

i)6) D:r.eumas , haUent C. R. __^_»_»— — — — 



41. de lcgtt. 1. 
eod. tit. in 3. 
d In imPrefis, 



L. in toto, 80. /• de reg. iuris. Bart. i» l- M.txi.u< 
SJiu" in c' f V'< tf^tVmiTei in vno Lnnf^. d /. ivPreJ, 

Toin. II. 



CAP. XVII. 
Non valet refcriptttm ad Umefidum impetratum , de bevtficio imp+- 
rfantis non faciens mmtioncm. „«>',•, , 

idfm Mtdiolanenfi archiepifcopo. (ann. 1199. Roma Mediolanttm.) 
um J> adco fcripta fedis apoft. moderemur, [yt ex certa fctratia nt~ 
— ' bil in eis faciamus apponi , quod de iure debeat reprehtndt ; miramur 
nonmodkum et motiemnr , qmd,quotiens ad te,vel ad aliqttos tibi fubie- 
ftos noftras litteras deftinamus , tefuper his mirari refcnbis : ac fi manda- 
rtmus aliquid iuhom(lum.~\ Scripiifti [etewiw] nobis, quod, cum P. cle- 
ricus in ecclefia Modecehfi 97) fufticientem fib, iit 98) prccbendam 
adeutus , mirabaris, quod pro receptione ipfius m ecctefia de Gron- 
zolaoo), praepofito et fratribus eiuidem ecclelia;litteras miicrimusioo): 
cum,fi 100*) litterarum noftrarum fcriem attendiffcs , nihi! [penitns~] 
inueniffes 1) in eis, quod debuiffet tuum animum oftendiffe 1*). Cuin 
enim in litteris 2) [i>jf$] nec de prsbenda ipfius [P.] mentio habere- 
tur , nec Modecenfis 3) canonicus, imo nec clericus diceretur in eis, 
et in litteris ipfis 4) hsC effet adieila conditio : fi dignus exi{teret,ad 
ecclefialfacum beneficium obtinendum , [ et fi eadem ecclefia ex domo 
parentum ifjius quandam capellam cu?n dote fuifftt adepta, et a confangni- 
neis tins «bUtiones et mortttaria pro tcmpore , et decimas perciperet anna- 
tinr.] inteltigere potuiffes , qualiter litterse ipfie fuerant impetratse, 
\in quibus de bentjfcio ipfius, pro quo fcvibebntur,vientio non fiebat. Ideo- 
que fr. t. per A. S. mandamus , quatenus , cur.i ad te , vel ad tuos litttra 
apejtelicat rfirigunttir , earum tenorem diligenter attendas, et qnod manda- 
turm tis, dum tamen nec per fuppreffionem veritatis , a*t exprejfionem 
faltitatis obtenta fncrint , facias ejfettui mr.ncipari."] 

07) C R. ctH. leguntenonc-e.vW/o.f;/;, cura c. 7. comp. 3. h. t. fcd C. L. 
habcr : Moiicenfi, et cd. ant. Medicenjt. 

08) EI'tt, fecundum C. R. 1. _ ' . 
<m) Gorcencola, C. R. 1. Gongofa, C.R.2. Grongofa , C. L. et ed. aot. Scd 

Gromonfola, hnbet GONZ. et cit. c. habet: de Grontoftia. 
100) Mfferamtts , legunt C. R. H. ct L. cunv c. 7. tir. 
100*) Tkmenfi, habet ed.ant. 
1 ) [nuenires , legitur in cit. c. 
j* ) Ofteudcre. C. L. 
a) IMttris ipfii , C. H. cuin c. cit. 

3) Mediolattenfis , legit C. R. 1. Sed Mednenfis. C. R. 2. habet. 

4) Ufi-s. C. H. legit. 
CAP. XVIII. 

Ordo refcripti interpretationem recipit a iure commtmi. 
1 d E M i eletto decano , et N. canonice Cameracenfi. 
(ann. 1198- Roma in Belgiutn.) 

Cauffam k, qux inter Prxmonftraten. et Pramon. f)l ecclefias fu- 
per poffeiiionibus de Anapia vertitur , [(itfcretioni veftree commi- 
fifft memmimusjme canonico tcrminandam.'] Scd 6) quia in litteris 7) 
an.imaducrtinui» fuifle infertum, quod, f, alterutra partium citata legi- 
time, preftntiam veltram adire , vel iudicio veflro 8) parere contc- 
mnetet 9) , vos [niJ»i/oi»in«_] pra;fentis partis probationes recipere, ec 
quantum de iure potcritis 10J, in cauffx cogmrionc ac decifione pro- 
cedere minime tardaretis 11): nos volcntes, vt claufula illa , quantum 
de iure potcritis, qux, antequam de probationum receptione mentio 
fierct, fuerat inferenda, clauiulam illam dc receptionc probationumia) 
praecedat , [d. v. per A. 5.] mandamus , quatenus ipfam intelligentes 
ibidem in [eadem\ cauffa iuxta tcnorem litter;.rum 1?) [illarum'] procc- 
derc non tardctis, [attente] prouifuri, vt, li littcr.urn, aucloritateprio- 
rum , in eodcm ncgotio legitime elt proceffum, rirmuni et 14) Itabile 
pcrfeucret: alioquin, iioccafione clauluhe memorarffi aliquid 14*) con- 
liirerit in altcrius partis prxiudicium attentatUm ,.id viribus decerni- 
musijj cariturum, [volentes et] mandantes, vt in decifioneipftusnego- 
tii , iicut prasmiffum eit , tam iiiper principali , quam fuper incidenti- 
bus' qusitionibus , appellatione remota, canonice procedatis. 16) 

c) Pr.nHU^«/f'''C.L.P>-«»Mtf«/.c.8.coinp.3.h.t. SedPrumienfem,re&ius legit GON"- 
7.AL. quia h«?c caufla tangit Pmmienfe monajlerium in Treuirenfi dicecefifitum, 

6 ) Sed , in C. H. et ed. aiit. non cxftat. 

7) Litteris tllis. C. H. ecL. ..... 

g) Vejlro, in C.n.H.ct L. non oxftat. lmo in C. L. loco tudnt» , legitUC." 

iudici. Paiiter in C. cir. vox: xeftro , omilfa elh 
o) Contemferit , C. U. I. 

10 ) Pojfeiis. C R. H. L. cd. ant. et c. cit. habent. 

11 ) Retardetis , legitur in C. R. 1. 
11) Probiitior.um , vux non exUar in C : L. 

13) In C. H. additur: iUarum , vt et in C. L. 

14) Verba: Firmum et , non exftant in C. L. 14*) Aliud, legitur in cir. C. 
lj ) Decreuimus , elt in C. R. z. 
16) Procedatur. C. R. 1. 

J CAP. XIX. 

Non v.tkt itsipttratio in eccicjia nnmerata, nen fa&a dt numtro mtn- 
tiom , Ji per eam frangitur numtrus canonicorum ; licttnon frangaturnu- 
intrus prcebtndarum : et procefus inde faEtus eft nutius. hoc dicit ad in • 
telleiluin Pannor. 

idem anbiepifctp» Senonenfi.[et P. S. Maria inviaLata diacon. 
cardin. A. S. L.J m, (ann. u<)%. Rema in Gailiam. ) 

Conftitutiv» n apud iedem apoitolic-am 16") [dil. fil. nsftn G. fan&i 
iC) 09. cit. comp. h.r. habet : Confiitutus in pnefcittia. 

\\ Ca ,". 7- eod.tit.iuycmnpil. i Idem abbati de AlcobiatiaF.ct P. monachis 
Akobiati*,vt habct ycomjiU.al.eltclo decano et A1:c,.nomco. k c. %.a>d. tit.int,. 
compil. I Pramacenfcm. ni Additur in ), comptl. et S.Maii* tnvi* L*ta,S. 
apoj:. legato. n C. o. eod. tit. in j. comptl. 



Angeli 



19 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. III. 



Dt rtfcriptis. 



20 



Angeli diaconi cardinalis] P. clericus 17) , [qucm ti concejjeramus et 
parti aheri auditorem] propofuit , [coram ipjo,] quod, cum [bona me- 
vtoria] C. 18) [papa] p. n. a [dilelto f. ] decano , ec capitulo 
Bituricenfi dederit inmandatis, vtipfum ig*) reciperentin canonicum 
et in fratrcm, et prsbendam ei conferrent, fi qua tunc in eomm va- 
caret ecclefia , vel proximo b vacaturam : [ven. f. nofiro BitHnc. archie- 
pifcopo ei monitore concejje] et ipfi ci?m 19 ) c mandatum eius admit- 
tere non curaffent , eis prxcipiendo mandv.uit , vt quod [eis] 
mandauerat , adimplerer.t , f>bi 19* ) fuper hoc exfecutoribus de- 
putatis. Verum pars d aduerfa * ) refpondit, quod, cum in Bituri- 
cenfi ecclefia certus effct numerus canonicorum inltitutus, 20) firma- 
tus iureiurando , et per Rom. pontificem 20*) confirmatus , et de hoc 
memoratus P. 21) non feciflet in iiiis litteris mentionem , iptelligeu- 
dum erat,circumueniffe 22) praideeefibreni noltrum , et di&is litteras, 
▼eritate tacita,impetraffe. [Licet enim, cum in aliqua ecclefia .trtus Jtatui- 
tur Humtrus, hac apponatur conditio , vel inteHtgatur apooni, falua fed. 
tp, auctoritatt ; non tamc7i erat credendum , quod eum ex certa fcientia 
tontra inramenta eorum recipi mandauijjet : cum de hoc in fuis Htteris nihil 
fnijjit txprejfum. Nos igitur depradicltsper cardinalem inftruilt] diicretio- 
ni< veftrae [perA. S.] mandamus,quatenus, filegitime vobis conltiterit, 
numerum canonicorum 29 ) , qui nunc eit in eadem 24 ) ecclefia, per 
decanum et capitulum eiufdem ecclefia: iuramento firmatum, antequam 
praediitus clericus [a prad. n. ] litteras exfccutorias impetraffet ; 2$ ) 
quicquid faitum eft occaiione litterarum ipfarum , [quas idem ckricus 
* fede apojt. impetrajji dignoJcitur,cajJum et] irritum decernatis [habert]: 
alioquin ci faciatis in eadem ecclefia prabendam, fi qua vacat, fubla- 
to cuiuslibet appellationis obftaculo , afiignari. 

17) Petrus cfericus. C. L. 

18) Cccleflinus, habent C. R. In L. vero COELESTINVS prtedcccjjor 
nofier , kgirur apcrtius: fcd in cit. c. G. eft pro C. 

18*) Ipfum P- i<-'git ed. ant. 

19 ) Cum , in C. 1). « L. non legitur.atque in c. 9. cir. pro cum , legitur:/f. Ccte- 
rum ex hoc capirulo liquet, curia: Romanx ab eo tcmpore, quo bene- 
ficia, per torum orbem, ex noua difciplina, eonferre ccepir, ia more po- 
fitum fuiJle 1) refcripmm de prouidendo ad capitula dirigere: i) huic 
f\ non paiitum fuerit, arctius mandatum adiungcre , fimukiue 3) exfe- 
cutorias iitteras ad vicinos dare , ita , vt primum precibul obrenrum, 
tandem per vim in elFcfrum dcductum. Conf. e. 37. X. de elect. 

19*) Pro jibi , cit. c. habet : difto arcbiepifcopo et ven. f. n. Claromontcn, 
efifcopo. 

20) Conflituf.is, C. H. le»it. C. R. vero omittunt voeem.- canontcorum, 
sc*) /Vr mnttos Rom. pontifces , habet cit. c. 

*) Pro pars adnerja , legimus in c. cit. dil. f. P. ex aduerfo. 

21 ) Petms. C. L. 

32 ) Eum circumneni IJe , fecund. C. R. I. 
23) Clericorum. C. L. 

24 ) Vox : e.-dem , in C. R. L. et cit. c. non legitur. 

35) Ratio ergo dccidendi quxrenda in eo, quod litteras txftcutorias impe- 
rraffet , n".iia pr-sb-Tida vacante > qu;R ifi exferutionfin (iecfuci n»n pO- 
terant. 

CAP. XX. 
Difficile et famofum c. et efl clauis totius tituli. :Et h. d. in fum- 
ma : Exprimens falftm , vel tacens verum m refcripto , fi malittoje , caret 
prorfus impetratis. Sed Ji per fimplicitatem , vd ignorantiam , aut obti- 
nuijjet, vero txprejTo , tt JuppreJJh falfo ; faltem litteras in forma communt, 
et delegatus procedit,feruato ittrit ordine , tt non fpeciali forma rejcripti: 
fecus fi nullo modo litttras babuijjet. 
1 d £ m Aymon. [S.Hilarii] canonico Pittauitnfi { (an.12oi.R0ma in Calliam.) 

Super litteris g, quas ab aliquibus ex malitia, et a nonnullis ex igno- 
rantia, tacita veritate , vel fuggefta falfitate, impctrantur a nobis, 
diuerfos intelleximus diuerfa fcntire 26), aliis afferemibus , eos debe- 
re prorfus carcre omni commodo litterarum ; cum mendax precator 
carere dcbeat penitus 27) impetratis : aliis vero dicentibus , quod, ctti 
forma carere debeant in litteris nollris exprefla , nihilominus 28) iux- 
ta rigorem iuris fit a delegato iudice in negotio proccdendum. Nos 
igitur inter eos , qui per fmudem vel malitiam , et lllos , qui per fim- 
plicitatem 29) vel ignorantiam litteras a nobis impetrant , huiufmodi 
credimus diicretionem 30) h adhibendam 31), vt hi , qui priori mo- 
do falfitatem exprimunt, vel flipprimunt veritatem , in fuae perucrii- 
tatis pcenam, nullum ex illis litteris 32) commodum confequantur ,ita 
videlicet, quod delcgatus , poftquam fibi fuper hoc faita foerit hdes 
nullatenus de cauffa cognofcat. Inter aliosautem, qui pofteriori mo- 
do litteras impctrant, duximus 33) diftinguendum, qua: falfitas fuggc- 
ita fuerit, vel quas veritas fit fupprefla? Nam fi talis expreffa flt fal- 
fitas , vel verins occultata , quse quamuis fuiffet tacita vel expreffa, 
26) Dubia hrc nata oliro funt ex /. 2. C. Si contra ius , qux refertur in<\ 16. 
«. 1. C XXV- '/». 2- ct /. S- C. tnd. tit. qu* optime refoiuir a C O S T A ad c. 
~t\'x, h. t. Hanc controuerfiam ar.tiquorum interpretum varia diftinOio- 
ne dirimere ftuduit pontifex morim hercifcundorum lCtorum fequutu». 
27) Ptnttns , abelt a C. R. 2. H. L. et c. lo. coinp. 3. h. t. 
»8 1 bHbUnmir.its tamen, legimusin cit.c. 

29) Shnplicitudtnem , in c. cit. habetur. 

30) Diftincfionem , lcgit C. R. 1. 
41 ) Habendam. C R. L. et cit. c. 

31 ) E* litteris. C. H. legit cum L. et c. cit. omifla voce : iHit. 

33) Loco dtixvnits , legitur in cit. c. dicimus. _______ 

m 1 ■ ' 

a Calcftinus prx.lcceffbr hofter. at. ita ; G. Papa. p. n. b Proximam. 

c I Uc diSIio; ciam, detfl in manufcript . . d Altera. e tn vulgatis male, 

(Jominationi, cum conftet ' legendum , difcretioni. f al. Idem A. Amartco can. S. 
Hi/arti PitftiHicHjii g t; io.eod, tit.in litompil, h i>tjitnitmtm iialmtiM, 



nos nihilominus faltem in forma communi litteras dediffemus i : dele- 
gutui non f..quens formam in litteris ipfis appofitam k, fecundura or- 
dinem iuris in cauffa procedat. Si veio per huiuiinodi 34 ) faliitatis 
exprcflionem , vel fupprcilionem etiam veritatis , littsrs fuerint im- 
petrat*^ qua tacita vel expreffa nos nullas prorfus litteras dcdiflemus- 
a delegato non eft aliquatenus procedendum /; nifi forfitan eatenus* 
vt partibus ad fiiam prsfentiam conuocatis 30 ), de precum qualitate 
cognofcat : vt fic in vtroque cafu , eadem ratio, qi (£e delegantem mo- 
ueret, moueat etiam delegatum, et vbi delegans liias litteras denega- 
m, delegatus etiam fu* cognitionis ofticium nullatenus interponat. 

34 ) Huiui , elt ih cir. c. 
3J ) Vocatis , per cit. c. 

CAP. XXI. 
In caufja monafttrii conuenttur abbas per refcriptum , in quo nulla fit 
mentio de conrnntu: nec propter hoc appeliari poteft,mfi abbatis tt conuea- 
tus bcna ejjhit dijtinita omnino. 

1 d e m abbati t conuentui Pramonflratenfi. (ann. 1204. Roma in Galiiavi.) 
t^doceri?/! [ per vejtras litteras] poltulaltis 36) a nobis , vtrum per 
■ L « litteras aduedus abbates [vifiri ordinis] , nulla mentione habita 
de fuis conuentibus, impetratas , teneantur abbates ipd fuper caufiis 
quae ad conuentus pertincnt , et eofcem , ipfis 37) querelantibus re- 
fpondere : ac licet inhibita lit appellatio , per appcllationis obie:tum 
poliint,ne refpondeant , le tuen. Super quo [vcbts] duximus relpon- 
dcndum, quod [iident abb.aes,] niii aha cauffa rationabilis iuftragetur, 
per appellationem fe tueri non poffunt 38) , quo minus debeant aii- 
ctoritate litterarum huiuimodi legitime ■}<)) relpondere ; cum ex ofti- 
cio fuo tencantur [abbat es] congrcgationum fuarum negotia procurare: 
niii forte abbatis et conueutus negotia cffeut omnino difcreta. 40) 

36) Poftttlujti, fecuinlum C. H. 

37) U e \PJt*% k-gitur in C. R. L. et apud Gonzal. Et iifAcnt de ipjis juere* 
lanttOus , haOet c. 11. comp. 3. h, t. 

38) PoJ/ine. C. R. 2. 

39 ) Le&tttme , abeit a C. R. I. 

40) Qua,- olim non erant feparara, in vita communi co.-.fifiente abbate cum 
monaci.is. Pedetentim obtinuit feparata menla abbatis ;» n.enfa mona- 
chorum, et vt huic feparata bona arque ac illi aliigniita tueiint ^inue 
vero negotiorum diuerJitas orta mtcr Jios et iilum. 

CAP. XXII. 
ProctJJus factus per litteras fubreptitias irritatur : fed factus contr» 
formam rejcripti , irriius nuntiatur. 

l D £ M arcbiepifcepo et magiftro W. canonico 41 ) Magdebur- 
get.fi. (ann. 12C9. Roma in German.) 
Pum diletta n in Chrilto filia 11. cuiios Hefienfis 42J ecclefis, a« 
^ procurator G. Monialis , [otim ad fcdem accejjtjjait] fupcr ele:lio 
nibus in eadem eccleiia celcbratis , [de cujtode ac moniaJi pradi(hs]\i- 
tigauerint 43; aliquandiu coram nobis : [et infra.] [Nos igitur bttc et 
aha , ipa tam cujtvs pradtcta , quam I. clericus , qui pro eodem ttego- 
tio venerat conira ipfam , nuper apud fedtm apoft. conftitnti , p>optnere 
voluerunt , et acta tuduii ab iisdtm nobts exhibita diligvntins attcr.den- 
tes,] deprehendunus [mamf<Jte,pradtCtas ] litteras ad abbarem de Re- 
mech. 44) p et fuos coniudices nnpetratas , fuiffe 40 ) p er lubreptio- 
nem q obtentas, cum in eis illius articuli, videlicet r , de fubtraito- 
rum refignatione,fuerit prxter confcientiam noitram cognitio deraan- 
data, qui in prioribus litteris ad fcholaiticum s Hildefenfem 46) [cu- 
ftoihm ac jcbolafticum Miaejen.] coniudices fuos obtentis, infeftus fue- 
rat , de quibus in fecundis litteris mentio 47) non fiebat : et ideo 
quod ipfarum litterarum occafione dignofcitur attentatum , duximus 
irritandum. Didtum infuper fcholatticum , [Htldefimenfon] et coniu- 
dices fuos inuenimus minus prouide pioccfiiiie. Cum enim in litte- 
ris noftris 48) eiidem principaliter mandaretur,vt ad praediitam eccle- 
fiam perfonahter accedentes , perfona; idonee adminiltrationem com- 
mitteient abbatia;, cui ad opus eius 49) fieret hinc inde refignatio 
fubtrriCtorum : ipli formam mandati apoftolici tranfponentes , ifio ca- 
pitulo co) prsctermiffo , de aliis articulis inordinate plurimum cogno- 
uerantfi): propter quod proceflum ipforum contra nofhi formarare- 
fcripti , ac iuris ordinem artentatum , irritum decernimus C2) et ina,- 

41) Et M. canon. C. H. legir. 

42 ) flerefin. legit C. R. 1. Hcreftenfis. L. et c. 12. comp. 3. h. t. 

43 ) l.itigurent. C. L. Lttigauerant. c. cir. 

44 ) Remef C. R. 1. Remen. C. P. 2. Sed c. cit. legit : Remtibuftnt. 
4J) hui/je, non exftat in C. R. L. Gonz. et Pith. edit. 

46) Htldefemenfem, reftius lcgit C. L. cum c. cit. 
47 ) Mentto /t/i.jua , legimus in c. cit. 

48) ln litteris noflris , in C. R. etL. non legiinus. 

49) Eiusdem, Jecundum C. H. L. et c. cit. 

50 ) Articulo. C. L. 

51 ) Cognouerunt . C. H. ct L. cum cit. c. 
Ji) fSecfeuimus , legunt C. R. 

i Vide I. 1. C. Si contra ius vel vtil. puhl. et ibid. Bald. k Sed 

I Vide I. mutus. cum glofl. 2. f. de proc. et fl. Ue petit. ber. I. fi poflcifor et I 
Ji qutd foJJeJJ.]i. m al. a nobts per litteras edoceri pvfiutaflis , c. 11. eoJ. ttt in \ 
comptl. n Cap. 12. eod. tlt. tn 3. coUecl. o at. Heroncnjis. al. Hi. 

rtajenfis. p al. Reutane. q ld tff , tacendo verum , vet cxprimenUo 

falfum. t Sic legcndum ik >ver de fubiettoruHl ref»_aatigne, vet fubtra- 

ilvuw rtiumuviKi f tlltdoritnjtm 

nctn. 



ii DecretaL GreQf. Lib. t Tit. III. 



nem. Ideoque mandamus, quatcnus, G. et quibufdam aliis y?) forori- 
bus ecclefiae , ficut iultum fuerit, reftitutis , et forma mandati nofiri 
exacta diligentia obferuata , in negotio ipfo ratione praeuia procedatis, 
[ita, quod per veftram foUicitudinem circumfpeitam faltim bac vice negptit 
Hmdiu prorogato finis debitus imponatur.~\ 

55) Vocabulum. - a/iis , in C. H. et L. non exilar. 

CAP. XXIII. 
Valet fecundnm refcriptum, licet depri.no r.o?i faciat mentionm, qnt 
vti r.eluit impetrans intra annum. 

idem. (ann. 1209. Roma in Galliam , ni fallor.) 

Plerumque a contingit f+) , quod aliqui [ctntra quasdam fuper aliqni- 
bns rebus ] nottns litteris impetratis , illis vti multo tempore 
poftponentes 57) , tunc demum eas exhibent,cum aliarum [litf.rarum\ au- 
dtoritate, abeis, contraquosipfiprimitus lifteras impetrarant, coeperint 
conuenivi , dicentes , poftenores litteras non valere , vrpote non fa- 
cientes de prioribus mentionem. Cum igitur non fit malitiis homi- 
num indulgendum: [prffentium autoritate'] Itatuimus, vt, fi quis nofiras 
littcras i;npetransf6), infra annum f6*}» roltquam copiam iudicumj7) 
habueiit, ex malitia, vel negligentu poltpoiuerit vti eis , auitoritate 
pofteriorum litterarum j8) valeat conut.iiri : licet in ipfis nulla de 
prioribus mentio habeatur. 

54 ) P/eriimr/ue contigit, c. 13. corap. 3. h. t. 
yj ) Proponentt , cit. r. 

j<5) Noftris ,'itteris impetratis , fecundum C. H. 
$Cr) Bt infra annum , habet ctl. ant. 
ST) ludtiii , fecundum C. B. I. et H. 

St) Littemrtim. C. B. L. et H. omittunr, cutn c. c»t. Ceterum olim re- 
fcripra fuirte perenni.i, docer /. 2. C. de diu. rejcript. et fic etiam pnfl 
annum valcbanr: modo fiecundum au communt cflent edita. Qu* perfnna- 
iia, et fic conrra nis communt impetrata , iotra annum inlinuanda eranf 
adcbque diew et COttfuieut adieftum liabere dcbuerunt, ceu decernit /. 4! 
C. de uiu. refir. vt intclligeretur , virum intra annum efleat iufinuau ? 
Inde fine dubio pontiiex arripuit occafionem decifionis fua. 

CAP. XXIV. 

Si a dekgato aliquitl Viamlatur ordinarit : delet bumiliter exfequi. 
Sedfi alius delegatus per alius litteras poft exfecutionem mandat contrarinm, 
9cl fx ante exfecutionem iunotuerit ordinario , iwrer delegattm , qni man- 
iauit, et aliuru, contentionem ejfe de iurifdiitione ; faciat Jibi vtrurumque 
litterarum copiam exhiberi : non vt iurifdictionaliter cognofcat , fed vt fe 
informet , an per fecundas renocentur prima. Et fi primtt rcuocentur: exfe- 
quatur fecundum mr.ndatmm. Si autem non renocentur , vel de hoc duhu 
tet : non exfequatur fecuiudum mandatum , donec contentio de iurifdiitione 
tfrviinetur. Abb). Sic. 

xdem iknocent. III. Rothomagenfi arcbiepifcopo. 
( ann. 1211. Roma in GaUtam. ) 
Purat contingat [et infra.] co): Praterea cum quidam fuper aliquo 
^-* litigantes , ad diuerfos iudices litteras impetrant, quorum quidam 
obtenti a parte altera tibi mandant , vt partem adueriam denunties 
«xcominunicationis fcntentix 60) fubiacere; aliis iudicibus poitmodum 
tibi iniungentibus , vt eandem uenunties abfolutam i quseris, an vtrif- 
que, an ncutris, vel altcrutris f.iltem' obedire debeas in hac parte ? 
Super quo tuse prudentiat refpondentes , credimus diftinguendum, an, 
cum primum mandaitum recepifle dignofceris , tibi forfan innotue- 
rit 61) > inter illos et alios fuper iurifdiitione difcordiam fufcitatam.an 
fuper hoc nihil omnino fciuilti? Et quidem 62), (i fuper contentione 
huiufmodi nihil tibi penitus innotefcat 6;), cum primum mandatum 
recipere te contingit, illud debes humiliter exfecutioni c mandare.64) 
Sed fi poftea contrarium tibi ab aliis demandatur 6y): tunc, littera- 
rura ad vtrofque [iudices] a fede apoftol. obtentarum copia poltulata, 
^uas tibi 66) audoritate praefentium diftricte prscipimus exhiberi,fi 
ex ipfarum tenore deprchenderis euidenter ita, quod non fit aliquate- 
nus nxfitandum , quod litterx , qux ad illos, a quibus fecundum man- 
datum receperis 67), impetratx nofcuntur, exprefle reuocent 68) lit- 
terasaliorum, tu68*)illudintrepidusexfequaris 69), q UO d tibi fecundo 
loco mandatur. Si vero ex litterarum infpectione manifeftifflme tibi 
conftet 70), quod litterx obtentx ad illos , qui primum dedere man- 
59 ) Verba, qus hic defunt, fupplenda funt ex C. 11. X. dt tttt. tt qualtt. 
tt ord. prtfic. vbi ea recenfentur. 

60) Excommunicationi , haber C. R. 1. 

61 ) Innotuit , c. 1. comp. 4. h. t. 
62 ) EquiJem , fecundum C. R. a. 

65 ) hmotefcit. c. cit. 

44) vnde liquer, iudices delegatos a papa, ipfis archiepifcopis pofle man- 
dare exfecutionem fententia; : qui in hac qualiiare fuperiores iliis eranr 
Tt autorttate papa/i ei excommunicationis exfecutiouem lmperare poflenr' 
qui per publicam denuntiationem ex cathedra facra rku foiemni riebat 
poft ientcntiam excommunicationis latam , vt denuntiatus ab omnibus 
euitaretur. 

6j) Demandettir , legunt C. R. 1. et Gonz. 

66) Itbi. C. R. L. ed. ant. et c. cit. omittunt. 

67) Recipis , legitur in C. R. I. et c. cit. 
«i8 ) Reuocant , fecund. C. R. 1. 

(>&*) Diftio /*, in C. L. non iegitur. 

6<) ) Ex/ei/neris. c. cit. 

•Jv) Conjliterit , ell in C. R. 1. 



De refcriptif. 

-__ " 22 

datum , per alias minimc rcuocantur 71) .- fecundum m,nHo.ir 1" 

latenus exfeauaris. Quod fi fuper ho^SSSriTSSS i" 
ad exfcquendum fecundum mandatum te prS?e n? n bSff - ? 1 
nec mxta cu.ufdam noitrx conttituuonis IwS^S^&^ 
concertatio 72) fopiatur. ^t idipfum 7i ') focere debes fi ni! 0(k 
dato recepto, et nondum fxfecudoni mandato , tibi orfan nnn?"" 
m quod inter fe fuper iurifiliclione demandarV c^erinTd/SS: 
Csterujta m h;s omnibus puram et prouidam te «,nf l .;, aUce P rar *- 
habeve ; ne vel ad declinfndu ! n ll^RSSS^SffT 
bitandum non ett: vel etiam ad cxfequendu.n te aflbrafe > cln 
vbi certus efle non debes. Licet autcm ex hiscerra fiS *!? C j lfl ' ,n - 
na , qualiter in his 75 ) te debeas ^^^SLS^J^ 

71 ) Ueuocentur . haber C. R. i. 

71) Contcntio, habet Gonz. 

72*) vox: ipfum, non adeft in ed. anr. 

75 ' P .L° *"> 'egitur in c. i. cit. huiusmodi. 

fecutoa non competif. "gnttto , q ux mtT9 ^ 



— aargienlis 77), et vaths regias abbatum fijit nolU; T •*" 
matum , quod,cum ad eos femefet iter 1 n l n^v r S aunbu s niti- 
fuper co videlicet 78 ) , quod R 7 %) 11™ DlS ,rt e « P^ceififlent. 
weW-l oaraciam de .4hV° rc 7 Ll,. C eilcus fan * RemigiiTRe- 



s^as^ftmysf quia ec Ss et i u erti ° ^ 

ceciai 
pro- 



communicarionis vinculo ioSodan t e V, f bcemnf InX C °T eis ' 
fequeitrari, Cumque poftmodum id^SSft ^ 
inuerit : panturuin , ac obtinuerit f e abfolui iofi \hM >■ fe . lun P r °- 
concedentes, diem ci go ; aflignauerunt ct nV, ,m abfo . lutlon,s »'"eras 
eis, quod promiferat, adimple et r »?; h; m ' quibus *^ co "m 
radenlin loco gi») b \S fcripfiS n?nH t . 1 ? Cam - « littens ^ 
aus affig,iarig 3 -)mandaban?: quSd co?,n?duobS?-f fc( » ueft " tM fru - 
tertio iui abfent/amexcufaate Jei ^litte a , eft ^nfeffnT w° de ^ 8?) 
cum tantae tementatis exceflus falfit-jri« c', . coutellu s. .Nos lgitur. 
dedimt.s in nMa^n^&^S^SPS^ carer , et ' ^ obis 

parecia perpetuum iWncium imponen lls * pS oTT rF"' d ^ 
gnarens eandem cain fru;tibus fequeitr tis P S, S V de Clluo afIi - 
S. <t P.] per veitras nobis 84) ffaTin tmalfe "^J?^ 8 J^ 
furam pnctatam, coram vobisTper teltes idonS nr«» m ir d,aus R ' ra " 
poftulaffet fibi dUtam ecclefiim ^^•y^\ ? ^ l fX^ ob -^ G 
fi eflet ita gj) , de omnibus fupcrioribus ?n dVw A , claufula lIla : 
fur* deberet 86; intelligi (dubitaftis 87 > TIaI U ° taiUUm ra ~ 
procedere vlterius diftuhfits; \li*entes tLel 'U r,t "* ? **** &• 
culum rmplorare, |i Sfeft&T^^^ l^ 5- 
veftramm Dommo ctmmendantes] refpondemuf n.md Wf&fm 
omnta debet fuperiora referri, ad holvt iofi H 9 , ? claulula llla ad 
71) omnes c^odice, hicv ^ ggfi.? l^rgEtf^jfc^ 






ftit.uit ver.un leftionem 



TUIU vti^iptioicr^ma^^trxoT^ 

7<5) WrW^ , eit in C. h. 2. et Nichafii . c L le»,V 
77) Sagunfi,veiSagiatHf.C.BUi etL ed .„; I g ■ 

fth.s g o N z. Wir, iut c^-" „l e °A i nt ' %X»w*. Sed %«/«i re 

Jnecefis Remenfis , 
legimus .• Rcmantn. 

• L.aurem habet: v«r»,pr 

- / -<^"" * • '^S 11 *-• L- CUm cd. ant. Der rnmm 

79 ) K CV*«, legit edit. Gooz. Sed c KfcW A Cte^ 

G N Z. vero: /* «/ "'* P er ^ " 1 ™- 



ad quHmpr^fenfesiitter^ diecTr fn c z como^ f'^^ *«™*"C« . 
J/^w,)». » • c.i. comp. 4. lcgimus .• Remantn. 

78) Vtdeltcet, non exftat in C.R.H. et ed. anr r 
vtdt/tcet. • *— 

8°) £//, Jcgit c. n. . 

81 ) In ijuibus. C. L. 

81*) /h locum , haber ed. nnt. 

8 1 ) *«>*«**• {«gunt C. R. cum c. cit 

8i j tueatbtrt , k-gitur in eit. c, 

8?) Tandem, abelt a C. R. H. L er i«J >.. 

ai^ &£'■ ^ ltSimUS: V ^ w tanTnfcXlera ™* hibW: ***»• 
8> ) 6/ ^y/, habent C. R et uon^ i tera c „ * 

86) Debeat, habcnt C. R. et H. 

87) Pefiu/afiis , lecundum C. R.'i. 



•^^— — ■ i > ■■ . . 1 , _ 

* Cap. ii.eod.tit.ini. ctmpi/. b Csp.l.fd.tit.fy 4, eompi/. c O a «J 

^ nonftcertt, ftttrtt mnpeU, ad cxftqaemfom. c. pafiora/k. tnfr. De tf\ dele7*~i. 



d Adde concorJ. in /. qui procuratorem . j„ e , fj- . ff A , . 
«0 Pto. et tbt Hart. ct doc?ores, /f de re iudie -' ¥'i f rocur - ** i* I. /» it- 
G. et P. de l-u, ujca. al. de Simiis camntco. £ r \ «/' • "" de v ' l!!il >" magiflr* 
Rtmantnfii, Sagiutnfu. Aliat Sitntactn. tt eft diwci ■'■ r ' '» *■ ™»P'/. g */. 
tniocum, ;<„:,* refcrtpljt. i Wddt , f Jadfi % ^J&FZJf'- *"?«• * "/• 
///«rf pr. f jum:t:ir efie falfium. Arcbtdtac. tt DD L C /-?■ J" "* " / '»'*« rffcripto; 
de e/aufata tli.t ; fi itu efi. "' '" u ^^- ^« "/>/>. /» 6. 'k Vo/ 

3 2 

fererur* 



23 DecretaL Greg. Lib. L Tit. III. 



Be refcriptit. 



24 



feratur; quia, licet vitium falfitafis ad imponcntlum ei perpetuum filen- 
tium fuperecclelh ipfa iufficiat , qui felfcatcm huiulmodi perpetia- 
uit 88), non tamen proprer hoC cadem ecclefia 89) eit adueriano al- 
fignanda: nifi fuper aliis ftita fuerit plena fides. 

8^) Perpetrarat. C. H. legir cum L. fed ed. ant. perpetrat. 

89) Vocabuium: ecctejia , nor. adeft i» C. H.« 

CAP. XXVI. 

Non valet refcriptnm,fuper rtftitntione btneficii, impetratum , anod 
de canjfa excommunicationis et amotionis impttrantii non facit mentivnem. 

idem epifcopo hnolen. 89*) («»». »14. Rotnu inRomandiolam.) 
I T\ilec"lus a filius,abbas fan&i Stephani 90) Bononienfis , per fuas 
*J nobis litteras intimauit , quod,cum lpfe, cui vifitationis 91) ot- 
ficium in ciuitate ac diceceii Bononienfi cominifimus , B. et A. presby- 
terosabeccle iis fuis 91*) propter eorum graues et manifettos excellus 
duxerit amouendos 92) , iidem [jpresbyterf] fuper vetututione iua no- 
ftras ad te in communi forma litteras impctrarunt 99), de amotionis 
fuscaufla, et excommunicationis b, qua tcnentnr adltndi ,nullamta- 
cientes penitus mentionem. [Procuratoribus tgitnr , vtctnonmtt eccle- 
fiarum ipftntm exceptioties 111 tua prafentia proponentibns antedtctas , tu 
fuperfedcndum buiusmndi negotio dttrenifti, donec fnper hoc noftra volun- 
tatis beneplacitum recepiffes.-] Nos igitur [tn bocttiam prttdtnttamcom- 
nttndantes_\ fraternitati tua: [per A5 - .] mandamus , quatenus , ii elt ita, 
litteras ipias, tanquamper veri fuppreflionem obtentas, viribus care- 
re decernas. [_Quod circa presbyteros pradictos promde factum eft per me- 
moratum abbatem,pracipias firmiter obferuari,adpeUatione remeta.} 

g 9 *) Imolan. legitur in ed. ant. et in C. L. ImolenJ, , omnibus expreffis ln- 

«o/tofli 5. Proeuli, legitur in c. 3. comp 4. h.'t. «Jjw le^io vcrior vide- 
tur, quod huic fanftS ecdefia iflfisnis ib«dem dicata , tanquam domcflt- 
co patrono. 

t>t) Inuuifitionis , fccundum C. H. ■ ■ ■ /%„<*; M 

9?) S*is,in ed ant. non legitur. .Pro hac voce m c. cit. iegimu* .• fancli M. 
et fancft P. de Hignoro/a. 

92) Admouendos. C. R. legunr. 

Vi) lmpetrauerii.t , fecundum C. R. 1. 

CAP. XXVIT. 
Per litttras infiitia non tenetnr epifcopus prouidere habtnti perpetnam 
mcariam , vei fufficiens patrimonium. N.c valctjt littera gratia ad bcne- 
ficium obtinendum , in quibus impetrans tucuit perpetnam vtcariam. tioc 
dicit comprehendendo vtrumque intellcctum. 

idem epifcopo Veratifamenfi 94) c, (ann. 1514. Roma inPoloniam.) 

Poltulaiti d per fedcm apoftolicam edoceri , vrrum alicuius ecclefix 
oerpetuo vicario dc proucntibus vicariae , bonisque paternis , ha- 
henti vnde valeat commodc fultentari, tenearis per dlam formam com- 
munem- cum fecundum e apottolum 9J ), in ecclefiaftico beneficio pro- 
lidere'' Ad quod fic duximus refpondendum, quod, cum per formam 
r^diitam neceUitatibus pauperum clcncorum , qui nullum funt ec- 
rleiialticum bencticium aflequuti 96) , {ficnt ibidem txpnmi confaemt} 
fedes apoitolica duxerit fuccurrendum , perpctuus vicanus.niii de :vi- 
cM-ia fecerit mentioncm , commodum reportare non debet dehuius- 
niniii iittcris,vtpoteveritate tacita itnpetratis. Non enim bencficio^z) 
cirere debet dici , cui competenter de perpetuaj vicanx prouentibus 
Itt nrouifum Et nrohabente beneficii iufhcientis iubfidium, ex certa 
fcic tia fuper obtincndo alio bencficio , de leui non fcnbimus , quin 
faciamus dc primo in noitris litteris mentionem. 

iaciatnui u Y n/ . , - m in c R _ , r et c . R. 2. Itabet Watanfamenfi. H. 
' Verafitaneiifi. Sed Vratislanienfi , rcchus legit Qonzal. ex ipfis epiftollS 

' ^ % l TteS ?i«. X. de prsb. vbi I N N C E N T I v s 1 1 I. -cncraliter con- 
95 V.rueritVdJnatis de bentftio prouidendum , vel fi accal.o dclit , ei). >n- 
tcrim fubminiftranda vit* neceffatia ab ordmatorc. Dicitur hcv prout- 
L etiara in fonr.a pauperum; quia folis indigentibus clencis ita profpe- 
ftom: vel informa commuHt , cuius formulse mentionem tacit lDtM m 
c 1^ X. de xtat. et i/na/. et orJ. pr*f. 

t\ "SSSt^.^^'^ "• "•%*£?* fed r in C - R - 2 - pUB - 

&" fubieaa funt voci ecctefiafltco , in ccrtimmum fignum lnuric. 

CAP. XXVIII. 

Pcr litteras apofiolicas de bac conftitutione mentionem non facientes, 

non poteft quit trabi vltra duas diatas cxtra fuam dicecefim: nifi de con- 

ftnfupartilm littera fuerint impetrata. hoc dicit,vlque ad §. funt et aln. 

iuf. m i7i comilio generali. f (ann. 121 J. Roma.) 

Nonnulli eratia fed. apoflol. abutentes , litteras eius ad remotos iu- 
dicei imnetrare nituntur 9 t) , vt reus fatigatus labonbus et ex- 
uenfis liti ccdere 99), vel importunitatem audlons 100) rcdimere com- 
"llatur Cum autem per iudicium iniurns aditus patere nondebeat, 



pel 



(;8 ) Impetrtmt , fccundum C. R. 1 

?oo> fto'#^w? ; irfc. h L e et c. e. h. t. comp. 4. ^-.acloris , quod conucnit 
IO °cum oSioV.vid. Tom. VI. collcct. conctl. fa S . 47 . 



quas 1) iuris obferuantia interdieit ; ftatnimus , nc quis vltra duas dia- 
tas extra fuam dicecefim 2) per litteras apoftoliCas ad iudicium trahi 
poilit : niii de aftenfu partium fuerint impetrata , vel expreflam de hac 
conltitutione feccrint mentionenu 

Noh valent litttret,ad lites impttnUt , fint fpeciali mandato domini : 
nifi impetrentnr per coniunttam perfonam. h. d. 

§. 1. Stlnt et alii , qui fe ad nouum genus mercimonii conuerten- 
tes , vt vel fopitas poffint fufcitare querelas , vcl nouas immittere qua:- 
itiones, fingunt cauflas, fuper quibus a fede apoitolica litteras impe- 
trant, abfque dominorum mandato : quas vel reo, ne propter ea,^) la- 
borum vel expcnfarum difpendio moleltetur, aut aitori , vt peripfas 
adueriarium indebita molettationc fati^ct, venales exponunt. Cutp 
autem lites rettringcndae fintpotius, quam laxands: ; hac generali con- 
ititutione lancimus , vt, fi quis fuper aliqua quaeftione de caztero, tiue 
fpeciali mandato domini , litteras apoitolicas impetrare praefumpferit, 
et litterae ill.e non valeant , et ipfe,,tanquam faliarius, puniatur: nifi 
forte de illis 4) perfonis extiterit4*),a quibus non debet cxigi de iure 
mandatum. 

1) Qji as ttiam , legituv in origine cit.l. SedinC. L. quem. 

2) Klt hoc conftitutum contra caocntior.es teorum extra prouinciam ad extr.l- 
nea iudicfa,q«od facile, introductis delegationibus , fieri poterat , vnde 
dicuntuf iudices delegarj in partibus. c.;ut. c. 10. et ? 4 . X. b.t. Si actor 
et reuS in diuerfts !o^-; habitant.*deleaari debent iudices non vitravnata 
disetam. c. 11. § . 1. b. t.iu 6. 

3) Per tas. C. H. lef.it. et c. c. cit. 

4) Ipjis, fecundum C. R. I. 
4*) Sit , legitur in cit. c. 

CAP. XXIX. 
Si occafione duorum refcriptorum , vnins fcilicet in canffa principali, 
alterius in caujfa appellationis , comaiditur : non index fuper principali, 
fed deputatns fttper avpellatione , cognofcere Aebet d» validate appellationis. 

honorivsIII. Cantuanenfi architpifc. [_faiuia Romana ecclef. 

card.~\ j) et conindicilus fuis. {ann, [220. Romtt vn Angliam.) 

II."P\ile£tus hlius I.Sarracenus ckricusexpofuitg) coram nobis,quod 

•*-' cum Iordanus clericus Dumelienfis ■/)g ipfum fuperecclefiafan- 
fti Nicolai Uumelienfis coram vobis auitoritaie rittcrarum nottiaruin 
tfaxiflet in caulfam: ex parte ipfius Iordanig) fuit excipiendo propo- 
fitum, quod aucloritate lpfarum <.;) btterariim non poterat conuemri, 
eo quod vltra duas distas a dioecefi, vbi predicta ^ecclefia [fittQ erat 10)» 
contra itatuta concilii generalis, de qiio in eitciem litteris 11011 fiebat 
mentio , diitabatis h. Et quia huiufmodi exceptionem admittere de- 
negantes, procedebatis in caufla , pro co [dumtaxat\ quod idcml. 10*) i 
in Rophenfi 11) et Elienti diceceii is) beneficia ''obtinet 1?) , quafi ex 
hoc 14J douiicilium intelligeretui' hubcre; ipfe ad noltram ij) audien- 
tiam appcllauit:[/e^ vos,eiuJdem appeUatione coHtcmpta,pa,tem altcram mit- 
ttnlam iv. pojftjjjhnem thtfdtm ecclefia., caufia toftodia ,decrtuiftis.~\ Cum- 
que idem 1. anpellationcm intcrpotitam profequutus, ad [_ven.fr. n. ] 
Eboracenf. arciiiepifcopum , et eius collegas, iiiper prxmiiiis litteras 
impetrafltt : vos in caull.i ipfa 16) nihilominus pfocedentes , eifdcm 
iudicibus , ne iri commiflb libi procedant 17) negotio , inhibetris. Quo- 
circa [difcr. v._\ mandamus , quatenus , ii eitita, caufls fuperfedeatis 
eidcm : cum non vos , fed dicii iudices cognofcere habcant 1%), ad 
quos iuriididio debeat pcrtiaere. 

5) IIjcc in c. 3. comp. c. de oflic. ct pot. iud. deleg. ideo ndduntur , quia 

ad StephanUffl Langthonium hatc epiltoia fcnptaert, qui ann. 1:11. ab 
Innocentio 111. presbyter cardinalis tituli St. Ciiryfogoni creatus eft, «b- 
feruante ClHONiO in not. ad cit.c. 3. 

6) Propo/uit. c. II. legit. 

7) Duimenfit , legunt C. R. fed Duneimenfem epifcoptim , rcfiiut le"»it cir. c. 3. 
coriip.J. quia Duaelmtum fub arcl.icpifcopu Kboraccnli tuit. Cetertim ia 
cit. c. verba ita cohatrebt : cum lonlanus ciericus Dunehnenfem epafco- 
pum r K /<r ecc.cfa St.Ntcotai Dunelm. 

8) /. C. R. L. et ed. ant. Sed lordanus , habet edit. Gonz. et cit. c.Ttiannes. 

9) Nofirnrum, legitur in C. R. i. Sed itlarum , in C. fi. 2. et Gonz. denique 
in II. VOJC: ip/arum, plane non e.xltat. 

jo ) Erat Jita , addunr. C. R. 2. H. L. et Gonz. cum c. cit. 

ic*) Iiiavnes , iegitur i« cir. c. per totum. 

11 ) Kefenji, lejit C. R. 2. fed rcftius cap. cit. Roffcnfi et Helier.fi , hubit 

cum L. 
11) Ditcafibus , legit C. R. I. 
ij) Obtir.eret , fccunduin C. H. 
j 4 ) Ex hcc ibi, legitur in C. R. a. et Gonz. 
JJ) Nofiram, omiila particula ttd , in C. R.2. L. ed. ant. c. cit. et Gonz. H- 

gitur. 
i.0) Pronomcn : ipfa , in C. H. non habctur. 

17) Procederent , fecundum C. H. 

18) Cegnojcere debeut , vt babeant, ia C. H. legimus. 

CAP. XXX. 

Si plures impetrant in tadem ecclefia : ftatnr data , vt primus intps- 
trans praferatur , et folns admittatnr. Ita communitcr fummant doct. 
Et procedit iitud fummarium, iecundum opinionem communem , qu« 
hodie inualuk , propter iura noua. 
idem epifcopo et archiduu. Legion.l<)) (ann. 1220. Romtt inGalliarn.) 

C>apitulum fan£tae crucis Cameracentis exhibita nobis petitio- 
I 19) UngoneHfi, elt in C. L. fed vtraqu ■ k-ftio falfa , vt doCet c. 1. comp. y. 
h. t. cuius infcriptio h*c eii : Honorius ill. abbati et flriori St. Proiecxi et 
I. de Vt/la Vuttd. canonico fanCtl <__ututiitt Noutomenfis. 



t in±.compil. b SententtH , tn quwusiam amiquis. c aI. 
Vrtttitmtn}'. "d 'c. + ei.l. lit.ta+.compi^ e la/ra. dcprabend. eum Jtcun- 
dum dpoftolum. 



b Sententitt, iu quibus.lam antiquis. 
fa 4, eompiti e Infr*. depnmbi 
i Uttranenf. f.37. dt tttter. non tmpetrand. ete. 



al. Dutmen/is. al. Duntdienjis. 
i lordanui. 



h In uottUuSu mmiufcriftii le{ttur , cit.tba ■ 

ne 



(25 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. III. 

■»i»o "" '■' ' — ; — — — - - - ■ • • 

nei9*_) nwmftrauit, quod Callimacho *) clerico [Noniomenf.diactfis] fu- 
per prabendali bcneficio, ineorum ecclefia obtinendo, litteras noitras 
ad eos prius 20) monitorias, et demum prseceptorias impetrante 21), 
Balduinus clcricus [Tornac. diacefis] contra eos iuper confimili bene- 
ficio in eadem fibi ecclefia conferendo, ad I. archidiaconum Tornac. 
et eius collegas,de prxdi&is litteris non habita mentione, exfecuto- 
rias a nobis litteras impetrauit ; qui poit appellationein ad nos in- 
terpofitam, in eos fufpenfionis ct excomniunicationis 22) fententias 
protulerunt: ac diitus a C. fuper exfecutionc mandati pro eo facti, 
ad nlios 32*) obtinuit fcripta noftra, qui tulerunt fufpenfionis et ex- 
communicationis fententias jn eofdein. [ Vr.de nobis humiliter fup- 
plicauit , vt } cum in eadem ecclefia tantum XII. fint prabenda , et ob b«c 
jion Jine viagno grauamine fimtil prouidere pojfunt, vtrique faceremus eafdcm 
fententias relaxari , et prouideri altcri torum in eadem ecclefia de praben- 
da : prafertiin , cum in vtriujqne littcris claufula iUa contineretur inferta, 
iiifi de mandato nojiro eadem ecclefia foret in alterius receptitne grauata.] 
Quocirca [ difcr. v. ] mandamus, quatenus , eo recepto in canonicum 
et [£n] fratrem , affignatoque fibi bencficio pra:bendali , qui ad eos 
prius mandatum apoft. reportauitas,). prasfatas fententias iuxta formam 
ecclefix 24J [fublato appellationts objiaculo] relaxetis , alteri fupei; prs- 
bendali benencio in eadcm ecctcfia filentium imponentes. 

19*) I11 cit. c. initium huius c. ipfura eft hoc.- capituti J'*ncU crncis Camerac. 
exbibita nobis petitio dec/arauit. 

*) Loco huius nominis legimus in cit. c. Reuardo. 

20) Prius , abeft :i C. R. L. c.i. anr. et c. cit. 1. 

21) Ifl C. L. addirr.r: et etidtn prsejcntantc. 

22) Et excommnnicationis , n.<n legimosin C. R. H. L. et cit. e. 1. 
ai*) I.oco vocis .• "alios , habet c. cit. fcbolaflicmit fancli Qnintini Nouiom. 

dixcef. et coniudices eius. 
2% ) Id quod ex temfore dat£ intelligendum erat c. 7. X. h. t. 
24) Formam-tccleflaflicam , fectindum C. H. 

CAP. XXXI. 
Si habens littcras papa ad beneficimn eis propttr annuam penfiontm 
rtnuntiat : non valent littera beneficiales per eum hoc tacito impetrata. 
1 d e M Bituricen. archiep. apoftol. fedis legato. (ann. 1223. 
Roma inGalliam. c.4. comp. r. de prab.) 
II. A d audientiam noftram, [fe fignificante,] 2? ) peruenit,quod quidam 
■**• [/<i£cz] clerici, obrentis a fed. apoltol. littcris fuper prouifio- 
nc fua \\\ aliquibus eccleiiis tibi [lege dicecefana] iiibiectis, recipien- 
tes ab eis annuas pcniiones 26), feu alia beneficia, ab eorum 27) im- 
petitione defiitunt, renuntiantes beneficio litcerarum: [d:m»m ad fe- 
dem apofiolicam accedentes fnper fua pronifione obtinent alias litteras ab 
tadcm, de litteris antca impetratis non habita mevtione , et fic gratia apo- 
fiolica benignit atis abutentes , ectlefias multtpliciter inquietant. Ne igi- 
tkr tiilii ds fitet tircumnentionis aftutia glorientnr:] F. t. mandamus , 
quatenus eos, qui poft litteras talitcr venditas, alias, de illis mentione 
non habita, impetrabunt de caetero, vel haitenus impetravierint 28)>ca- 
rere decernas 29) commodo earundem, et ecclefias [contra quas fuerint 
impetrata] non permitras earum occafionc vexari , reuocando in iiri- 
•um,fiquid 20) earum prastextu inueneris 20*) efle fa-tum. 
a-) Te fignificante. C. R. omittunt, vti etiam L. et ed. ant. 
a6) Aiintiam penfionem, C H. legit. Hoc modo vero ecclcfij; redimobant olim 
vexationts corum, fjtui mandatis papalibus admodum onerabant eafdem, 
et hoc mo.lo cfficiclbant , vt litteris hifce impetrantes renuntiarent. Hoc 
non reprobat pontitex, fed aditum illis prscludit, ad alia beneficia ibi- 
dem obttn°nc?a, nm fafta mentiofte priorum litterarum. 
27) Earum , fccundum C.R. 1. H. L. ed. anr. c. 4. comp. y. de pracb. etGonz. 
2^ ) Tntpetrarunt, leguot C.R.L. et uonz. cum cit. c. 
29 ) Decement , fecundum C. R. L. cit. c. ct Gona. itcm C. H. ct #d. ant. 
50) <htid<fuid. C. H. legit 
30*) Inueneritis , legitur in ed. ant. et C. L. 

CAP. XXXII. 
Receptus per litteras apoftolicas , licet prabendam exfpectet , per nliat 
litttras hoc fnpprimcntes in alia escUfia recipi non debet. Hoc dicit, inha;. 
rendo verbis litterx. 

grhgos, IX. Mediolantnfi archiepifcopo. (ann. 1227.) 

In noftra propofuiiti prxfentia, quod nonnulli clerici a fede apoftol. 
plures lirteras , non tamen alias de aliis mentionem facientes , im- 
petrant fraudulcnter, quod 21) in pluribus ecclefiis admittaritur: ficque 
aliquando in aliis recepri , bccf nondum in eis 32) ecclefiafticum be- 
nelicium fint aflequuti , alias cccleiias fuper receptione fua nihiloininus 
impecuttt 25) ct moleitant b. [et infra.] Mandamus , qiiatenus cos cle- 
ricos24) eccleiiis, in quibus recepti funr , taciens 2>-) efle contentos, 
non permittas 96) alin-s ab eis occalione litrcrarum huiufmodi molelta- 
ru Nifi de receptione fone fua exprefiam fecerint mentionem. 

31) Vt , R. C. legunt cum L. et ed. ant. 

31) In eis ecctefits , addit C. R. 1. 

35) lta legunt C. R. L. Pith. etGorz. , non impetrant , vt Colonienfcs. 
34) voX : clericos , abelt a C. H. et L. 
3,-) Fncias , fecundum C. L. 

36) Et non permitttii. C. L. 



De refcriftis. 



26 



CAP. XXXIII. 

Non valet refcriptum , quod procurator renocatus et de hoc certiflca- 
tus , extra iudicittm impetranit : fecus tamen,fi in iudicio , dummodo reut- 
catio ad notitiam aduerfarii vel iudicis non peruenit. Hoc dicit,fecunduriv 
lecturam magis communem. 

tD£M epifcopo Syluaneilenfi , 36*) tt abbati Caroliloci. 27)0 

[ann. 1228- Roma in Galliam.) 

III. T^x parte decani et capituli Laudunenfis fuit propofitum , quod, 

x -' cum ipfi auctoritate apoftol. indulgentise in nobilem virum I. 
excommuiiicationis fententiam protuliflent , procuratoribus parrium 
propter hoc ad fcdem apoftol. accedentibus, et lite fuper diueriis ar- 
ticuhs conteSata, nos cauflam vobis commifimus tcrminandam , hoc 
adieito, vc non cbitarent littercc pratcr aflenfum partium impctrata:. 
Diitus autem nobilis citatus propofuit, quod per lllas litceras proce- 
dendum non erat, ex eo,quod28) V. qui eafdem litteras impetrauerat, 
falfus extiterat procurator : cum ipfe ante impetrationem litterarum 
iplarum, propter fufpiciohem , quam contra eundem 59 ) conceperat, 
mandatum iibi traditum reuocaflet. Eis igitur 40 ) proponentibus cx 
aduerfo, quod ad nos vel ad ipfos huiufmodi 41) reuocatio non per- 
uenit, vos quod deberetis per litteras ipfas procedere, pcr quandam 
interlocutoriam protulittis: [er infra.] 41*) Petente itaque procuratore 
ipforum , vt infpiceretis prxdiclam indulgentiam 42), procurator ipfius 
nobilis ex aduerfo relpondit, quod non erat pcr 'iam dictas litteras 
procedendum, exhibens alias quafdam poiterius impetratas, inter alia 
continentes, vt,fi departium voluntate procederet, cauflam termina- 
retis eandem: alioquin ipfam fufticienter inftructam remitteretis 42*) 
ad fedis apoltol. examen, cum indulgentia memorata. Quas litteias 
ipii ex eo non valere dicebant, quia per eundem V. 49) et polt rcuo- 
cationem mandati fueranc impetratce. Quia vero iuxta gencralis fta- 
tuta concilii 44), apoitol. littera;, quas fine fpeciali mandato domini 
quis impetrat, valere non dcbent, nifi fir 45-) de illis perfonis , a qui- 
bus 46) non eit exigendum de iure mandatum : mandamus,quatenus,fi 
reuocatio mandati ad procuratorem peruenit, cum minus valere debeant 
Jittere , qutc impetraatur ab illo , a quo mandatum dominus reuoca- 
uit, in negotio47) d iuxta priorum continentiam litterarum , non ob- 
ftantibus pofterioribus, procedatis. 

36* ) Stlttatenji , habet cd. ant. 

37) Compendienfi , iegunt R. c. H. et L. fed ed. ant. habet: tompedienfi. 

38) ho tjtioU , lecunuuin c. H. oniiila particula : ex. 
39 ) Eui» , fecundum C. R. i. 

40) Erge , C. H. legit cum L. 

41 ) Hmus , habet C. R. 2. 
41*) Et infra-. nec ed. anr. nec C. L. habent. 

42) Induijcentiam, additur in C. R. 1. quod pcr iilam capitufum Laucrunenfc 
habeat potcftatem excommunicandi. 

42*) Mittevctis , iegitur in ed. ant. 
4?) C. R. ct H. habent/ IV. per tot. 

44) Intelligit concilit Lateraneit/is ftatutum relatum in r.28. §• i.h.t. 
4f) Sint , fecundum C. R. I. 
.40) De t}uilttt,C. H. legit. 
47 ) N'gotio ipfo, addit C. R. 1. 

CAP. XXXIV. 
Refcriptum impetretum coutra hcminevi alicuius dicecefis, 11011 exten- 
ditur ad hominem eiufdem nominis alterius dicecefis. 

1 d e m decano et magiftro. G. 48 ) canonico Leoditnfi. 
(«nn. 1228- Roma in Galliam.) 

Significante V. nos noueris 49} accepifle, quod cumR. contra V.Re- 
menfis dicecefis fuper quibuidam pannis et aliis $0) ad iudices lit- 
teras impctraflet, idem V. excipiendo propofuit $1) , quod , cum klem 
non de Uemcnfi, fed de Leodienfi diceceii exiiteret, per huiuimodi lit- 
teras, cum dc diacefi Lcodienfi non facerente aliquam mentronem )2') 
conueniri de iure non poterat, nec debebat. Et quia cxceptionem hu- 
iufmodi admittere denegarunt : noftram ji) audientiam appellauit /. 
Ideoque mandamus , quatenus, fi eft ita, reuocato in irritum, etc. 

48 ) Magijtro R. legit C. R. 2. 

49) Noueritis , legitur in C. R. L. et H. nec non in ed. ant. 

jo ) Verba , et aliis , defunt in C. R. L. et H. ncc cd. ant. ifta Jtabet, 

51 ) Prpponit. C. H. legit. 

ji) Nullam ftuerent mentionem, C. H, icgit. 

Sl) Ad noflram , fccundum C. R. 1. 

CAP. XXXV. 
Per refcriptum impttratum contra homines diacefis , ntm poffunt ton- 
uenin homines cimtatis. 

I D £ M priori fanfti Laudinenfis , er fucctntori Rotho- 

magenfi. (ann. 1228- Roma in Galliam.) 

Tlodolphus 54) clericus reclor ecclefu-e fiincti Chriliophori de ciuirate 

-l»- Sagienii cc), fua nobis infmuatione monftrauit, quod,cum magilter 



a, Diflus R. efl in c. i.corma.y. b Vide l. 1. §. fed et ft auis. D. de Curl/. e.i. et 
D. de lib. cauf l. vrdtiiata. 



R. eum per quafdam litteras contra epiicopr.m Sagieniem , et quoldam 

J4 ) Randulphus , legit C. R. 1. fcd C. H. Radolphus , ed. ant. RaHnlfus , et C. 

L. RttdutphHs. 
jj) Sngiun. pcr rot. C. H. legit : fed verior lcclio eft Sagienft , qui ciuitas 

clt prouincta; fccunclx Lugduncnfis. 

c In inuitis antiquis ita ; et abbati compedien. d /» vno anti./ito : in nego 
tio iflo. « F.ue-et. i Vidc et l. a procedente. tt ibi £art. C.de dtlat. 

* 5 atos 



Tj Decretal. Greg. Lib. I. Tit. III. 



De rtfcriptit. 



28 



•lios Sagienfis dioecefis , fuper reditibus et rebus aliis impetratas a no- 
bis, coram iudicibus fuper eadem ecclelia per generalem claufulam : 
quidam alii, conueniflet j6): idem rector propofuit 57) exeipiendo, 
quod, cum eflet de ciuitate Sagienfi , et fub eaaem claufula nullus de 
ciuitatc ipfa intelligitur 58) inclufus , conucniri non potcrat pcr ean- 
dem. J9) Et quia di£ti iud:'ces exceptionem huiufmodi recufaruntad- 
mittere : noftram audientiam appellauit. 59*) Ideoque raandamus,qua- 
tcnus, fi eft ita , reuocetis in irntum , etc. 

$6) Conueni/Jeat , habet C. R. 1. 

$7) Proponit , C. H. legit. 

jg) Intctligeretur , eft in C. R. H. et L. IuteUigatur , ia Pith. « Gonz. 

59 ) Per eafUem , fecundum C. H. 

5'/ ) Aflpellarunt , legit ed. ant. 

CAP. XXXVI. 

Si ctnueniendut per ctaufulam , moriatur re integra : fuccejfor cc-ntte- 
uiri ntn potefi. 

idem abbati fancli lacobi. ( ann. 1229. Roma inGaU. Selgicam.) 

Significauit nobis comitifla Namurenfis 60), quod , cum mortuo co- 
mite fratre fuo , ipfa in eius fucceflerit comitatu, G. et B. 6i)per 
quafdam litteras apoftolicas 62) contra Tullen. epifcopum , et quofdam 
alios clericos et laicos , impetratas, eam coram iudicibus,ad quosob- 
tentae fuerant 63), fuper quadam fumma 64) pecuniae, quam eidem fra- 
tri fuo fe 6>") mutuaffe dicebant , per illam generalem claufulam: qui- 
dam alii , quia in prscdiito comitatu fucceflerat, conuenerunt. Exci- 
piente itaque procuratore fuo , quod, cum adhuc frater eiufdem uiulie- 
ris viueret , quando eedem littera; impetrats fuerunt 66) , nec per 
ipfas, dum viueret,fuerat ad iudicium euocatus,earum audtoritate non 
poterat conueniri. Et quia iudices 67) exceptionem non admittebant 
lpfius : noftram 68) audientiam appellauit. [et infra."] Ideoque manda- 
tnus , quatenus, fi eft ita , reuocato in irritum , etc. 

60) Namiten/is , legitur in C. R. 1. fed Manucenfis , habet C. H. 1. Nauaric. 
fecundura H. eU. ant. vcro Jegit/ Namuten.et L. Namucen. 

ti ) c. R. habcnc .- B. et S. cum L. fed ed. aat. taatum traafpofuit iitterai, 
fcil. B. et G. 

61) Vox: apoflolicas , non exftat in C R. 
6% ) Fueriint , legunt C. R. L. ct H. 

$4 ) Qnandam fummam. C. L. 

C<; ) Se , in C. H. non exftat. 

fC) Fuerint , fccundum C. R. 2. In hoc vnice ratio deci/ionis qutrenda. 

Ncc enim reicriptum nominatim erat impetratum contra defunctum ; et 

fic rcfpectu eius non potetat lis pro conteftata haberi: cum alias oblatio 

precum pro L. C. habcatur./. 1. C auando libtU. principt datus lit. cou- 

. teft. fac. 

«7) Diffi iudices. C. L. 

*8) Ad nofiram , legitur in C. R. 1. 

cap. xxxvir. 

Non valent litterte exfecutoria , in quibus impetrant falfo dixit, moni- 
ttrias pracejjijfe. 

1 D e m abbati fan&i viftorit. {ann. 1329. Roma m Galliam. ) 

Ex infinuatione epifcopi Ambianenfis 69) accepimus , quod I. 69*) 
clericus fuper erus 70) prouifionc, ad ipfum pra:ceptorias,etpoft- 
modum ad vosa exfecutorias contra eum littcras nnpetrauit. [etinfra."] 
Quocirca mandamus , quatenus, fi nullx monitoriae iuper hoc praecef- 
feriut 71), exfecutoriis tuperfedeatis eifdem ; dummodo eaedem exfecu- 
toriae de monitoriis fecerint mentionem : alioquin in exfecutionis ne- 
gotio 72), iuxta diredtum ad vos pro ipfo mandatum , ratione pr*uia, 
procedatis. 

Ci)) Ambienfis , fecundum C. R. 1. Ambiantnfis. C. B. 3. Ambie , fecun- 

dum H. 
6')* ) iitiod cum I. habet ed. ant. 

70) Pro fua. C. H. legit. 

71 ) Prscefiernnt, legunt C. R. cum L. 

72 ) I» exfe.ufione , C. R. 5. Ccterum morem antiquum Roatanum , in 
euocandis abfentibus vfitatum, curiam Romanam circa refcripta de pro- 
uidrndo in exemplum traxifle , egregie ad h. I. obferuat a COSTA. 
Etenim pra;mittebant litteras monitorias, I. i. C. t/uoiiiod. et quand. iud. 
quibus vtebantur etiam principes. /. 59. D. de relig. tt fumt. fun. Se- 
«uacbantur pr/eceptori* , qua; niagis ftringeb^nt. /. 1. de confiit. I. i$.adL. 
Corn. de falf. Denique fubfcquebantur exfecutnru , qus et percmtori* 
4icebancur. '/. 72. de iudic. B R 1 S S O N deV.S. voce tdittun. 

CAP. XXXVIII. 

Ctffantibut claufulis in dubio , papa non intendit grtmare eundem col- 
lattrtm fuper prouijione duorum : ideo ftcundut impetrans rtptllitur , fiue 
primus expettet , fiue Jit iam gratiam confequutus. Hoc dicit fecundum in- 
tellc&um glofl". 

1 d e m Nouienfi 7;) epifcopt. (ann. 1229. Romtt in Gaiiiam.) 

Mandatum apoltolicum ad te direitum, vt magiftrum S. 74) faceres 
in canonicum recipi , et in fratrem Nouien. 70) ecclefise, li pro alio 
7j) Nouionienfi , fccundum C. R. fcd H. legit : Nouarien. per tut. xVt- 

uionen. habvt cd. ant. per tot, 
74) R. C. R. I. habet. 
7j ) Nouionien/i , habent C. R. 
»■ 1 1 n 1 1 ■ 1 1 ii — — — 

a Ad duos loquitur , ad abbatem et epifcopmm. Ne putes erratum efje , et plu- 
ratis locutio duttum numer* confiflere potrfl. 4. '/u. }. $. vbi numerus , verum reflius 
l»f/uitur abbati S. vifluns , tt, ctUegio , alias mn fubtudktt in plursli. *: quamu. 
f iwwi. irifr, 4t critn- faljt. 



ibidem non fcripfimus 76), qui huiufmodi gratinm profequ-tm -7) 
aho lam beneficlura per noftras 78) litteras obtinente, prolequinori 
tenens: cum fuper receptione duorura grauandi eccleliam autedidarn. 
non tuit 79) mtentio mandatoris. 

76) Hac modeftia adhuc olim vtebatur curia Romana , qt um vfoue ■»<! no 
ftra tempora recmuerunt Cifares in precibus prim.iriis vc leraM tan" 
Tl!VcX''x.Tl! conftat PtadC V***"* 9 ^nt/quod ct-U L 

77 ) Exfequatur , legic C. R. 1. 

78 ) Abeft vox : noflras , a C. R. I. 

79) Fnerit, legitur in C. a. a. H. L. et ed. ant. 

CAP. XXXIX. 
Ecclefia, in qua papa primus dedit monitoriat, et fecundut exfecutoriau 
fer prmmny non ptr fecundum inteliigitur grauat*. 

t d e m G r e g o r i u s IX. (ann. 1229. Roma forte in GaUiam.) 
T itteris apoftolicis , ad vos dire£hs , vt G. clericum reciperetis in ca- 
■■-* nonicum , et m fratrem, nifi pro alio fuiflet per nos ccclefia veftra 
grauata , mandatum noftrum vos exfequi volumus et mandamus ; non 
obitante , quod T. iubdiaconum per noltras litteras exfecutorias rece- 
piftis , qui a bone memoriae H. 80) pnedeceflbre noftro monitorias im- 
petrauit8i): cum faaum prsdeceflbris noftri potius, quam noftrum 
tuenmus profequuti. b a 

80) Jh, fecundum C. R. 3. Honorto , fcc. L, 
«i ) Impttrauerat , C. H. legit. 

CAP. XL. 

Dicecefanut, cni fcribitnr , vt in dimcefi fua, vH pr$ ali* fcriptum 
ntn tfi, prouideat vel faciat prouideri, non potefi id exfeqni circm btntfi- 
cium fpecJant ad coliationen* alteriut, iam pro aliograuati. 

1 DEM. 

A bbatem, qui mandatum apoftolicum iam recepir, vt S. elerico ia 
**■ aliqua ecclefiarum fui monalterii prouideret, et82) per Iitteraso- e . 
nerales ad dicecefanum epifcopum %■$) obtentas , Vt in dioeccfi fua, vbi 
pro alio fcriptum non eflet, faceret prouideri , cogi iuris ratio noa 
permittit, nec fuper conferendis eccleiiis , aut beneficiis a°-grauari • 
etiamfi facultatem habeat dioecefanus 83*) » per eafdem litceras proui- 
dendi. r - 

8i) Abeft particula: et, a C. L. ct ed. ant. 

83 ) Epifcopum , non cxftat in C. R. L. et ed. anr, 

8}*) Epifcopus , additur in ed. ant. 

CAP. XLI. 
Per rtfcriptxvt dirtShtm txcommunicatori , vt aifoluat excommtnikti- 
ttm,fi contra concilium tum excommunkauit , datis txfecutoribus , qui <• 
non parentt txjequantHr , non ezcommHiiiatori , ftd sxfiCHtiribtu \itnitin 
iemandatur. 

1DEM. 

A b excommunicato, qui contra ftatuta concilii c generalis aflerit fe 
** ligatum, litteris ad excommunicatorem obtentis,vt, fi eft ita.fine. 
difficultate abfoluat eundcm , et aliis** deputatis iudicibus 84), oui , eo 
non parente, mandatum apoftolicum exiequantur, non excommuni- 
caton, qui de faito fuo in hoc certus8c) eife debet, licet in hoc defeZ 
ratur eidem, fed illis cognitio demandatur. 

84) vox: iudicibus , non icgitur in C. R. L. H. nec habecur in ed.ant 
8j) Certtts, fccundum C.R.L.H. et Goni. oraiiiis vcrbis : i» ioc . ciu* n «-. 
in ed. ant. exftant. 1 » «wc 

CAP. XLII. 
Si impttrant refcriptum ad btneficium, dixit ft non benefciatuw cum 
tamen habtrtt btneficium, licet txiguum: non valet refcriptnm. 

IDEM. 

Ci, proponente aliquo, nondum fe beneficium ecelefiafticum aflequutum, 
** iuper prouifione lpfius , hcet minus competens obtinentis, refcri- 
ptum apoltolicum de hoc mentionem non faciens impetretur %6) : il- 
Iud , veluti fraudulenter obtentum, dicimus non valere. 

86 ) Impetrat , cft in C. fi. 2. fed C. H. legit : impetetur. 

CAP. XLIII. 
Abutentet rtfcripto apoftolko in cafibusbk enumeratit, priusntur ctm. 
nudo rtfcripti, tt condtmnantur infumptibut tt damnit adutrjario. 

1 D E M tpifcopo Parifienfi. 
/~\uia nonnulli diuerfis modis litterisapoftolicisaburuntur: ftatuimus. 
V^vt, quicunque obtentas fub nomine fuo litteras aliis eiufdem no- 
minis tradunt, qui quos volunt, fatigant indebite per eafdem , et qui 
eas tali modo recipiunt, quique illos, contra quos nihil habent 87 > 
quaeitionis , faciunt in iudicium euocari , aut litteras ipfas ad futurai 
trahunt controuerfias , quce nondum fuerant tempore impetrationis 
exorts,feu quemquam fuper vno negotio, vel etiam malitiofe fuper 
pluribus perfonalibus aftionibus, quae fub vno iudice poffent traaari 
commodius, per varias litteras coram diuerfis iudicibus 88) trahunt vc 

87) Habeant , fccundum C. H. legitur. 

88) Non inuenicur vox : iudicibus , in C. R. i. et L. \ 

b Siefejmti. c Ltter.fuHnme.III.c.^j, i Et alits fibi iudidbus de- 
putatu. 

laboribus 



29 Decretal. Greg. Lib. 1. T it. IV. 

labo.ibus fatigatus 89) et fumptibus, vel compellatur componere, vel 
cedere iuri fuo, aut reus aclorem eodem tempore ad diueria loca , vel 
indeterminate ad villam , qute commune cum pluribus eiufdem pro- 
uincise villis habet vocabulum, citari procurat , vt,dum non compa- 
ruerit- excomnvunicetur quafi contumax 90), ct fic eum a fua inten- 
tione repellat : earundem litterarum commodo careant a, et aduerfariis 
in moderatis expenfis ac damnis, quce propter hoc eos pertulifle con- 
ttitevit , condemnentur. • . 

80) Fatigatus retts , addit C. R. 1. Idem conftitmum et adhuc arapliatum ln 

c. 3. h. t in 6. Vt etiam reus.coram eodem iudice, reconuentione vel 

conuentione vti debeat. 
fo) Tamquam (ontumax , C. H. legit. 

TIT V LV S IV. 

DE CONSVETVDINI. 

CAP. I. 

Confuetudo,inferens grauamen tcclefiis , debet iudicis ofjici* ttHi. Hoc 
iicit fecundum intelle&um magis fingularem. 

gregorivsI. in ngiftro. 90*) b ( ann. J91. Roma 
in Suiliam. 

Confuetudines , quae eccleiiis 91 ) grauamen inducere dignofcun- 
tur 92), noitra nos decet conhderatioiie remittere. 
no* ) Ex regi/iro , habet ed. anr. 
91) ln ecclefiis , fecundom C. H. 
9» ) Nojlunttir , in c. 1. comp. 1. h. t. legitur. 

CAP. II. 
Ex confuetndine poteft introduci aitns fiut Jottemnitat , ptr quam fint 
tipprthenfione reali transfertur poffejfto rei abfentis. H. d. et eit cafus iin- 
gularis , fecundum Abbatem Siculum. 

iNNOCRNTivs III. arcbiepifcepo et cap. Lugdunenfi. 93) 
( /i7t. 1199. Roma in Dnniam.) 

Ex c litteris , [quas tu nobis , frater arcbiepifcope , deftinafii, inteUexi- 
mus manifefte, quod regnumDania, quantum ad ea, qua ad iusfori 
eontingnnt , confuetudinibus fuis , tt inftitutionibus rtgnm fuornm omnino 
regatur. Vnde nuilum vfum tejtamentorum iliius proutncia hominibus con- 
tingit habere , qui altbt in vltimis decedentium voluntatibus fccundu7H lega- 
lem objeruantiam cnftoditur .] Si vero aliquis pofleffiones aliquas clau- 
ftris , vel ahi* rehgiolis locis in bona valetudine, ,'el vltima volun- 
tate [conftttutm,'] pro fuorum vult remedio peccatorum conferre:hanc 
UccUjia] conferendi formain efle proponis 94), quod in huiufmodi 
donationibus modicum terra confueuit in manu accipere 97), vel in 
extiemitate rf ipallli, quod manu [epifcopi vel cnittslibet altertus] pnela- 
ti ecclefia: fultinetur, aut fuper iplmn altare [aliquo inuolutum panni- 
tulo cunt debitai htmilitau~\ ponendum 96) fub teitnnonio videntium et 
a-udientiuin, fu-b dicta fotmacti»*), qua: fcotatio97) vulgarirer appella- 
tur. [Verwtt qmia hitiufinodi donatio malitiofe a qutbufdam cauiliatoribus, 
ficut ujjcris , tmpeditur, a nobts htmiltter pojtulojti , ne loca rttigtofii,et ec- 
tlefia , quibus multa pojftfliones fttb fcotattune huiufmodt fttnt coUata , ab 
uliqntbus poffint vel debeant temtre pertnrbari , paterna debemus fvUicitu- 
dine prouidere. Nolentes igitnr , vt taks conjlitntiones , quas diututnitas 
temporis , vt ajferis , obferuauit , et vfus confuetudinis approbuta hactenus 
retinuit, temeritate qualibet tnfirmetur ,] dilcret. vettrs mandamus, qua- 
tenus donationes eorum , qu« iub obtentu confuetudims 98) clau- 
ftris, ecclefiis, vel quibushbet locis religiofis pie conferuntur , vel 
etiam funt collata, f.iciatis irreuocabiliter 9^*) obferuarhcum huiufmodi 
fignum, quod icotatio dicitur, non tain tacts donationis, quam tra- 
ditae pofleilionis fit euidens argumentum , [fi quos contradiclerts inue- 
ntritis , aut rebeUes auctoritate freti apojtoltca per unfi ecclef. monitione 
fratnijfa, ftib apoft. obed. compefzentts.] 

93) Lugdttcenfi , C. R. i. Lundenf. G. vel Lundinienfi } c. i. comp.3.h. t. re- 
ftius lcgunt: quia hsc confuetudo in rcgr.a Danta viguit. 

«)4) Proponttts. C. L. 

9S) Afltiincrc , legitur in edit. Gonz. fed in c. i. comp. 3. li.t. fimpliciter le- 
gitur: accipere , fme verbis-iniimim , quo loco ed. ant. legit. 4 tn manum. 

$6) PonenUo , fecundum C. R. 2. 

96*) In c. cit. legimus .• forma donationls huiufcemodi fubfeqtiCnte. 

$7) Scotatiouis appellatio "fine dubio ortum traxit ex vo. e antiquifiinia, 
etiam Germanis adhac hodie vfitata .• Sclmt , qua; defignnt glebam vel 
particulain terrx vel fundi , vnde Scbutten eft pro-Jcere et entittere. vid. 
LOCCENIVS in lexic. iur. Sueo- Gotb. voce Skiiitit. Frat ergo modus 
fymbolicus transferendi dominium rei immobiiis in alttrum. 

98 ) Prtdifl* confuetudinis. C. H. habet. 

98* ) Irrcuocabtlcs , eit in cit. c. 

CAP. III. 

Non valet confitetudo , vt in cauffis ecclefiafticis dictum populi profen- 
ttntiu teneatur. 

isem Innoc. III. epifcopo Pictauienfi. 99) e (amt. 119S. 

Roma in Gaiitum vel Vtnetiam. ) 

A d noitram audientiam / noueris perueniife , quod in tua diceceii 

*» 99) Patauienfi , legitur in edit. Gonz. Pitattienfi , vero in c.2. comp. 3. h. t. 

a Addt : generatiter de aclibus , qui infir ent refcriptum. I. 1. C. fi cor.tra ins 
ttel vtil. pubt. b Libr. 1. ept/i.64. adhe/i m ep':/copum Mef/aiieiifem , et cap. 1. 
t»d. tit. tn 1. compil. c Cup.t. eod.tit.in \. coi.ipt/. d Jn t/uiOufdam recen- 
tioribus ita , fed ma/e , meo tudicio : vt/ tn c vtrmttnte pallti : manu prt/ati ecclt- 
fis, ttt. • «l.Psrifitnfi.nl.Patauitnfi. i Cap.i. tod.tit.ini.compil. 



De confuttuditUt 



30 



etiam in cauflls ecclefiafticis confuetudo minus rationabihs habef 
tur, quod.cum 100) aliqua caufla traftatur ibidem , et i) allega- 
tionibus et querelis vtriufque partis auditis , a praefentibus litteratis 
et illiteratis , fapientibus ei infipientibus , quid luns fit qusntur 2) , 
et quod illi diaauerint, vel aliquis eorum pratfennum, coniilio re- 
quifito, pro fententia teneatur. Nos igitur attendcntes, quod con- 
liietudo , qux canonicis obuiat inititutis , nulhus debet 3) eile mo- 
menti [ , cum fententia a non fuo iudice lata nullam 4) obtineat hr- 
mitatem , vt in cauflis ecclefiaiticis fubieaorum tuorum , poitquam 
tibi de meritis eorum4*) conltiterit, fententiam proferre yaleas.Ucut 
ordo poltulat rationis, audtoritate tibi prsfentiura , pr*mnu contae- 
tudine non obitante , concedimus facultatem. b 

100) Quod , in C. H. omktitur. 

1) Partieula et , deeft in c. 2. cit. . , V11 i„ 

2) Quod etiam antiquis Germanis vfitatum fuiiie , palam elt , ynde vuigo 

dici folet: Vrthe/ finden, odtr fcbdpffen. Erant autcm fiabtnt , ad qu«» 
hxc interrogatio dirigebatur, a Schopffen difti. 

3) Debeat , fecundum C. R.2. H. et edit. Goa'4. 
4 ) Non vllam , Jiabet C. R, 1. 

4* ) CauJJarum , legit C. L. 

CAP. IV. 
' Confuetudo nonpoteft operare, vt clerknt ntH epifcopns ptfllt eterctrt 
t* , qua funt referuata ordini tptjcepali. Et eit cafus notabilis. Abbas. 
l d e M L. $ ) vicario noftro i apud Conftantinopolim conftitutv. 
(ann. 1199. Roma Conftantinopolim.) 

Quanto * de benignitate [fed. apoftol. locum obtines celfiortm, tantt 
^ibi eft foUicitius procurandum, vt te talem exbibeat in negottts pera- 
genUts, non decltnans ad dtxtram vel ad finiftram , quod non mmnt rt t 
quam nomine vices apoftolicas gerere comprobens.] Peruenit fant aa au- 
dientiam noitram, quod quidam fimplices facerdotes apud Conltanti- 
nopol. ea facramenta prslumunt fidelibus exhibere , qua; ab apolto- 
lorum tempore [rite'] fuerunt folis pontificibus referuata 6), vt elt 
facramentum confirmationis , quod chrifmando renatos foh debent 
epifcopi per manus impofitionem conferre , ad excufandas exculatio- 
nes in peccatis 7), [et fui erroris fomentum] folam confuetudinem pra- 
tendentes : [cum diutumitas ttmporis peccatanan minuat,fed augmenteU 
qua tanto grauiora exiftunt , qnanto infelicem animam diutius ditinent al- 
ligatam. Volentes igitur hac tt alia , qua oculos diuina maieftatu ojjen- 
dunt, de agrodomintco exftirpari,]c\ikr. t. mandamus, quatenus onmi- 
bus [latinis] presbyteris [apud Conftantinopolini] diltricte prohibeas 8) , 
ne talia de csttero fua temeritate prsfumant. Qu* licet non un JL a 
fidelibus contemnenda ; tutius tamen eit ea fine periculo ex neceili- 
tate, qu* legem non / habet, omittere, quam vt ab his, quibus e« 
conferre non licet, ex temeritate, quse lege damnatur, non finegra- 
ui periculo maniter conferantur : cum vmbra 9) quaedam olteridatur 
in opere , verita; autem non fubeat in efiectu. 10) 




C 



7) In prtcdiflis , fecundum C. H. 

g ) Prxcifins , Jegit C. R. I. 

9) H.EC ct fcqucntia uon habet GONZAI,. 

jo) Effeilu , fecundum C.R. I. omiffa partic. i*\ 

CAP. V. 

Non valet confuttudo , ptr quam interdittl fefttentia viohtuU 
idem decano et cap. Cenomanenfi.u)m (ann.\zo6.Roma inGaUiam.) 
"<um inter n vos ex vna partc, et canonicos fanctiPetri de curia ex 
>altera,fuper eo.quod dicti canonici [fanlti P.] generale interdiitum a 
[ven.fratre noftro~\ epifcopo veitro.vel a vobis 12) in ciuitateCenomanenu 
pofitum non feruabant, quaeitio vertebatur 13), [vtraqut pars vt ea- 
dem cauffa poffct fine dcbito terminari , fuum HHiitium ad fed. ap. defttna- 
uit: parttbtts ergo tn noflra prajentia cwftitntis, per procuratorcs idontot 
audienttam prabuimus liberam et benignam. Et qutdem ecclefia veftr* 
propofutt procurator , quod,cnm Cenotv.anenf. tcclefia fuo loco et temport 
pro excejfibus fecularis poteftatis inttrdiSo voluit fuppenere cinitdtem ecclt- 
fia beati Petri de Cttria , tanquam fno capiti membrnm non nl^arcns^cam- 
panis pulfatis , apertis ianuis dittina ojficia celebrare altis cejfantitms non 
omijit. Cum autem ven. F. n. Th. Hoftien. epijc. tunc in partibus iUis tt- 
gationis ojficio fungeretur : iidem canontci ad tius prafentiam accedentest 
fttam ei Juper boc querivioninm exponere cnrauerunt. Q*i, partibus conuo- 
catis , et rationtbus vtrinfqne partis diligenter auditis , et togniiis , c«W 
pars ecdtfia faniti Petrt per priuilegia fedts apoftohca tion poffet oftendert 
ft munitam , imo ei firmiter conftaret , quod ex fuperbut potius , quain tx 
caujft rationabtii ducerentttr , fentemialtter definiutt , quod, cum in cimtatt 
Cenomanenfi pofituvt fuertt interdictum, eadem ectlefia obferuartt , vincuU 

g 7>.vr. efl in I. 2. ingioff'. magna, et ibi Cyn. C. «*# fii lon. confuet, ci in /. nem* 
alieno. in glofj'. temporalts ff. de reg. iuris. ii Liberam facu/tntem : . i Idtm 

Lucto xiatrio , etc. k Cap.i,. eod.ttt.inycompil. 1 L. vn. ff. de confutt. tt 
in l. uon folum. $'. fin. ff. de exc. tut. ra ai. Idtm N. U*c*M t tte. J» Cap. 4. 
f<i, tit, tii }. (ompil, • Vtrttrttw. 

quoqut 



3i Deeretal.Greg. Lib.I. Tit. IV. 



Di confuetuiint. 



32 



««<.„„ txtmmmifatumU ac pcena ordmtt ttc bevtficn tos fuppontns ,qnt 
%'Jinctrtntftnttntitt refiftendum. Pofimoinv, vtro tt* propttr quojduin 
\xceL fecnlalis pottfiatts tota Cenomanenfis ctmtas fupponeretur ecckfia- 
fic interdtctojt ipfis canonicis fitnSi Pttn dtnnnUatnm fnujtt vt a &i- 
£ySJcefar««^« ^truarmtficntaH^pfint auttaus «e- 




v rt •rotmtorts fni conferebant, dtcecefano tpifcopo inconfulto. Pro- 
ZTut Ttiam, qnoi ex confuttudint tali baStnns tadem tccltfia gamfa fut- 
£ « boe iim multotiens vtfier tptfcopus recognomt , qnod vos 

plrochiaUmpvtefiis inttrdiccre ciptllanum , qm extra thorum ctkbrat ec- 
dcZantTdS^aUtg^ de confuetudine antedictaic), quod in gene- 
rtl e S interdicto licitum crat eis , pu fatis campanis . , alta voce, 
excommunicatis exclufis, d.u.na offic.a celebra- 

- to- 



vr m c. 4. comj». 3. h. t. 
pitulum palam liic intel- 



etc. et c. 4. cit. ab 



tmfuttitdo , fed corrupttla poitus fit ctvjtnda.] 
t9 njutuao,j r r f ? par.ter 

C*»erw». quia Cenomanenfi* ciuuas eiufqne capi 

12) Kf/voWi-, fine praepofwione <t , legitur in c. cit. 

12 ^ Ker/f rrf«r , habent C. R. L. Gonz. ct cit. c. 

14) A% , , lcgint C. R. cum L. fed cd. ant. a prtma fut 

,- ) '&& , vox deeft in C. L. et ed. ant. in qua fimul partic. », omittitur. 

,Vs r.V«-o lcsitur in C. R. 1. et L. 

£*) Silff W* ind* propofitis,l<timt» «n c.t.c. pro cogmto. 

,7) C«»0 , fecundum C. R. 1. et c. 4. ?K. 

I» attribntndis ojficiis noua dtgnitati ', fernatur confuetndo vicinttrttv* 
Witatum Qn* fi diuerfa fuerit t ftrnabitur magu rattonabths , et alu non 

^*^iM tpifcopo Helienfi. (ann. 1205. Ro«« fo Ai g K« M .) . 
rum oiim « [ve« /V. ,-tftr] Londonenfis 18) epilcopus noftr.S SU- 
Cnbu Tntimailet quod m fua ecclef.a propotuerat itatuerc prx- 
ccntorem, [certnm redhum ajfignaturus ttdtm mt lafiont cuiusquam^ 
ibus inclinati.ci licentiam conceffimus 19) prfficentorem 




cZlZ '« » tmtn VnoUs futrat dt prthbata d^uat ft at utum, bt«t- 
nTamhapfo,txfe q uinoncnrarat. Ouapropter ubtdtdmns m »«Kri«- 
tis vtitnd fublato cuiuslibct coHtrtdiOwnis tt apptilauoms obftacnlo,tx- 



Cequi non poftponcrts 
'Nouiter vero J: 



contradiciores per cenf. ccckfiafiicam compefctndo. 
Ml m itcannt et quidan alii ptrfonatus habentes m ecckfia 
fuam nobis tranfmiftrt antrtlam i quoA,cnm ptr ticUfias Angh- 
?a27crtSincsfintiin4** « ***** a ' Mtt " wm ^rtm , qmdam 
yZmaZem habeant dtgmtatem, nec pojfintdtgmtates torum, cum fint 
VlvarTvd rtpugnanus , conutnire fimnl m vnam, ts,qui nomtereft 
Miimnsin eccltfiaLondon. prtctntor , non contentus eo,quodhabere po- 
uffntprVndico ahorum, occafione litteramm nofirarnm qnafdam tpfius 
Ifca^etaliarumptrjonarumtiufdem digmtates tccltfi* fibt mutur m pra- 
tdciumeorum arrogart^ quoc.rca mandamus quacenus, h iecundu.n 
diue ia confuetudines locorum, diuerfas habcre nouens praecentores 
in anelican" ccclef.is d.gnitates, iam diftum phecentoretn illamha- 
bcrc faaas inLondon. ecclefia dignitatem, eaque inanere contentum, 
quam , rationabilib. et «pprobatis confuetud.mb. ccclef.x a.) falms, 
Tm» nia-iudicio alieno poterit obtinere. 

bk \ll uScnfi, C. H. et L. legunt, per tot. cum c. j. comp. ,. h. t. Sed 
ed. ant. Hftbet: Lundon. pcr tot. 

H\ f/u w/;'«Si C 'cftenim officium p«cefttori»/«*** null,m dciiderans 
' e( 7leJh,Jhc«m t adeoquc vox h«c in fcnia gcueralion luc fu- 



ordinattontm 

ai ) Uwfdem tcclefi* , habet C. R. 1. 

CAP. 



eiui , fecund. edit. Gonz. 

VII. 



Non fouft induci in confuetudine , vt quis poffit dimitttrt dignitatem 
finefuptriorishccntia, vei vt poffit eieiius adwinifirart , nonhabiu confir. 
mationt a fuperiort. 

ibkm Iwnoc. III. conuentui Corbitn.21 ) monafttnt. b 
(«7.71. uo8- Romain Germantam.) 

Cum venetabilis c frater nofter epilcopus Hoitienf. et{diltc1nt filius] 
Leo [titnli] (anSttt crucis presbyter cardin. in partibus Alema- 
av *) in InfenoriSaxonia cx cmti a dia-ccfi Padctborncnfi. 

_ a cip.5. eoU. tit.in \.7o~mp. b al. in ; xdem conuentui tt Goriie^fi mont- 
fttrio. « i'ap. <>■ *od. tit. tn 3. comfil. 



niai # ) [o/m] legationis officio fangerentur , inuenerunc ab^atem de 
monalteiio Herraionenf. "* ) quod ad Rom. ecclef. nofcitur iiercinere 
nullo mediante , ad monaiterium Corbicn. quod eft etiarn ***) Rom. 
ecclef. fpeciale, temeritate prouria migraffe: licentia illud deferendi, 
vci connrmat.onesa) a nobis,vel ab ipfis, qui vices noihas in illis 
partibuviunc gerebant, nec habita, nec petita : \et infr.] poitmodura 
aurera(nuntii eius) [cnm fuos ad ftdem apoft. nmttios dtfttnafftt idem vo- 
hntes eum multipliciter cxcufare] ad defenfionem ipfius , generalcra il- 
lius tevrae confuecudinem allegarunt. 

Cum igitur ha;c non tam confuetudo, quam cerruprela merito fit 
cenfenda , quse profeito facris eit canonibus inimica : ipfam manda- 
idus 22*) de wetero non fcruari. d 

* ) Alamar,;^. C. L. 

**) Hermofor. fccundum C. R. r. Herbipolen/t , clt in C. L. et in c. 6. comp. 

}. h.t. Herwordf/enjt. 
*♦*) Abcft vox : eti.im, a C. R.t. Infign» anrem hic? occurrit tuftimoninm de 

extmttone monafierti Cojbienfis , llepius in difcrimcn vocata. 
2i) Confirmationem , lcgit C. R. 1. 
aa*) Alandauimus , legitur in C L. et ed.ant, 

CAP. VIII. 

Dt confuttndint pttejt induci , quod vna ecclcfia dt grmit alterius te- 
ntatur fibi pralatnm ehgere. Et confuttndo eft optima itgmn inttrprtt. 
1 D E M decano Saksberienfi 2?) A. archidiac. et magiftro P. Ptntttl. 
canon. Parifisnfi. e (ann. 1208. Ronta in Galliain.) 

Cura diledus/iilius Guil.Andren.23*,) ecclefiaa monachus.qui pro> 
clerico *) eiufdera cccleliai fc gerebac.et G. [Danbitis mouachnc 
«c] procurator monafterii Karofen. luper iure eligendi abbarem, in 
Andren. monafterio, et [dc] eiufdem **) eletiione in neitva prafentia *"*) 
ad inuicem24) litigatent, idem Guil. eleftionem fuani24*) a fratribus 
Andren. ecclefi» concorditer celebratam, auitoritate apoftolka petiit 
confirmari, aflerens 25-) tam de iure communi, quam de priuilegio 
fpcciaii, eis2j*) ab Alex. papa conceftb, ec a nobis poftmodum con- 
hrmato , liberam cligendi aucloritatera ad eofdem fiatres tanrummo- 
do pertincre. [Nam de iure communi omnis conrregatio monachorum eli- 
gere Jibi debet nbbatem : tt in tiufdtm Alex. priuilegio continetur, vt obtuntt 
monafterii Andren. abbate nnUus ibi qnahbet fubrtptionis aftutia fen vio- 
lentia praponatur , nifi quem fratrcs vtl tornm pars conjilii fanioris fecun- 
dutn Dtum et beati Benedicti rtgulavi duxerint eligendum , a nobis quoque 
pradictis fratribns dignofcitnr ejfe conetjfunt , vt licitum fit eifdem , ctivt 
ecclefiam abbate vacare contigerit , perfonam idoneam de gremio einfdem ec- 
ckfia ,vel aliunde, ps.r regnlarem tltStiontm fibi prafictre in paftorem Ka- 
roftn. monafterio prafentandarn , vt ab ipfo confirmatiohint acctpiat, et re- 
ntrtntiam, qnam ti dtbet , tmpendat.'] D.dtus vero piocu.ator projiofuic 
cx aduerfo, quod, cutn cliir. aci petitionem [cnmiis Baldnini vxorit et 
filioriim eins~\ patronorum ecclefia: [Andrenf.'] a [bona mtmoriaG.JMo* 
rin g. epifcopo fuerit conititutum , quod ii prajfatus locus diuinomu* 
ncre adeo pullularet, vt prior , aut abbas conftitueretur ib.dem 26) 
elcciio eius penes fratres eiufdemlociet capirulumKarofen.26*) pen- 
deret , er obtencu huiufmodi ftacuti 27) hc fuevit longe 28 ) rctroa- 
dtis temporibus obieruatum , vt monaiterio Andren. vacante , An- 
dren. fratves in Kavofen. capitulo aliquem de gvemio monaftcvii Ka- 
rofen. fibi eligcrent in abbatem : elcdtio prsechiti G. 29) ram conrrs 
itatuti tenorera, quam etiam contra confuctudinen approbatara,qua 
optima eft iegum mterpres , rainus canonice attencata , merito caiiari 
debebat 30) , [tt mandari fratribnt antedUtis , vt iuxta quod eft hacttnus 
obtentum, procederent ad ekctionem abbatis , et infra. His igitur et aliit, 
qua coram nobis vtrinqne ftiere propofita , pzrfpkaciter intetiectis ,] quia 
nobis conftitit , eledtionem ipfam a fufpenf.s , et de fufpenib etiam 
celebvatam^i), eam [de comm. fratr.nofhorum~\ iuftitiacaiiauimus exi- 
gente. Cacterum cum fupvadi-lum itatutum, [videlicct quod ptnts fra- 
21) Lmenulanda cft hxc infcriptio ex epiftolis INNOCENTII 1 1 1. itir. 1. 
ep.iy. Idem decan» Saresb.trienjl et wtbidtac. et magijlr. Pu/uere/. csnonico 
P.irtficnji , liCet C. L. h.ibcat.- Idem decano Sit/iieriertfi A. ttnhidiacono et 
iua$ifiro P. Pentrtl, canonic» Pan/ienji , et ed. ant. idem decano Salcspcr- 
bien. archtdiacono ct utagifi*o P.Pen. canonic.Pifano. 
»3*) Andrten. legitur in C. R. I. 

*) E/tdo , legunt C. R. et L. cum c. 7. comp.3. h.t. 
** ) Et Juper ciufdem, C. R. 2, et etufdtm eccleJU , C. R. 1. tt dc eiufdem , ha- 

bct C. cum c. 7. comp. 3. h. t. L. 
***) verba : in nojira pritfcntia , in C. R.L. H. et ed. ant. non leguntur. 
14) Inuntm , legunt C. k. L. cd. ant. et c. cit. fine partic. ad. 
»4*) v^rba : tlt.-iinnem fttam , vfque ad aficrens , loco cuius codices habent 
a/Jeruit , abfunt a C. R. L. H. et cd. ant. vt probabilc fir , ea poft corre- 
ftioncm non «bftantc GREGORU Xlil. intciUiclo , ex funrc fuilTe toM- 
tui addita. 
»r) Afjcrutt, habent C. R. H. et L. 
»5* ) De eis , habet ed. aut. 
»<S ) Ic/em, cft in cd. ant. 
%6*) Corojfereu. fccundum C. R. 2. 
17) Obtcnto Jiatuto , habet C. K. I. 
2« ) Et lor.ge , legitur in C. R. z. 
2<; ) In cod. W. legitut IV. 

30) Dtbt.t , fecundum C. R. 1. ed. ant. et c. 7. comp. 3. h. t. 
311 Faclum, legit C. U. 1. tjje ccMrat.tm. C. L. 



d Vidt 1. rem non nouam. C. de iud. et ibi Pttr. de Rel. Cyn. Rarto/. tt Ra/d. 
et l. 2. C'. qu* ft /»ng. confuetud*. c a/. Salesbienji. £ Ca/>. 7, tod. tk. 

in j. comptl. 5 Moiinen. 

trtt 



3i Decretal Greg. Lib. L Tit. IV. ct V. 



D« ccnfuetudine. 
it. De poftnlatione pralutoruvt. 



V- 



trts eiufdew loci et uipitnlum Canftn. pendeat cbbatu ckUio,] na fane 
tDoffet intelligi, quod per illud nec iuri communi, nec priuitanop) 
Scroffctur, vt videlicet ad fepediftos fratres eletfio fpeftet abbatis, 
et ad Kirofen. capitulum 33) confirmauo : mandamus, [denotiom ve- 
ftra pr.l quatenus, fi ex parte Karofen. ccenobu 34) talis fuent con- 
fuctudo probata, qus iuri communi preiudicet, m hacparre vos ie- 
cundum illam decernatis eleaionem Andren. abbatis de cetero ra- 
ciendain Umdfi talis confuetndoprobata non fuerit , ptr qitam tn hoccaju 
Praiudketnr inri communi , vos] Andrcn. monachis ms eligendi aboa- 
tem adiudicare 3?) cu.etis; vt fic de catero liberam habeant ficujtt- 
tem de eremio 36) ecclefifc fuse, vel etiam 37) almnde, per elect.o- 
nem canonicam eligendi perfonam idoneam m abbatein preientandam 
Karofen. capitulo , vt abeo, (i fuerit canonica , contirmetur. 

rt ) '-prmfegiis , C. H. habet. 

« ) Monafertum , lcgitur m C. K. T. 

34) Mmtalhrii, habent C. R. 

35) Abtiidi:are , fecur.dum C 

37) 

CAP. IX. 

Capitnlumfine epifcopo ftatuta fen*eonfuetudines nonas facere, velan- 
tiquas immutare non poteft. 

h N o R i v s III. a Parifienfi capitulo. (ann. 1221.) 
/^um confuetudinis vfufque longeui nor< fit leuis 38) ancloritas et 
V> nlerumaue dilcordum pariant nouitates: audroritare vobis piae- 
fentium iulubcmus , ne abfque epifcopi veftri confcnlu 39) itnmu- 
tetis ecclefia veftrse conftitutiones ec confuetudines appiobatas , vel 
nouas etiam inducark , fi quas forte feciftis, irntas decernentes 40). 

38) Vilis, C. H. habet 



H. 

R. 2. 

Vel i* gremio, C. H. legit cum L. 

Vcl , fecundumC. fi.i. et Gonz. fme partic. eti^m. 



io) Contitio et confenftt , legitur m c. 

'•". -:/:- .-../:/:« V t C 1 R ON 1 V S notat. 




comp.y. h. t. perperamque Raymun- 
1 io , vt ei R N 1 v 5 norat. - . ." 

tof Additw ■ in «" c. .. Si quas foxw feciftk I» *//« ^o/i ptiudimm, 
poftqtum eji regimen eccleJU Pariftenjti adeptus. 

CAP. X. 
Nom vu/ct confuetudo , pcr quam auis inducitur ad ptccnndum , vd 
lona propria iiffipandum. 

idem maiori et Bnrgen. 41) deRupella. 41*) («W.m* 
c. 1, comp.f.de adult.) 

Ex uartc veftra fuit propofitum, quod.cum ifl patria 42) veftra fer- 
uars fint hafltnus dua, confuetudincs abufiuaj , vna 43), quod li 
Tfortt] indigena, vei extranens prodigalitatis vitio , vel incuna^eu 

m 

1 

eit*eiMrf /«Wttfimt iMCOtmiwoA» paupertatis. Aha qnoque confuetjtdo eft 
non impariter reprobandcu,] quod fi vir ducat vxorem, quae, hde con- 
iuffii violata, committat 4?) adulterium tmanifefte] nihilominus ipla 
medietatem ommum bonorum 46), qu« fueru vir adeptus, impu- 
denter exigit, er iiApnobe apprehcndit ; qus potius pnuanda eiiet 
omnibus vfri bonU: Iquart fuper bis vobis ptr apoft. Jed. pronuhri Jup- 
ttliciter poftnlaftis. Nci igitur faluti et vtilitati vtftne prouide con- 
fulefe cupiintes,] tenore prxientium declaramus , vos non teneri ad 
huiufmodi conluetudines Itamquam inri contrarias] obieruandas. 

4, ) BrpienfiJms , habct C.R.i. fedC.H. legit : liurgalem.de Repellts. Vtrum- 

que pesperam. 
ai*) De Rebella, C L. 

^, \ c r H L. ct Gonz. lesunt cum edir. ant. tn terra. 
4,) vox; VM , abeft a C. H.' L. et edit. ant. fcd in comp. J. c. I, de adult. 

5 Iegitur.' vv.it fiqnidetn ktc eji. 
44) Arbitrio, iecandnm c.H. et c. 1. cit. 
7-1 C.mmnittit . ferumium C.R.ct H. , 

V-\ 1, \Gx 1 sque ac olim in Germania obtinuit cowmunto bixorum tnter 
4 nniuTes, et adhuc hodie vigct paffim , vi cuius olim Kupell,, v.voretiam 
idultt-ra dimidiam omnium bonprum exigebat , tfuod merito reprobat 
pontifex; quia vxoi lucro communionis hurus mdijna erat ob adulte- 
rium. Cont". c. 4. X. <ie donat. inter vtr et v.v. 

CAP. XI. 



fuetudo mom derogat iitri natnrali , feu diuino , cuius transgrejjio 
\ inducil : nec pojhiuo , nifi Jit rationabilis tt prafcripta. 
gregorivsIX. ( ann. 12:9. ) 
um tanto fint grauiora c peccata , quanto diutius infelicem ani- 



Con 
ptccatnm 



mam detinent alligatam : nemo fanse mentis intclligit 47), natu- 

" ' ati 
Y' 



1, cuius tranfgreilio periculum Dalutis indueit.quacunque con- 

cencla eit venus in hac parte coiruptcla, polie ah- 



fuetudine, qus dicen„„ 

ouatenus derogari. Licet etiam longsua confuetudims non lit vilis 

auitontas ,; non tamen eit vfque adeo vahtuia, vt^ vel iuii politiuo 

debeat praiudicium generare 

prsfcripta. 

47) J^norat, legitur in C. R. 



uiii fuerit rationabilis, et tegitime iit 



TITVLVS V. 

DE POSTVLATIONE' PRAELATORVM. 

CAP. I. 

hnpoftnlabilis eft , qui violat interdiclum. H. d.quoad titulum: habet 
enim multa alia difta , qua; non faciunt ad tit. 

innocentivsIH. 48) decuno et capit. Scnonevfi. 
(ann. 1198.) 

Ad hsc 49) d in B.Petro: ct infra. [Sune,cum ecchfiaSinonenf.fmper fut- 
rit ecclefia Romana deuota, non immerita ipfius ecckfia pojjiuni compa- 
timur, et doloribus condolemus:cmn ea fit viduata paftore, qui,etfi 
nobilis cffet genere , nobilior lamen fuit, ficut credimus , Janciitate. er in- 
fra. Dolemus infuptr , quod dolori nimio , qutm de tantipatris vbitu con- 
ceperat tccltf. Stnontnf. dolor alius fupernenit : cum,ea vix furgtntt ab cf- 
fcio funeris tam fnncfti, vix digne celehatis exfequiis tanti patris , rex 
ipfe iniuftt commotus pcjjcflioncs ipfius tam ad menjam atchiepifcopi , quam 
canonicorum etiam patmentes , 71011 vt debuit,vel vt decuit , fed vt voluit 
tt valnit , occupiittit , et ptrfmas ttu.m , qua de mandato, nojtro fufptndt- 
rant otgana fua,compulit exjulare.'] (et infra.) Cumque [proptcr perjecutio- 
nem injtantem et dtjjidcntiam awmoritm , quam in tahbus et zelus mouet 
tnterdum , et vfns excufat,] de facili non pofieris in vnum locum et 
propolitum conuenire, lcd ad nos fuifiet ab aliquibus appellatum : 
randern [non jinc diflicnltate] conuenientes in vnum, Altiffiodorenf. jo) 
e^ifcopum in archiepilcopum poltulaitis ji), poftulationem veftram 
per lnagiitrum R. $2) unxcentorem veltrum , [virum in vtrcque iure 
peritum , konejtum , pronidnm et dtjcretum , qui apud nos fuper adfumti 
promotiom negotii fidelittt inftitit , et dt coHtingentibus nibtl omifit,] et 
per abbatem S. Petri [et perveftras etiam litteras] exponentes, et pe- 
tentes, vt faciendas translationi [fauorem apo/toHcum et] pium pra- 
beremus ailenfum , [confidcrataprajertim perfccutionc , qna communiter 
inftat ecckfia Gallkana, ac neccjfitate , qua incumbit Jpecialiter ecckfia Se- 
nontnfi.] Verum, quoniam, antequam ldem magifter ad fedem apofto- 
licam acceiiiifet, [audieramus amultis,imo etiam] nobis quafi pro certo 
conitabat, quod idem epifcopus interdicti fentenriam nonferuaifet.quod 
etiam idem C3) magiiter non negauir, in [noftra et] fratrum noitro- 
rum prtefentia 54) requiiitus a nobis, in iplius epiicopi excufationem 
allcgans,quodfententiam latam 5-5-) fcruare nullarenus j6) tenebatur, 
quce ad eius notitiam, nec per litteras noftras 57), nec per [dil.fil.P. 
S. Maria in via Lata diaconum] card. tunc apoit. kd. leg. qui ean- 
devn fententiam promulgarat c8) , nec per deputati ad hoc exfecuto- 
ns mandatum, vel litteras «gj , perueniffet: [et qnod in Altiffiodorenfi 
diceceji rex ipfe terram propriam non haberet , et quod eadem Aitijfiodoren- 
fis diuecejis ex alia caujfa fuerat interdicta. et infra.] Qitod nec furticir, 
imo nec proficit ad excufationem praidiiti epifcopi , [et aliorum fimi- 
lium , qnod mandatnm noftrum et cardinalis tiusdem, vtl exfcntoris etiam 
ad fe per fpeciales titteras ad ipfos diretlas vel fpeciale mandatum non per- 
uenifft proponunt;] cum cardinalis idem fententiam interdidti , pra:ien- 
tibus multis [archiepifcopis et epifcopis,] folleinniter acpublice promul- 
gauit; et eadem interdiiti fenrentia m regno Erancorum iam a mul- 
ns 60) publice 61) cceperit 62) obferuari ; nec fit neceflarium , cum, 
conltitutio follemniter editur, aut publice proimilgatur, ipfius noti- 
tiam e fingulorum auribus per fpeciale mandatum, vel litteras incul- 
care; fed ld folum fufticit, vt ad eius obferuantiam teneatur 63), qui 
nouerit 64) eam follernniter editam , aut publice 65-) promulgaram ; 
cum et contra quofdam , qui Sardicen. concilium non ieruabant, tan- 
quam illud non habuennt, aut perceperint 66), canonica tradat au- 
itoritas , quod eis non facile facultas credendi tribuitur : cum idern 
penes illos in fuis regionibus a&um fuerit et receptum. Nec valet, 
quod in Altiffiodoren. dioccefi didtus Rex terram propriam dicitur non 
habcre : cum nos terram totam regis ipfius fubiici mandauerimus in- 
terdicto, et cardin. noitrum 67) interpretatus mandatum, in teiram 

48 ) ln ed. ant. numcrus ///. non exftat. 

49) Ad hoc , fecundum C. H. et edit. ant. 

jo ) Antitjiodnnn. per tot. fecundum C. H. 

51 ) Vnttpimiter pojittlajfis. c. L. 

ya) In C H. legirur : IV. 

53 ) VocabTllum .' iJem , .lbeft a C H. 

j4) Inter prltftntmm , legit C. fi. 1. In noflrtt et fr/itrutn neflrornm prsfen- 

tta. c. L. 
yj) Loco intiim, habet c. 1. comp. %. h. t. iliam. 
56) EptfcOpus nuljatenns , habet C. K. 2. 
57 ) Nec fcr vefiram. C. L. 
58 ) Promttlgattit. C. L. 
5<;) Vet litttras , ed. ant. omitrir. 
6o) A mttltis , C. H. L. atque cit. c. legtmt : cum alii editiones et cod. 

prsepofttionem a omittant. 
6\ ) vox .• publice, a C. R. et Gonz. abeft. 
62) Cteperat , fecundum C. R. 1. 

63 ) Tenc.tntur , lcgit C. R. 1. 

64 ) Nouerint , flcunJum C. R. 1. t/uod nouerint , in c. 1. cif. 

65) Ac fmbitee , pro aut , ic;itur in C. L. 

66) Receperlnt , fccuiidum cijnz. et c. 1. cit. quae le&io fanior videtur. 

67) Nojler , legitur in C. K. 1. 



a P loienii , Itg. b Arbitrio , vide text. tn l. Labeo att. § . i.f.de paff. et 

Bart il extratt. afreprhten.l. C VultB. Thom. I. 2. qu. 07. art. 2. et Dom. Sotum 
ttbr. I. de tujl. et iHr..,u.-j. art.2. 
Tom. 11. 



d Ca<>.\ eod. tit.ini.cowpil. e Ad inttUigentiam vide B Thom.i. 2. q». 
90. /11/. 4. Soium !■ 1. dt iuftit. et ittre, <;u. 1. art. +.AlpbonJum Cajlrumt. 1. de po- 
teli.ue Itgis pixnatis , can.i. lernandum Vaftjv. I. 1. tpntmttrf. iltujh. c. 44. 

C illam 



35 DecretaL Greg. Lib. I. Tit. V. 



De poftalationt pr*. 
latorxm- 



36 



illam iententiam promulgauerit, qux rcgi tunc temporis adhxrebar. 
\Quodfi epifcopatus tius tx alia c.tuffa fuerat interdiclus : imerditti ftnttn- 
tiam et tenebatur fortitts , ef poterat facilius obferuare.] Sad ir.de liqiii- 
do conftat, fxpe diitum epifcopum fumciencer excufari non polfe, 
quod fusm metropolitanarw 6"8) ecclefiam generalis interdiiti fcnten- 
tiam et recepiiTe nouerat, et feruare. [Idcoque vnus eornm extiterat,qui 
ithberantts ftptr tadtm ftnttntia de tommuni confiiio decreutrunt ; fed er- 
ranerunt, vt eandtm fententiam von feruarent : cum,Ji verbum apoJtohPe- 
tri de Clcmentt dictmis diligentius attendijjlnt , commoniiionem J~nper boc 
non d^bucrunt exfpecture , fed obftcundart prudcnttr , et humihter obcdire.'] 
Nos igirur, qui fecundum apoftolum prompti fumus inobedienriain 
omnem vlcifci, eiufdem epifcopi 69) Altifliodoren. inobedientiam at- 
tendentes, ne nil 70) obedientia prodefTe videretur hurriilibas , fi 
eontemptus contuuiacibus non ob.'iTet, cum iuxta canonicas fanctio- 
nes qua:dam fint culpx, in quibus culpa elt relaxare vindiitam, [ha- 
bito cnm fratrilu-s fnper koc diligenti trait.i:u,quantuvtcunqti: vobis, tam- 
tjuam obedtentla filiis deferre vellemus ,] poitulationem tamen huiufmo- 
di non propter poftulantem ecclefiam , fed propter poftularam perfo- 
nam repulimus 71) , vt indignam. Licet autem ex eo , quod noini- 
nem, qui veltro non conueniebat propolito, poftulaftis, cum vos intcr- 
difti fenrentiam feruaretis, er ipfc72)[f'.*we«] eain contemnerer obferua- 
fe , permifTa vobis facile 73) abuii fueritis poteftate ; ac ideo vos ea 
non immerito priuare poifemus; [cttm iuxta diuina legis edictum non 
liceat vtfiem htdutrt de lana linoqut contextam:ite tamenveftra videaviur 
ienotiovt ingrati,~\ de folita (ramen) benignitatea concedimus, vt vo- 
bis [ef eidem ecclefia vel"\ per poitulationcm idoneam74) , vel per ele- 
•ftionem canonicam de perfona congrua 7?) confulatis. 

<58) 5W merropo/tos , 1 abet C. R. i. 

«*>9 ) Vox: tpifcopi, non etftat inC. n.L. edit. Gonz. nec incit.c. 

70) Quia »//. C. H. l.v.b.i. 

71 ) Legunt R. C. repellimus. 

71) In C. L. non lc-gitur pronom. cam. Scd in c. cit. non eft copula et. 

73) Facile , abert a C. R. L, er c. tit. 

74) Idoncam , ed. anr. plane omirtir» , 

"]$) Iilonea , fecundum C. R. i. In C. R. 2. legitur: congrua ; fed a C. H. et 
L. hoc votabulum abcft. 

CAP. II. 

Qui poftulaticitem cujfatam vitit perfona innouat , efi tligendi tt po- 
ftutandi poteftnte priuatus. 

idem Hafticnfi epifcopo apoft. fed.legato. ('/MW.1200.) 

Gratum l gcrimus , [tt acctptum , ct frattrnitattm tuum plurimttm 
commtndamus , quod ad promotionem vtn. f. n. S.quondam Camera- 
ttvfis tpifcopi , nunc auttm archiepifcopi Senontnfis , et prudenter et effi- 
itxciitr utitnuifii.] Accepiuius auten 76) cx lutciis tuis, quod canoni- 
cis Senonenf. quorum pofhilatio noitra fuit 77) auctontate caflata, 
licet caifationis litteras fuppreflifrent in fraudem, vtcanonice ad ele- 
ftionem proccderent, mandauilti , [adiiciens etiam, qttod , nifi forfitun 
in talem perfonam concorditer vota fna transftrrent , pro qtta merito tuitm 
ieberent obtinere confenfum : de pronifiont ipjius ecctefnt pojtmodum face- 
res , quod crederes expedire.'] Cumque plures eorum poftulationem caf- 
fotam a nobis innouare denuo nitercntur , quidam vero cpifcopum 
Cameracenfem in archiepifcopum poitularent 78); tu intel)igens,eos, 
qui cafLtionem noftram quodanimodo reuocare volebant , eligendi 
priuilegium amififTe, quij concefTa fibi ex apoitolics fedis benigni- 
tate abuterentur temere poteltate , ac ideo ad alias , licer pauciores 
numero c, quantum tamen ad hoc 79) perrinet , conlilio laniores, 
eligendi , vel poftulandi deuclutam eile lcentiam , prxdiitum Came- 
racenf. ad eorum inftantiam in paitorem auitoritate fretus apoltolica 
prouidi(ti8o), [et deputafti ad rtgimtn tcctefia Senontnfis.'} Nos igi- 
tur [tanto id magis gratuviet ratitm habentes , quanto in eius promotione 
de mandato noftro et bem pl.tcito potius procejfijii,] a follicitudine Came- 
racenfis ecclefise ipfum reddidimus 81) ablolurum , [ vt liberuts gerat 
curam vietvopalis Senonenfis,] quod a te de mandato noftro 81*) faitutn 
eft ; auitoi ir.ue apoftolica confirmantes. 

76) Aittem , abeft a C. R. L. et ed. ant. fed c.2. comp.}. h. t. habet : itiant. 

77) Fuerit , fecundum C. R. 2. 

7«) Habent C. R. pofiularmtt , cum c. 2. comp.cit. 

79) Ad b*v, eft in c. 2. cit. 

Jo) Aduitur in C. R.l. et apud Gonz. a.t regimtM tcclefi* StnQKCnfis, 

%\) Rtttilinus, legunt C. R. H. et L. 

%\") Verba, tle ma»d/ito nojiro, non exftant in cit. c. 

CAP. III. 

Poftntatio , per quam priuata vel ntinor vtilitas communi vel maiori 
prafertttr , vtl qna fit a minori , quam a ttrtia partt tolltgii , adm.tti 
non debtt-. 

idem d Ctiricis Rauenenfis 82} ccclefia. (ann. 1204.) 

Bons memoria: e Guil. arshrapifcepo veltro viam vniuerfx carnis 
ingreflb, [etus nvbis obitum per vtftras litteras intimaftis. Nos an- 
gl) Rautnnnttnjis , fecundum C. R. 2. et L. 



a 7>i wattafct. de folita famenbenignit.-te fedis apoft. concedimus , ete. 
b Cafi-i. Md. tit~. th J. compil. c EUetioatlguotet quospertiueat. i »1, 
idcinclerieisiuuean. • Cnp.yiod,ttt. in 3. cwpti. 



tem vobis dtdimus in mandatis , vt ptrfonam iioneam . ma in nnftra tle~ 
ttotione perfifteret,vobis cligeretis canonice in paflorem.Cnmoue vos poftmodum-, 
rcceptis litteris ,fuper ticttiont fubftituendi ponttficis trac'tr.;etis vota veftra 
fuerunt tu dtuerfii diuiJa.Nam] quidam vefhum 8})[.M./>..5'.H.]fan£txr , ra- 
xedis presbyterum cardinai.quidam vero [v.Jr.n.'] Imokn.84) epifcopum 
poitulauerunt. [Cumque partes poflulationes fu»s per nnntios fu»s vobis pra- 
fentajjent : propontbatur ab iis , qui cardinalevi poftulautrant memoratnm, 
quod plures , quam dua partes xeftrum , conmnerant in eundtm. Vtruftt 
pctrs alttra propontbat , quod tligniorts ptrfona poflulauerant epifcopunt 
Imolenfem , et quod in pojtulatione ipfius et forma canonica tt ttvtr ccm- 
promijfisnis futre.t obfertuuus : cum tanqnam fvjfraganeu; Riutn. ecclefia 
poftiilatus ile ipfius gremio extitijfet. Futrat euim comprcn.tjfum, vt dt cor- 
p9rt Ranennttten. ecclcfia , vel artbitfifcopatu ptrfonam tligtrent co,i- 
grtttnttm ; quod pars altera fiittvlum afjcrtb.it ; cuvi , licet talis condttit 
fuerit adiecta , poterat tamcn de Rom. eccltfia colltgio propter ipfius pritti- 
legittm prafata poftulari perjona : cnm membra capitis a vttmbris coiporit 
cenferi non debeant aliena.~\ Nos igitur, auditis, qux de faito , [fue- 
runt hinc inde propofita~\ et de iure [infuper] allegata , [delikrauimut 
cum fratribus noftris, et] pleoius etiam pro vtralibet partium curaui* 
mus allegarc. Confiderauimus 8>)/ vero , quod eiuidem cardinalis 
prstfentia vtilior iit non folum Hprnanx , fed etiam ecclefix generali, 
tam apud apoltolicim fedem, quaj» apud eccleliam Riuennatem, [U 
quod vtaioris vte;iti fit in huiusmodi neajjitatis articulo prairt m fancldt 
terra fubjidium txercitui lefu Chrifti , quam fufcipert pondus paftoralts 
tjficii.] Vnde non immeriro prxferentes fpeciali vtihtati communem, 
et miuori maiorem , pracdiitum cardinalem poftulationi veitrx nort 
duximus concedendum. Attendentes autem ex aitera parte , quod 
prxdiitus epifcopus Cenolevfis 86), a minori , qu:m terna parre 87) 
fuerit poftulatus , et quod apoitolica fedes ptflulatitones huiufmodi 
non confueuerit in tanta diuifione, ac 88) contradiiitione recipere, 
cum etiam quando aliquis ab aliis vnanimiter poftuLatur , ad admit- 
tcndain poituiarionem eoium , non tam e.\ iuititia , quam ex gratia 
moueatur , poltulationem ipfius nou duxnnus admittendam. [ Mo- 
ntmus igitttr difcr. v. et exhortatnur at. et per. a. f. ] manda- 
mus , quatenus [infra menfem poft fnfceptionem prafentium\\ cum 
his , qui vocem in eleitione habere nofcuntur , per eleitionem, 
poftulatibnem, feu nominationem canonicam in peribnam idoneam 
[qua in ecclefia R,omana detietione yerfijtat , concoi dtter ] conuenire cu- 
retis, [et electionem , pojtuiutiantm , feu nominatwnem veftrdm per idoucot 
vuntios fedi apojt. prafentetis. Venient autem iidem niintn parati ; vt, fi 
forte, quod abjit , faitum veftrum fucrit exigente inftitia reprobandum , il- 
litm recipiant , quem nos vobis prouidebivius in paftorem : alioquin , cum ci- 
dem eccle/ia cupiamus follicitius prouidere , nullatenus omittemut , auin t\ 
auctoritate apoftotica pajlorem idoneum afiignare curemus.'} 
8? ) Quidam vefirum T. c. H. legit. 

84) b.mot.i'ii. C. H. I.ab«t. 

81) Confidrrairus , fecund. C. R. ;. 

}J6) Noroen: Cclontnfis , sbeli a C. R. L. et Gloft". In C. R. *. manu alien* 
adiecVum : /mo/e>i/rs,prout etiam Pithcei leguiu rcibus cum c. ^. cwmp.^.Ii .r. 

87) Dupio maiora vota habere cWbct poltulatus , ii eleilo pritertndus eft, 
e. 40. X. detleft. Sed liic concurrebat poituinbilis cum a.que poftuhibi- 
li ; adeoque cardinnlis prorlatus pr^lerendus fuillet, niii pontitex, quod 
de iure poterat, vtrumque reieciliet, er forma compromi» neglccta iuif- 
fct : qu.tin rationeiu nequidem tetigit pontifex. 

85) Aut , legitur in C. R. I. 

CAP. IV. 

Archiepifcopus in arthitpifeopnm poftitlatur. Et ex quo pofiulatio pnr- 
ftntata ejt papa , non pojfunt pojtnlantcs ab ea recedere : fed debet J'uperio~ 
rii iudicium expeclari. H. d. quoad titulum. 

1 o e m prapofito et capitulo Strigonen. 89) g (ann. 1211.) 

II.Donx h memoiix Guil. archiepifcopo veltro viam vniuerfx car- 
*** nis ingreffo, cum in [ven.fr. noftrumj Colocenf. archiepifco- 
pum poltulandum a nobis contulilietis vnanimiter votaveitra, [et re- 
gium Jnper hoc ebtinutjjetis ajfenfum ;] luffraganci Srrigonienf. eccl;fix 
QuiiKiueecclelienfis epifcopus 90) i videlicet , et quidam alii po- 
itulationi veftrx fe opponere curauerunt , affcrentes , quod eis coo- 
temptis, qui ius habibant eli^endi vobifcum, pollulatio eadem fue- 
rat attentata: licetveltri nuutii proponerent cx aduerio, quod fuper 
prxficiendo vobis pontifice k, de gratia multoties lulhaganeorum 
tuerat requifitus afienlus , fcd epifcopi vobis connlium denegauerunr. 
Nuntiis igitur in noftra prxfentia conititutis , et propcnentibus ad- 
uerfariis quxdam alia contra poitulationis veftvx proceilum , [qua in 
prioribus litteris meminhnus nos plentus exprejjijfe,] quia nobis de pro- 
pofitis lion conitabat, ita duximus prouidendutn, vt, (i furtiaganeis 91) 
perliltentibus in contradiitione fua , vos 92 ) / poit.ilationi veitrgj 
89 ) Strigontenji \ reclius legunt C. R. 1. et H. cum c. 4. comp. }. h, t. 

90) Eptfcifm/, in C. L. non e<!tat. Sed in c. cit. legimus : i^jin/ite e, cltjien- 
fis vtde/tctt , IVatien. Wesprun.en. et Nitrifn. rpijivpl po/iu/atiuni etc. 

tiu.e nomina ibi receufentur loco vocuin hic exltantium .• et uuidam alit. 

91) His Jufiragantis , lecundum C.R. 1. 
«2) Et VOS , legit ed. ant. 



f «l. confiJer:.n'es ijitur. g 
h t>/>. 4. eod. tit. tn \. compiU 
L /i/.paftore. 1 al. eivu*. 



itl. canonico. ai. can. can. Strigon. Roma in Hungar. 
i Vox, •pilcopus, itift 1» mitltis mttijuij. 

terUtis 



37 D ecretal. Grep;. Lib.L Tit. V. 

velletis 9:*) inibii-e,[vfqHe ad feptuttgefimam tnncprimo vettturam] per pro- 
curatores iuoneos [ad omvia JuJJicienter ir.ftructos ,] ad fedem apoitoli- 
cam veniretis ; [vt Jtatueremus vtraque parte prafente, quod inflitia fua- 
deret;] (i autem illi 9 j 3 a contradiiticne fua 94.) ceffarent, et vos 
mltarctis propofuo veitro 9;): ad prsfentiam noltram mitteretis per- 
foius idoneas, [infra terminnm fnpra diftum] quae 96) fuper his, qua; 
opportuua forent , nos redderent certiores. Quodli , contradicenti- 
bus eoifcopis mcmoratis , vos contingeret de nire veitro diffidere : 
[ne laborem et dohrem fubiretis incajjttm,] aliam97) perfonam idoneam 
prouideretis vobis canonice in paitorem. 

Cauerum [cum ivclyta recordationis rtx Httngaria viam fuijfet %ni- 
uerfa cttruu ingrejjiu : ] quidain veitrum,a poftulatione veitra 98), 
quam nobis pWentaueratis 99), communiter temere recedentes, 
aliis periiitentibus ineadem, [et ad fetlem ap. appelhntibus] prsdiftum 
Quinqueeccletienf. 100 ) epilcopum in archicpifcopum puitulauerunt, 
[£«oiwi;; votis vttllus fujfraganeorum ajfenfit , excepto dnntaxat epifcopo 
Nkrienfi a. Et licet carijftmus in Cirijto Jilius nojter A. Hitngaria Rex 
iUuftris , tunc Dux et Rcx regni Hungatki , L. nep«tu fui regts nomine, 
cvins tuulam a regni curam ipfi frater eitts commifrat , gttbeivator pre- 
cum fuantm piimitias ad nos pradicti Colocenjis pojtulatitne tranjinijerit : 
poftmodum tamen pro qttinqueecclefienfi epifcopo ad Strigonienf. metropolin 
transferendo , nobis per litteras fuas humiliter fupplicauit,] Nos igitur, 
[Jitper] poit.ilatione ipf.l [cum fratribus nojtris habito diiigenti tra- 
ftjtu , qnoniam eam] inueninvus [poft appellationes interpofitas] in 
mulra djfcordia , non folum luuiagar.eorum , verum etiam canonico- 
rum StrigonienC eccleiise ac contra formam nundati noitri [rcgulari 
crdine pratetmijjo] tcmerc celcbratam , [illam exigente injiitiit] non 
duximus admittendam ; ied vobis tieditnus in mandatis , vt ad proui- 
dendum vobis paitorem idoneum pcr eleitionem canonicai», vel po- 
ftulationem concordem , requiftto furtrsgancorum aflenlu , fi effet de 
gntiqua et approbata corifuetudinerequitendus, [infra menfent pcjt fu- 
fceptionem litterarum voftrarmn] procederc curaretis 1): alioquin [ex 
tttnc, ne grtgi dominico deejjet diutius cura pajioralis,] nos ipli prouide- 
remus cccletic viduate, [Jccundum ojjkii nojlri debitum ex pUnitudine 
aoofl. potejlatis.] Verum antequam ad vos littene noftrtt b peruenif- 
1'ent 2), innitfntes mandato priori, iutiraganeos , [qni erant in regno 
prajentes,] pratcr Quinqueeclciien. 5) [epijcopnm] ad concordiam re- 
yocaftis, [ita, quod iVatien. Wtsptumtn. et Ltcien. epijcopi pro translntio- 
ne Cohanfis architpifccpi, faluo ture fuo inpofterum , cui propter afjiiclio- 
nem et necejfitatem Strigon. ecclefia fuperjedebant , ad prafens nos humi- 
liter rogatternnt , pradiclo Nitrienji fa ibente , quod,Ji non placeret vobis, 
ehitionem factam de Quinqueeccleji<.vfi epijcopo adtntttere, pojtnlationem al- 
terius fine braiudicio turis Jufhlieittr exorubant.] Poit hxc [autem] man- 
d.UG c ilOttro tecepto 4)1 hi , qui in Ct>locen. conuenerant, ab eius 
poltulatiooe recedorc noluerunt, fed innouauerunt eandem , reueriis 
ad eos quibufdam carionicis j) d, qui in partem alteram declinarant , 
[cum pradicii re&is et fuffragantorum littcris dil. fil. A. mngiflrum fchoia- 
rum , M. thefaurariutM , et A. archidiaconum , et A. et N. canonkos Stri- 
gonenf. ecclejia ad fed,- ap. dejttnarunt , fnper poftulationc dtfpevfationis 
tratiam ptttturos.] Ct*eteri vero , qui Quinqueeccleften. epifcopum po- 
itularant, [//c«f ex eotrum parte fttit propofitu/n coram vobis] conuenien- 
tes in vnum , c&tcrcs canonicosad capitulum conuocarunt,ad poitu- 
lationem concorderffl , vel eleitionem canonicam , iuxta mandatum 
apoitolicum [infra terminum prajixum] ptoccdere cupientes. Sed, il- 
lis nolentibus conuenire , intelligentes , penes fe tantum remanlUre 
facultatem liberara eligendi , quia reliqui ius fuum profequi neglige- 
bant , pradi&um Quiinqueeccleiien. [epifcopum licet ne id fieret , futffet 
ab aliis appellatttm] dentto poitularunt. [Cum ergo vtriufque partis nun- 
tii ad fd. apoft. peruenijjeut : hi , qtti pro Quinqueecclefievfi epifcopo vene- 
rant,proponebant, partem fuam iuxta mandatum apojtolicum procejjijfe, nec 
obftare d/fiordiam vel contradittionem torum, qni iuxta formam uiandati 
noftri procedere contemnentes , illo recepto , nec eltgerant quaiquam cano- 
nice , nec concorditer poftularunt. Vnde concors debebat eorum pojiulatio 
repntari , cum cateri , tanquam ittjfionis apoftolka contemptorts , tligendi 
»c poftulandi fe iurt priuajhnt , dum nec pojtulare vec tligtre voluerunt, 
iuto nec etiam ad capitnlum conuenire. Ad hac autem poterat refponderi, 

91') Volentes , ett in cit. c. 

Qj) Iffit habet C. R. ;. 

94) Pronomeu: !'■.*« , abefl a C. H. L. ct ed. anr. 

9S\ Vejlfo, decrt in C. H. ct L. 

96) C. R.Pith. et (jionz. habw-Ht reciius : qux, non qus , vti Cslonie»fis habet 
editio. 

97) A/u/uaiit , lcgitur in C. R. s. 

98) Fronomen , ve/ira , *bct\ a C. R. L, et c. 4. conip. J. h. t. 
9<>) Prtjcntaucritis , Jegitur in ed. ant. 

130 ) QjiinciHenien. lejtt C. U. per tor. 

1) ProceUeretu , tei procedert curaretis. C. H. iegit. 

1) Pcrnenircnt , lcgunt C. R. L. et II. cum c.4. comp. ;. h.t. 

3) Quinque eccleiienfcm cpifcopam , habent C. R. i. et C«on2. ouro c. 4. cit. 
fcd C. H. habet .• qutnqutnitnn. tpifcopunt. 

4) Su/leptfi , habent C. R. et L. cum c. cit. 4. 
j) CttHuntcorum , fccundum C. R. L, ct c. 4. cit. 



■a »1. Nitrienfi. F. Bonfin. 177. b al. litterx r.oftrs fccunds perueniffent 

C Aliit , nvuidaro fecundo noftro. «t ,//. qttibusdam cauonicuruni exiui , <;ui 

eic. «!. quibus caaonicorum , '/"/, ttc. 



Dt pojfulatioue prce- 
latortm. 



38 



10) 



qttod tHi,quiColoccnJ. architpijcepnm poftularant , formam feqtmti fuerant 
Per voftras htttras fibt datam , quoniam inmtentes priori poftulationi 
tuxta tenorempnorum Itcterarum nojirarumpartem concordem fecerant, ttua 
prtus difcors fnerat,dum fujfraganeos ad concordiam rtuocarunt.] Nec ob- 
tabat 6) e eorum difcordia , qui alium poftularunt; cumpiius in po- 
tulattone archteptfcopi iupradtiti conueni.ictis paritcr vniuerfi: et con- 
ienlum veltrum annotatum htteris , et fubfcri ptionibus propriis ro- 
boraturn , petmictis a nobrs per comnmnes nuntios confirmiri, noc. 
que veitratn recepiffemus poihtlarionem ditudtcandam , ft fuffr ganei 

Sd e', r 'U C ? nt, ' adlC i0ne , ?*«*«« • vel > Ji conientirent, aut etiam 7 
cederent 7 ; approbandam. Si emm , poitquam poftulatio fubfcri- 
Pttombus poftulantmm roboratur , et pr^fentatur Rcmano pon ifi i 
apptobanda, poflent ab ea recedere poftulantcs : nobis frequenter il- 
udercnt , et ludicmm noltrum ex corum pendere arbitrio videretur. 
[foterat qnoqne addt ,quod pars alteramandatum apojtolicum non fernarat, 
vtpote qua nec poftulatimew concordem, nec electionem canonkam celebra- 
rat, cum tn matun contraduthnt,qnam prius non folum canonicorum , fed 
fujjraganeornm etiam , tpfirege aduerfa parti fauente , pradtctum Qmn- 
qneecclefienjem eptfcopum poftuftjfet. Andttis igitnr his et aliis , auaftte- 
runt hmc mde propofita , et habito fuper hu cum fratribus noftrts Li- 
genutradatuf | mtedcx.mus fjtaque), quod, etfi eflet ncutra po- 
itulatio approbanda , mxta tenorem tamen t)f pofterioris refcri- 
pri , ad nos de castero Stngonienfis ecclefi* prouifio pertineret. 
Quia vero non plerwm de perfonis illius regni notitiam habeba- 
mus , uteoque non poteramus fiflua confcientia [noftra] eidetn 
ecclefia 9) in fllia perfona g, qux de regno Hungarix origine,n 
ducaetio^^congrucprouidere: nec vcllemus « praTticere alilnum. 
Quamuis [et] houeitius videretur , fi h fuifraganeus ad metropolim 
fuam accedcret 11), quam arch.epilcopusad metropolim rransferrctur 
partem tamen elegimus potiorem, [vt] et eundem archiepifcopum, in 
quem omnes , quorum conienfus fn ele^ione vcl poitulatione paitoris 
requmtur , licct dmerits teinporibus conueneranr, a vinculo, quo te- 
nebatur Colocenf. ecclefias ablbiuentes , ad metropolim Strieon ia ) 
transfenmus , et ei hcentwm tribuimus tranfcundi , pallimn i ei mi 
nomen et vium etufdem ecclefi* transmiflini. ' 

0) Nocetiat, k-gunt C. R. L. H. cd. et cum c 4,'cit 

7) \ocabulum: cttam , irf c.H. L. et cif. c. „on exflat. 
7-) Loncedercnt, elt in cit. c. omiiTa parric. ctiam 

8) Paracula: tamcn, 111 ed. ant. non extiar 
i)) \ux: ccclejit , «iectt in C. H. 

lam olim conftitutum fuit, ne .lienigene pr«ficeren«or ecclefii/r. *■ 
tttjt. LXl., quod poftea varuc regnorum icgibus prouifum fuic . et fie 

? U ",!? H ,X" Bop ,-'- Bi admi "' fuerunt > q««m p i»di|i£, *«S K 

mini" m',n ^ 1 ""' a "' SqUe ,CSnis: ade, »q ue nec Gcrmania alium au- 
11 ) Sttigtli, ccclejix , habct C. R. i. 

CAP. V. 

Poftulatio , contra quam agitur de contempto , poteft fine praiudici» 
ahcmus renci : pottft tamende fpeciali gratia admitti. Hoc dicit. 
l D e m I n n o c. IIL capitulo Strigonicnfi. (ann. 121.'. 
Romu in Hungariam.) 
pottulationem k, quam cclebraflis : [et infra.] Licet ergo per poftti- 
a- lationein huiufmodi nullum ius fit ahcui acquiiitum 13), ldeoque 
fine prauud.cio ahcuius poftulationem 14) potuiifcmus rcpcllere me- 
moratam ; vt tamen vobis, [quantum cum Deo pojfnmus ,] de fpeciali 
gratia confutamus : ita duximus prouidcndum , quod, [fi priuati pon- 
tifices in contradutione perjijterent, et vot ad pojtulationem eorum inftiteri- 
tis tbtimndam , quta nobis non conftittt de pramtjfis vfque ad feptuagefi- 
mam proximo vemuram,] per procuratores idoncos, ad omnia (urticfen- 
tcr inltruStos , noftro vos contpedui i<) pr«fentetis , quatenus vtra- 
que parte praifente, quod iuitum fucrit, decernamus. 

13) Adeo vr poft puLlicatam poftulationem non portit pof.ulatus, admiOione 
nondum Lict,i, regimen ecclefia; et territorii fafcipere , eeu quidem ele- 
ahone fafta in Germaaia el<-6to licet, cjuod iufisacm diuetiitatis habec 
eiTcctum qucad iura imperii pubiica. 

14) Poflitlationcm , dcclt in C. H. 
ij ) AJpcclui , fecundum C. H. 

CAP. VI. 

Epifcopus non ejl tligendus ad aliam dignkitem, fed pofluhniut. 

H N R 1 v s III. cap. Calaritano. iC) 1 (ann. 122Q. Roma in 
Sardiniam. conf. c. 1. comp. j. h. t.) 

Etfi vnanimiter vota veltra concurrcrint , ad Sutrien. 17) epifcopum 
in ecclefiae veitra archiepiicopum eligendum ; cum fuae alligatus 

16) Gnllitano, fecundum C. R. i. fcd C. H. legit : Caheriten. 

17) Sutrin. habcnt C. R. etGonz fcd etiam Sutrienlcm , errorera efle doce€ 
c. 1. comp. y. h. t. vbi SueHenJim rcctius liabetur , quia SueUcnJis cpi- 
lcopatus archiepifcopatui Caiaritano vniiu» fuerat , obferuaate ClllO- 
N 1 O ad cit. c. i. 

1 mm — — 

e Nocebar , in manulcript. f Deefl Iidio , tamen, ;« antiqui/. g In 

rtonnullis cxei.p/aribus inferitur bic diftto , niti.- qu* nec in anttquts , ucc in vetcri 
compil. habetur. h vt. i Dc pallto vide tn Jynodo- aflautt , cano». i~. etlao 
part. j . cap. jij. k Cap. r. eod. ttt. tn 3. compil, l tl. Caritaaenli. tit aha, 
Inuoc. 1U. 

C a eccle- 



39 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



Di tltttiont t 'gt elttti 
pottfiatt. 



ecclefue liberum a non habeatig) fine noitra permiifione 19) vola- 
tum ; electionem de ipfo ra&am , tanquam contra canones b minus li- 
cite attentatam, de fratrum noitrorum confllio duximus irritandam : 
cum cligi nullo iurc potuerit , fed potius poitulari. [Voltntts tamen, 
quan-um cum Dto pojfumus , viftris defideriis cccurrere , benigm fauore 
dii. fil. Jubdtacone H. et captllano R. nofiris apofi. fed. legatis duximns in- 
iungendum , vt et vota vejtra circa ipfum exquirant , et perfona mtrita 
vici nofira txumintnt diligenter , tundttit ad nos cum Httcns rei veritatem 
continentibus. dejtinando , vt,fi idoneus rcpertus fuerit, difpontnte Domim, 
tt ipfi m ecdefia , et in ipfo ecdefia vefira vtiliier prouideatur.} 

ig) Hnbeat ad atiam , legitur in C. R. I. 

19 ) Nofira votitnt.ite. C. H. 



40 



TI TVLV S VI. 
DE ELECTIONE , ET ELECTI 

STATE, [et iuramento. ] 



POTE- 



CAP. I. 

Ecchfia colltgiata non dtbet prottideri de pralito per coltationem fett 
prtttifionem , fed per elettiontm canonicam fiendam ptr ipfum colltgutrit. 
H. d. Abbas. 

l v c 1 v s 20) papa. c (forte I. ann* 2j6. Roma.) 

Nullus d in ecclefia, vbi duo vel txos fratrts 21) fuerint in con- 
gregatione, nili corum eleitionc c.monica 22 ) , presbyter eliga- 
tur, [et tifdem conuocatis etiam parochianis , atqueinvnum confen- 
tientibus; ] li vero aliter quis eccleliam adeptus fuerit : eo , quod per 
cupiditatem.illam acjuifierit: , . atq_ue contra canonicx reguiYe difcipli- 
nam egerit , expeltatur. 

20 ) Pius , Ugunc C. R. Sed nec liuic nec I, VC10 I. attribui poreft hicrex- 
tus , quorum cetate adhuc ignorati fuerunt parocbiant , er cnngregntioiies 
tnonafltct , licet GONZALEZ, huic capitulum pr^efens tribucrc , ct de 
hifce intclligere maluerit , line omni lui.dnmtnto. Fragmentum hoc 
forfan ISIUOHO mercatori debetur, cuipiures debentur epiltokt,quani 
qua; hodie fuperfunt. 

11) Vox .• fratres , dceft in C. R. L. c.i. comp, l.h.t.et ed.aiu. 

22) Canonica, Ueeit in c. cit. 

CAP. IL 

EteSius ad clainorem popnli, non debet per fnperiorem confirmari. 

Ex concilio Sardicenf. e (ann. 747, in Dacia.) 

Ofius/ epifcopus dixit: fi quis 29) ita temerarius exititerit , vt 
[fortajfe] talem excuiationcm afierens 29*) , afleueret , quod lirtc- 
ras populi accepcrit 14) , cum manifeltum lit potuiile plurcs esrum, 
qui linceram fidem uon habent ay), pramio et mcrcede corrumpi, vt cla- 
marentineccctefia , et ipfum petere vitierentur 26) [fpifcopum] : omnino 
fraudes has damnandas eife arbitror, ita, vt nec laicam in fine commu- 
nionem , nifi de hoc pcenituerit 27) , talis accipiat. Si vero omnibus 
placet: itatuitc. Synodus refpondif : placet. 

aj ) Etimufi talis aliquts , legimus in c. 2. comp.i. h. t.- omifla voce ita. 
^i* ) Affertns , elt in c. cir. 
24) Accfpit , eft in c. 2. cit. et in antiqu. edir. 
2J) Habeant. C. H. legir. 

26) Addit c. 2. cir. epifcopum. Etenim o!im in eleftione epifcopi pr*unle- 
bant comprouinciales et clerici , et fic populus faepe petebat , atque /•«- 
fiulabtt , hune vel ilium fibi dari epiicopum, vt ad c.i,. et c. \$.C.V*II, 
tju.i. obferuaui, ad quem morem antiquum aiiudunt patres Sardicenfes. 
»7) Hoc additamentum eit BAYMVNDI, obferuantis , difciplinain fui tem- 
jt>oris abhorrere ab lioc canone _ vade ctiam in c. 2. cit, non leghur. 

CAP. III. 

Elettio canonica confirmanda efi : debet tamtn fuperior antt cenfirma- 
iionem inquirere de conucrfatione tt i/ita elttti , vbifnit conucrfatus. 

gregorivs III. 28) g (imo I. awi. 600. Roma 
in Campan.) 

Poftquam [is , qni etc.] [tt infra.] Confirmationem 29) h petentium 
delideria, ii nihil elt, quod ekctuni impediat , impleantur. Cu- 
ius vita vol a£tus ,• quia'mclius poffunt [illic,'] vbi eit conuerfatus , 
COgnofci 30 ) , inquirantur ibidcin. 

2^ ) G N Z. habet.- Qrtgorius Magnus , cuius eft indubic hoc fragmentum, 
defumtum ex !tb. Vlll. eptfl. 15. Ceterum, in ed. ant. numcrus ///. non 
exltat. 
39 ) Vox confrmatiftnem , non legitur in> c. 11. comp. I. h. t. 
30) Agnofct . fecundum C. R. H.L. et ed. ant- 



C A P. I V. 

Elecloin arcbicpifcopnmftdts apofiotica pailium ncn tradet , nifi prius 
prafiet Julditatis et obedientia: inramtntum. J r 

Pafchalis I. 31) (fortell.) Panormitano &) i arekicpifcopo, 
(ann. 1102. ) ' 

Cignificafti, [frater cariffime^ reges 93) A ct regni maiores admira- 
^ tione permotos , guod pallium td>i ab apocrifariis / noftris tali 
condit.one oblatum fucnt U iacramentum , quod a nobis fcriptum 
detuierant.exhiberes 34 ). [Inpallto,frater, conccditur plenuudo pontificalts 
ojficu , qma inxta jedts apofiottca et totius Emopa conjitaudmem ante «- 
ceptum palhum metroptditants minime licet , aut conjecrare tpifcopos aut 
fynodnm ctlebrart.] Mirentur in hac cauila Dominum noftrum sf Icfum 
Chnitiim. Cum emm [Dommns ltfns,v t Dominus] ouium luarum cu- 
ram [Simonil Petro committeret ) conditronem pofuir, dicensw- R di 
ligu me, pajce outs meas. Si conicientiarum factor, et coimitor 'iccrc 
torum?^, condinone hac vfus eit, ncc femel tantum, fed et fecun- 
do.etvlque ad contnltationem 3 7):quanos follicitudine [qua proitiRon^ 
oportet tantamecclefiaprslationem [tautum Chrijti ottinmcuram, iinoo- 
nevft fratribus , quorum confcientias non videmus? [illis maxime quos 
nuUo vfu noHunus,quorum dilectionem penitus i°noramvsV\ Aiunt omne 
lusmrandum [in tuangtlio} a Domino [Dto] efte prohibitum « ncc ab 
aportohs polt Dominum, nec in conciliis [ po /r] mueniri poffe itatu- 
tuimQuidett crgo, quod [idsrn] Dominus fubiequcnter 38) ait • quod 
ampltns efi, a malo efi? Hoc enim amplius, vt exigamus inaluntfnos illo per- 
mittente, compellit. Nonne malum elt abecclelia; vnitate et a iedis apo- 
ltohcaj obedientia-reiihre? [Nonnt malum eff] contra canonum ftatuta 
prorumpere? Quod^Kam] multi etiam poftracramehtum pmftitain pra- 
lumpferurvt3 9 )? [Nonne pradecejjbr tuns prater Rom.ponttf.eonfctentiam 
damuautt eptjcopum ? (Jjttbxs hoc canontbus , quibus hoc conctltis leeitnr 
ejfe permifjnm-'. ^utd fuper epifcoporum translattombus loauar , n ua apud 
vos non uuiloritate apofiolicu , fed nutu regio prafumuntur ? Propter hac 
utala et aita euttanda huittfmotii turamenuim veigitur, Cnr autem Domi- 
nus inramtntum prohibutt , apoftolus lacobus manifeftat , adncitns vt non 
fub tudtaum mctdatts, ntc quifquam , Jicut beatus Augufiinus txponit , af- 
fiduttate turandt ad periitrti confuetudtnem dtiabatur. Quapropttr iura- 
tione non vtatur , mjt necejjitate , cum videt pigros homines ejfe ad cveden- 
dum, qmtl ets vttle efi crethre , nift iurattone firmetnr.] Hoc nimirum 
malo ac 40) neceiiitare compelliinur iuramentum pro fide p pro 
ob-edientia, pro vnitate requirere.. [Porro pro auditorum diffidentia 
apojtolum tnrajje , ipjius epijtola proteftantur.} Aiunt , [rcgeftui] in conci- 
lns itatutum non muenni : quali Romanas ecclefiai legem 41 ) con- 
cilia vlla prxfixerinr , cum omnia concilia per Roman* eccleiiaj auito- 
ritatem, et facta iint, et robur acceperint , et in eorura itacutis Ro- 
mmiq pontiticis 42) patenter excipiatur auctoritas : [e't tufra. PoJTunt 
apofioitcam fed. contemnere ? pojfunt apud nos caicantum tleumre ? Datum 
a Deo prtutkgium tuirtere <vtl auferre non pojfunt , quo Petro dtctun: eft : 
tu es 1 etrus , et Juptr hanc petram adificabo tccleftam vieam . et ttbt dabo 
claues regm ccelornm. Qutbus tandem concittorum decretis dand'i patln mo- 
dns prajcriptus efi , et profjfionis vtl ebtditutta oulo fancitms?] Cum 
lgitur a fedc apoitolica veitra» infignia dignitatis exigitis, qu« a beati 
Petn taneum corpore aifumuntur : iultum eit , vt vos quoque fedi 
apolt. iubiectionis debitae iigna ibluatis , qua: vos cum bcato Petro tan- 
«iiam membra 4?) de membro habere , et catholici capitis vnitatem 

31) Pajckatii it. lcgi« C. H. 1. Et quidem reftiilimejquamuis non ad regnum 
Siciiia;, ied Hungaris hxc decretaiis pertineat > et ita non PANOR- 
WITANO, fed Coiocexfi nrchiepifcopo leu'endnm iit , vt rjfte obferaat 
F LO R E N S iid tit. de v/it et auclor. pall.' ' p. 232. Videlicet G R L Ci 0- 
RIVS VII. torinularrt piane nouam iuramenti a. 1079. in concil Roma- 
no VI. prsfcripferat archiepiicopis , quamque hb Anuileiuifi exccrar, 
relatamab HARDVINO tom. VI. conctl. P. I. p. 1)86. et repctit.im i« 
c - *•. X.-de iurei. Idem exigebar PASCALIS 11. poit breue tempus ab 
arcbtcptfcopo Colocenfi , qu* res tanquam noua et infolita percellebat 
admiratione regem Hungaris et proceres regni .• pra:fertim quod in hac 
formula iegatorum autoritatem et poteftatem in exigendis prucuratio- 
nibus eorroborauerat. lnde pontitex pro hac fonaula hanc apoiogiam 
fcnpfit. c 

32) Patarm. legitur in c. 21. comp. i.h. t. 
jj) C. R. etL. habent/ regem , cum c. 21. cir. 
34) Loco exhiberes, legitur in c. 21. cit. iurares. 
3>) Pronomen: nojlrum , abcft a C. fl.j. ct Gonz. 

30 ) Vox/ fccretorum , non exftat in C.R. et c. 21. cit. Sed codex L. et H. 

eam habent. 
37) Trtftationem , habct cap. cit. 2r. 

38 ) Subjhjuutus , fecundum C. R. 1. et c. cit. 

39 ) ln c. cit. elt : pt*j~umjerint. 

40) Pro particula: ac , lcgitur bac , in c. 21. cit> 

41) Oiftio tegem , omilia eit in c. 21. cit. 

42) Pro : romani pontificis , in C. L.et c. 21. cit. legltur tantum : roti.an/t. 
43 ) C. R. habent : membrut/i. 



a In antiqu. liberum non habeat ad aliam , llne, ttc. b Contrauenirt cano- 
ni efl peccatum in o\ 2. tt c. illud. Dt maior. et obed. c Codices hic variant .• 

nron quidrim: Pius , alii: Alexander. d Cap.x.eod.tit. in 1. compil. e Con. 

Sardic. can. 2. Burcb. t.i. decret. c.U). Iuo p.$. c. 73. f Cap. ;. eod. tit. in 1. 
iompit. e at. Gregov. IX. et nuilt Gregoriui lib. g. tpifi. itf. regiftri. lt dip. 

21. eod. tit. m 1, arnptl. 



i Papa Toletano. »./. Patarm. arch. al. Polemenfi arch. _ k Cap, 21. tod. 
tit. in 1. compil. 1 Apocrifarius dicitur refponfalis, ab K7roKpfaottett , refpon- 
dto. lttflin.Nou.i%. m lo.m. 21. n Mattb. £, Hic foit error VaWenliuw. 

Eyniertcus in dirtclorio , part. a. c/ti. 14. et if. o Concor. ttx. inautbev.. v4 

iud. Jine i/uoju. fujfr. §. confiderauimas in gt. illicito. p Vtde II. Thom. 2. qu. 89. 
art. 1. ttSot. tib. ». de iuft. et iur. r/u.i. art. 2. vbi Jicitum elle iurare vere olten- 
ditui> q Anfiqiii, Roinan. ecclefia:. 

ferv.are 



41 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



De eUBione , et eUSti 
poteftate. 



42 



feniare dedarent 44). [ln quibus a pradecejforibus noftris ea eft o.dhibi- 
ta moderatio , vt nil iniuriofum , nil difficile fit adpofitum , quod non 
ttiaitl pratcr extictienem Hoftram debeat ab omnibns epifcopis obferv.ari, qui 
fub apoftoli Petri et Pauli obedientia decreuerint in vnitate perfiftere. Num- 
qv.id non vltra vos D*ci confijiunt? et tamen eoruni metropolitani et idem 
inramentum adferunt et legatos apoftoiica fedis honorific: tractant , et in 
fuis ueceffitatibus adiuuant , et apoftolorum Hmina per Ugatos fuosnon tan- 
tum per trienninm , fed fingulis annis vifitant.] 
44) DecUrant, tegitur in cit. 21. et ed. ant. 

CAP. V. 
Si fchifmatictts ad vnionem ecclcfia reuerfus , eligitur in epifcopunti 
ehclio non tenet , fed ex difpenfatione poteft confirmari. 

alexander III. Fet. 4JJ presbytero cardin. apoftolica fedis a 
legato. ( ann. 1179. in Iflriam. ) 

Quia 46 ) diligentia tua [per diUcium Jilium noftrum S. a nobis foi- 
Hcite ) requilniit , an eleitionem eleiti ,■ qui [nuper] abiurato fchi- 
nat"*e 46* ) b ad vnitatem eccleliae [et deuotionem Jioftram] rediit, de- 
beas confirmare : [id tiln] duximus refpondendum , quod, ii a fchifma- 
tico nuttum ordinem fufceperit , et eius electio [vnantmiter et concor- 
diter] fecundnm formam 47) canonum 48) fuerit celebrata 49), 
eumco), dummodo alia non impediant , difpematiue Dermittimus 
confirrotri ji ) , mandantes , vf eum fecias a fiatholieis epiicopis iiit- 
firaeaneis Aquilegienf. eccleii* in epiicopum ordinari,falua \tamen] debita 
iulfitia et reuerentia ciufd&m eccleiia: , cum ad catholicam redierit fa ) 
vnitatem ; [cnm nec cunones , nec confuetudo Romana ecclejia babeant., vt 
aliquis delegatos a Romana ecclefia iudices valeat recufare : nifi eis fnerit ap- 
■pellationis remedium obferuatum.- <ft) 

4 c) Ioanni, legit edit. Gonz. fed C. H. z< Iiabet .' Pa. C.R.l. P. et c. 14- 

comp. i. I>. t. 
&(> ) Pro : quia , kgitur in c. 14. cu. quod. . ..... 

A.6* ) Sermo hic eft pontiiici.de fchifmate, quod occafiorie elechonis ALE- 
XANDRl III. anno MCLIX. emerfit , quibusdam Cctauianum cardina- 
lcm titutf S. Cicilix eligenribus fub nomine V 1C T R 1 S III. a pluri- 
bus nrseiatis et ipfo FRIDERICO I. impcratore agniti , doncc tan- 
dem anno MCLXXIX. pax inter ALEX AN D« VM ill, et impcrato- 
iem inita fuerit , vt monllrat FR. FLORENS ad b. t. f>. 121. tom. I. 
oper. iurid. . . 

47) Normtim, fecundum C. R. 2. 

48) Canontcam, legitur m C. R. 1. 

41)) ln c. 14. cemp. 1. n. t. faJa, lcgitur. 

«o> E.im. C. R. L. et H. legunt cu:n ed. ant. 

<ji) Lon"e alitvsr fefe habcnt vcrba cit. et quidein hocraodo : aniumodo 

alia non impidiant, iuam cont rmationtm ratam baoemus. 
<i ) in c.14. cit. legitur: tttnc cum latlio/ica ftterit. 
55) verba textui actiecU dcfunt in rpfo coneilio Lateranenfi/ in c. cit. tameri 

reperta. 

CAP, VI. 
llleciui JH Romanuni pontificem a duabus partibus ctirdindlium , nuUi 
txceptione obftante , eft papa i electus xutem a minori numtro gennsfepro 
papa < incidit vna cum fibi adhd/rentibns in pccnas hic contentas. 
ide m ex conciho Lateranenfi. e 

Licet d de vitilnda difcordia in eleitione [Jiiwmi]Romm\ pontificis,ma- 
nifeita fatis a prced. r*olt. conititutamanauerinr; quia tamen faepc polt 
illa J4) per improbae «mbitifnis audaciam gfauem paffa ett ecclefia 
fcilfuram J4*): nos etiaim ad malum hoc euitaudum de confilio fra- 
trum noitrorum, et facri approbatione concilii aliquid decreuimus jf) 
adiungendum. §. 1, Sta.tuimus ergo , vt,fi forte, inimico homine iu- 
perfeminante • zi/aniam , inter cardinales cc*) de fubttituendo fummo 
pontifice non potcrit j6 ) efle plena concordia,- et ciuabus partibus 
concordantibus , pars tertia concordare noluerit , aut iibi alium prat- 
fumpferit nominare,ille abfque [dubio etfine] vlla exceptione ab vniuerfah 
eccleliaRomanuspontifex 57) habeatur, qui aduabusparcibus concor- 

54) Pro illa, in C. L. elt : tfla. 

J4*) Rurfus Iiaec conititutio fub A LE X A ND R II I. anno MCLX X VI 1 1. 
condita eft' occalione fuborti fchismatis circa eleftionem liuius ponti- 
Jicis facVam a maiori parte collegii cardinalium y paucifiimis tantum 
OCTAVIANVM eligentibus. Pro pra;cauendis his ichifmaiibus cau- 
<um eft : vt pro legitiine eletto pontifice haberetur, qui a duabus tertiis 
cleftus cft, quia tunc maior j ars prsefuraitur fanior , et in hac eleftione 
deticit fuperior, cuius conrirmiuiu , caufla cognita, expeflari queat,- 

ff ) Decernimus. C. L. 

«•') Ad folos cardinates reftringitur pOntificis eleftio, ad quam olim con- 
currebat etiam populus et rcliquus vrbis clcrus. Scd au folos cardma/es, 
(qui olim parochiarum Homanaruin crant parochi, et fic clcrum pnnia- 
rium ^ciuitntis conftituebant ) tandem deuoluta eft eltctio fub I N N 0- 
CENTIO II. anno MCXXX. a folis cardinaiibus eleito , vnde nouum 
fchifma ortum , antipapa cleclo ANACLETO II, quud etiam obfcr- 
uat FL0RENS cit. I. p. 123. COELESTINVS II. annoMCXLHl. 
rurfus elccius eft a folis cardinalibus , cxclufo populo reliquo^ue clero 1 
quod in c.O.b.t. confumatur. 

$6) Pofftt, fecundum C. H. 

J7) Loco vocis ponttfex , cft in c. ic. comp. l.h.t. epifcofus, iir.mo integra 
pcriodus ita fe habei : ct fine vlla exceptione Romanus pontifex ab viitterfa 
Konuniti ecclejia babeatur eptjiopus. 

a />; co;ic. Lat. tit. de cleSl. et elec/i pot. c. 2. Vid. cbrontc.Sc/.ttyjr. b Ad- 
de.fchifmaticumdeiurcciuili debere fufpcndi. text. efl , et ibi E.t/J. c. 1. refponfo 
de pace iur. fir. ce/. 10. et rediens adecclefiam abiuret. Turrecrem. de tccl. I. 4. 
/. 1. cap. ir. c Qnod celebratmn efl Rom4, ann. Dom. 1178 fttb Alex. Pp.lll. 
tiffiflenttbui 274. epifc. menfe Martio. Alind poflea celebcatum efl Laieranenfe ann, 
Dom. i2iy. fub Innoc. III. ' menfe Nouembri ponttficat. eitis ann. 18- tiffiflentibui 412. 
ejijlo ts, prtmatibtts architpif; 72. reperttur ttt. de eieil.fummi ftnt. c.i. d Cap, 
1-. eod. tit. in 1. compti. 



dantibus ?8 ) eleftus fuerit et receptus. §. 2. Si quis autemdeter- 
tis partis nouiinatione confifus, qnia de ratione eUe non potelt, iibi 
§omen epifcopi vfurpauerit ; tam ipfe , qujm hi , qui c 9 ) eum re- 
ceperint, excommunicationi fubiaceant, et totius facri ordinis pri- 
uatione mul£tentur , ita, vt viatici etiam eis, nifi tantum in vlmms, 
communio denegetur: et fi non 60) refipuerint , cum Dathan et 
Abiron, quos terra viuos abforbuit , accipiant portionem. §.j. Pra- 
terea fi a paucioribus , quam a duabus partibus , aliquis eledtusfue- 
rit ad apoitolatus [fedem vel] ofticium , nifi maior concordia mtev- 
ceiTerit , nullatenus affumatur, et pradiase pcens fubiaceat , fi hu- 
militer noluerit abitinere. Ex hoc tamen nullum canonicis conih- 
tutionibus 61 ) et aliis ecclefiis pra:iudicium generetur , in quibus 
debet maioris et fanioris partis fententia praeualere : quia quod »n 
eis in dubium venerit e, fuperioris poterit iudicio definin. InRo- 
mana vero ecclefia fpeciale aliquid 62 ) conltituitur : quia non po- 
terit ad fuperioiem recurfus [fieri vel] haberi. 

y8) Abelt: concordantibus , a C. B. L. H.edic. ant. Pith. et cit. c. 

S9 ) Q">i>" 1 U '- c - H - k. et c. ic. cit. legunt. 

60) Ntfi , lesitur reftius in cit. c, ic 

<5i) Inflitutionibiis , fecundum c. ic. cit. , 

62) Ita legunt C. R. L. H. giofT. ant. et Pithceana edit. licet c. ly. cnat. ha- 
beat: a/tud Jpecia/tter , qtum vocem etiam CoJonienfes retinuerunt. 

CAP. VII. 

Electio ad epifcopatuni fieri debet de digno fcientia , moribus , et 
atate , et quod habeat tricefimum annum completum , et fit tle tegitimo 
matrimonio natus, H.d. vfque ad j, cum verb. 

idem ex concilio Lateranenfi. f 

Cum in ^ cuntlis facris ordinibus e( [in] ecclefiaiticis minifteriis 
liut 6?) Eer] etatis maturitas, [et] grauitas morum,et litterarum (cien- 
tia inquuenda; multo fortius in epifcopo haec 64) oportet mquiri : 
qui ad curam aiiorum pofuus , in feipfo debet oltendere , qualiter 
ahos rn domo Dei 6$) b oporteat conuerfari. Eapropter, ne, quod 
de quibufdam pfo neceffitate cemuoris fadtum e(t , trahatur a poite- 
ris m excmplum 6j*), piafenti decreto itatuimus, yt nullus m epi- 
fcopum eligatur, nili qui lam cricefunum annum ajtatis €xegerit66) 1, 
et de iegitimo matrimouio iit natus, qui etiam vita et kientia com- 
mendabilis demonitretur. . 

Beneficia electi in epifcopum vacant per covfirmationem , adepttonent 
pojfeffionis, et conjecrationem feqnuiam , vel poftquam prajixum tempus ad 
petmdttm covfecrationem lapjum fuirit. H. d. vfque ad $. Infenora. Ab- 
bas Siculus. t _. 

^ u Cum vero 67) eleclus fuerit , ct conhrmationem eleaio- 
nis acceperity et eccleliaiticorum bonorum adminiitrationcm habue- 
fit 68): decurfo tempore de confecrandis epifcopis a canonibus de- 
finito, is, ad quem fpectant beneficia , qux habebat 69.) , de llhs di- 
fponendi liberam habeat facultatem^ .. 

In dignitattbus et officiis citra epifcopatuin , aC curatts benejiciis,det>et 
ajfumtndus vigefimum qmntum annum attigtjfe , et atias ejfe idoneus fcten- 
tia et moribus ; et fi non eft in ordine reqnifito , debet fe f.ice.e promcue- 
ri inproximis temportbus ; alias monitus non parens , prtuatur benejicio, 
non obftante appellatione ; nifi ex cauffa legitima excufetuf. H. d- vique 
ad 6. clerici. Abb. Siculus. , . 

$. 2. lnferiora etiam minifteria , vt puta 70) decanatUm , aicm- 
diaconatumi ec alia, quae curam animarum 70*) habent annexam, 
nullus omnio fufcipiat^ fed nec parcecialis 71) ecclehx regimen.m* 
qui iam vigcfimum quintumfc annum setatis attigerit, et 72) lcien- 
tia et moribuscommendandus exiftat. Cum autem aiiumpcus tuent, 

65 ) Sit , fecundum C. H. et c. 16. comp. I. lu tr 

64) Hoc , legitur in c. 16. cit. et ant. edit. 

oc) Domint , lesitur in C. R. i. et cit. c. j, 

65*) Intellisit mores perucrfos , quibus tempore BERNHARDI lecmc i * ii. 
adhuc taainn, vt quandoque pueri fuggeftionibus rcgtim ad epilcopatus 
promouerentur , quod IDEM indicat epifl. ». fcboiaret , putrt, et tmpu- 
beres, adolefcenttilt ob fangutnts dtsnitatem promouentur ad ecclcjuijtuas ai- 
znitates etde fev.tlti transferuntttt • ad princtpandum presbyterts. 

66) Peregertt , fccundum C. R. 1. egertt , vero liabet c. iO. comp. cit. 
cum ipfo concilio. 

67 ) Cum atitem , eft in c. cit. 16. et in ipfo concilio. 

Cx) Habtiit, lcgit cd. ant. .-„„„„.». 

69) Habuerat. C. R. H. et L. curti cif. c. 16. Nam olim confecratione p«f- 
afta omnem poteftatem accipicbat, vt nequidem de tcudis eccleha ante 
illam iudicare vaiuerit/ c. 7. X. de for. eompet. quia demum coeptj.opi 
per confecrationem fiebant, c.t.difl, LXXXIV. poft illam ucmum fr» 
tres dicti a pontifiee. 

70 ) C. R. et L. habcnt : puta. „rt-* 

70*) Becani « archidiaconi dicuntur cttram antmarum habere pfopter '«/f > 7 
ftiona-i j.artim, partrm eiiam proptet ittritdiilionem , qwam archutiacosM 
exercent in clericos , et laicos intuitu potmter.ttx , quani eis indicunt. vci 
ioco eius pttnas pectmiarias , quifcus illa rcdimuntur hodie. lu vero • »ra 
ttnimtt venalis facta. Magis vero et proprie paroclu curam anima: exer- 
cenr. 

71) Parochialis. C. L. cum c. cir. j<5. habef* 

72) Et qtii, eft in c. 16. cit. • ______ 



e Interuenerir. f Cap 3- concil. Lateranenf S Cjtp.16 .«*. tit.^i *% 
tonnil. h Domini. i Alias egerit, vtde Burcb. I. 2. decret. t. i> " y* 
dt concii Cartb. c. 16. tt liunb. Mr. 2. decr. C Jo "• «». . 

c 3 * 



43 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VI, 



Dc eUffione et tUBi 

pouftatt. 



44 



fl arcbidiaconus in diaconum 75) , et decanus , er reliqui admoniti 
non fuerint, prajiixo a canonibus tempore in pvesbyteros ordinati, 
ct ab iito remoueantur ofiicio , et aliis confcratur 74), qui et velirifc 
et pofTint illud conuenienter implere. Nec prolit eis anpellationis 
rcfugiutn 7f) a, fi forte in conitirutionis iftius tranlgrcilionem per 
appillatioriem voluerint fe rucvi. Hoc fane non folumde promouen- 
clis , fed etiam de his , qui iam promoti funt , fi canones non obfi- 
ftan: b , pra.cipimus obferuari. 

Eligentes indignum contra formam hnius c. priuati fmit pro printa 
vid poteftute eligendi , et idem in collatore : tt defcitum capituli Jnppkt 
epifcopus , et t conntrfo. Et fi capitulum negligit : fit deuolutio ad metro- 
piilitannm. H. d. vfque ad finem, 

§. q. Clevici fane, li contra formam ifram quenquarn elegerinr, 
et eligendi tunc poceitate pviuatos, et ab ecclefiaiticis beneficiis ciren- 
nio nouerint le 76 ) fufpenfos, Dignum eit enim , vt quos Dei ti- 
mor a malo non veuocat, ecclefiaitics faltem j-j ) coerccat feueriras 
difciplin* f. Epifcopus autem ii contra hsc fecerit 78 ) , aut con- 
fenferit fieri , in conferendis prsdiclis 79) oiliciis et beneficiis 80) 
poteltatem 81) ainictat, et per capitulum , aut per metropolitaiium, 
li capUulum concordare nequiuerit , ordinetur 82 ) d. 

75) Diaconem , habet c. 16. cit. er edir. ant. 

74) Confcrtintur , legit C. L. cum c. cir. \d. er ant. edit. 
»y) Dtfifugium, in c - L remedtum , yero in c. 16. cit. legitur. 

76) Se J elJe, legifur in rpfo concilio. 

77) Eoi fnttim , legit C. R. 1. 

-g) Contra boc , feeundum C. R. et L. cum c. 16. cit. fcd C. H. legit : contt* 

fecerit. 
-a) Prtefatis , fecundum C. H. 
go ) Vetba: et benefictis, omitrunt C. R. et L. cum c. cit. itf. vndc finedubio 

additamentum Raymundi funt , obferuante etiam A V G V S TI N in not. 

ad c. 16. cir. 
gi ) Suam , additur in concilio. 
gx) Ordintntur, legitur in C. R. ct c. 1(5. cit. nec non anr. ; edit. et in ipfo 

concilio. Conf. A V G V S T. c. loco. Ita vero fupplet capitulum negligentiam 

epifcopi , fi indigno contulerit beneficium .• quod vnvim corpus cum cpi- 

fwopo conltituit, C. 4.A'. tle his qute fiunt a prttl. 

CAP. VIII. 

Compromittentes fuper tkitiont , tenentur recipere tltctnm a comprt- 
ttsiffario, (i eft idoneus. 

ipem Kauennati archiepifcopo. (ann. 1179. Roma in Flaminiam,) 

Cauilain , quae inter e moniales fanclx Margavetas [fuper difcerdi* 
et dijfenfione ekctionis, auam fecerunt , dignofcitur agitari , experien- 
$ia Xuts iam pridtm commijimus tcrminandam. Vnde quoniam cauffa ipfa 
in tantum protrahitur , et nondum , ficut aaepivtus , procefifii , et ptricu- 
hfum tt iamnofnm tft -uonafierio , eo qttod cavfi ipja in tanttsm protrahi- 
tur. F. t. p. a. f. m. q. infra dies XL. vtl duos maifts , aut plus ftcun- 
dum ttnorem aliarum noftrarum litttrarum in eadem caujfaprocedas,itavi- 
delicet,quedj fi ibrores [!>/>] inepifcopum electionesn contulerint, pro- 
vnittentes , quod illam , quam / cis fepifcopus] prouideret , recipe- 
lent, ipfam quam [epifcopus eisj prouiderit, facias ab eis, [app.rtm.] 
(i tamen exiitat g ldonea , in fuam recipi abbatiiTam : fji auttm tn 
taujf* proctdere non poteris dikctis filiis I. Bafilica XII. a^ojtolorum prts- 
hyuro card. ap. fedis kgato tt priori S. Vi&oris tx parte nojira fignifices, vt 
in tadtm tauffa procsdant et tam debito fine decidant.] 

CAP. IX. 
Eitttns antt confirmatimtM btntficia confcrre , vel aliter admiitijlrare 
i»on potelt. 

idem JVigornienfi ti) h epifcopo. (ann.ujtj.Roma in Angl.) 
oiti i, [ficut vir prudens et fapiens,] quomodo [dikilus filius nofter 
G.J Linconen. 84) cle&us concedendi honores , vel prabendas, 
aut alias difponendi de rebus ecclcfise, cura fua non iit eiedio con- 
fii mata , non habeat facuhatem : [inde eft quod F, t. per a, f. prcec. m. 
vt pradiito tkcto ex partt noftra non dijferas arctius inhibtrt , ne 
archidiaconMum de Norationt , vtl prabendum , qnam IV. tiufdtm loci ar- 
chidiaconns ttnutrit, alicui conferre prafumat , et fi eundem archidiacona- 
tum vei prabendam tuiqnam , qnod non arbitramur , concejjerit:] tnanda- 
mus igitur.qur.tenusfce) ei auc~toritatenoitrapra;cipias,vtconce(Iionem, 
[fuavt , qnum citius omni occ, et app. cejj'.] fi quam fecit 8f> ) de pradi- 
4tis , itudeat reuocare. 

83) Vtgornenf, habet C. R.i. Vigornienfi. C. R.i. Exonienfi , timen lejitur 
in concii. Lateran. ttt. XL. c. 1. fed c. 1?. comp. 1. h. t. habet : W t$»r. 

84) C. R. 2. legit.- Lincoll. fed Ciniotuienjis , habet edir. Uonz. 
%i) Verba/ Maniiamus igitur , quatenus , non leguntur in c. 18. cit. 

jj6) Vecerit , habent C.R.2. et H. Verum lioc poftea correctum efl: , quoad 
epifcopos e.xtra ltaliam in concordia eleftos, qui ftarim poft electioncm 
adminiftrationem in fpiritualibu* et temparalibus fufcipere poilunr. C. 
44. A". /;, t. Ceterum verba: ^V'-"" ftcitdt prtdictis, omittit c. cit. 

a Vid. 1. 1. §. tfiitefitum. cum ibi not. Jf. de apfell. et glofi'. in c. non fiotum. d» 
tppell. Itb. C. b ConcorJ. text. in I. priuilegia. C. dc Jiicrojanfl. ecct.' et cap.\. 
ite conflitut. c Concord. text. in I. capitulum. $. famof»s, Jf. de pa-n. I. bont 

fides. ff. de panis. d Ordtnentur. in concitio , vnde fiumitur. e Pofl ctncit, 

'Latenin. fittb Atexand. III. part. 40. c. 1. et c. 17. eod. tit. in 1. compit. f «/. 
ita , quam epifcopuseis. g N'am dantes alicui poteftatem videntur intelJcxifle 

de idoneo. facit i. fi procurator. Jf. de cond. ind. h at. Exonien. i Pe/l 

ttmtl, Liittmn. Juli Altx. III. pitrt. 40. cttn. ». et c. ig. tod. tit. in 1. eompil. 



N 



CAP. X. 

Eltttio faita poft appeUationem , et prima non aiffita , et contra pri- 
vikgia eccltfia , caffanda ejt. r 

idem Alex. III. (ann. 1174. in Angl.) 
/^onfiderauimus k, quod eleaio loannis Froatinl l , poft appellatio- 
^ ncm ad nos / intcrpolitam 87), et concra cenorem pniMle-i-.nim 
ecclefix veitrac fuent celebrat», Perpcndimus etiam, qU od cicdio B 
poit lllam qualemcun.jue eleflioneiii non %%)m caif tam, nec non et 
poit appell. per quam ad fuum itatum omnia debem reduci , fadta 
Fuit, [et illata viekntia: qnnnquum rcx penitus inficietur, vrotentiam ttli- 
quam iu hoc de atfenfu vtl confcientia lua vnqnam perpetratam fuijU ] 
Quapropterfwafjvti-uifque electionem [de cemmuni fratrum nojtrorum 
contih»] omnino cafiamus , et vobis in aliam perfonatn idoneam ec 
honeitam 89)conueniendi liberam tribuimus facultatern.-ita [t ; )we7i]quod 
vtriqu3 prxdictorum fama fua non minus [propter l; c] integre con- 
feruecur.et quodin aliis ecclefus pcdiuc, fi Deus 90) ^ratiam 91) deda- 
rit,[a^i"g«?tate7«]promoueri. Vobis autem liceat pratter iltara ecclefise vc- 
ftra;ordinationem,ineorum alteruni92; [_fi voluntas fuerit iterum] con- 
uenive , {et eum vobis in abbatem atque magijtrum canonice prouinere.'] 

87) Verba : ad not interpofitam , abfunt a C. R. etL. fed/jrf U os faCtam , leci. 
mus m c. 22. comp. 1. h.t. J * 

88) Nondrtm , fecundum C. R. 1. 

89) Defunt verba : et bonefltim , in C. R. 
00) Dominus. C. R. 1. 

gi) Gratiam , deeft in C. R. j. L. edit. GloiT. et c. a-. cit.h. t 

92) //; alterutrum eorum , iegitur in c.22. cit. 

CAP. XI. 

Mttropolitanus confirmatus, lictt nondumreceptrit pallinm,potejtfuHnt 
fujfraganeum confecrari facere. 

idem (ann. nye. Rom. in Germ.) 

SufFraganeis alicuius n metropolitani, ad mandatum ijpfius, poil con« 
hrmationem eleitionis fua; , etiamfi paUium non receperit , Uci- 
tum eit elcctum, qui ad eius iuriiciictiouem pertinet 9;), coniecrave, 
[et metropslitano agrotantt, vtl alias nnpedito, poft fufceptiontm pallii,et 
ttiam antt , Ji eius eft ele&io coufirmata , fuffraganei fui ad mtmdatnm 
ipfius poffunt electt conjecrationis munus conftrre,} 

93) Pertineat , legitur in C. R. 1. et L. et c. 1. comp.i. h. t. In lioc vidctur 
ratio decidendi csllocanda, quod talis inetrnpolitanus licet nondum con- 
fecratus nec pallio decoratus , gaudeat tanieu tmijdlfliott , vi .cuius. Kt- 
teraj cjinjiiioria* dare potcft. 

CAP. XII. 

Js , tuius elettio fitit caflata , non vitio perfona , fed tlectionis mod» t 
iterum eligi potejt : fecus , Ji vitio ptrfoua. 

clemens III. o (aun. ugi.Row. inAngl.) 

Super eo verp p , quod qua;iere 94 ) voluifti , \\ aiicuius cieaione 
caiTata , idem ad alterius ecclclia: regimen eleclus fuerit, an eius 9?) 
eleitio debeat confirmari , hoc tuam volumus difcretiotiem tenere , 
quod.fi priov eledtio non vicio peifonse , fcd modo eleitionis caiTa- 
tur, promotionein eius fieri 96) in eadem etiam ecclcfu, nili forte 
fimoniacse pvauitatis^ aliquid interceifiire coniticerit , npn debeat imr 
pedire. 

94) Legit.- a nobis tjuitrtre. C. R. 1. 

9?) C. R. et H. habcnt eiufdem , cum c. 3. cornp."2. h. t_ 

y6) Abeft fieri , a C. n. H. L. er c. cit. nec fenfus iftud dcf.derat, 

CAP, XIII. 
Non proftffus potejl poftulari in abbatem , ft ex aliqna fona tanffa fiat- 
taJis poftulatio. h.d. fecundum leiluram, quse eft magis fingularis. 
coelest in.vs III. Ctnomantnfi tpifcopo. ( ann. 1183. 
Roma in GaUiam.) 

Cum monafterium r de Pellicia 97 ) in tuo fitum epifcopatu , ad 
eam diiTolutionem deuenerit, iicut tuarum litterarum infmuatio 
patefecit , quod fratres eiufdem domus obfevuantiam veligionis ec 
ordinem abiecerunt , [_et bonis eius dilapidatis atqne cor.fumptis , ad eli- 
gendum fibi abbatem de ipfius ecclefia gremio non potuerunt haitenns con- 
uenire , ad tua tavien admonitionis et exhtrtationis injiantiam in vnum 
conuenientes,] in quendam , qui cum fratribus fuis in eremo ett lau- 
dabiliter conuerfitus,boni teitimonii virum vnanimiter confenferunt, 
[cf] cum 98.) in abbatemtotis defideriis poitulantes,r.etKr fiMici difcipli- 
nis et habitui poftulabant.] Tu vero poitulationi eorum [«fc prndentnvt 
tt difcretorum virorum confilioi] prsbuiiti aiTenfum , et p oitulaiti 99 ) 

97) Pellicia, ctiam Icgitur in c. f. pomp. 2. h. t. in C. R. L. et edit.Gonz., 
et ant. licet Ptthcei habeant PeUtcea. Cetcrum ipfum ho.c monafteriuOl' 
eft in comiratu Ccnornanenii , epifcopo Jiuius comitatus lfubiectum , qui 
eo tempore fuit AMELIN VS , ad quem hxc directa dlecretalis vi«lc- 
tur , vt G N z A L. ad h. r. optime obferuar. 

98) Et eum , habet c. c. comp. 2. h. t. 

99) In c. y. cit. clt, bumiltter fu/>p!icafli. Quamuis vero reer.ilariter poftu- 
lario admitti , elcftio vero confirmari dicatur : iiquet tatnexi e< hoctextu, 
non ita ftricte olim lufum in verbis qua:!itum , fed etiam poftulationcn» 
confirmatam fuiflc , quod tamen quoddammodo improbatut in c. 10. X, 

b . t. inf. __ 

U C*p. 22. bod. tit. in 1. compil. Vid. Afatth. Parif. 29 r >. 1 H*c Htt» 

verba , ad nos , defttnt in anti/nis. m al. nondum. n Cap. 1. end. tit. in 2. 
compil. o Alias , Alexand. 111. p Cap.\. eod.tit.im.conifit/. Vtd.Sigebert. 

ann. 1174. q Gtoffa in l. yn. inverbo , contra hanc. ff. de leg. Iul.de ainb.gtojf. 
et Bart.inl.liarbirius. dt ojf. pr-tt. r Cap.j. eod. tst. in 2. compil. 

etnden 



45 Dccretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



D: tUiiione et ektli 
poteftatt. 



46 



«inclem ordinationem a fede apoftolica confirmari. Nos autem « 
ipfam , ficut fa&a eft , canonice confirmamus icoj. 

100) C.R. lcuit .• car.onice conf.rmamus ; fed in GloiT. et rjonz. legitur : fcut fa- 
cla tfi cak&ice , confrm.imus ; in C. H. aurtm verba : .ficut Jacla efi , fiint 
omifla. Ariplior oit pcimius in c. r. comp. 2. h. r. A , 'n/ oaCf/B petittor.i 
tn* fauoren nofrrum ee adfenftm liberatiter tmpertientet, ordinationtm ippim, 
f.cut tnnontccfacla eft , conjirmamus, ct prajentis fcripti patrtcini» tomma- 
nimitt. 

CAP. XI, V. 

Eletlio dibti effi in libertate eligentium , nec valet contrari» ton- 
futtndo. 

idbm coelestinVS. (ann. 1187. Roma Hierofolywiam.) 

Cmn terra*, qusfuniculus hereditatis Doinini cenfebatur: [etinfra."] 
Sicut [autiri] ex quarundam lirtei'aruin tenore [et plurium rtlatio- 
ne) accepimus 1), quidam *) ["/»«] in elcdtionibus [faciendis ]praua. 
confuetudinis morbus irrcpfit : vt [videlicet,] cum alicuius prcclati ele- 
ftio debet celebrari 2 ) , conuentus , ad quem pertinere dignofcitur, 
duas perfonas nJminet latenter auribus patriarchae vel principis ex- 
primendas, vt Ck [illarnm vef] alterius eligendee , vel totius electionis pe- 
nitus irritandac. idem patriarcha vel princeps plenariam habeat fa- 
cultatem 4). Quia igiturhoc 4*) redundat c) m grauamen c et per- 
niciem 6) eccielialticse libertatis: prsfcriptam confuetudinis praui- 
tatem fancimus penitus abolendam d, lt.uuentes , vt forma 7) ele- 
itionis canonics in omnibus conuentualibus eccleliis obferuetur 8 ) » 
videlicet vt, cum debet ecclcfiaeconfuli , paltoris regimine deitituta, 
el.dtorcs in vnvm 9) locum , in quo fuerit electio celebranda.con- 
ueniant , et inuJcata Spititus Sancti gratia perfonam [foUemniter ca- 
iionice'] nomineit, [in qua omnes , vel mator pars fanioris confilii potut- 
rint conuenire , <r ea fine vllius contradiitione , dummodo perfona ldonca 
fnerit , et eltith fine fimoniaca prauitate celcbrata, ad iliius regimtn eccle- 
fia admittatar .] QMod fi in perfona fuerit , vel in ekitioms modo 
peccarum : tamdiu [eleciores] in eleitione diligentiam inquilitionis 
apponant , don^c [Jicundum prafcriptam formam) vacanti ecclelice de 
uerfona idonea to) e valeant prouidere 10*). Quo facto , non pro- 
nibemus, quin regis iO, feu patriarchae , qui pro tempore fuerit, re- 
quiratur afTeufus > fed propter hoc ipiam eleitionem nolumus im- 
pediri. 12) 

1) Percepimus, e(r in c. <5. comp. a. h."t. 

s ) Lla°d fmdam , fecuod. C. R. i. et L. atque c. 6. cit. 

3) Loco et/ebrari , elt in c. 6. cit. confjrmari. 

4) Poteftaleni. C. R. 1, Apud Grxcos iam feculo VI. hic mos inualuit , vt 
tres eligerentur, e\ quibus vnus ilefignabaiur , electtone et periculo tr- 
ctinantis , vt dicict-ir in «9«. 12^. c. 1. $. i. vcl t.i.ti.to orJi.i.mtis , vt eil 
in nou. 1^7. c. 2. Ab ordiaante optio ex tribius vnuni defignandi pa- 
triarchani rranftit :\d imtierarorem , vr CODINVS CVIIulMHTES 
libf. ii ifu. c. lc. 0bf6X-uat, ct ex eo repctiiL 10SF.FH SIMONIVS 
A S S IC M \ N N v S tom. lll. />. 2. OiOltotb. orteitt. p. 662. Vnde liquet, 
morem lv.inc non recentiilimum, fed amiquiiiimuin fuifle , quein COE- 
LESTINVS 111. hic reprobar ex moribus occt .rutis eccleii* diuerlis. 

4*) Iu c. 6. c. tota periodus hoc mocio fefe haber : i/uta hoc igitur diabo- 
tttM nofaf.tr verftiti* nut fraudis inflinClu iiiuentum in perniciem totius ec- 
ctefiaflic* libertatis : prxflriptam confuetuJinis prauitatem penitus abolea- 
dam prefentinm auiloritate fmcimus , flatuentes , vt , c»m de fummi crtft- 
toris cien.entia in manui f.leiium tcrra tila dvuenerit , vt forvta etc 

j) Hitc reduxdunt lejit C. R. I. 

6) ln graueir. pernicirm. C. R. L. et ed. ant. habent. Imo a c. 6. cit. abfunt 
verba .' grauamen et. 

*j\ Vorm* , ficundum C. R. 1. 

& ) Obferuenf.tr , habet C. R. 1. 

9) Vittim , non exltat in c. 6. cit. 

10) Congrua , fecundum C IX h. L. e* c. 6. cir. 
io*) In cit. c. Je«imus : va/eat fnouideri. 

n) Regts vel prtncipts. C. n. 2. ita vero e/eSti» pra;mitfcnda , et , e\ facta, 
conftafns regis poliulan :us : qus poftulationit fpecies fimplex eft, et ab 
ea, quffi rit pro dtffenfatione fa«ienda inaroOpere differr. Confenfusta- 
men, ncgatus ex iufta caufla , poteli eiectlonis eflefiuin irritare : quod 
is cuius confenfus poliulandus , poflit allegare iuiias cauflas , quare non 
fit adinittendus elecTus. 

») Vcrba c. 6. cit. pauilo aiiter fcfe habent : fcd propter ipfum , prndiJtiin 
tteilionis formam notumus tmptdiri. 



CAP. XV. 

Fer confirmttionem ehclioms non transfertur poteftas exercendi ea,qua 
funt ordinis. llla enim trunsferuntnr per confecrationem. Abbas. 

1 d e m. [Hdievfi epifcupo] f ( ann. 1185. inAngliam.) 
'TVanfmifTam g liam duium , fiutt ivfinuare cxrafli, ad noftrm au- 
•*• dientiam quaftionem , tnn nunc dileciio replicauit,] (qua:fiuilti) quid 
faciendum fit tibi fuper eo, quod clerici maj diaceiis , cum pro iuis 
exceffibus fufpenfionis, vel incerdicti, velexcommunicationis 15; fen- 
tentia percelluntur, paruipendentes eam ,dimittunt eccle(ias,er trans- 
ferunt 14) fe ad mercimonia laicorum : nonnulli quoque ipioium 
habitu clericali poltpolito, veftes indunnr laicales, et licut laici mer- 

1?) £)iftio hic txconimttntcationii , non exrlat in c. 7. comp.2.h. t 
14) Lonferunt , legit cap. 7. cir. 



a In niu/tii antf/uis ita .■ nos autcm ipfam canonice confinnamus:. b Cab 
l.eod.ttt.tni.compi: c f* anuquu, in grauem pefniciein. d Comord. 
ttutb. ca/ja et trrtta. C. dt fucr. ecc/e/, c a/ coirgrna. f /w colf 2 Cle- 

«ncnslll. Heluenfi epifcopo . f,d in ora lib. annotatttr laria leclio . Ccelcltin 111 
tbron. Sc/au. 166. ItaaUi clcilo. » Qip. 7. cod. i,l. in 1, tompil. ^^ xm ' m ' 



Catores fe turpibus quaeftibus implicantes \<f), Cettumiliuui libi laieo- 
rum manus h afibciant , er correi^ionem ecclefialticam per contem- 
ptum eludunt, dicentes, quod poteftatcm non habeas eosIf>), nili 
tibi fpecialiter apoftol. fedes indulfent , corrigendi? [Nos autan vo~ 
Untes in boc tibi certum dare refponfum, tua deuotioni refpontUmus quod, 
fi qnando tales repereris, fi conmoniti noluerint a tam turpibus ailtbus re- 
uocari , et de contemptu fatisfacientes plenarie ad clericalt fchema redire , 
tu eos autforit. noftra fuffultut excommnnices , app. ceff. fnbiicias,faciasqtt* 
eos ariiins ab omnibus enitari , donec etiam reatum funm tongma fatisftt- 
ciione deluerint: prafertim fi qui eorum in facris ordmibns funt conftitu- 
ti, hoc etiam fine fpetiali mandato exfeqni pcjfes,] (refpondemus igitur,) 
quod, ex quo electionis tuae confirmatieneni accepiiti , de talibus et 
confunilibus , prster ea, quae maioris inquifitionis difcufliouem cxi- 
gunt , et miniftenum confecrationis defulerant , quod iuftum eft , et 
ecclefiaftics conuenit vtilitati , ltatuendi habeas liberam 17 ) facuU 
tatem. 

ir^ Tmplicant, legitur in c. 7. cir. 

lfi) In eos. C. R. 2. et ed. ant. legunt. 

17) vox : liberttm, a«n extiac in c. cit. 7. 

CAP. XVI. 
Qui eUciioni de fe fatia renuntiat , appeUltrt nequit sd impedkndai* 
tUihomm attcnus. Et ekciio , qtta eft a fufpznfis celebrata , non tenet. 
1 N K c e n t 1 v s 1 1 1. de ceUa fantti Fetri , et Mutinenf. \% ) 
abbatibtts 1 [er prapof. Vercell.J {ann. 1199. in German. ) 
/^um k inter [dikciumfiiium^ R. feniorem , et iuniorem fuper ab- 
, bat,a Scaphufen. 19) quaitio verteretur; [w tn prafentianoftr* 
wnftitutis dil. Jil. N. G. tt. SS. Cofma et Damiani , et G. S. Maria in 
Atqmro diaconos cardmaUs dedtmus audhores : in quorum prafentia fuit 
propvfitum , quod, cum controuerfia ipfa fnerit auditoribus diuerfis com- 
mtija, dttndt amba partes ad fedem apoftolicam accejfaunt, quibits abonte 
manortaLai.Pp.prccd.n. nos ipfi , cnm in minori eramus ofittio conftituti, 
ct dil. Jil. nofter loan. tt. S. Stephani presbyter cardinalis , dati fuimut 
endttorts : ct cum vtrinfue coram nobis effit diutius allegatum , et eidem 



pradeccjjort nofiro per nos ejftt procejjhs negotii declaratus ; ipfe] bon. 
mem.Caielt. [/»«*«] prsd. nolter prsdiitum R. feniorem, fententiain 
cuin lnltantia poitul^ntem ad componendum coegit inuitum 19*): et 
fic Abbatia: rcnuntians , cle manu eius cuitodiam et [etiam] priora- 
tum recepit , ab eo duill viueret, [fine quaftione qmlibet] polfiden- 
dos. Ltu ordinationi licet confenriret inuitus, domum tamen reuer- 
lus, aduerlarus couipontionem ipft m nolentibus obferuare, non po- 
tuit, qu« concella funt.obtinere : [quin potius in eum , quod deterius 
eft, uiauus imccernnt pojtea n.oiiachi violentas , Jtd adintus ab ilims loci 
hovuntbus et monacborum vtauus tuadens , ad tippellatioiiis fubfidium con- 
uolamt. lnterivi vero dil. fit. n. p. S. Maria in via Lata diac. card. apo- 
Jiol. fed. kgntus, ad partes tUas accedens , pro iam diilis et multis aliis ex- 
cefjtbns , et Jnfpcndit monachos , et monafterium interdixit. Ipfi vero con- 
tempta fentmtia cardinalis , diiuna promptins , quam antea cekbrarunt, et 
tn hac Jttfpenfione pradiiius aduerfarius eius de medio eft fnblatus. Lhi* 
comperto ad ecckfiam vemt ; et cum vellet pradicia covipofiiioni parere . 
parte altera hoc nolente , ne ad eleclionem procedcrent abbatis , qnonfqui 
mter eos quaftio finiretur , obicem prouocationis obiecit •. fed monacbi per 
omnia contumaces et poft app. ab eodem R. Jeniore ad nos interpojitam R. 
lumorem pantcr eltgentcs , iffitm kntdicendttm diacefano epifcopo prafcn- 
tarnnt , qui poft app. interpofitam benedixit eum , et in tcclefia introdn- 
xit , er uifr. Cum autem qua pramijfa fnnt et alia ctuadam pradictus 
card. vobts et fratnbns noftru prndenter et fideliter retuhjjct;! ues atten- 
dentes , quod ex confenfu compofitionis recepts, [quam pr. n. conjir- 
mausrau] ms , ii quod fibi competierat 30 j, R. fenior i-anifiifet , ac 
per hoc, ne monachi ad eicitionem proccderent, de iure minime ap- 
pellare potmiiet : cum, nifi quorum intereft, audiri non foleant ap- 
pellantes, [deconfiho f. «.] appellationem illam diximus legitimain 
non tuii.e. Vnde per eam electio non potuit impedivi. [Quia vero con- 
ftitit nobis , monacbos ante iitis exordium rationabiliter adpeUare pro to, 
quod Jnper falfi fuggeftione proiutionem nolebant admittere delegati ; et 
per confequtntiam eo ipfo, quod bene adpeliatum fuerat , inrisdiclionem iu- 
dicnm txjpirajje : qmdquid ,b eit tft perperam atcentatum , vel de reci- 
piendts ante htem conteftatatn teftibus , vel de fententia prvferenda denun- 
tumus fenttnualiter n$n tenere.] Sanequamuis prccpolirus [dUectus f.P.-\ 
et capitulum Conftantien. de ineertjicto , quod Cardinalis poitierat, in 
luis httens mferuerint; quia ramen per id , quod R. iuniori dicecefa.- 
nus epilcopus munus benediitionis impeadit , ei vidctuv 21 ) quod 

18) Mttrtn. C. R. 1. Aitnen. C. R.2. habet. sed c. i. cornp. ;. Nutrimt. Ad- 
ditur prarerea in edlt. Gonz. ct Contii .■ et pntpojito Vtrden, vcl Vtrtnd. 
c. 1. cit. yercetltn. 

19) Ftumen. C.R.i. Fastamenfi. C. L. Scafufen. eft in c 1. cit. 

i</) Inuirus et.amp ultl t a fuperiori cogi ad componendum ct renurtian- 
dum.- pra.lernm :j r*mc,M .ncm . meruit, aut fententia condemnatoriacon. 

ItldTt f r cT\od 10 ' m f' d ' tXteJ/: trf " 1 " t ' '"• C - X de t9 »"£'-pr*- 
ao) Habuerat. C. H. habet. 



h Simi/. efl ttxt. ff. dt ori 
fac. erit. i Additur 

tit. iu 3. tomfi/. 



_ tmr. I. 3. tn prin. et l. 1. fi, de to per qutm 
et pnepofit Vcrden. «/. Vervtinen, k {Jap. 1. ttd. 

pr»- 



47 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



De ehSione tt eleiti 
potcftate. 



48 



pramifimus obuiare ; vnde vel fcriptura faito , vel factum fcnpturat 
prreiudicat, nec probatum fuit 22), licet obie&um , quod ab interdi- 
ttis eleitio 22) fuerit celebrata ; ipfam nonpotuimus irritare: {prafer- 
tim tum contra perfonam eletti nihil fuerit intentatum.'] Ideoque cauflam 
ipfam [/«/' eadem forma~\ vobis duximus [de communi conftnfu partium\ 
committendam , vt, fi conftiterit , quod eleitio fuerit facta a fufpenfis, 
ea Oranino caflata ipfi monaiterio, poft fatisfaclionem condignam 24), 
ifionis et interdiflti fententia relaxata, de pcrfona idonea confu- 
]aVii\: [Alioquin ne vtilitas vionaft. retardetur,pravnffam eleitionempcrvos 
app. rem. volumus confirmari , et R. iuniorem abbatia pacifica poffeffione 
gaudere. ] 

21) Viderettir , fecundum C. R. 1. 

22) Fuerit , habet C. R. I. 

2? ) Legitpnfa eleftio. c. H. legit, 
24) Congruam. C. R. 1. 

C4P, XVII. 

Si eleitns non habet fufficientem fcientiam , vtl ante confirmationem 
adminiftrat : eius eleitio cajfari debet. 

idem Innoc. 111. capitulo Pemienf. »J ) a (Rom* 
in Aprutinm. ) 
/"Vtaliter poft b obitum : {bon. mem. Pennenfis epifcopi ecclefia vacante, 
*<~£rccentjs prius fuper eleittone facienda litteris noftris , primiceritnn pfrj 
firum vobis elegeritis in paftorem , vos tanauam auitores eieitiovis ipfins 
pltnius cognouiftis.'] Verum quoniam electus a vobis ante confirmatio- 
nem [obttntdmj adminiftrationi epiicopatus fe irreuerenter immifcuit, 
fecipiettdo tam a clerieis, quam a laicis iuramenta , non attendens, 
ouod fccunduin apoitolum, nemo debet fibi honorem c aflumere; fed, 
qui vocatur a Deo,tanquam Aaron; praeeipue quia nec donumfcien- 
tice pontifici Conueniens 26 ) fuerat aflequutus : [enm iuxta verbum 
domtnicum : qni fecerit et decuerit , inagnns vocetur m regno ccelorum. ] 
Poftquamnobis pvtefentaftis eundem,furficicnti examinatione pvsemifla: 
elecuoriem de ipfo tactam duximus ivritandani.quicquid ex ea, etot>27) 
eam factum eft , denuntiantes penitus non teneve, 

ij) Pictauienfi. C R. 1. ct H. legunt. C. L. vero Penuenfi. Sed recriusinc, 1. 
comp. 3. h.t. leaitur: Pennenji, quia Penna elt ciaitas ltalia: in Aprutio. 

26) Non ex!tat vox cor.tieniens , iu c. 2. cit. legiturque 11011 pontijhi , fed 
pontificis. 

27 ) Vel ab eam , cft in C. L. et c. 2. cit. 

CAP. XVIII. 

Si vocantnr acl eleitionem non vocandi : valet electio faita eis non ex- 
fpectatis. H. d. fecundum lectuvam communem. 

idem capitulo d Capnano. ag ) ( ann. 1199. ) 
jjj/^um iotet e vhiuerfas jnetvopoles {Capuana fit apoftohta ' fedi vi- 
K^j cinior: ad pronifionem ipfius fpecialius adfpiramus , taiem ipfi perfo- 
nam prcefiif. cupitntet , qua ficut alios metropolitanos loci vicinitate , fic et 
deuotioni. faffeciu prace&at , per quam et ipfa metropolis tam in tempora- 
libus , quam in fpiritualibns optatmn fufcipiat incrementum."] Intelliximus 
autem per [dil.fil.J lo. ct 1\ canonicos veftros, et per 29) litteras, 
quas ad fedem apoftolicam detulerunt, quod ad decanum et alios ca- 
nonicos veltros Panormi manentes , cum ex eorum parte fuiflet vo- 
bisqo) per litteras intimatum , vf [ecclefia Capuana damna penfantes ] 
fic tractaretis fuper electione fubftituendi paftorem 2), quod nullum 
deberetis in corum abfcntia nominare, quendam focium veltrum cum 
litteris deitinaftis, duodecim dierum terminum aflignantes , intra 22) 
quem poft veceptionem litterarum vettrarum iter avriperent redeundi. 
Quamuis eccleliaftica confuetudo non exigat , vt ad ele£tienem pafto- 
ris canonici tam reinoti vocentur , et illi prsfcipue , qui longe ante- 
quam vos , metropolitani veitri obitum praefentialitcr cognoucrunt , 
quorum aliqui poft eius dcceflinn ad Capuanam 23) ecclefiam funt 
reuerfi ; quia vero 94) mora longior elt in elcdionibus 2y) valde 
fuipacta, imo fxpe damnofa/": [difcretioni veftra per apoftolica fcri- 
ptal mandamus, quatcnus, inuocata Spiritus Sancti gratia, perfonam 
ldoneam per electionem canonicam concorditer aifumatis ad regimen 
Capuans ecclefis, confequenter ad audientiam noftram nuntios ido- 
neos transmiflliri , per quos a nobis vice regia 2j*) poftuletis aflen- 

28) Padaano, fecundum C. R. 1. Sed verior eft lectio. c. }. comp.3. h. t. qui 
cum communi conuenit. 

29) pr*pofiuo .; ffx, abelt a C. R. L. ct c. ). cit. 
,0) Dirtio vot/is , non exftat in C.L. et c. cit. 

31) Loco: paflorem , in cap. 3. cit. et in cod. epift. Innoc. III. legitur : ft- 
Jioris. 

32) Infta, legit C. L. et c. 3. cit. cnm edit. Pithceana.- tntra, vero C. R. et 
edit. Colon. 

33) Apud CapuantDii. C. H. 

34) Sic C R. L. H. et c. 3. cit. non .• tamen , vt Colonienfes , Icgunt. 
jf) kletttone. C. R. 1. 

«*) ouia impcratrix CON.ST ANTl A teftamento fuo cauerat , vt tutcla 

3 J.-RI d K R l C 1 II. tanquam regis regni Sicilia: ad 1NN0CENTIVM 

III. vt dominum directum , fpeftaret , ad quod prtncipatus Capuenjis fpe- 



a pentien. vid. epift. htnoc. p. 497. Taxat. Benef. Tbean. anhicpifc. fuffrag. 
c?2. l> Cap. 1. eodem titul. in 3. comptl. c Adde , quod ambitiofe petens 

dienitatem fecularem vcl ecclefiaiticani , punitur in ioo. aureis , et eltinlamis. TO, 
1 *lf ,id /eg. l"l. de uniit. et in l. i. et tl/i Bart. de interr. ati. d al. Capuanen. 
e Cap. 3. eod. tit. in 3. compil. f Vidc /. fin. $, fin. ad leg. Rltod. de iaft. et tn 
l. quod te. ff. fi eert. pet. 



fum, et apoftolicae confirmationis gratiam requiratis 36), [ attentius 

prsuifuri , vt in eo difcretionis et caritatis ftndio procedatis , quod nec in 

eleclione vitium , nec in elcclo defettus valeat inueniri. Alioqtdn et fa- 

ilnm eleclionis renocaremus iu irritnm, et perfonas etigentium puniremus.] 

ftabat, vt in gefits Innncentti III. $.13. fuccin&e refertur, pontifex vice 

regia feu iure tuteU aflenfum eleftioni huic prasftare dcbuir , atque hic 

ab eo poftulandus fuit , fecundum lormam ab eodem eieftioni prefcri- 

ptam in Iitteri6 ad iinperatricem paullo ante eius obitum miifis. Vid. 

itb. 1. epifi. 411. 

3(5 ) Reparatis. C. R. 1. erronee habct. 

CAP. XIX. 
Non debet infpici , an poft appellationem , fed an contra fuerit electio 
tejebrata. Et pev.es vocantts , quibu; .competit vocandi poteftas , remauet 
ius eligendi , fi vocati venire contemnunt. Et ad officium ctmfinnatoris 
fpectat examinare electum , etinn nemine upponente. Et nifi eleiius docea- 
tur,legitima atatis et litteratura, habetur pro non legitime electo. 
idem archiepifcopo 57) g et capitulo Capnano. 2jj ) 

Cum uobis/; pjiiji de obitu : [etinfr.] Item cum autem ex vtrinfque 
partis afjertione 39) conltaret , interpolitam fuifle appell. ne rie- 
ret electio , nifi canonica , vidcri i poterat , quod poit eam medio 
tempore nihil debuit innouari : vnde talis electio iudicanda erat irrita 
et inanis , vtpote poit appellationem canonice 40 ) interpolitam at- 
tentata. Sed contra, cum appeliatuin fuiliet , non,vt nulla eledtio fie- 
ret, fed vt fieret canonica .: ii fadum electionis canonice fuerit 41) 
fubfequutum , non vtique contra formam appellationis huiufmodi, fcd 
magis fccundum cam videbatur efle procelfum. Et ideo , licet polt 
appellationem, non tamenA contra eandem fuit 42) electio celebrata, 
propter quod non erat aliquatenus irritanda. fNum cum dua partes et 
amplius eleclioni confenferint et confentiant , licet cautum reperiatur in ca- 
none , vt tunc alter de altera ecclefia eligatur ; cnm nullus in propria fue- 
rit repertus idonens ; quia tamen hoc in fanorem introductum efi clerico- 
rnm , et cuique licet renuntiare imi , quod pro fe nofcitur introdnclum, 
vos, qm dua partes eratis et amplius , cum hec , quod dtta purtes capituli 
faciunt , totum facere videatnr , in hac parte inri , quod pro vobis facere 
'yidebatur , renuntiare potuiftis , et elecltonern de perfona alterius ecclefia 
celebrare: prafertim cum iilud decretum locum habere videatur , quuiido 
clericis rententibus et inuitis per alicuius violentiam poteftatis extraneus Hi- 
geritur ex adnerfo : proter quod fequitur in dtcreto , vt fit facultas cleri- 
cis renitendi , fi fe viderint pragrauari , et quos ingeri fibi vidermt ex r.d- 
uerfo , non timeant yefutare, Praterea Cum fedes apoftolica onmium eccle- 
fiarum caput exiftat , et Rom pontifex iudex fit ordinarats fingulorum, 
quando de ipfa quis afjumitur in pralatmn alterius ecclefia ; ei poffe obiici 
non videtur, propter capitis prjuilegiuvt , qvod obtinei plenitudinem poie- 
ftaxis, quod de alia ecclefitt eligatur : cum a capite non debeant membra . :- 
putari altena.] Item cum poft appellationem emiiiam archidiaconus 
[Theatnius] cum fuis tautoribus chorum exiiiiet, et vos illos , vt in- 
tereflent electioni facicndae vobifcum, curafletis fbllicite reuocare, quo- 
niam ad ele£cionem faciendam accedere noluerunt , alienos fe fecilfe 
yidentur: proptcr quod electioni a vobis iuxta forn .am mandati apo- 
ftol. 42.,) concorditer celebrati, de iure non poflc contradiccre vide- 
bantur : {prafertim cum idem archidiaconus poftea requifitus refpon,Lrit, 
qttid in prafentia noftra vellet ei funm prabere covfenfum. Et ideo cum 
fecundttni ftatuta concilii Lateranenf. app. rei. feir.per ld debtat prauakre, 
quod a pluribus et fanioribus fuerit ordmatum , mfi forte a paucioribus et 
inferionbus aliquid rationabile obiectnvi fnerit , et oftenfum ; a vobis cele- 
brata electio , tanqnam maiori et faniori parte,non obftante contradictione 
vel appellatione paucorum , debebatet poterat rationabiliter confirmari: cum 
id , quod obiectum fuernt et oftenfum , raticnibus praviiffis appareat ratio- 
nabile Hon fuiffe.'] His igitur et aliis 44) allegatis , quanquam contra 
perlbnam illius , quem elegiftis, nihil dictum fucritvel obicctum; quia 
tamen iuxta 45) verbum apoftoli dicentis / : nemini ato vianum im- 
ponas ; dcbcmus attendcre diligenrer ad ea , qux circa perfonam 46 ) 
inquircnda fuerant 47): duximus ex officio noitro, ficut dccuit, pro- 
cedendum. {Et quidem cum tria fint in perfona electi pracipne inquiren- 
da , videlicet atas legitima , viorum honefias , et litteratura ftfficiens, licet 
de honeftate morum , tanquam ei , qui nobifcum efl aliquamdiu laudabiliter 
conuerfatus , poffimns ipfi laudabile teftimonium perlnbtre,~\ illius quoque 
litteraturx licct non eminentis, tamen conuenicntis electus exiftit 48), 

37) Arciiidiacono , legitur in ed. anr. et c. 4. comp.3. h. t. 

38) Paduano, al. Capnano , fecund. C.R.2. 

39 ) Verba : ex vtriusque partis a/Jertione , abfunt a ,C. R. L. ed. Pith. Gloil". et 

ed. ant. qux tantuni Colonienfes reftituerunt. 

40 ) Legitime vel canonice. C. H. 

41) ptterut. C. R. I. legit. 

42) Futt eadem. C. R. ct Gonz. 

43) Apoflolicit fedis , habet C.R.i. Ceterum claufula : iuxta formam mtndati 
apojlolici , non exrtar in c. 4. comp. 3. h. t. 

44) verba : et aliis , non exftant in cit. c. 4. 
4> ) Patticula : ittxta , non exltat in C. L. et cit. c. 

46) Perfonam tlltus , legit C. R. 1. 

47) Fuerint. C. R. 1. habet in c. 4. vero cit. hoc verbum plane non legitur. 

48) Exifleret, fecundum C. H. fed in c. 4. cit. eft extfiat , fme voce eleilus. 

g Archidiacono. h Cap. 4. eod. tit. in 3. compil. i at. prouidcri. k <f/. 
nontamen contra fuit eadem eleftio celebiata. 1 1. Timotb. c. y. 

vt 



49 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. V L 



De eleeJione et ehiii 
poteftate. 



.50 



Yt pro defeitu fcientix , ficut plenius intelleximus ab his , qui eum 
iruelius cognouerunt, ab electione non deberet 49) excludi. De le- 
girima tamen atate fcire plene non potuimus veritatem , [de qua nec 
vos, vt accepimus,co"itaftis:] quia, cum jo ) a multis , cuius setatis £xi- 
fteiret , curauerimus ji ) indagare , a nemine vnquam audiuimus, quod 
tn.num setatis tricefnnum attigifTet. [Cum autem fecundum pradicti fta- 
tuta concilii niillus debeat in epifcopttm eligi , qui tricefimmn atatis non 
ntiti^erit annmn , licet fenecius venerabilis fit non diuturna , nec annorum 
nnmero computata , fed cani bominis funt fenfus eius , et *tas feneciutis 
vita immaculata; quia tamen poft illa tria, qua Salomon ajferit difficilia, 
quartttm quafi reput.it impoflibile , viam videHcet viri in adolefcen- 
tim fna tamquam inveftigari non poffit:] nos ecclefue pariter et perfons 
prouidercvolentes, et~ tam rationes, quam canones obferuare, [habito 
fupzr huc cum fratribus noftris diligenti traciatu,'] quia propofitum ve- 
ftrutn prouidum intelleximus, et ideo propter vrgentem neceflitatem a, 
«t euidentem vtilitatem eceleflge Capuanns , quam ia hac parte potius 
«pprobamus, volumus ipfum firmiter perdurare , prcefatum fubdiaco- 
num noftrum 52) [ de communi fr. n, conf. ] vobis in procuratorein 
concedimus , liberam adininitlrationem ei, um in rempor.alibus,quam 
in fpiritualibus committentes. 

49 ) Eum non debere. C. R. 1. . 

yo) Onamuis. C. R. 1. habet: in cdit. ant. -vero eft quod. -Scd in c. 4- cit. 
ncutra lcgitur particula. 

yi ) Cftrauimus , logitur in ed. ant. et c. 4. cit. _ .... 

52 ) Vejlrum , habtt ed. ant. Cererum huic procurarori .etiam adminiftrauo- 
nem in temporalibus cominitrebat pontifex, Q.ua tntor rtgni Sici/i*, ad quod 
fpeftabat principatus Capuenfis , vc ad prxced. text. num. 3$*; ditfum eft. 

CAP. XX. 

Illegitimus poteft poftul.xri , non autem eligi: et ele£iores,nifi prohaut- 
rtnt, tllum ignoranter elegijfe , incithtnt in patnasLuitranenJis concilii. 
1 d e m I n N o c. 1 1 1. Cantuarienfi archiepifcopo, {ann. 1199.) 

Innotuit b nobis [ olim tam per tuas litteras , quam quorumdam fujfra- 
ganeornm tnorum et dilectorum fiHorum prioris et conuentus Vigornien- 
fis eccicfia,] quod, Vigorienfi cj) ecclefta deftituta paftore, [dttti] pvior et 
conuentus eiufdem loci 54) magiltrum M. jj) archidiaconum Ebo- 
racen. in epifcopum >6) elcgerunt. [Et cunretus ttbi fuifftt elexiio pra- 
fentata;] (cuius) confirmationem vf^ue in aduenJtum ipfms, qui abfens 
eligebatur et infcius $7/, diltulilti; qui tandem [quod fuerat factum au- 
dito, ad prafentiam tuam deuotus acceflit , et prater opinionem vmnium, 
qui nihii obftare credebant , quin Jlatim concors etcanonica deberet eleltio 
confirmari,"] ipouranea tibi et fecreta eonfeflione monfhauit,quod con- 
fcientia eius aliquautifper ex natalibus eflet l*fa, [et,quodad tanta di- 
gnilatti tyiteM ffitttr indulgentiam fed. apoftol. nollet atiqtiatenus promo- 
neri , propoftiit ; rtiamfi promonentem benignum etfacilem inuenirzt. Tu 
Mutem , ficut vir prouidus et difcretus , intelltcia confcitntia eius , noluifti 
protinns ad confirmattenem procedere , fed nobis rei ftriem intimajii per 
tuas infinuans litteras,et per eas ipfius magifiri merita et confcientiamcom- 
mendafti : capitulum autem eiufdem ecclejia , quare per te futjfet eltciionis 
tonfirmatio prottUta , fe ignorare,per htteras fuas nobis tranjmijfas expo- 
fuit, et eam] («uius eledionem capiculum) petiit per fedem apoftoli- 
«am confirmari , pi"a:fentato nobis ele:tionis dccreto , fubfcriptionibus 
eligeatium roborato. Quidam autem jg ) Sutiraganeorum tuorum 
[quod per tuas litteras videbaris obfcure aliquantulnm imiuijfe] aflerue- 
runt $*)), eum fuiffe filium cuiufdam militis , et ab eo ex quadam in- 
genua et non coniugata fufceptum. [Interim vero] idem quoque 60) 
magifter [ex infperato ad prajentiam noftram auejfit ,et quod nobis dena- 
tiuitate ipfins per littcras aliquorum fujfraganeorum tuorum fuerat intima- 
tum , expojuit et\ adiecit , quod nunquam pater cius habuerat vxorem, 
fed matris 61) c eius virginitatis florem praeripuit 62) quafl d fur- 
tim 65J, [et cnm ipfa infra quadriennium a natittitate ipjius matrimonium 
tontruxit. Noj ergo fuper hoc , cum fratribus noftris habito diligentitra- 
liatu , releclis canombus , quofdam inuenimus , qni non legitime genttos 
promoutri vttant ad offictum paftorale , canffam fortt trahtntes ex lege di- 
uina, ptr quam fpurii et manzerts vfque in dectmam generationem in ec- 
clefiam Dei prohibentnr intrare. Iniienitnus etiam alios , qui vndecunqne 
genitos nen prohibent ad facros ordines promoueri , dummodo Jibi mertta 
fujfragentur , ajferentes , quod culpa parentnm non eft filiis imputnnda. Et 
53) C. R. cura ed. ant. et c.y. comp. 3. h. t. rectius IVigornienfi , per tot. Je- 

• ur.t. 
$4.) biuidem , omiiTa roce loci. C. R. 1. habet cuin L. et ed. anr. eiusdtm 

cccleti* vero C. R. 2. legit. Sed c. y. cit. tiusdem locs , plane omittit. 
Ss) C. R. I. liabet R. 

$C>) In vaftorem animarum fuarum vimnimiter , lcjjit c. y. cit. 
57) Infctens. c. R. 1. 
S$ ) In c. y. cit. pro : autem , ficut in ipfo codice epiftol. Innoc. III. Iegitur: 

tamen. 
yo ) in c. cit. textus hic ita variar .• per fuas Htteras exprejjerunt njjeren- 

tes etc. 
<5o ) In c. cit. non exftat, quojuc. 
6\) Mntri , legit c. >. cit. 

62) Sidnijuer.it , eft in c. cit. 

63 ) Oit.iji furtinn. C. H. 



ad boc prebandum inducunt , quod Dominus nofter lefus Chriflus non tan- 
tum ex altenigetiis , fed etiam ex adulterinis voluit tommixtionibus nafci, 
atti efi facerdos in aternum fecunium ordinem Melchifedech . Hi etiant 
fcripturx diuinee viilentur inniti, qua dicitur: filius non portabtt iniqui- 
tatem patris , et pater non portabit iniquitatem filii , et per quam videtur 
antiquum prtuerbinm remoueri, quod inter fitios Ifrael dtci folebat : patres 
tomiderunt vuam acerbam, et dentes filiorum obftnpefcunt. (^nidam vero 
ad concordiam dijcordamiam reuecantes , repugnanttam canonnm pradiilo- 
rum fopire quodammodo videbantMr , dicentts , quod illegitime geniti fi re- 
ligiofe fuerint autin canobiis , ant in canonicis conuerjati , a facris mini- 
fteriis minime reuocentnr. Et inter illegitime genitos quidam ajferunt eot 
folos a facris officiis prohibendos , qni patemam incontinentiam imitantur. 
Et hi quoqut videntur auctoritate diuinae legis inniti^ qua dicitur : ego fum 
Deus ztlotes vifitans peccata patrum in filios vfque in ttrtiam et quartam 
progenitm in his , qui odzrunt me gratis,quafi dicat , i% his , qui circa mt 
paternum odinm imitantur. Verum canon concilii Lateranenfis a benee 
mem. A.p. p. noftr. editus in fynodo generati, primis coucordaits canonibus 
ito?i folum vetat tales in epifcopos promoueri , verum etiant eligenttbus ta- 
lem perfonavt panam injiigit, Imo ipfo fafto eandem pcenam eos afferit in- 
.currijfe , vt fecundum hoc canon latte fententia videatur , cuius tenor talit 
tft , ne videlicet , quod de quibufdam pro neceflitatibus temporis fattum eft, 
trahatur a pofteris tn exemplum. Nullns in epifcopum eligatur , nifi qui 
de legitimo matrimonio fit natus , circa fiuem fubiungens : clerici fane fi 
xontra formam iftam autmquam elegerint , et eligendt poteftate tuncpriua- 
tos , et ab tcclejiaftitts beneficiis triennio fe nouerint ejfe fufpenfos. Sane 
pradiftus canon , qui non ptr tum , qui canones mn nojfet antiqnos , Jtd 
ptr illum , qui pltne nouerat canonicas fanctiones, in conalio multorum in- 
rifpcritorum ejt editus , et ipfius approbatione conCilii roboratus , natis de 
non legitimo matrivionio omnem vtdetur in epijcopos promouendi aditum 
praclujifl» ; cum id etiam ad confequentiam trahi prohibeat , quod pro ne- 
xeflttate innuit prioribns temporibus ejfe factum : licet nihil amplius qnam 
tiecejjitas difpenfantem ad difpenfatiouem inducat. Praterea eleitionem ta- 
lium innuit nuilam ejfe; dum in pcenum ftatuit eligentium , vt tunc noue- 
rint eligendi fe petejtute priuatos , quod nihil ejfet , nifi tunc ouurreret ele- 
itto facttnda : quod furi non poffet, priori electione feu ettam nominatione 
durante. Ex quo patet , electionem eiufmodi ptr ipfnm canonem irritatam.] 
Quamuis autem canon e Lateranenf. concilii , ab Alexandro 64) prx- 
.dec. noltr. editus , non legitime genitos adeo perlequatur, quod ele- 
ctionem talium innuit mulam efle ; nobis tamen per eum adempta 
non fuit difpenfandi facultas ; cum ea non fuerit prohibentis intentio, 
<pii fucctfroribus fuis nullum potuit in hac parte pra;iudicium gene- 
rare , pari poft eum , imo eadem poteftate funduris : cum non ha- 
beat f iinperium par in parem , [ftd ca tantutn futrit mens ipfins , *t» 
quia ex to , quod aliqttando «x dijptnfatione pro neceffitate ipfius tcmporis 
factum ftterat , qnidavi gratiam m lictntiam extendentes , et inde fumen- 
tes txtmplum , ft licitc credebant eligere tales , et indifferenter huiufmodi 
■eligebant, cum taliafieri prdhiberet. Vnde grauem electoribus pcenam in- 
fiixit. Dtltbtrauimus tamen cum fratribus noftris , vtrum in tati cafu et 
cum tali perfona deberemus mifericorditer difpenfare , vel iuris potius fer- 
uare rigorem. Inuenimus enim, a bon. mtm. Vrbano p. p. noftro tn cafu 
mnlto dtjficiliori , cum Cenoman. tlecto difpenfatnm , qui fntrat filius /*« 
ttrdotis , tt Legionen. eptfcopo , qni poft confecrationemfuam hnmtltter fue- 
rat , et fponte confeflus , quod fuiflet ex matre non legitima procreatus, 
quam pater , viuentt vxore propria , cognouijfet. Sed Vrbanus tdem inhi- 
btttt , ne id quafi pro regula in pojierum ad confequentiam traheretur 6a*). 
Videbatur entm , quod,cum illegitime natis fuiflet aliquamditt difpenfatum, 
tt ex certa caujfa fnrfitan in pofterum difpenfandum. In hac caujfa cele- 
ritts debet difpenjatto iudulgeri , ilii perjbna vidclicet , qua minus ivtper- 
fcctionis , plus perfectionis habeat.] Multa enim in hoc cafu difpenfatio- 
nem inducere videbantur litterarum fcientia , morum honeftas , vita 
virtus, et fama perfonas , multipliciter a quibufdam ctiam ex fratribus 
noftris, qui eum in fcholis cognouerant,approbatxg. Faciebantetiam 
h&c 6f) ad id non modicum concors capituli Vigorienfis eledio, pe- 
titio populi, aflenfus principis , votum tuum, furfraganeorum fuftra- 
gia, et humilis deuotio conhtentis, qui fponte ac humiliter fuum ma- 
luit confiteri reatum 66), quam , lajfo 6j ) confcientia , thronum con- 
fcendere68) paftoralem. Habito ergo fuper hoc diligenti tractatu, in- 
telligentes, Vigorienfe capitulum etindem magiftrum non humiliter 
poftulaffe, led lmprouide potius elegiife, cum ad obtinendum difpen- 
lationis beneficium procedendum 69) fuiflet, non per electionem in- 
hibitam, fed per poftulationem pernnflam 70), electionem ipfam prae- 
64) Alexa.uiro l'ap<e , habent C. R. etL. cum c.5. cit. Candn ipfe huiuscon- 

cilii retatus eft fupra in c. 7. x.h. t. 
64*) Ex decreto GR ATIANl , eiufque c. 13. dijf. LVf. iioc repetiit ponti- 
fex, quod eo tempore iam in magna auitoritate , ipfeque eius doctrina 
innutritus elfet. 
6$) Pronomen: h/ec, abcft a C. R. et c. cir. 
60) Defefhm , legitur in c. cit. 
67) Ciii» Itefa. C. «. 1. 
6tS) Afcendere , icgunt C. R. 1. et c. cit. 

69) /htiiii/iter procederidum , fecund. C. R.i. 

70) Prtemiflam , eft in c.y. cit. 



a ViJc /. 1. D. de noui oj>. nunt. ct in l inbemus nuVumi. cuin leg. feyu. C. de " 
facr. eccl. b Lap. J. eod.tit.in ^.compil. -cid. Wejimonafi, 91. Mattb, Parij'. e Concil. Lnteran. can, 3. 

»7^.309.360. c Matri. d lunum. batum. a/. approb.ua. 

Tom. II. L) 



f /. 3. et 4. fl. de arbitris. 



g al. appro- 

difli 



5i Decretal. Greg\ Lib. I. Tit. VI. 



De eleftione et eleiti 
poteftate. 



52 



difti canonis auilorirate cuTstam denuntiamus 71) irritam et inanem, 
parcenres non modicum Vigorien. capitulo , quod eis nec pcenam in- 
fligimus exprelTam.in canonc iiipradicto , nec 72) probire cogimns 
ignorantiam, quam allegant. Et quamuis poit caiTationern huiuiino- 
oi [aj nobis [4 n»!to] fuerit [humiliter] fupplicatum , vt [prcpter caus- 
fas pradiila;'] dignavemuv cum eo mifcricorditer difpcnfare , [cum ad 
difpenfandum in tr.libus nullus J'e cafus babilior poffet affcrre ; quia tamen 
pradtito (apituio liberam fattiltattm cligtndi , vel pift-tlandi volumus refer- 
uart-.] fupplicationem huiufmodi , qua; nomine capituli non fiebat,cum 
non ad poftulandam difpenfationern , fed ad petendam cenfirmationem 
jpfius [capituli] fuerrnt nuntii deftinati , ad praffens non duximus ad- 
mittendam 73), decernerites irritum et inane, quicquid 74) fuper or- 
dmarione ipfius epifcopdtus ante fuiceptionem litterarum noftrarum 
Fderit attentatuin. [Voiumus igitur et mandamus , qnatenus per Cantua- 
rknf. protunciam ex partt ncfira facias diftriilitts inhiberi : ne, quod de viul- 
tis m eadem pronincia , quod fiv.e pudort non dicimus , inordinate nofcitur 
effe faitum , de etttro contra formam prafcriptam nuttatenus attentetnr,] 
quod , fi 75) Vigorien. capkulum eundem magiftrum propter prarvo- 
gatiuam meritorum ipfius duxerit poftulflndum, poltutationem [ipfins] 
apud fedem apoftolicam 76 ) prstfentare procuret, 

71 ) Denttntiaumus. C. R. 2. L. et c. cit. 

72 ) Non, c. r. 1. 

73 ) Admittendum , eft in c. 5. cit. 
74) Si fuid , legitux in c. cod. 
7y) Std.fi , habet etiam c. cit. 
76) Apo/fo/icx ftdi , Iiabet c. r. t. 

CAP. XXI. 

N011 poffunt ehitons in praiuJkinm eleiti compromittere ; fed,ficon- 
fenferit eltctioni fua , vel confentire vtlit , non obftantt laudo in ctntra- 
rinm latu ; eft confirmandm , Ji altud canonicmn Jibi non objijtat , licet 
non Jit dt gremto iliins ecclejice: quamcun^ut cb canjfam a maiori partt fue- 
rit appetiaxum. Et m hoc vltimo eit ifte textus multum notabilis. 
idem Genutnfi 77) a archiepifcopo , et 78) Placentino , ttBo- 
bien. 79) epifc. (ann. 1200. in Ligur.) 

Cum b inter [diteitos Jr.iosj canonicos Saonen. 80) fuper eleclio- 
ne pontificis quojltio vertcretur , [eligentium votis m diuerfa di- 
uifir,] ad fcdem apoitolieam [diteiti filii] S. 18) fubdiac. Saonen. et I. 
procurator capituli accefferunt: [qutbus vtth fr. n. 1. Albanen. epifco- 
puni et dtl. fl. n. A. tit. S. Martini presbyterum cardin. dedimus audito- 
res. In quorum prafntia,] propofuit (autem) procuratov prediclus 82), 
quod finguli 82*) requiiiti communi aifenfu 83 ) in Haftenf. 84) pi'*- 
pofitum , cxcepto pnedicto iiibdiacono , conuenevunt 8?): quo in fua 
duritia pennanente , aliorum conienfus redaccus fiiit in icriptum pu- 
blicusn confeqnenter. Cceterum pvo pavtc alteva fuit pvopoiitum ex 
aduevfo, quod,cum feptem c eifeut canonici Saonenf. in capitulum 86) 
fe receperunt , de fatura eleitione pontificis trairaturi 87), [vbi di- 
•ueyfi a diuerfis nominati fuere.J Sed archidiacono, archipresbytero et 88) 
prxpoiito divitum Haitenf. prspofitum nominantibus , fuit a pvafato 
S. 8y) [fortiter] obuiatum, aiierente , ipfum movbo epileptico labo- 
rave , pvo quo alia vice tanquam inhabilis fiierat recufatus : nec ad 
aliam eccleiiam debeve fievi tvanfuum , donec vcpevivetuv idoneus in 
ecclefia Saonenli. [et hifraf) [Sed prapofitus Saonen. fpretis appeilationi- 
tus interpofitis, prapofitum Hajtenf. elegit , obiiciente adnerfa parte , qnod 
buiufinodi electio propttr appeliatioises interpofitas , et alia ttiam objiacuia 
non teneret. et mfra. Sed et ciuitatem idem prapofnus et alii omnes 
egrejfi , exceptis presbytero et fnbduic. fapediitis , fecum figilium ignoran- 
tibits eis detnlerunt , et ad Mcdiotanenfem archieptfcopum accedentes petie- 
runt eleitionem , quamfecerant confirmari, licet a foto prapojito , et poft 
appcllationem faita fuiffet, Sed quomam indebitus eteitionis proceffus antta 
urchiepifcopo mttotutrat , petitioni eoruvi ?:on annucns : quendam de fra- 
tribus fuis ad innejtigandum tleit:onis proceffmn Saonam direxit. Sed cum 
' teftcs ceraitt eo productientur , et poftularetur , vt nuntium ipfum parittr 
ffocurarent : pars aduerfa iam diitum archiepifcopurn , altera vero fedtm 
upojtoltcam inuocauit. Sed cum ad mandatum nuntii partts Medioianum 
iuiffent upoftolos petitura ; ab archiepijcopo , vt ad pacem redirent , fue- 
runt monita diligentet , cuius arbitrio prapofitns Suon. fe vettt Jiare con- 
77) lan. C. H. lamten. C. L. cura ed. ant. ct c. 6. comp. }. h.t. Ianeuen, Scd 

roftius Ganuenjis , vcl Genuai. quia Gcmia etiam Ganu.i vociitur. 
78 ) Partrc. et , non exftat in c. 6. cit. 

79) HoHOiiien. ed. ant. 

%c^ Senonen. C. R. Saonenf. vero C. L. et c. 6. cit. lcgunt reclius. 

81) G. eft in c. 6. cit. prb S. 

82) Subdiaeonus memoratus , legit cit. c. 6. 

%i* ) Verba : >/«od Jinguli etc. vfque ad verba : quod cum feptem , non exilant 

in c, 6 cir. 
$}) Confenfu. C. R. l.abent cum c. cit. 
S4) AfUnf ed. anc et c. 6. cit. p, tot. 
g,-) COmenerint. c. L. 

80) Capitulo, fecuodum C. R L. ed. ant. et c. 6. cit. 

87) C. R. ;. quoque addit .■ vbi diuerfi a diner/is y.ominati fucrimt. 
8(1) Capularrt tt , cit. c. 6. non habet. 
89 ) i . ,'...'. c R. 2. 

■■ii ii 1 " ' .ii 1 1 ■ ■ 

; ;] ifcoj i , M ttliquot auti/uis . Piaccntir.o et Papienfl e!'ifco- 
pii. A ,,<.■ .■ ienli. b Cap.i.eod tit.in\.compi!. ^ /,; -, . 

, cam effjtrt sanQftivi fcptem |aoa«u qui fy ia capitulg receptmnt, 
dc tutajr» , ttd 



ftanter affernit , fi et hoc ipfum pars faceret adnerfa : quod ddiberato con- 
filio prafatns fubdiac. repromifit. Poft hat reutrfi ad preprio, et demum 
ab archiepifcopo tnocati,'] avchipvesbyter 90) pvo parte altera 
de rato , vt dicebat , litteris prsemunitus , ipfe vero S. 91 ) pro 
parte fua 92) in Mediolanenf. archiepifcopum compromittere cura- 
uerunti, qui magiftrum G. Modicen. 95) canonicum eis dedit in 
epifcopum, et confirmauit 94) , [qutm in Saonenfi ecclefia , prafeme 
clero tt populo ciuitatis, adbibitis foliemnitatibns conjuetis , eieitnm pubiice 
nuntiarunt , cui archiepifcopus,prapojito fedem apoftol. pronocantt , confe- 
crationis munus diftulit impertiri. Poftquam igitnr coram prafatis audi- 
toribus fuit fuper his et fimihbns difnutatum , qni noln: e« f.Jfcienter ac 
fideliter retuterunt ; quoniam de ipjis nobis non potuit fieri plena fides ; 
cauflhvi ipjiim veftro dnxiiuns examini Cfitnmittendam : difcretioni ve* 
ftra per A. S.] mandamus , quatenus , cum confiet , eleftionem 
de prspofito memorato a maiori et faniori parte capituli celebratam 
hulie, publicatam etiam et fubfcriptam , fi dictus prsepofxtus eidem 
eleitiom conienievir , vt oc ) per mutuum confenfuro eligentium <-t 
ejedi quali conihgale vinculum fpivitualiter fit contraftum , nifi fuf- 
ficientev iit Oftenfum , eundem [prapofittnn'] morbd epileptico labo- 
rare, fuper quo contra ipfurr. dicitur 96) appellatum, vos, non ob- 
ftante appellationis obieftu 97), fi qua [forfanj ex aliis cauflis fupe-* 
n is memoratis prdponitur inteipofita , cum \ex Us, qua coram nobis 
aUegata fuerunt,} eas [ appe Bationes certa ratione'] firiuolas veputemus- 
eledionem [ipfins noftrafrtti auiioritate,fubl. cuiusl.contrattiit. et aup.obft.i 
couhnneris, non obitante, quod poit talem eleitionem a pnefato ar- 
chiepifcopo proponitur effe faitum ; etiamfi a partibus in eum faerit 
compromiffum : cum ele:tores a tali electione fic refilire nequiuerinr. 
Qiiod ii clcctores iliius non compvomiferint 98 ) in arcbiepifcopurri 
memoratum ; etiamfi di£tus prxpofitus nondum eleftiooi de ie^^) 
tacte confenferit, eo tavnen conientire volente, dummodo a movbo 100) 
fit immunis obiecto 1) : vos electionem ipiius nihilominus confirmetis. 

90 ) Addit C. R. 1. prtedicJus, 

yi) Pro S. lcgit c. cir. (>. et. 

92 ) Paullo aliter fe habet textus in c. C.cit. et quidem ita : Et pro parte fu« 
Alediolanmn acceffit , ct iterum ab eo in arcbitfifcopum compromiffo ipft 
habito fratrum noflrorum conjilio magifirum B. Midioctn. canonicum etc. 

9?) Medion. C. H. habet. 

94) Et ctiam confirmauii , iegit L, C. 

yt) Aut. c. L. habet cu;n ed. ant. et c. 6. cir. 

96) Dicit , legiiur i,i c. C. cir. 

97) AppeUatione obiecla. c. R. z. 
9») Compromiferunt , fecund. C. R. 1. 

99 ) Vcrba.- de fe , non cxrtant in C. R. L. ed. ant. ncc ia c 6. c;t. 

loo) Morbo epitenttCO, addit C.R. t. Sed fine dubio legendum eptleptico , qu» 

arTecti ad tnunus fnccrdotii proutoueri nequcunt. t. 3. diji . XXXIII. 
1 ) Sibi obieclo. C. R. I. 

CAP. XXII. 

Eleitus a maiori tt faniori parte capituli , fi eft ct erat idoneus tevi- 
pore eteitionis, covfnmabitnr ; Ji autem erat indignus ili ordinibus,fcien- 
tia vtl atate, et fuit fcienttr eteitus : eleitns a minori partt, fi eft dignus, 
confirv.abitur. 

I D e m Pramftino epifcopo e , apoftolica fedis legato. 2 ) 

(ann. 1206. in Germaniam.) 

udum /ad audientiam noirram quajftione perlata 5), quod, va- 

cante prajpolitura g Colocen. 4) ecclefise , in duo fe vota eligen- 

tium diuififient c), caufiam Ifuptr his eo tenore] iudicibus 6) duxi- 

mus committendam ; [vt auditis , qna proponerentur hinc inde , fi de 

partium procederet volimtate , definitiuam fententiam promulgarent : alio- 

quin caujjam fuffkunter inftruitam ad noftravi remittcrtnt audtentiam, auit. 

ap. ftatuenus partibus terminnm competentem, quo per fe , vel per ido- 

nees rtfponfalts ad fed. ap. accederent fmtentiam receptura.] Ipfi vero 7) 

[mandatum apoftol. Jideliter exfequi cupientes ] partes ad fuam prxien- 

tiam conuocarunt, receperunt teltes fhinc inde prodnitos ] examina- 

uerunt eligentium conicientias , audiuerunt allegationes vtrin- 

que 8). Et quoniam praepofitus fancli Georgii 9 ) eorum fenten- 

tis ie afleruit nolle ftare : proceifum 10) ad iedem apoiicli- 

2) Verba infcriptionis pafteriora ndn exftant in c. 7. comp. cit. merito ta- 

inen addendai quia J,oc temporc Praneftinui in tiermaniam miilus tuit. 

3 ) Vrolata , leguur in c. 7. cit. 

4) Coton. vej Co/onien. C. r. 1. 2. L. et c. 7. cit. Co/onienfis. c H. ncc 
n-m ed. ant. ct quidem rectius Jiabent .■ quia de prxpolitura Colonienfi 
non Colocenjt in Hungaria fermo eft. B ' 

f) Diuifcrunt. C.U. 1. dtuifis , lc-Ritur in c. 7. cit. 

6) ttuorum nomina cit. c.7. ita fuppeditat: diteciis fitiis noflris de Lacu et 
I. de ctauftro, ct G. deVaUe faniH P. in iUflerbarcb.abbatibus. 

7) //>/; vero itidtccs cum partes ad Juam pr&fenttam conuocarent ecc. habet cd 
ant. 

8) Vtriufqut, Jegitur in ed. ant. 

9 ) Jta c. R. 2. Prrh. GJoff ct c. cit. hnbent : non Gregorii , prout quidam cod 

et editiones icgunt. 
ic) Vrocefjtm caujjlt. C.R. r. pro iiisvocibus Jegitur in c. 7. cit. depofiiion 

tefltum btnt tndt receptits, et aUegationes partis aiterius fuO fieiUU iitis * 



D 



fedem a/>. etc. 



fub Jigtliis Jitis sd 



d Simiiis text. efl tn c. contingit : et ibi Innoc, boc tit. fpesul. in tit. de arbitr t 
reflat.vers.ttem defentent.etven ' e Il.e- poftrem* verba 

defuntin\.compil. J •. 'd. tit, i» y comjpil, g Colgoieniis , in omni- 

ilht i;:«n:ij,r. t\ . , c//is, 

caoa 



53 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



Di electione tt tlttli 
potefiate. 



54 



cam deftinarunt a, [partibus feftum beati Michaelis tunc primo 
vznturum , veniendi ad fedem apaftol. terminmn prafigentes. ] 
(2 et infra.] Cumque nuntii prsepofiti fanctorum apoftolorum ftatuto 
termino ad praefentiain noftram accc'iifient : prspolitus fanctiGeorgii 
nec venit, nec pro b fe n) mifit idoneum refponfalem. [et infrtt."] 
[Vifis ergo attejtatiombus et~\ geftis 12) iuclicum diligenter in- 
ipe.tis , inuenimus, quod pro praepofito lanctorum aportolorum au- 
troritas , pro praspofito vero iancti Georgii numerus eligentium facie- 
bat : cum primus £ quatuordecim , tum pcrfonis , tum eanonicis, qui 
alios dignitate , ajtate , et tempore c praecedebant , fecundus vero a 
viginti quatuor fuiffct electus. [Obiiciebatnr autem prapnjito S.Genrgii, 
minor fcientia , defectns atatis , et quod in minoribus erat ordinibns con- 
ftitutns. Vnde cxm prapofitnra illi effet archidiaconatus annexus : non- 
dum erat ei dignitat conferenda , ratione cuins cogebatur ivfra prafixum a 
canonibus fpatinm in diaconum provioueri. Proponebatur autem pro alte- 
ro , qnod erai vir atate , fcientia et moribus commendatus. Vnde meiiori 
ducii zelo propter hoc electores ipfius in euvi fe confejji fuerant conuenijje; 
7i07t folum fu: , fcd eii.im quidam alterius elettores euvi prudentionm ejfe 
prafcrtim in fpiiituahbns affcrebant : quamuis alium viagis vtilem circa 
temporalia mttxime propter potentiam fuerint protejtati.] Cmnautem alle- 
gationes pro eodem pramofito fancti Georgii , coram iudicibus iplis 
prcepofitse 12*), nobis non fuerint praefentatae , propter quod non po- 
tuimus fcire per nos 13), quid obiccerit, vel quid refponderit 14) ad 
obieita , iicque cauiTa remifia non fuit \e) furticienter inftrucla ; ad 
definitiuam fententi.un non duximus procedendum , fed deciiionem 
caufis ipfius iudicibus 16) commifunus 17) fub hac forma, vt, fivelis) 
notoriimi d effet, vel per ea, qus iam diita erant, conitaret , quod 
prspofitus S. Georgii [in] electionis temporc pateretur , vel in ordi- 
nibus , vel in fcientia, vel in setate, deteitum, qui eum iuxta cano- 
num.19) fanitiones e impediret ad huiufmodi orriciuui promoueri ; 
ei , [fiblato appellationis objtacuh,] non obftante ipiius abfentia corpo- 
rali, filentium imponentes, prspofuo ianctoruin apoltelorum ptspo- 
iituram adiudicarent eandem : [et eum in pojfeflionem corporalem mitten- 
tes , eum pacifica fncerent pojjejjionegandere.] Alioquin, cum in eum non 
folum plures, fed dua: pa?ne partes conuenerint 20), et impedimentis 
celTantibus appareat 21), quod eum bono zelo elegerint 22), prepo- 
liti fanitorum apoftolorum electione caiiiita , [app.eejf.aucteritate nojlra 
fnffulti] electioncm confirmarent lplius , ec ei racerent [prapcjituram 
ajjignari pradii7am,et de cetero~\ tanquam pra:poiito refponderi. 

n) verba : pro Je , non exftanc in C. H. ncc in ed. anc. nec in c. 7. cit. ha- 

bentur. 
t» ) Gefla iudidum defignant itfltt iudicialia , qua appellationc patres fcri- 
ptorcfque «eccJefiaitici ficpe vfi iunt , vt iilis quaii propria oicenda iir. 
Is.un t-tiam ffJa fynodalia hac voce defignarunt , qu* epifeopgfia etiam 
Jixcr.:nt. .AVCVSTINVS tptfi. 45. tOHt. II. o/cr. p. 83 tX tdtt. BtHf 
dtrf. .V. Mtwrt g"j'" ecclejiufiica allcgat, pr*mittitque , noftes CAEC.l- 
U l A n l ad Jna gffia h. e. ail.t cor.ciiii , quo damnauerant euin , pro- 
uocalTe quibusye aii.t habne gefla ecvlefiaflica , nomine orthodoxorumre- 
fpondebar, fub quibus intellexit gefta et ..chi apud Cirtam anng CCCV. 
in concilio epifcuporum , cui prarfidebat SECVNOVS Numidi* pri- 
mas, cwnfefta. Addit cit.l. c. 4. CAECILIANVM luiiie in iudicio Cae- 
faris innocentem iudicatum , et prsterea Felicem Aprungitanum ad 
C9NSTANT1NI principis iurHonem proconjutarilms geftis ctiain fuiire 
purgatum. tntelligir fententiarn A£LIANI proconiuiis ir. a.tis fecun- 
dum eum lacain , quain refert egin refcripto imperatoris libr. lll.contra 
Crefcon. c.UCX. tom.lX. p. 47,. j'q. in quibus ir.ore forenfi //.7vj pro- 
coiifularia , qua; patres dixere gefia , lauuantur. In ej.:Ji. CXLl. c. 7. 
tom. It. p. 4f ij. rurfus agit cauflam CAiiCILIANl, aitque .■ injhper ttiem 
de criminibus traclttionis nos epifcopaiia g<jia prdtutimtu , \ bi afta conci- 
lii Cirtenfis vocat gcfia cpijcopalia. IDEM tibr. ll.retra.t.c. tf.tom. 1. 
opcr. p. jS. fub voce gefltrum defignat tum audientiam tpifcopalem primo 
loco, tuin acJa, poftericri. Ait enim: pcr idem tenipus in criente , boc 
efi , in Syria Palajiiiut Peiagius a i/uibufdam catboitcts fratribits uU e/i- 
(copalia gefia perdnclus. - Sed cum in tnanus noflras eadem gefia h. e. afta 
epl&opaiia, venifiient , fcripfi de bis tibrum , qui refercur tom. X. p. 191. 
ec ita mcipit .• pojie.ipiam in manus nojh.is , fanfft papa Auveti, ecclefia- 
fiica gefia venerunt, etc. quse pauio poft tpifcopalia gefla vocar. Gejiorum 
appellatio paffim ctiam in iure ciuiii occurm , fed in diiierfo plarie fea- 
fu , quem eruir B K I S S O N. de verb.fignif. voce gcrere, ex cdit. B. UEI- 
N li C C 1 1 , oftenditque voce agere , gefta tudiciajia fenfu forenfi .aitn 
vocita fuifle. Sed curiaiiomana magis iliiur.i ec.cleHafticum fequuta eft, 
paiiiin in I10C fenfu obuium. 
II*) Propojitit , fecundum C. R. 1. L. cd. artt. et c. 7. cit. 
ij ) Pcr vos , habet ed. ant. 

14 ) Q*od obieccrint, ve/ i/uod refponderint , habent C. R. L. ed. aat. et cit. c. 
lj) A r ci« fuerit , iegit c. cir. 7. 
16) Qtiorum nomir.atio Fpecialior exhibetur in c. 7. cit. fequenti modo : di- 

ieciis fiiiis , S. Gedeonis et S. Seuertni pnepojitis ct decar.o Bruen. 
17 ) Potius comittendam , fabet c. 7. cir. 
18) Partic. vet, non exltat in ed. ant. 
i<; ) Canonicus. C. R. 1. 

20 ) Conncnerunt , iegit ed. ant. conuetircnt rero c. 7. cit. 
ai ) Apparet , legitur in c. 7. cit. 
22) Etegemnt , legitur ibid. 



a Quoniam idcm mandauit papa , i/uod fi altern partium nolltt , t/uod ipfi indi- 
tes cnujjaiii termtnarent , caujjam infiruclam remitterttu nd ipjitm : alias non fmjjet eis 
licttum recufare. b Hxc verba , pro fe , defunt iii antiquis. c lfle 

textus cottiitie ad boc ailegatur , t/uod focius dignitete , ttate et receptioms tcm- 
/ ore focium pracedit. Gloj/a in verf. contra maiores. c. icx. dijl. a. d Vide 

I. 1. tum glojf. C. qut, et aduerf. tjuos. e Canonicas fanctiones. 



CAP. XXIII. 

Recipientes poftnlatum ad ecckfiam tanquam inftitutum vel admini- 
ftratorem, ante admijjionem poftulauonis a Juperiore factam , priuatifnnt 
potcjiute eiigendi, et ad alios , licet panciores , deucluitur poteftas eligemli ; 
et J: omnes priuati fttnt : deuolnitur ad papam in ecclefiis cathedralibus. H. 
d. iecundum principaliorem intellcdum , qui magis congruit iitters. 

i D e m canonicis Aiaguntinenjibus. sjj ( ann. 120?.) 
Done /memoria! [C.] Maguntinenfi archicpifcopo 24), [Sabinl viam 
■*-» vmuerLe carnis ingreflo, [c»tj« vota veftra fe m vana diuifijTentl (W> 
quibufdam petentibus Wormarienfem 2 c) epifcopum, quibufdam vero 
Ivener. fratr.noftr.nunc] archjepifcopum veitrum.tunc prepofitumfan- 
th PetiiMaguntinenfis, Iibi eligentibus in paftorem, Uii.fil. vtazijter 
P. Jcho.aftteut Maguntin. cum qtabusdam altis pro illis , qui tVarmatievfem 
epijcopnm pcfiuhirunt , procurator ad apoft. fed. accejfit , pro aliis verodil 
fil. E. et R. cleria venerunt, qitorum atter mftitntus fuit procurator Par- 
ubus igttur m noftra prafentia conftitutis , et eis m confiftorio noftro diti- 
genttr et fujficienter auditis , de confenfu fratrum noftrorum vener fratri 
noftro,] j Prsnefhno cpilcopo , a fede apoftolica Legato 26), dedimus 
m mandatis, vt, fi etmdcin epifcopum , quoad temporalia, vel fniri- 
tualj.r accepiffe 27) conftaret ecdefiam Maguntineniem , vei mini- 
ttralle mtemporaubus aut (piritualibus in eadem, [prort obieBum fue- 
rat ex aduerjo,] poitulationem fackm de ipfo [fubl. cuittsl. app obftac 1 
nunnaret nritain, [de gratta noftra concedent etd. vt TVarmatimf. fibiec 
clejiam retment. Nam de lure commtmi, quia prater a H £t. noftram trans 
tre prafumpjit,vtraque erat fpoliandus , vt et ea careat , quam concupiuit 
avare et ea quam Juperbe defpexit: quod fi parere ccntcmneret , vtra- 
que ipfum ecclefa denuntiaret auSt. noftra priuatum.-] Deinde inquircret 
de ipfius elechone arclnepi!copi [dtligentius] veritatcm, ct, fi ei de vi 
quam ipie et iui mcmebant , conftavet , co non obftante , quod r-oit 
appellationemad nos mterpofitam , fuerat in ipfius eledtione nrocef- 
ium, cum aln, qui appellatiom ad nos interpoiits , ne 28 ) iine info 
ac iocns ems haberent in eletfione proceflum , non duxerinr -0 ) de- 
terendum, vti contra i^ium hac exceptione non poflent , quia;o) fru- 
ltra legis auxihum inuocat, qui committit in legcm ?• vnde nec ab 
eis poile obuci videbatur, quod idem eiTet a pauciotibus fecundum 
corum aifertionem eledus , cum iph, appeliationem ad nos iWitime 
mtcrpoiuam coiuemnentes, et prster licentiam neftram recinientes 
epiicopum memoratum , reddiderint 21) fe indignos , elciiionem ar- 
cluepiicopi [dummodo nthil obftaret de canonicis mftitutisjhbl appell ob- 
ftaculo] confirmaret. [£*«tfi nec recepijfe pradiEtam ecdefiam 'qnoad ' fpi- 
rnituha, vel tewporaha, nec m temporalitus vel fpirttuaUbtts mimftraffe 
tonjtaret eptjcopum memoratum : idem iegatus audiret , qtta fuper poftnla- 
ttone tpjius et elechone archiepijcopi proponerentnr , bumfmodt teftes vtrim- 
que reupera, et eorum depofiuombus publicatts, vfqucad calculum defini- 
ttua Jeituntta procedens, gefta omnia fttb figilio fno ad noftram prafentiam 
deftmaretjtatnens partwus termmmn competentem , quo apoftolico fe con- 
fpectm reprafentarent ■ fententiam receptnra.] Licet autem eifent noto- 
ria , qua: contra dictum V\ormanenfcm epiicopum et eius fautoresfue- 
rant obiecta : prschdus tamen 22 ) legatus ad maiorem cautclam mul- 
tos [* v.agnos] teites recepit ex iplius archiepiicopi parte produaos 
Vndc ipie mxta mandati noftu tenorem procedens, poituhKionem t'a' 
ctain de Wormatienfi caiiauit, et electionem archiepifconi ■>,) memo- 
rati , quamvns a pauciflimis 24) celebratam, curauit auctontat- apo- 
Itohca conhrmare , lpfumque ordinauit in presbyterum , et tandem in 
archiepifcopum 2f) coniccrauit. {Ipfe autem humither ad noftram 

23) Ahgunt. C.H. per cot. etquidem rectius , cum fedem archiepifcopale» 
Moptnttnam intelligat. •■^^gm.vginsim 

14) Epifcopo , lecunuum C. R. r. 

VA c^tV^ !!m " ed ^, ant - fe / in «• 8- comp. cit. Warcien. 

*°) g. R. H. L. et ed. ant. legunt .• Jcdts apojiottce tesato , cum c * cit 

27) KeceftJJe. C. R. H. L. et edir. ant. cum cit. c. «t Lacerab-,n't eo tem- 
pore, quo CONRAUVS arcl^pifcopus Mo ? untineWdece erat , Ge^- 
mamam interni motus ex eleftwne PHluivi Sueui et OTTONIJ 
Saxon;s ora , illius caftr:: fequence L V 1> OLD O , Wormacienfi eoifcODM 
I N N C K N T I O • - I. Vd ,. a parriow O T T ON I S lta„ e C, m. ^co- 
ruin Moguut.nenfium mator pars ad archiepifcopatum LVI-OLDVK 
fuccellorem quidem defignau.t. Sed quia tora vrbs huic electioni recia- 
mubat : noua eleiii.ne deiignatus cft arcl.iepifcopus SIOUHIDVS pra:- 
podtus^ nule noua bell. mteftmi mareria , qua: hunc coe-it , vt id re- 
gem OTTONEM contugeret , qui de regalibus eum inuelliuit, ct ma- 
nu m.htan pri.-fto tuit controuerlia vero de vtriufque eleaione ad 
pont.ficem delata eft de qua m hac decretali pontifex deccrnit mon- 
ftratque vbique, fe admedum S 1 G 1 1- 8 l D O fauilfe vid sthammat» 
vi htjior. epifcopnt. IVormat. p. 303. %. vid. SCHANNAT 

28 ) Nec , fecund. C. H. 1. Cetemm in c.';, ; . cic. onmtuncur verba : ne finc ipfrs 
ac Jocits etui habcrent tn eleiltone proccjjunt. 

29) Duxcrant, iegit C. R.2. ec c.s.cit. 

jo) tJuoniam , habent C. R.L. ct edic. anc. cum c. cicfg. 

31 ) /(eddiderunt , fecundum edir. ant. et c. 8. cit. 

32 ) Tanieii , in cic. c. non legitur. 

33 ) Epiftopi. C. H legit. ed. ant. vero .• eiufdem archiepifc 

34 } itanTm^ fitf ' '' *^™ tb >-~ '' Uamu:s " WWmis' celebratam , non e^-. 

35 ) la epifcnpum, C. H. habet cum L. et c. cit. 



f Cap. 8. eod. tjt. in 3. compil. g Concor.J. text. in l. auxilium. ff. de mi- 

r.or, e; in I. fin. <j. jin. vero pojl/uam. C. etc tur. delit. 

& % prxfen* 



55 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



Dt thltiont et tlelti 
poteftate. 



prafentiam nccedens, fupplictter poftulnuit,vt paliium fxbi , videhcet infigne 
pontificalis ofticii , de tonfv.eta fed. apoft. beneuokntia conferremtts. Veruvt 
quidam nuntius ab aduerfariis eius ad fed. ap. deftinatus ex eorutn parte 
apertas nobis cxm figilh pendente litteras prafentauit , per quas iden* 
canonici Jignificabant , quod pradiftus legatns pecunia cerruptus btiquatn 
fententiam protuliffet. Et addebant etiam , quod Maguntini ciues parittr 
iurauerunt , quod nunqmm emn habertnt in epifcopnm , et qttod vniuerfi 
clerici, paucis exemptis, fuo fauebant ekfto, Cum autem fnper bis catpiffe- 
ntns ddiberare atm fratribus noftris :■ ekftioni eiufdem arcbkpifcopi dito 
vidtbantHv obftare , videlicct quod a pauctffimis , et peft interpojitam app. 
(ad fed. apoftol.) a feipfo dicebatur ekcltts. Natn ctntt poftulatio TVorma- 
tienf. epifcopi fuerit pracedentis app. ratione caffata : arcbiepifcopi ekitio 
iebebat etiam ex eadem caujfa caffari. Sed ecomra , ficut fuperius eft ex- 
preffum , qni aute in apyeliatione deliquerant, appellationem contra eundem 
archiepijcopum non poterant allegart. Poterat quoque dici, qitod,etfi poft 
appellationem , tion tamen contra formatn appellationis fuiffet ekttus ar- 
cbiepifcopus fape dictus : cum appeliauerit in hac forma , ne ca7ionici Ma- 
guntia refidtntes , fine ipfo ac Jociis fuis haberetit itt ekctione proceffum. 
Ntc notet , quod poffet ex parte altera vepiicari ; quia nec ipft , ncc focii 
fui debuerant procedere Jine ipfis : quia ipfi appeliationem apud nos interpo- 
fitam contemnendo , reddiderant fe indignos , tt abuji fuerant iitre Jito. 
Vnde, cum in Laterane7\f. coneilio de his , qui quafdam perfonas inhibitas 
elignnt , fit ftatutum , vt eligendi tu7tc poteftate prmatos , et ab ecckfiafti- 
cis benefictis trietmio 7t<nttnnt fe fufpenfos , iliis pro longe maiori deiittff 
tanquam indignis ab eleitionis poteftate cadentibus, penes emuhm ac focios 
fuos tantwm ius remanferat eligendi. Quare , Ji multe panciores m ipfnm, 
quam in alium conuemjfent , inteUigendum eft tamett , quod otmtes , qui 
tunc etigere poterant , clegerunt eundem.J Coatra legati veva pvocerTum' 
hoc facere videbatur , quod non citatis 56 ) Wormatienfi epilcopo, 
et eius rautovibus , pFoccliilfet 37). Porro [iuxta canmticas fanctiones] 
exceflus notorius examinatione non indiget a; er pvo his , quas a iu- 
dice funt acza , pratluinitur , quod omnia rite fuennt 58 ) celebrata ; 
quamuis et, quod citati non fuerint 39) , non poifet^o) dc facili 
comprobari •, quia negantis fadtum ,. pev 41 ) rerum naturam nulla ett 
direcla 4.2) b probario : cunv, etft quilibet de i'e poffet afferere , quod 
ad eum citatio minime perucniffet , fmgui tamen veftrum eifent in 
fuo teftimonio fmgulares. Ad ipliun quoque legatum , (i voluiffenf, 
fecure potuiffenr procuratOKem idoneum deltinarc, licut nuntium de- 
ftmarant 43 ) : [qittmadmodum ex ipjorum ad tios directis litteris compro- 
katur , qut Jccure ad eundent legatum accejfit , et ad propria remeanit : cum 
tt ipfe legatus paratus fnerit fecuritatem omtumodam prouid&rt. Nec obtft, 
quod idt7n nunttus diciiur appcllajfe , cutn appeUattoni retmntiauerit , et m 
commijfione- noftra , quam pars reportautt vtraque , objtaculnm fmjfet ap- 
feiiatimtit amttvm. Sed nec apparebat etiam , quod coturu facta^n kgati 
qnidquam peffet obiictrs ac probare : cutn non procurator Jujficietts , fed 
fimplicher ad nos contra eu7ident archiepifcopum fuijjit nitntius dejiinatus. 
et infra.] Nos igitur, etli propter au>itoritatein iudiciariam prxfuma- 
mus pro his, qux a-ih» funt a legato , illi tamen plus 44) innicimuir 
ratiom, [quanrf quod aduerfarii avchicpifcopi , ex tribus cauiiis pne- 
didis , fevfque adeo reddidevunt indignos, qnod contra eum non de^ 
bebant audiri. Vnde quod de ipfo fa«lbjm fuerat , non poterat impe- 
dni per eos, quin ctiain fi eledores eiufdem partis 4^ ) pariter deli- 
quiffent, vt ie 46) i-eddidiiient indignos , ad aos 47) deuoluta fuif- 
fet hac vice ordinario ecclelix Maguntinenfis. Quare 48) diitum ar- 
chiepifcopum iine iuris iniuria potuillemus eidem ecclclia; prxrieere in 
paitorem : \_prafe rtim cum per legatum apoft. fedis fuijftt in, Maguntin. 
archiepijCQpuiu confecratus."] Super his c vero 49) \_cutn fr atribns no- 
ftris] habiro diligenti trachvtu, [de ipforum co»/i//b} caffationem poitu- 
lationis factx de Wormarienii epifcopo ratam haberaus f&) , eleilio- 
nem memorati $i)d avchiepifcopi confivmantes, 52) 

36) Citato. c. ». 1. 

37 ) Pauiio alitcr fe habes hic rextus in c. 8- cit. fcilicer : tfuod eticcbat inlocff 
Jufptfto, et son iitntis tVarimuien/i tpifcopo et eius fautoYtbm prottjfijje. 

38) rturant, lcgit edit. aar, 

39) Fuerunt, l.;ibet ed. ead. 

40 ) Non poffent comprobai-e , legit c. %. nt. 

41 ) Steundmn , legitu» in c. %. cit. pto per. 

42) vox: direcJa, deeft in C.R.I-.11. et edir. ant. cTim c,8. «i*. vt videatvtr a 
correftoribusatlieft.i melioris inteiieftus cauifav 

43) Dtjlinarunt , C. H. et c. 8- cit, 

44 ) Poft pim , C. L. aduit .■ etiam. 

4? ) Vox .• partis , non legitur in C. K. 1. ant. edit. et c. cit. %, 
46 ) Ita fe. C. H legit. 
47 ) iijfod ad r.os , habei ec*. aiir, 
4S ) i>uia , eft in c, 8- cit. 
47 ) Ergo. C. R. et c. 8- cit. 
yo ) Hahmmns, eft in ed. ant. 

fi ) iCK.L, H. er edit. ant. abeft difrio memorati, quam tomen c. 8. tlt. haber, 
J2 ) Hic tevtus linalis in c 8- cit. raeiat feijdenti modo : et c/eftioiieni artbtt- 
pijcopi memorali auiloritate apojlolica duximus conjirmandam. 



CAP. XXIV. 

Sufficit tleclo ad obtinendum , docete , elit>entem fnijft in qunfi poiTtf. 
fione ttmpore ekcJtonis : licet n$n probet , quod propnetas iuns clittndi 
ad iUum ptrtmeret, b 

iDEMlNNOC.111. dtrkis fancl* Agathes, (atm. 1203. Rom*.) 

Querelam t* quamft) !>&««»#,«,] G.c 4 ) tituli fandi Vitalis [«««] 
^presbyterr , [twie /«»cT* M. tn Acquiro diacont^ carcjin. pci ceco- 
nomum ecclefix veitrx , cums idem cavdin. eit gubevnatov contva 
P. cc) [»*«] pvesbyrevum [tunc vero diaconum Juper] ecclefia ianiti 
Saluatovis , \_qnadicuur de Cornuti: coram bon.m. prad. n ] iiipev ecclefia 
ipfa j6) pvopoiuit , C. >- 7 )/- papa p. n . cg ) nobis,in minori officio 
conititutis, audiendnm [st examitwidam] eommifit. Tetebat ioitus 
Itdem-\S9). «economus prxfatum P,ab eccleiia ianaiSaluaioris, quam 
m pvsiudicmmr. veitvaj eccleiix,. ac iniuviam cavdinalis pvxdiiti occu- 
pave pvafumpievat, vemouevi : cum ipfa ecclefia Ifan^i Sttbtatoris^ pev- 
tmeat ad ecclefvam ianax Agathes 60), pkno iuve 61), perensrctwn;] 
peniionemfexdecundenaviovumPapien. [ 7 « 0M .] debitam eccleiis fandt» 
Agathes , pvo eadem eccleiia [fancti SaluatonsJ de Thevmis 62 ) fibi 
veitituudrnouo fiibtvaaam, Pvsediaus vevo P. [ ckricus } veiponde- 
bat, quod infe nullam iniuviam ivvogauevat cavdinali , nec in mxiu- 
dicium ecclefix veitvx vecepevat diaam eccleiiam e5 3 ) ; cum hxc ad il- 
km nullo luvepevtmeat, nec aliquam fibi debeat 64) g veddeve pen- 
fionemr ied ipie pcr ekchonem populi, ad quem de antiqua confue- 
tudineA pevtmet eleaio 6j) i, a eardinali fanctx Sufannx , cui eadem 
ecckfia, tanquam capella fuo titulo, in fpiritualibus eft fubkaa, ca- 
nonice. tuerat inttitutus.. [ Cumque ad fuatn ajfertionem probandam vtra- 
quepars mnltottes teftts produxifftt : nos illos recepimus et exannnauimns 
dthgenter quovum depofittonibus pnblkatis difputationem audiuimus Juper 
lUis.- Sed antequam htnufmodi controuerfia finem accipere potuiffet pra- 
fatus prad. n. debitnm carnis exfoluit. Dtindt tamen a nobis vtraquepars 
cum mftantiapoftulamt , vt cauffam ipfam decidtre dignaremur.) Nos 
rgituv,vationibusf56> vtviufque pavtis tdiligenterl auditis , [ct pkniut 
mtettcc-tis, habito fratrum noftrorum confili»,-} diautrf P. ab impetitione 
(Economi veitn , fuper electione ac inititutione de fe fa^a in ecckiia 
(anai- Saluatovis abioluimus, et fupev his pvxfato ccconomo fikntium 
duximus imponendum : cum [per teftes] nobis conititevir , [euidenter,} 
quod populus in quali polkilione pvxientandi ckvicum [ad itlam] exi- 
itebat, quando ipium presbyterum 67) ad illain 68) elegit, et ecck- 
fia eadem Ipeaat 69 ) ad utulum fandtx Sufannx in fpiritualibus ple- 
no mce, ialua quxltione fijpes iure patronatus inter ecckfiam veitram, 
et populum fxpe di£te 70) ecckiix fanaiSaluatoris, Qiiia vevo [uer 
teftes omni exceptiane maixres} fcit 71) Bquido compvobatunr , qtiod 
pcnfio (exdecim denaviovum Papienfis monet» 72; fuevit 7?) ckvi- 
cis eceklix veltv* , pvo ecckfia far.ai Saluatovis de k Thevmis 74 ) 
annuatim pcv inulta tempova perfoluta, fed de nouo (ubtraaa- nos in 
eundem (tatum pevcipiendi huiufinodi 7 c ) de ccckfia fanai Saluato- 
ns dclhevmis, ecckdam veftvam decevnimns 761 vcducendam 77 ) 

53.) Pronom. r,uam , in c. 0. comp. 3, h. t. non exft:.'t. ' " ' ' 

54) Gaufrtdus. C. H. legit, 

55 ) Petrum, habet C. JL, 

56 } 2kS c d 9 m cf*, H " fed Verba; ^ r »'*/* W • hoc 'oco plane «o» 

57) Calejlihus , eft in C. L. 

58) Pr*deceJ}or nojler , in eodcm C. L. fed c. 9. cit, pro £, *ap* p „ 
legH taniummodo: t/fe nobis etc. * * F ' 

59 ) lUem , addunt C. R. H." et c. cit. 9, 

60) Agatha, pertot. in C. H, legitur, 

61) PJebamiure f \kaixc. 9 ,cit, Er q.uidem /inc dubio reaius , quod iure 
T^u^^ ManUm V ° CatUr ' «^S.Agatha, fibi tindicret 

62) De Ttrmim , habc-t C.JT. 1. inTbtmit , legitur iri C.R.2. et ed. ant. per 
totum.' fed Ihermis, rc6tius per totum legit cit c 9 

63 ) Pro vMr* f leptw in c. 9. cit. SaniltAgathes, et deinde : acceperat ecdt- 
Jtam Jmctt Satuetoru: /■'«*«*.» 

64.) Debebat , legitur in edit. ant. et c. cit. 

C 5 ) Abeft vox : eleclio , a C. R. H," L. edit. ant. et c. cit. vbi re<- 
tus .pfc na fe h,bct .- Jed iffe pereleaionem poputi, r . lA - dc antl/ua con 
JuetuUtne e, perttnet ad eundem A. card. Jairf* Sufanns prsfntltat , cui 
tadem ecclejia fanfh Sntuatons , tanquam capeUa , fuo titu/o in ctc 

66 ) Attejlattonibus ac ir.Jlrumentis , iiabet c. 9. ci*. 

67) Pr/tiiiftum clericum, c. 9. cit. 

6»> Ad ipfam. c. H. kgit : praterea additur in C. P. 1. eccfe/fam 

C9I Sptctabat. c. R. 1. J ' 

70) SupraaicU. c.H.Iegir. fed verba :/>/)* JicJ* ecclcji* , plane emittuatw 
m c. 9. cit. 

71) Coram nobis fttii , c. r. i, Iiabet. 

72) Papien. fecunduid C. li 2. omilfa voce/ moneta. 
7J) C. R. iegurtt cum cap. 9. cit. fuit. 

74) Ac Tbermis, legitur m c. 9. cit. 

75 ) Huiusmodi , non exihu in edit. ant. 

76) Dcmuinuis. C. H habet cum c. 9. cit. 

77) Rtdigtndam, habet c. L. 



a l r tde l. fi vero. ( . rjtit pro fti, cum gl. in verf. enidenti/Jime. jf. 'jtti fatisd. 
cog. tt I. ea r/uidem. C. de accitf b DicJio , direfta , deeji in antu/uis. vide 

t. .iclor. C. de probatio 6. qu. v/t. aCtor. tt c. 1. fuoniam, infra , ile probat. C a/. 
•xg«. d Vox, mernorati , deeft in nntiquis. 



C Cap. 9 . tod. ttt.tn ti. comptl. et pro inteUeflu vide Matthtum de affiict de- 
fl J- 39f- t eceleftinus papa priedec. nofter. g at. debebat \\' Vidt 

l. 2. et ibt hait. C. qu<e frt lor.g. con/u. et 1,1 authcnt. hoc ius potfectum C de fac 
eccl. gl. tn l. rem nonUOMm. C Je iud. i Dic/io , elefco , deeji in antLis 

cod. L ln qutbujdam anttquis , de terminis. ' 

tt 



57 Decretal. Greg\ Lib. I. Tit. VI. 

et ad folutionem penfionis fubtract» concieinnamus 78 ) presbyterunY 
«ntedidum , lalua quxftione proprietatis inter eccleiias memoratas. 

78) Condemnauimus , legitur in c. 9. cit. 

CAP, XXV. 

Eligentts fcitnttr indignum , priuati fnnf pottftatt tligtndi in thttio- 
ne, qme ■ primo occurrit facienda, 

1 d e M. ( circa anvt, 1204. ) 

Cffrrt a Wintonenfis 79 ) ecclefia paitore vacaret %o ) '. archidiaconus 
cum fuis fautoribus Salubrienfem %\)i (Salesberienfem) decanum, 
-pfior verO et complices eius prrecentorem Linconenfem 82) in epifco- 
pum elegerunt. [et infra.] Licet igitur omnes incommuni de facienda 
«leitione tractaucrint ; quia tamen nequiuerunt effe concordes : infe-- 
ito negotio ad nos habuere recurfum, Et hi quidem,- qui pratcento- 
rem elegcrant, ailerebanf, quod illi , qur decanum elegerant 89) , eli- 
gendi erant potelhte priuati ,■ pro illa maftime cauflaf,- quod homi-- 
nem 84) non legitime natum fcienter eligere prcfumpferunt. Vnde' 
fecundum b Laterancnfe concilium , et eligendi hac vice perdiderant 
poteltarem , ef per triennium eeclefiaiticis beneficiis carere debebant, 
Ifupplicitcr poftulantes , vt fupcr boc interloqui digxaretmtr.} Illi vero ta- 
liter refpondebant, quod, licet is , quem elegerant, fuiifet minus le- 
gkimenatus, per gratiam tamen apoftolicx fedis legitimari prome- 
ruit : et hoc afferebant fe legitime probaturos.- Nos lgitur attenden- 
tes, quod e iiti poit primam eleitioncm admiferant illos ad celebran- 
dam lecundam , et quod decretum memorati concilii decreuit %$), hu- 
iufmodi pr»fumpfores vna vice duntaxat eligendi poteftate priuatosd, 
quoniam eleitio , quam coram' nobis celebrarc vokbant , non iam fe- 
cunda , fed tertia concurrebat, ad eligendum illos cenfuimus admit- 
tendos.- 

79) Wintonienfis , fecundum C. rf. 
8c) Careret* eft in C. L. 

$1) Saletriett. vel Sa/ecinen, C. H. CeV.ien. C. L. Scd in c. 10. comp. 3. h. t. eft 

Salisbrienfem ,• vel potius ; Sarisberier.fem, 
%i ) Lincolin. legitur in c. cit. 10. 

83) Verba .• qtn decanum elegerant , non exftant in c. cit. 10. 

84) Sibi , addit edit. anf. Non vero 1 indigitat , prxcentorem fuifle illegiti- 
mum fed alium, ante eum eleftunv T cuius ekctio tamen cailata , et lic 
demum pra:cenror eleclu*, 

S5) Decernit, legunt C. R. H. L. et' cap. 10. cit. 

CAP, XXVI. 

EJigens fcienter indtgnum iu epifcopum , eft ob hoc fufpenfus a htne- 
fciis ccclefia per triernnitm; nec poteft iuttrim ad dignitatem tUius eligi, 
vel afjumi, 

iDENf abbati Ciftercicnfi %6) #. it p\ monachis fontis g/> 
Frigidi. e («?t«. I20J . Roma in Galliam.) 

Per inquifitionem /, quam de mandato noitro feciftis fuper ftatu [fa- 
tfe] epifcopatus et epifcopi g Tholofani, perfpieaciter intelleximus, 
quod Maicaron , cancellarius iuratus , aiferuit ,' fe fciuifle pro certo 
Raimundum olim Tholofaniim epifcopum , et amicos ipfius, avite fuam 
eleclionem habuiiTe colloquium cum quibuidam canonicis , nomina- 
tim expreffis, eoique follicirafle precibus , vf ipfum eligevent in epi- 
fcopum : feque vidifle pariter et audiuifle - , quando prsdic.tus epifco- 
pus, [exiftens in domo S,¥etri de Coquinis,] recognouif 88 '■) in quo- 
rundam canoniccrum prajfentia , fif canonicis ilns ■, qui aduerfati 89 ) 
fuerant fuat primas eleitioni , iuraile^o), [m domo Altonis de Monti- 
bus") credens pro certo, quod iuramentum illud illicitum fuif,et pra:- 
ftitum 91), vf ldem Raimundus etigerctur ex pad^o, et quod ipfemet 93) h 
poft eledionem ipfius caflatarn , domtim epifcopalem eius nomine de- 
tinebat, recipiens quofdavn reditus et prouentus, quOs de ipfius con- 
fcientia et confenfu, in eiufdem negotiis expendebat. Cum igitur ta- 
lem fcicnter 95) in epifcopuin eligendo, licut ipfe fuo iuramento fir- 
mauit , ecclefiaiticis beneficiis reddiderit fe indignum : graue gerimus 
ct moleitum , quod [diletto filio] Tholofano priepofito in cpifcopum 
Conuennarum eleito 94) , idem Mafcaron 9^) in prajpofifum dicitur 

%6) Cafiernien. lcgitur in c. n. comp.^. h.t. 

87) Montis , habet edit. ant. cum c. cit. quod infuper addit.' apoflol. fed.U-- 
gatis , vcl vt GONZ. Iiabet: inquifitoribus , quod ARNOLDO abbati cum 
kgato fedis aportolica? inquifitio contra Albigcnfes in ecclefia ThoIofaiW 
commilTa fuerat r cum omnimodo iurisdictione. Depofitus iam erat 
JAVMVNDVS epifcopus , vnde etiam in h. t. dicitur , quod olim fue- 
rir epi/co/us , poft cuius depofitionem infigru-s inter canonicos eccieliae 
Tolofana; cmerfit diuifio, vt ex t. 30, h. t. infra iiquet. 

J8) Recagnouerit. C, H. lefir. 

80 ) Aduerjarii , fecundum C, Hf. 

90) Iuramcntum pr.efiitifj'e r legit c. ir. ClCi 

91 ) Fuerit frxflitum , fecund. C R. 1. Fuerit et praflitum, C. R. 2. H. L. et cdit. 
am*. lcgunt: llitcite fuent f.i.fiim , hahet c. 11. cit. 

92) Ipfemet. C. R. eui additum/ fcih Mafcaron , et c. 11. cit. habet.- ipfe M. 

93) Vox : fcicnter , abelt a C. H. 

94) Communiter electo , habet c. il.cit. Conuenarum , legit C. L. et Conuenta- 
rum , edit. ant. 

Qc) Mafceron. C. H. Iegit, 



De ehilione et ehtli 
poteftate. 



58 



fubftitutus 967.' QuociiCS \aifcr,v. per ap. fed.] mandamus , quatenus 
eundem 97) ab ofhcio pratpofitura: penitus amouentes 981) , faciatis 
virum idoncum ad officium illud aflumi, 
t)6 ) Conflitutus , legitur in c. 11. cit. 

97) Eundem , non legitur in C. H. fed c.n. cit. huic vociaddit.' Aiafcaronei». 

98) Admouenfes ,■ legunt C.R. 

CAP. XXVIT, 

Si non profeffus eligitur ad regimen tcclefta rtgularis : cajfatur tlettit, 
confuetudine in contrarium non obftante. 

idem [/!.] priori ftmlti Frigidiani 99) G. tt G.ioo) i cancnicis 
Lucantnfibus. 1 ) {ann. rao? • Roma in Etrur.) 

Currt cauflhm k, quae inferBonumPresbyterum, er Brunum, «anoni- 
cum [ecclefi*'] faniti Petri Lucaneniis, vertitur fuper eo , quod di- 
dtus presbyter BonuS' a maiori parte canonicorum- eiufdem ecclefise, 
prsdido Biv ef quodam alio contradicentibus , inl priorern , ficut di- 
citur , eit cleitus , olim vobis 2 ) duximus eommktendam : [?os, ficut 
ex litteris seftris acccpbnus , partts citare curaftis , vt iuxta mandatum 
noftrnm caujfam ipfam fint pojfctis cancjiico terminart. Cnmquc ejfent in 
veftra prafentia conftituta : ditfuf presbyttr Bonus cum inftantia poftula- 
bat , vt eleciionem. de fe factavi aucl. ap. curaretis confirmarc Sed pra- 
fatus Brnnus econtrario refoondebat , ilium non ejfe di^num regimine prio- 
ratus :", crimett ei obiiciens fimonia , quodque elcttio ipfius non erat canonict 
cehbrata. Et r quia profejfus non erat , ipfnm afferebat merit» repellendnm. 
Vernm cum de fimonia nihil fuiffet probatum , nec aliquid contrK modum 
elettionis oftenfum : moutt vos vehemtnttr ipfius ecclefia priuilegium , m 
quo continebatur expreffum , vt nullus in ea qnalibet fubreptionis afiutU 
praponatnr in priorem , nifi quem fratrcs covmuni affenfu v vel fratrum 
pars confilii fanioris fccundum Dti timorem tt B. Auguftini regnlam , pro- 
uiderint eligendnm. Vnde] quamuis autem 3) mtulti priores continue I vnu6 
poft alium in ipfa eccleiia', per multa et longa tempora fuerint non 
profeili ; quiatainen 4) pra:fatus presbyter Bon. non elt profeflus ob- 
feruantiamregulareHt: dubitatiswi, et merito, nobis procedere incon^ 
fultis , [fontra priuilegium fed. ap. concejfuvi ecclefia me.J Quia igitur non 
debemus attendere iolummodo , quid faitum fit 5 ) , fed potius , quid 
fit faciendum 6): confulationi veltrae taliter refpondemus, quod,cum 
fecundum legem diuinam n , non fit in boue arandum et aiino , nec 
quifquam debeat vcitem induere de lana linoque eontextam , irritetis 
eleftionem prsdic.tam , et oompellatis prsefatum 7) prcsbyterura, 
aliofque clericos non profeflbs , vt val beati Auguitini regulam in ea- 
dem ecclelia 8) conititutam protiteantur er feruent 9), aut ipfam w- 
cteiiam omnino dimittanf. 

99 } Fridiani , fecundum C. H. L. et c'. 12. cit. compv 

100 ) B.etF. C. H. legit. E. et C. habet C. L. 

1) Lucen. legit C. L. Sed lc&io hic addufta mevito retinenda , cpiia in ciui- 
t.ue Etruna; extra muros ecclefia canonicorum regulurium , a S. F.BI- 
GIDIASO epifcopo erecta , fita eft. 

i) Nobis , eft in C. L. 

3 ) Autein , non legitur irt c. 12. cif» 

4) fJund tainen , legit c. 12. cit. 

y) iJund modo faclum fit 1 lejit c. /2. cfr. %, 

6) Scd quid potitti.ficicnduin , C. H. legit : fcd qhid fit potius facitndiUK , C. 
L. habet , cum c. 12. cit, 

7) Pr*dift+m. C. R. 1. 

8) In eamdem ecclejiam , legit c. 12^ cit. 

9) Objtruent , fecundum C. H, 1. 



a Cap. 10. eod. tit. 111 ?. compil. 



b Sub Innoceut. III. eap. 25-. 



C. Barbati/e , ita: quod iftl, qui elegerunr prarcentorem poft primam , etc. 
ttt l. 1. cuin not. per Rarth. ft. de excuf. mun. et I. 2. et l. femi. Jf. dc opt. legat. 
Cafternienf. et lontis frigidi ap. s. L. f. (,\ II, totl tit. in 3, tompil. 



Tolofanenfi. 



h Stilitet Maicaren. 



c I» 

d Vi- 

e al. 

S al- 



CAP. XXVIII, 
Uominatio vel appellafio eius , cuins non inttrtft , thttionem non ini- 
pedit. Sed fi vocandns contemnttuv , eo profequente contemptum ; cajfatur 
elettic etiam confirmata , et poteft profequi , nifi tonfenftrit «lettioni : quvd 
pouft etiam ex poji fatt». H, d, vfque ad ^. fuper eo. 

ideM Innoc. III. I. tit. fantti Stephani in Ctlio 10) monte prtsby- 

tero tatdinali, apeftolica fcdis legato. (circa ahm, laof . 

Rovia m Hibcrniam.) 

/~\uod-0 ficutJ ex litteris tuis : [ttinfra.] [Nos igiturjitterarumtuarnm 

v^fenere diligtnter infpetto , fex iu eis perjpeximus contineri , qnorum 

tria contra prad. Armachancnffni eiettum , ct elia tria contra eius elettio- 

ttem facere videbantnr. 1'rrnium , nominatio fatta de tribns , qnam in ut- 

teris tuis aliquoties elettiontm appeuas , contra qnam , fi eltttio vertfuerit, 

antequam cajfaretur , von deljuerat aliqnid aliquatenns attentari. Secnn- 

dum , appenatio interpofita , qua fi hgitivia fmt , fequenttm ehttionem 

iure penitus impediuit. Ttrtium , quia Miden. epifcopus et abbas Melii- 

fontis, qui inttrejft dcbutrant , ad elettionem minime conutnerunt. Vndt 

fi contempti fnerunt vel ambo vel alter ; plus eorum contemptus , qttam 

muttorum contradiciio pradittam elettionem debuit impedire. Ojtavtnvi, 

quoii prafatns abbas fic elettns trnte confirmationem obtentam advnniftrare 

prafnmpjit. Quintum , qnia in die confecrationis fna ordines celebruuit, 

cum nontimn paliium obtmeret. Sextum , dilapidatio , quia taifnlam ar- 

10) Li Qtlio , C. H. iegrt- k<tCe/fio, habet ed. ant, 

i a/. G. er C. al. B. etS. Can. etc. al. ldem A. priori 5. Fridiani G. et G.Luc. 
I<. Cap, 12. end. iil. •'« }. coir.pit. ^ 1 Coiuocd sext in l. exjacto. J. rerum cum no. 

Jf. de her. inflit. et in t.\.f. tjtiotiilianajf de aqua t/uotid. et tejftu. m Dubita- 

itis. 11 De-.tter. 12. • CW\ 13, eod, tit. in 3. compif. 

D 3 genteatn 



59 Dscretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 

gtnteam alitnare minivie fyrmjdauit.) Verum cum h } tx prima ele- 
ftHone 13), qux fa&a eft 15) de ttibus , dieenda videtur potius no- 
minatio, [non nifi quatuor dt omnibus,ad quos ehttio pertinebat , videli- 
cet duo fuffraganei ecchfia Armacana , et pradittus abbas Mellifontis , et 
flrchidiaconus Armacanus conuenerant , ex ijfe tali nominatione ] nihil 
iuris aqquifitum fuerit nominatis ; licitc procedi pomit ad eleitionem 
regulariter celebrandam, praafertira in ecclefia Armacharta : cum iux- 
ta a conititutiones canonicas, ii fien porclt, in cathedrali ecclefia ele- 
ctio debeat celebrari. Nec {talis] nppellatio interpofna electionem il- 
lain pntuit lmpedire ; cum m ea nihil attentatum fucrit in praiudi- 
cium reg>* digAitstls 14): quia non funpjkx nominatio, fed follemnis 
eleiho ic), debet prmcipt prifentari , vt poftulationi 16) prseitet af- 
fenfum, etft tecus aliquando per vfurpationem aliqui faciant abufiue. 
Si autcm [prafati ] Miridincnfis 17; epifccpus , "ct abbas Mellifon- 
tis 18), qui intereile debuerant 19) , non contempti fuerint 20), fed 
ad eledtioncm Vocati , ii tamen fine periculo potuerint conuocari «j , 
iiue nequiuerint , fiue noluerint ad ele&ionem celebrandam accedere ; 
ipforum 22) abfentia non potuit eleitionem impedire : [quoniam , fi 
ad hcum ilium inter Hibernenfes non poterant fecure proficijci , nec cateri 
ad alium locum inter Anglicos tute poterant conumire propter hoc. Qnod 
tibi fuper hoc credimus veritatem diligentius inquhendam ; et fi eos voca- 
tos fnijfi confliterit , fi vocari abfqne pericnlo potucrint, et ilios noluiffe, vel 
non potuifft ad ehtticnem cehbrandam venire : propter eornm abfentiam,fi 
canonicum aliud non objiftat , elettio ipfa non debet ahquatenus irritari.] 
Quodfi eosvocatos non fuifle conftiterit, fed contemptos ; infirmanda 
ent cleitio penitus taliter celebrata : nili poftea propter bonum pacis 
[diligenter admoniti] curauerint, confentire 2;). [Caterum , cum , ante- 
quam tu ad partes Hibernicas peruCniffes , illa fiierit elettio celebrata , et 
ehttns ipft Jiatim cceperit miniftrare ; tu faiis id potes fub dijfimulatione 
tranfire ; cum id , ficut nofii , de Metropolitanis Anglia , Francia , Ale- 
viannia et aliarum partium rtmotarum , qui concoriiter funt eletti Ro~ 
mana ecchfia patiatur , ecchfiarum vtilitate penfata : qnia, fi tanto tempore 
quoufqut pojfet ehttus covfirmationtm cum paliio a fld. ap. obtinere , itga- 
lia non reciperet , ecchfia , qua inttrim adminiftratione cartret , non mo- 
diciim incurrertt detrivientum.] 

Epifcopus , dum cehbratur Mijfa confecrationis fua , tsel archiepifcopus 
ante receptum pallium, ordines conferre non debtt. H. d. vfque ad verf. 
Quod autem. 

§. 1. Super eo autem, quod in die confecrationis fuae, antequam 
Miitarurn follemnia finirentur, Acolythum ordinauit, pro tali cxceflu 
«um corripias et caltiges; [nifi forte hoc ejfe d* antiquu confuetudine co- 
gnoueris tcchfia Armacana. Dt qua fi tibi conjiiterit ; quod nnnc fattupt 
t(i propttr fimplicitateta et ruditateyt gentis iUius : poteris mifericorditer 
fuftinere. Dijiritte u ex parte nofira probiieas, ne de cetero aiiquid Jivu- 
It atuntttnr :) cum folus Roman. pontifox , qui [ficut nofti] ante hy- 
mnum angelicum coniecratur, et poftrnodum 24) ipie Miiiarum ibl- 
Jenmia incipit et perficit confecratus , in di? coniccrationis fuse valeat 
ordincs celebrare. Cfeteri vero , qui inter epiitolam et euangelium 
confecrantur , quia confecrati 2J ) concelcbrant 26 ) principaliter ce- 
lebvanti , ne diuidatur myfterium 27) vnitatis b , non i%) debertt tunc 
ordines celebrare. Pmerea cum non liceat archiepiictipo line pallio 
conuocare concilium , conficere chrifma, dedicare balilicas, ordinare 
clericos, et epifcopos confecrare ; multum profecto prseliimit, qui, an- 
tequam impecret pallium , clericos ordinarc fcftinat: cum id nontan- 
auam funplex epifcopus > fed tanquam archiepiicopws faccre vi- 
oeatur 28"). 

ljie verf. non fummatur , tum propter diuerjitatem lettnrarum , tum 
quia non facit ad titulum. Abb. 

f. 2. Quod autem tabulam argenteam dicitur vcndidifle; dutnmo- 
do ecclefiam Armachanam [ficut promijit] reddat indemnem , xquani* 

11) Vocabulma: am , non exftat in c. 11. 

12) Ad primem clctliantm, hahet c. i^.cuinp. 3. h. r, 

13) vox.- eji , in C.n.etL. nec non c. 13. cit. uon legitur. 

14) Aliticjititis , leglt C. H. 1. 
ly) Hic textus in q. 13. cit. ita variat.- quod non fimpliciter nominatio, fed fol- 

lcmniui etettu erc. 
X<5 ) Pojiulatum, fecund. C. R. 2. ct L, fed poflulato, lcpit C. H. cam c. 13. cit. qua- 
lis pojlulatio, iere peromnia regna obtinuit oiim, quo pr^caueretur : u» 
infeftus regi eiigetetur epifcopU* , maxime vero prtmgs Hibemi*. 

17) Mijenenfis. C. R. 1. Mi.knjis , habet c. 13. cit. Alidimenfis , feeuridum C, 
H. Mindinenjis , liabet C. L. Mutinenfis , e.iit. ant. 

18) Mali fontts. C. R. 1. 

19) Veiba", «ui interejji' debuerant , in c. cit. 13. r.on e\'ftant. 
ao ) Fuerunt , fecundum C.R. 2. Fnerant , Jegit c. cit. 13. 
ai) Vocari, C. R. 2. 
22) Eorum , fecundum C. H. 
aj) Aljcntire. C. H. habet. 
24) P.ofiea. C. H. legit. 
ay) C. R. 1. et c. 13. cit. legunt .■ confetratori. 
16) Celtbrant, fecund. ,C. R. 1. 
»7) C. R. iLgunt: Uiuidaniur nyfleru. 
28) Nec, leyit edit. ant. 
a8*) Vnde Uquet , plus pofl"e epifcopum confecratum , quam su-cliiepifconum 

roil eonlecrationem , qui nequidem clencoS ordinare poterit absque pel- 
iio , vt /ioc modo defignet, fe non iure Cv.o , leu v;ce pontifkjs . quxuis 
iura oraiiiih epifcopal.s t.eragere: quia in pallio reptsfentat ponttftcem. 



Dt tlecliont et eletti 

potijt ate. £q 

tr.ircr pcteris pmterire ; oum i* 1 ^e clen ' ' ' ' ' 

voluntate. [Sane Jecundum ea , q ua nobis tuisiitV .P°P ul > P r «ceilerit 
fcnpto modo duximus. refcrtbendZ. Sd cuVTc' '!*"?*■'■ *!'** 
n<gom habert vateas noutiam phniorem, TLfto^Efr*" **&™ 
•»nm confidamus: inifio ne^tio et in «/, r t?fic°J J ' * ?* &*' 

myprocejfurum, quod tuaJolHchidir n^s^ul^' ""^" ^' 
dart, et tua Ugatio ad honorem et SSSSf^^V ***<?»?«"- 
redundabit.] ^**™ /•*• apoftoi. muhipjkittr 

29) Vel, legitur in c. \\ cit, pro «, 

P ,„. CAP. XXIX. 

c.ieetio pcr vtmortm partem caoituli fafin 

de R. ? c) fubdiac. Z&^^S^{^^t^ ct altc "'» 
attentatam. Gum enim 27) inauifiJis vS / ? f } fo ^ mam canon 'cam 
decanus cum paucJoriW m ipfum ■ S ^ lunta ^ lb « s "ngulorum ?§ ), 

fhim .40) G^rch.diac.conirenifleu? foio ^nto^ » *Y*^ * 
dam ahum, videlicet 4 i) rnaeiftrum R rl e A poftmodumqueo- 

ad noftram fuit audicJtiS $1 Kum t^ 15 ^* ««niiiant» -• 
eleciione vocem habebat, ad eLlionwn Dr^^TV qU1 P ^ mam in 
tius 4;) capituli, vel maloris « fforS Zlf nfe ^ C r ° nf ^ u t0 " 
tanua , qua iam videbatur aptrta , pnapl&n?* 1 / 1 " 3 lVt W™*'* 
decanus, non hab.to conffi iSM^tSSTffi '^ 6 ^° 
ns, fubito m eiectonem ^l Drorunir «l ?S' lun S e nun °- 
jpfam 46 ) alpuid attentat^; JSff iflfifcg)'. »= 
fad» plures aln conlenferuht 48; ; cum tamen ex Jbft&So neqSuerit 
conualefcere, quod ab mino non valebat : quoniam ekctio m,« fi e 
rat 49, n-nta ipio iure , per fublequentem co) confenii.m m^kal l\\ 
appellatione pendente, non poteratca) effe ma. Eis crgo S I u TJJrll 
recedentibus t , cantor et alii, qui rcmanferant 55 j in capkulo do? 
iliamc4) elcdionem nondum caifatam, et appcll.ad DQs iSteW.E™ 
a nonnnatione *&„) archidiac recedente.! de nouo pSmn ub^ 
diaconum el.gere pra.mmpkrunt y6). Nos igitur [his et aliis la co + 
ramnobufutrepropofita, dthgenter Lditu , £ comLnt fratruVnXdt 
rum confiho] eteihonem vtramque duximus irritandam/ ^ ° 

3 p) /Jo/fn«. fccundum c. H. Tden. I,abet e d. ant. fed Dofoeu r 1 n , 
C-I4- comp. 3. J,. t . vel potius £)o/w// *' C L> ^"^ 

31) oangneo. C. H. iegit cumL. et c. cit. 

31) An/en. Iegi t c. 1.. 

33) frgrtn£f legitux in C.R. ,. erronee , quod /?/,/o t v»A fi t ciuitas c.liri 
cuins epiicouo mieriptum c ^ b t cnutas Galliar^ 

36 ) Ejje cor.tca. C. H. legit. 

37) Igitur, fecundum C.H.i. fed neutra vox lecitur in c cit .^ 
38 ) ht Jmgulorum , fecundum C. H. h c.dt.14. 

V) ^n K.Te-u-CR^SediJc 2 ^ ^ Pr ° R ^" Rob < lo " e ^^™- 
4 J omiflk vocJ : A,v, " C> "• P ' an(: n °" CXlbt ' Ct in c ' '4- Cir. elt ff, 

41 ) Verba : pofimojm .juendam alium videlicct , noa cxftant in cir c 
41) ^r.^. (ecundum C.R.i. ASegiss , leeitur ^in C « il") n ^' , 

/*^/w. ^Myitr, C.H.legit eum' L . St ed ant " ^ "» C ' ,4 ' CU ' 

43) lotius , non exftat in C. R. 1. 

44) Verba: et fanioris. c. ft. 1. non habei. 
4>") /« elertione , Jcgit c. 14. cit. 

4«) ftj^* elechonem. C. R. 1. et c. 14. cit. iegunt , fcd C II Urff ,„,„ 
47; AJJcrerct, lejjnur in c. cit.14. K S [t ■ '<•«• 

45) &?fi»firint, k-git C.R... Krat Jisc elecrio tnmttltnaria , quia fuifr-,^ 

5°) Sc'iucntcm. C. R. 1. 

51 ) Alixime , non exitat in c. cit 14. 

Potuerat. C. H. habet. 

licmanferant. C. H. legit /impliciter. 

Pronomen: ///</w;, abelt a c. R.i. 

Pro dn-ii , exitat in cit. c. 14. IV. 

Uilfert admodum hic textus in c cir \a nr r.,..'.i„ m 1 . , 

magtfirumR. abf.uc romaut fonlfic^^m^Xo^to^V.f' '">"' 
cum jubftttcoms eljct , procljjcrunt non %£2?g^£g *ti£l2'£ 
t.s casstpanu cum pr^one JbUemnt, cantando IsjLam, in SfiSj^£ 

*., J° tiJiaS Aata /l com P ro1 > ti JT' inii * d ^ndumpralatum, re non inUtrrA 
£Z^e P ^ttatnm^ mt * * '*"*" > **- -^«K 

,uai W"^ "] ■ i Grandiffylna c 7 ) etBellapertica abbatibus 

I ( a?J«. i2oy. in Gulliam. ) 

n caufTis, [ ? «* <W « ? ./ erf . et i n{ v a . Nm»« 3rt c « w m ecchfia' Tholofan» 
J7) (jrandf filu*. c. K. 1. ™ 



53) 

55) 

5") 



a a,. dili. can. in nomine Domini. et cap. <jua fronte. infra , dc appeil b 
rruti«| v| ejl in vno nnamfcr. vfttie*». 



VC- 



c «/. Dolon. „/. Dolnen. d Sauigcno. rf /. Sangllineo. al. Sagocio 

^.Sanljpwo. e C«^. 14. «V. /w. i« 3. COlKt H. i Innocentaituk 

fut,]e ;,, rcgtflro ,: vnam de ? arcWdiac. « .Jteram de nn^iC R fubai c 
g Ahicgm. al. Alleg.is. h /„ C od. Barbati* , redeuntibu! , fctiicei ' addo- 

m *m troprtam. , idein epifcopo Conuenuaruia et Qnindisfy i^ , ,%, alias, 

cpifcopo er (»randi>fylu* , e,\\ al. CaaurccuA. *i««. «'»«, 

»ac«Mff 



61 Decretal. Greg. Lib.I. Tit. VI. 



De tltHione tt elecii 
peteftate. 



62 



vacante duo per diffenfioncm capituli fni , videlicet ven. f. n. epifcopus 
Comucnnarnm , et dil.fil. R.archidiac. Agenuenfis nominati fuiffait , et R. 
carionkns S.Licerii, archidiaconus , et R. canonicus S. Stepham Tholofani 
pro purte dtctt epijcopi: pro parte vero altera d. f. magifler P. tk Roma tt 
C. Jocius eins ad noflram prafentiam accefferunt, quibns ven. f. n. Alban. 
tpifcopum et dil.f.H. tit.S. Martivi presbyterum cardinalem deputauimus 
audttores. Coram qtiibus pmpojuernnt nuntii pradUti , quod,] cum a ca- 
pitulum Tolofanenf. j8) eceleli» ?.d tratrandum de eletlione epifcopi 
conueniflent, duos [S. R. de Ponte , et M. Celerarium] elegcrunt , vt 
quinque de eodem capitulo eligerent eleitores t , qui prsttito iura- 
mento de fubltituendi pontificis electione rractarent. Et a fingulis de 
capitulo itatutum ett, et conceflum $9), vt ille, quem illi 60) [quinque} 
eoncorditer. , vel tres ex illis, cligerent, ab eis , fi periona elies idonea 
pro epifcopo 61) fine contradichone alicjua 62) c haberetur. [Et etiam 
jtatutum fuit expreffe , quod, fi quinque eUciores in vnam perfonam coime- 
nire non poffent , tribus ex eis concordantibns , reliqui duo itlorum fequi 
tenerentur affenfum , et eleitionem eorum rttiarn habere.] Poitmoduin ve- 
ro , cum apbedi&is duobUS quinque cleclores cleiti fuitlent , [et] ad 63) 
trachnduin de electione 64) fecefliilent in partem , et non poflent 
omnes in vnam pariter concordare perfonam ; tres ex eis conuenerunt 
in [pratiictuvt] cpifcopum Conuennavum, iqui erat archidiaconus ecclefia 
Tclofana; et anteqnam pranuntiaient nominationem ivjius , eam Jnb pvo- 
tec % iione apoflolica pnfuerttnt,] et deinde 6c) electionem, quain de poltu- 
lando [eodem] epifcopo fccerant 66), capitulo publicarunt : ac reliqui 
duo fubfequenrer, tertia die cum paucis de capitulo , reliquis abier.ti- 
bus, elegerunt [pradittum] aichidiaconum Agenenfem 67)- {Aditcemnt 
infnper pradicti R. ct alii nuntii viemorati, quod a dil. f. t. tt. S.Prifca 
presbytero card. ap. fed. leg. fuit ex parte iila fpeciahs nuntius dejiinatus. 
Et quoniam epifcopus ipfe pojtuiandus trat a nobis , et legatas nullam con- 
ctdtndi vd transferendi euPt potejtatem habebat ; cum buiufmtdi difpen- 
fatio Jedi duntaxat ap. reftruttun ne quid contra fieret , nojtram audien- 
tiam appeliauit.] Nuntii vero prxdicli archidiaconi [ceram pradiftis au- 
ditoribus] econtrario rsfponderunt, quod, cum praidicli quinque ele- 
ctorcs, [in quos totum Capitulum eligendi transtulerat potcftutem,] ieorfum 
de elcctione tractantos , inter fe diliidcrent 6g) , ita , quod contentiofe 
voceseorum, a fratribus , qui remanferant in capitulo , audna; fuii- 
fent 69J, capitulum ipfos, propter hurufmodi cententiones, iuipedos 
habentes, ad eos duos de canonicis detiinarunt , per quos inhibuerunt 
eis ex parte noflra , [et pradicti Isgati,] ne vltcrius in facto procede- 
rent. Et ita poteitatem eligeudi , quam eis commiferant,. reuocatunt, 
mandantes eis , vt redirent aU capnulum, et pariter cum aliis fratribus 
<Je clectione tractarent: cthuiutmodi 70) reuocationi duo ex lpiis ele- 
6toribus adhibentes confftnfum , reliquis tribus non contradicentibus, 
[cum nnniiu UpitttU] ad ipiinn capitulum funt rauerti. Std alii tics, 
vfque ad fores capituli iubfequuti , ab eis poltmodum difceflerunt. 
Capitulum vero, [tllorum ahfentiam adviiruntcs] cum tota die illa ipfo- 
rum prxfentiam expectailet 71), fubfequenti die campanam pulfan ie- 
eerunt, [et] iicut moris e(t, ad capitulum d congregandum : et 72) 
prxdictis tribus , cum paucis complicibus fuis , feie contumaciter 
abfentantibtis, \}\iov[facriJiu ntmaiorceUunns euUfitf ftncti Sxcpkaiu- auia 
fpidale fuptr hoc prapojiti abjentis mandatum babebant,] cum maiori et 
faniori parte capituli 73) , elegit in epifcopum 74) archidiacouum 75) 
fupradictum. [Exbibutrunt etiam einfdetn arcbtdiactmi nuntii litterat pra- 
dicti legati, quas nobis Juper bec dcfiinuuit. (ct infra.) Crtm autem pradi- 
fti auditores pramiffa nobis et fratribns noflns fuiehter retuiiffent : noime- 
morntum Ugatum piam intentionem in hoc faito htibmfie pro cute crcaen- 
tes , ex ipfo tanten tenore iitterarum fuarum intclieximus, enm tirtumttetttHtn 
fuijfe ; et perfubreptionem, taata veritttte, perptndimut elit v.tm ct extorthm, 
qiiicquul ab co fuit obtentum.cum in ipjis litteris iijii expreffttit Jbrmam po- 
Jiutationis.~} 

(Quia vero poftulatio) de epifcopoConuennarum, qux pracceifc- 
rat, [«•] fa£ta erat -"6) per eos , in quos totum capitulum eli^encii 

58 ) 'Toiofiiiuim. G. H. habet cum cdic. anr. Scd C. L. legit : Thalofame, 

5-9 ) Confenjitm , cit in c. iy. cit. 

60) C. R i legit : //// V. fed lecuiiduin C. H. legitur .■ iUi V. concorditer. 
C\ ) Vro efifeope. C. H. nou legit. 

61) fittaltbet , fecuadum C. H.L. ed. ant. er c. 15. cit. 

63) Et ad. C. R. ac Pith. iegum ; itein C. H.i.. edii. ant, et c. ty cit. 

^4) verba: de e/ec7ione , ablunt a C. H. 

65) liemum , elt iu e. cit. ir, 

60) hecerunt , legitur in ed. ant. 

67) Argen. fccundum C. R. i. Agemintn. fecumlum c, cit, 

<>8 ) Dtffediffent, C. H. le^it : dijjident , iiabct e J. ant. 

6<) ) Tnecunt , habet c. cit. 

70) Hnic, c H. iegit. 

71) Expeflafjent, C. i!. Pith. et Glofl'. habent, ciim C.L. ed. ant. et c. cit.ij, 
Sed c H. iegit : ttsfpeetaffent. 

72) l';i'rtie. et , in c. cir. 15-. non e.xir:.t. 

73) Luu vocis capitu/i , temus c. cit. iy. paullo ampiiorem continet defcri- 
ptiouem , fcilicet,- contiocatis .ibi/attbuj , prtoriims , fit/n momcbit .« tt/iit 
viris rehgio/is. 

74) ElegerHttt in epifeopum. C. H. legit cum c. cit. if. 

75) Pro archidiacmum efl in c. cit. fiiuplex li. 

76) Ftterttr. C. H. 



a Ci/. S-eOit iit. ?/:• 3- o.up. b IJictext.n ..... , .' .. >r. hot 

tn fuo cff*(t». c Qgalibet, tn arttiquit, d t.fitr.C.dejprted.dct./ibr.io. 



tranitulerat poteftatem, propter quod vnanimiter de confenfu totiUS 
capituli intelligitur efle tafta 77), quam 78) [poteflatem] cum resnon 
eiiet integra, quia in tractatu iam proceiTerant eleitores. [et tres, duo- 
bus diffidentibus ,conuenerant in vnam perjbnam,] capitulum minime po- 
tuit reuocare, [prafertim ex illa cauffa, quiailli qninqne erant difcordts, 
cum in translatione potcjtatis illius manifefte fuijfet exprejfum, quod,fi illos 
quinqut contingeret diffidere , electionem trium retam haberent et firmam. 
Praterea iiquet , eundem legatum fuijfe deceptum ; quoniam in commiJfio~ 
ne ftta pratermiffio de electione epifcopi , qui erat a nobis folumviodo poftu- 
landus , inquijitionem de fola elcclione archid. fub forma fuperins exprejftt 
commifit : fuper quibus nequaquam taliter procejfiffent , fi qjnnia ex er- 
dine , prout fuit in veritate proceffum , fibi cnarrata fuijfent. Vmh, com- 
municato frotrum noftrorum conjilio,] electionem ipiius archidiaconi [non 
ex vitio vel culpa perfona ipfius , fed qitia proceffum eius minus canonicum 
effe cognouimus , et ipfum legatum multipliciter circumuentum, ] decerni- 
111US79J [penitus] irritandam. Quocnxa [diferetioni veftra per ap.fed.'] 
mandamus, quatenus 80), fi perionam iplius epifcopi e vtilem et ne- 
ceilariam inueneritis ad regimen eccletia; Tolofanaj , et idoncam , tam 
fcientia 81) Utterarura , quam fu« conuerfationis exemplo , ad haereti- 
corum perfidiam de Tolofana dicecefi exftirpandam f, quae ibi per ne- 
gligentiam prasfuium 82) miferabiliter et damnabiliter hactenus pullu- 
lauit ; [ctji vobis ita conjtiterit] tranieundi ad ecc.leiiaiiiTolofanam,pro- 
ptcr vrgcntem neeeflitatcm , et eorundem %i) g vtilitatem , [auHori- 
tate vojha fubl. cuiusl. coutradtft. et app. objt.] ei licentiam tribuatis: 
[alicquin , tpjius poftulatione repulfa , capitnlo eiufdem ecctefia anBoritatt 
apofttl. ininngatis , vt perfonam adhoc idoneam eiigant in paftorem.} 

77 ) Faclum , legit c. cit. ly. 

7ij) C. R. 1. quam poteftf.tan legit; fedmanualiena hoc additum.- nihilomin*s 
eft eadem leftio in c. cit. 1$. 

79 ) Decreuimus. C. R. 1. et c, cit. i$. 

go) Textas liic admodum in c. cit. variat, et quidem feqnenti modo ; omnt 
gratiti et timore paftpofito , circa ferfonttm epifcopi Conuenarum perfcrutari 
fitideaits indagathne fofficha verttatm , Jijii vtitii et neccjjdria ad regi- 
men eectejut Tolofarue etidonea , etc, 

81 ) Scientut , legitur in ed. ant, 

}ji) Prttjitlis , eit in c. cit. 15. 

83; Eutdemem , fecundura C. H. 

CAP. XXXI. 

De confnetudine poteft canonicornm ele&io ad foium tapituhm ftrti- 
nere. Hoc dicit, et folet quoridie allegari. 

idem epijcopo Fiorentino., {ann. 1206.) 

Cum ecclefia^ Vulterana 84) debito8j) canonicorum obfequio lon- 
go fuiifet tempore deitituta ; [ven. fr. n.] Vulteranus epifcopus, 
volens miniitrorum defedtum in eadem ecclelia reitaurare , canoni- 
cos quotdam eiegit , et mitituit in eadem : quos [refidentcs] canonici 
recipcre noluerunt, aflerentes , quod talis eleitio fuerat %6 ) in eo- 
rum prseiudicium attentata. [Cuuiqne fuper boc fuam ad nos idem tpijco- 
pus querimomam deftmojjet : caufiam ipjam tibi commifimus fine canonito 
ttrnanandam, etc. et infra.] [hios vero vtriufqne partis attejiationibus et 
rattombus diiigenttr injptctts , de comm. f. n. conf. prac. ttbi auct. ap. J 
mandamus, quatenus fuper primo8/) articuto petitwnis epifcopi, rn 
quo poltulaUit a te , vt [pranominausj canonicos ab iuiuna , quarn 
ei iuper electione canonicorum Vulterahenfis ecclefia; inierunt88), 
prohiberesj ab impetitione ipfius {epifcopi] i , [fttpe - ] didtos canoni- 
cos [appeli.it. peftbahita'] abioluere non poitponas; quii [ficut iuris re- 
guta dii.it] non videtur iniuriam facere 89), qui vcitur iure fuo-cum 
pcr teltes longe mehus fit ptcbatum , quod canonici iupradicb hoc 
jure vli fuennt^o), antequam 91) epiicopus memoratus. ln iecun- 
dj quoquc [yrajcnpta petitionis] articulo , quo idem petebat epiico- 
pus, vt dicti canomci epiicopum 93) ipfum mre eledtuHiis vti hbere 
patercntur, abiolucre Itudeas canonicos f*pedi£tos95), maxime ii iit 
notorium, q.od in Tbufcia gcneralis confuetudo feruetur, vt m ca- 
thedralibus ecclefiis folum capitulum, irrequifuo epitcopo, ehgenui 
canonicos habeat 94) facultatem 9;). 

!J4; Vultutana, c. H. iegit. 

t,-) ,-/ ttebite , fecundum C. R. 3. 

g6) Lr.it. C. H. i.abet. 

Ji7 ) Fii.rio , in edit. ant. non legitur. 

88) H.cc verba in c.KS. comp; 3- ■'.'• ' f;i variant .• </»* et fuper eManc ea- 
nttnicorum 1 utterand ecc/efi* iuftrtttr etc, 

89) Legit. c. R. i. altent tacere» 
po) Fuerunt , fecundum c. H. 
<;i ) iittam , leffitut in c. if». cit. 

js) vox: 1 a CR.Pith. etGloiT. abeft, nec inC. H. L. cdit. ant. aet 

iu c. e.r. e cftat 

93) Sity-.iJ.cios. C H. legit, 

94) Habeant. c, R. . 

95 ) Pqteftate . ( . R, 1. haoet. De inre communi quidem beneficiorum co^- 
latio ad ej . p< Mt, in qu* le tundabat epifcopwjVulteranus: h- 
qutt tamen ux textu hoc, generali confuetudine Thufcia hoc iuv iutfi- 
intcr'u« ifu 1 ej ifc ij 1 , iura fua deudiofe fine dubio negiigcinibui , er 
1 tiue capiiulis acquifitum, 



e Vox , epifcopi' \ deeft in nonnnltis «vtv/uis. , f Prtteipaa tpifcopttam 

ctirtt in ,.v//.v ..- ./ . hteretttii verfari debet ■ nam eis hoc incnmbit tinre dtntifi. Al- 
',. ,■■ :. affert. qn. 11. eirca finem. fulchre coneilmm Tolofannm, c. 1. 
e /f/.etUdcntemr h c.iO. tod.tit.iny tomptt. i */. ipfiw cpifeopi. 

CAr. 



63 Decretal. Greg. Lib. I. Tit.VL 



De eUSione et eletli 

potefiate. 



CAP. XXXII. 

Compromittcntct tuentur recipere eleitum a compromijfariit , fi fit di- 
j««f : nifi contra formam compromiJJi eum appareat elettum. 

i d e M 96 ) abbati fanfti Vittoris a , et 97 ) decano Parifienfi , et 

magiftro R. Decortonenfi t)%), canonico Morinenfi.^t)) b 

(ann. 1206. Roma 111 Galliam.) 

Cum dileclus iilius archidiaconus Morincnfis 100) nobis intimas- 
fec 1) : [et infra.] 2) Kcclefia Morinenfis epiicopi iolatto deititu- 
ta, canonici eiufdem [eccUJia] 2) de paitoris fubltitutione tractantes, 
in tres canonicos 4) Morinenles poteitatem eligendi epilcopum vna- 
nimittr contulerunt , [inramento tnterpojito] promittentes , vt $) illum 
leciperent in paitorem, quem de gremio ipiius ecclefias ducerent [in 
tpifcopum] eligendum: qui , [poftmoduin] examinatis voluntatibus fin- 
gulorum, archidiaconutn [loannem] eiuidem 6 ) ecclelix [virum Ittte- 
ratmn,pronidnw et difcretum] in epifcopum elegerunt 7). Metiopoli- 
tanus quoque 8 ) tam eledtionem , et elecii perionam [diligenter'] exa- 
minans , quam etiamfuper ipiius aitate, de cuius defeciu fuerat9) ab 
lliquibus io,) dubitatum , inquirens follicite vericacem , per fenten- 
tiam declarando eledtum ipfum minime fultinere in setate defedtum, 
eledtionem fadtam de ipfo [vtpote canonice celebratam] follemnirer con- 
firmauit. [Qui pofiea , regalibus receptis a rege ad petitiunem eiufdem ca- 
pituli a ven. fr. n. epifcepo Atrebaten. de mandato metropulitani pradtcli 
fuit in presbyterum ordinatus : et aliquandiu nullo contradicente , liberam 
tt pacificam tam in temporalibus , quam in fpiyitualibus adminifirationem 
tbtinuit in eccUfia Morinenfi. Vndt procuratores ipfi a nobis humiliter 
petierunt, vt his, qui poft hac omnia inuidia fiimults agitati, contra pro- 
prium factum temere veniendo , aduerfus electum ipfum materiam dtfcordia 
fufcitare prafumunt , fiientium imponentes , et memoratam eleftionem, tant 
toncorditer celebrattm et confirmatam , folUmniter approbantes , eidem face- 
remus mnnus confecrationis elctto impendi, multorum fnper hoc non folum 
«bbatnni et capeHanorum ciuitatis tt diwcefi Morinenf. fed etiam alioruin 
presbyterorum litteris nobis prafentatis , qui fuptr pramiffis omnibus tefii- 
tnonium perhibentes , electum ipfum de litteratura, difcretione ac honefiate 
reddiderunt multipliciter apud nes commendatum. Qninimo et electorum 
ipforum fnpcr hoc nobii litteras obtulerunt , quibus erat de verbo ad ver- 
kum,ficut iidem afferunt eleitores, littcrarum illarum tenor infertus, qna 
de poteftate ipfis tradita iuxta pramijfam formam confefta in capitnlo fue- 
rant , et figillo capituli figillata.] Verum [fup radictus] B. qui contra ele- 
ctum venerat mcmoratum, propofuit ex aduerfo, quod,cum fupradi- 
clis tribus 11) fub hac forma [iuramento praftito] fuerat 12) eligeudi 
conceiia poteitas 12), vt capitulum eum 14) recipere tenerecur.quem 
jlii rres ab omnibus, vel maicri ct ij) faniori partede gremio jpfius 
ecclefue nominatum eligerent in paitorem , eledtores ipfi 16) terminos 
porettatis fibi tradit» non feruantes , praedidtum archidiaconum eli- 
gere prsfumpferunt, quem pauci de capitulo nominarant 17). Vnde 
canonici Morinen. poitmodum admirantes , qualiter archid. eledtu* 
fuerit ig) memoratus, cum plures eifent in eadem ecclefia digniores, 

96) Tota liaec infcriptio it\ c. 17. cit. comp. ita fe habet .' l.lem abbati S. Vi- 
ftoris , decano Parijien. et mag. R. de Coiron. canor.ico Nouiomen. 

97) C. H. copul.tm et , omittit. 

98 ) Decorgon, habet C. R. 1. Decorgen , vero C. R. i. Scd C. H. ita legit.' 
et G. de Gorganenfi canonico deMorinenJi. De Tortona,lc«itC.L. Recorto- 
iicn. habct ed. ant. 

49 ) Morien/i , habet C. L. 

ico) InC.H.hoc caput ita incipit: cum dileflus filius archidiac. Morin.et infra. 
tp.fi procuratores in noflra prafcr.tta proponere curauerunt, r/uod, cum erclc/ia 
Morinenfis etc. ln cod. vero L. fequenti modo : £juum dileili filii , archi- 
diaconus Morienfis . (et infra.) ecdefia , etc. ldemque initium capituli hu- 
ius deprchenditur in ed. ant. prarter quod pro Morien/is , legatur Mori- 
nenfis. Textus hic in c. 17. cit. ita variat .• Cum di/ccli f.lii H. archidiaco- 
nus Alorin. elecli procuratores et B.Morin. canonicus adjfed. apofl. acceffij- 
fents procttratores ipfi proponere in noflra prefentia curauerunt,.juod ecc/efia 
Morin. etc. 

I) Verba : nobis intimaffent , non exftant in C. R. 

») Et infra , quibus C. R. i.addit: Moricn. etiam magifler H. Attrebaten. ca- 
nonicus Morien. ad apoflo/iram fedem acce/Jiffent , procuratores ipfi in noflra 
prtfentia j>roponere curauerunt et infra. 

3) C.R. 1. edit. Gonz. nec non C. H. et c. i^.cit. habent.- eiufdem ecclefite. 

4 ) In dil.fi/. A. presbyterum G, diacontm T. fubdiaconum , eanonicos etc. legit 
c. 17. cit. 

f ) Quod , fecundum C. H. 

6i) Dcctts C. R. 1. legit. 

7) Jiic ditfert vaide c. 17. cit. a breuitate textus noftri , nimirum : et eadem 

cleclione , a capitulo communiter approbata , a metropolitano ftto pariter pe- 
tterunt ,rt electionem co>:/ir>n,iret tandem, qni tam eieclionem etc. 

8) Poft vdcem : </»oif»e , legit L. C. eiufdem. 

9) Exflitit , fecundum C. H. 

10) Ab alii/utbus , non habct edit. ant. 

II) In fupra dicfos ties, legit c. 17. cit. omiiTa partic. cum. 

12) C.R.legunt cum L. fuerit. 

13 ) Facultas. C H. vti etiam c. cit. 

14) lUitm , habet C. R. 1. 
Ij) Vel. C. R. 1. 

\(>) Pronomen.' ijfi , abeft a C. H. 

17) NominaruHt , icgit C. R. 2. cum L. 

18) C. li. Jiabent : fnerat , ficut etiam L. ed. ant. et c. cit. 17. 



64 



Ifuper electionis proceffu inuiccm colloquendo] cceptri-mt fereio) omnes 
publice proriten, quod nullatenus archidiaconum nominaranr [htma 
diclHm.:] et reputantes, ie m hac parte delufos 20), quod fuper hoc 
faitum tuerat, [per eundem B. cui juas litteras tefli mon uUs aJJ v ,arunt,l 
noitro curauerunt apoitolatui relerareai). [Qui , ram nobts Jollicite po- 
ftnlauit, vt,eadem electione cajjata , faceremus , ipfi tcc l e Jia de perfona ido- 
netx canomce prouiAe,i ; cmu fere omnes canoma Mortnenf. ticut afferuit 
fint parati praftito turamento firmare , quod prafatum archidiaconmn nun- 
quttm tn epiJco V um novnnarant; et Ugiume pojjet oftaidi, qnod tuxta for- 
mam pramifiam fupradittu tribu; collata fuerit eligendi auctoritas vt vi- 
delicet de gremio ecdejia illius eligerent , in quam omnes , vel maior et fa- 
ntor pars capituh conjentiret : afierente eodem B. fe nthihminiis probatu- 
rum. quodjape diciin tieclus pateretur in atate def c ctum] >'os v-ro a~- 
tendentes 22), qujares pernieiofa eifet exemplo , fi p er furrepnonls 
aitutiam quis alcenderet ad apicem dignitatis, [de confilw fr nojirl 
ita duximus prouidendum, vt, pra;itiro a contrailictoribus iuramento, 
quod iph malitioie contra pra:tatum 25) eledum non moueant 34) 
quaiitionrem huiuimodi , prsdicti tres eleftores iuramenci vincuload- 
itnngantur dicere ventatem, quod ex canonicis examinatjonis tem- 
pore m prastatum archidiaconum conuenerunt. Et ii tres iimul aut 
duo faltem ex iplis lurati, dixerint 2f ), maiorem canonicorum'par- 
tem in ipium aichidiaconum conuenille ; vos contradidtoribus lilen- 
tium imponatis: cum concra hoc eorum eifet probatio iniufficiens,eo, 
quod finguh eifenc m fuis teitimonns c fingulaics Si vero per eo- 
rum depofitiones conititerit , fstpedidum archidiaconum extiniie a 
paucionbus nominatum ; tunc , [demum foUicite a,udiatu , qnod vtraque 
pars propojuent , ad probandum formam , fecnndum quam eli»endi poteftas 
prafatis tribus eleftoribus ajfentnr fuijje concejfa: et„j ii fuern fuffiaen- 
ter oitenlum, quod illum de gremio eccLeiia fecundum formain iibi 
traditam 26) debebant eligere , in quein omne« ? vel maior aut ta- 
nior 27) pars capituh conueniret 28), vos eledtionem ipfius archi- 
diaconi omnino ealtetis, [et faciatis ecclefia Morinenfis per electionem sa. 
nontcam de perfona idonea in pontificem prouideri.'] Alioquin , quod de 
lpfo 28*) iaitum eit, ratum habentes, concraUictores ab eius iriipe- 
titione per cenfurain ecclefiaiticam [app. rem.} compeicatis , pra-fatura 
P. prsbenda Morinen. eccleliae fpoliances, qui fe ad hanc pcenam , fi 
foriican29) in probatione dehccret ;o), obligauit d -. non obltan- 
te , quod iuper atatis defedtum 91 ) obiectum eit contra illum , cura 
idem canonicus huic obiedtioni «011 multum inltitenr , et fuper hoc 
a metropolitano fuerit iudicatum, cuius iententia in rem tranfiic iu- 
dieacam , cum incra 3O deccnnium 3?) non fuerit leKitima pio» 
uocatione fuipenfa. ■*" * 

10) Pxne . fecundum <C. H. 

20) Ilhtfos, legitur in c. 17. cit. 

21 ) Prxjentare. C. R. 1. 

21; Atiendentes. C. R. H.L. ed. :>nt. et c. cit. ij. non babent. Ceterum in e 
<it. iple textus eft hic : nos vero his et atiis , qu<c fuertmt hinc inde Protim' 
Jtta coram nobis , di/igenter aitditts , qttod res ctc t 

2}) Prttdtctum , fecund. C*. 1. 

24 ) Motterant , legit ed. ant. 

2j) Dixerunt , babet C. L. 

26 ) Datam , eft in c. cit. 

27 ) Et fianior. C. H. legit, ciiraL ed. ant. et c. cit, 

28 ) Conuenirent , elt in c. cit. 17. 
2Jj* ) De ipjd , legimus in cit. c. 

29 ) Forfitn , fecundum C. H. ed. ant. ct c. cit. 

30 ) Dejecertt , eft in c. 17. cit. 

31) C. R. 1. iegit : dcfectu , cum L. et ed. ant. 

32 ) Infia, legit C. L. .cum ed. ant. et c. cir. .qujB particuls in iure can fu»r 

promifcua:. 
33 ) Decendium. C. R. ed. ant. et Pith. et c. cit. 17. legunt. 

CAP. XXXIII. 

Si exfeptem compromijjariis , tres elignnt quartum, et HU cojifcntit 
tt efi tdoneus : conjirmabitur tleltio. 

idem epifcopo Baiocenfi.ii,) {ann. izoi.Roma inGall.) 
-Tum «■ >n iure peritus exiitas, [et copiam habeas peritorum: non pof- 
V-« J U mus non mirari, qnod Juptr qutbujdam iuris articulis nos coitfuttre 
volutfti , qui nihil , aut modicum dubitationit continere vofcuntur.] Pri- 
mus/ IJiquidem] tua confultationis articuluscontinebat, quodcuiuf- 
dam cccieliat decano defuncto , eiufdem loci capitulum fub hac for- 
ma in feptem ex ipiis canonicis compromiiit, vt illum , quem ex ie? 
vel aliis 3? ) dc gremio ipiius ecclelia: omnes panter , vel maior eo- 
rum pars nominaret 56J) , idem capitulum reciperet in decanum. Vn- 
de 37 ) cum vnus ex lllis fepcem a tribus ipiorum , et alius, qui non 
erat de numeto eorundein , a tribus aliis in decanum fuerint nomi- 
34 ) Baiocenfi. C. R. Gl. et t'ith. iegunt , vti etiam C. L. ed. ant. et c. 1 Jj. comp. 

3J) C R. 1. ex aliis , legit. cumH. et cit. c. 

33 ) Eli^erent , cil in c. cit. 

37) Vetum , iegitur in c. cit. pro vnde. 



a al. etM;'g. R. deTorto can.Morin. 
Vidt itnt. 12. 14)8. C. 17. Vincent. 30. 32. 



b al. Nouiomenfi. al. Parificnfis. 



c .J} e f. e fl" »> /'^«I^ttate multifltct, ride Crmettam tract. de nntir/u. temp.p. 
4. Adde B. Th. 1. 2. ,/u. 70. art. 2. d Ad tdem efl ttxtus ,;; /. fiifmlmo ijia 

§. alterttts , cum nota. D. de verb. obt. e Cap. 1 jj. eod. ttt. tn .. compii f ai 

iufi. l VT ldcm ' s '' p!ane ' cu '" s ' 0j] ~- in verb - t° te fl- #'- 'i uod <»'■ 

nati, 



5 Decretal. Greg.Lib.I.Tit.VI. 



Dt tkclione et ekiti 
poteftate. 



66 



40) 
40 

42) 



4)) 






V' 



nati , requififti 38), vrer eorum 59) alTumi debeat [ * capitulo ] m 
riccanuro 40;? Super quo taliter rcfponriemus 41), quod is , qui de 
r.umero feptein a tribus eorum dignofcitur nominatus, iuxta compro- 
miHi tenorem debet in decanum a affumi : dummodo ele£tioni de fe 
faitse confentiat 42), et aliquod 43) canonicum non obfiitat. 
^g) A nobis tua fraternitas renuijtutt , c. cit. itf. 
39 ) •£££'•> eorum , fecundum C. H. 

Abiiint verba : in decanum , a C. J. I. 
Duximiis refpondcr.dum. C. H. legit. 

Ouia tres ex his feptem compromiflariis elegerant ex fuo r.nmero quar- 
fi~n- iile poterat fuo confcnfu tribus accedere, et fic mr.torn fivfftagta ef- 
ficcre. Idem etiam in A. B. c. 2. $. vlt. ad electionem Cxfaris applica- 
tum, in qua fimilis cafus, pontiKci in hoc textu relatas, depiehcndirur. 
Quia enim feptem pariter eleftores concurrebant, vti inhoc textu feptem 
compromiflani : indc collegcrunt , quod in cajk, quo tres principes elecfo- 
res iuttrtum c.v fe fcu ipjhrum confortio in regem Romanarttm e/egerint, vox 
itiitts elefH plentnn vigorem babere,et eligentium augere numerum, partejnque 
maiorem conflitucre queat. Alias uemo iibi direfto votum dare poreft c.f. 
de tnflit. t. 26. X- de iur. putron. FASSERIN. de elecl. C. XXV. n. 
IM4. fqq. 
A/iud. C. H. 1. 

CAP. XXXIV. 

Ek&io impenttoris fpetfat ad principes Germanos , tres pralates , tt 
anatuor laicos: et dtttio faita per eorum vtaiorem partem , cateris non 
contemptis , tcnet. Et aii papam pertinet ekctnm examinare , approbare, 
et inungerl, confecrart , et ioronare,fi eft dignns : vel reiicere ,fi eft in- 
dirnns vt, qHiafacrilegtts , exammnnkatus , tyrannns, fatuus et hareti- 
cus, paganus, periarus , vel tCttejue ptrftqtiHtor. Et tleitoribus nokn- 
tibus tlivere, pap.i fupplet. Et d.ita parttate vocitm ehgentium , nec ae- 
tedente maiori coucordta,papa potifi gratificari,cm vult. H. d. notanter 
ilte textus. m<JU t^-o\ 

4 idem duci Caringi*. 44J b (<ww. 1208- Ro>«« in German.) 

cnetabilem c [fratrem noftrum Saksburgenf. arckkpifcopum , cr dile- 
cFunTjilium aebntem de Salen. et nobtkm virum inarchicncm orien- 
takm , quorundam principum nuntios ad fed. ap. deftinatos benigne rece- 
tf pimus , et eis bencuolam duximus audieutinm indulgendam. Litteras quo- 

"i tue , quas per tos quidam nobis principes deftinarunt , dtligenter perkgi 

fecimus , et qute in eis continebantur , notauimns vniuerft.^ Inrer ca:tera 
Of V vevo quidam principes 4J ) hac prxcipue obieitione funt vfi, dicen- 
tes, quod \ytn. fr. n. Franeftiuus epifopus] apoitolics ledis legatusaut 
eleitoiis geltit , aut cognitoris perionam ; ii elettoris , in meiiem alie- 
nam mifetat fakem fuam,et eledioni fe ingerens, principum deroga- 
uerat dignitati; fi cognitons, abfente altera partium^.6), videturperpe- 
ram procelliiie: cum citata non fuerit, ct ideo non debuit 47; con- 
tumax iudicavi 48) d. {Vcrum nos , quifecundum upoftolka ftrmtutis of- 
ficmn fumus fingkhs in tuftitia debitores , ficut inftitiam noftram nolumns 
ab uliis vfurpari , fic itts principum noiumus nobis vmdicart.] Vevum 49) 
illis principibus ius jo) et poteltatem eligendi regem , in impevato- 
rem poftmodum promouendum $i) , vecognofcimus fa), vt debemus, 
ad quos de iuve ac antiqua confuetudine nofcitur cj) pevtineve : pvx- 
fertim cum ad eos ius et pcteltas huiufmodi ab apoltolica (ede pevue- 
nerit, qua: Romanum imperium in perfonam magninci Caroli aGva;- 
cis tranltulit inGermanos. Sed et C4) pvincipcsrecognofcere debenr, 
et vtique recognofcunt , ficut iidem yc) in noitra recognouere prae- 
fentia, quod ius et auctoritas examinandi perfonam eledam in regem, 
et promouendam ad impevium , ad nos fpectat, qui eum c6 ) inungi- 
4.4.) Admodum variant in appellatione ducis , ad querp 1NNOCENT1VS 
111- haiie decretalem direxit, codices MSCti et editiones, quas confului, 
quorum lcftiones erroneas nequidcm reteram. Palam eft , hic indigi- 
tari BEIITHOLU VM ducem Zaringiie in regem Romanorum a quibus- 
dam cuntra FHILIPPVM Sueuum eleftum , quitamen viribus fuis dif- 
ftdens ad gratiam PHll. IPPl confugit, tefte CONRAUO Vrfpergenfi 
jc.jofi. et ftca partibus PHIHPPl fteiit cum plurimis Germania: prin- 
cipibus. Huic tamen , tefte hac decretali , admodum refiltebat ponti- 
fex «o tempore , et ducem Zariugia a vinculo , quo fe obftrinxerat 
PHILIPPO, retrahere coaabatur, quorfum omnia eiufdcm argumenta 
tendunt , per qux arbitrium iri eleJtiones Cxfarum fibi , pro more illius 
temporis , vindicat, ct quidem ex confecrandi et coronandi imperatores 
poteftate. Cum vero hoc abfquc fummo imperii Romano-Germanici dc- 
cremento fieri et admitti non polfet ; tandem coronatio h*c papalis 
prorfus oegleita et omifla eft : ne elciHonis examen ad fe in pofterum 
traheret fedes papalis. 
xr) Textus ipfe in c. 19. comp 3. h. t. efthic.- quie diSri frincipes per easdem 
nobts litteras intimarunt , buc etc. 
Parte , C. H. legit. 
Dekuerat, C. R. legunt, fed C.H 
C. H. habet : reputari. 
Vnde , legitur in c. cir. 
Et ius , fccundum C. H. 
Promouendum efie , C. H. legit. 
Cognofcbnus , ert, in c. cit. 19. 
~5i) lognofcitur , C. H. 

54) Et , ' abeft tam a C. L. quam ed. ant. 

55) ldem , lejitur in cap. cit. et ed. ant. 
$6 ) Eam , eft in c. cit. 



4«) 
47) 
48 

4-;) 
5°) 

5«) 



cit. c. debutitt. 



mus , confecramus C7) , et coronainus. Eit enim regul.nitcr et ge- 
nevaliter obfcruatum , vt ad euin examinafio perfonte pevtiueat , ad 
quein impofitio manus fpedtat. Numquid enim, ii principes non fo- 
lum in difcordia , fed etiam in concordia facrilegum quemcunque, vel 
excommunicatum in regem , tyvannum, vel fatuum, hoeveticum eli- 
gerent cj) , aut co ) paganum , nos inungere , confecrare , ac 60) co- 
ronare hominem nuiufinodi^beremus &\) ? Ablit omnino. Obie- 
ctioni ergo principum refponaentes, afferimus , quod legatus noiter 
[ epifcopus Franeftinus carifftmum in Chrtfto filium noftr. ] approbando 
regem e [Ottonem, ] ct reprobando {Philippuni] ducem [Suauia,] nec 
eleitovis gefiit perfonam , [iuxta quod nobis per Interas fnas qnidam 
principum opponebant,] vtpote qui nec fecit aliqucm eligi , nec elegit; 
[tt fic ekctioni fe neiuaquam ingeffit;'] \\zc cognitoris [perfonant exbi- 
iuit,} cum neutrius electionein, quoad faitum eligentium confirman- 
dam duxerit 62), aut eiiam intivmandam. [Et fic ius fibt principum nul- 
latenns vfurpautt, aui venit contra illtid.] Excrcuit autem denuntiato- 
ris ofiicium ; quia pevfonam ducia eiuidem indignam 6?), et pevib- 
nam regis denuntiauit idoneam , quoad imperium obtinendum , non 
tam pvoptev itudia eligentiu.n , quam propter merita eleitorum 64); 
quamuis plures ex illis, qui eligendi regeminimperatorem promouen- 
dum de iure ac de confuetudine 6$) f obtinent poteitatem, confen- 
fiffe perhibeantur in ipfum regem,[0.] et ex co, quod fautores [Ph.} 
ducis, ablentibus aliis et contemptis , ipfum cligere praefumpferunt , 
pateat 66) , eos pevperam procelliire: cum lexplorati fit iuris , quodj 
eleitioni 67 ) plus conteraptus vnius , quam contradi^tio lnultorum 
oblittat. [Vnde priuilegium meruerunt amittere , qui permijja fibi abufi 
funt poteftate. Videri non imtuerito poteft , quod iniuria huiufwodi non 
obftante , cateri vti poterant iure fuo. Et quoniam dux pradtctus , nec 
vbt debnit , nec a qno debuit , coronam et vnilionein accepit ; mcmoratut 
vtro rex et vbi debuit, vtdelket Aquifgrani , tt a quo debuit , fc. a ven. 
fr. n. Colonien. archiepifcopo vtrumque recepit : ] nos vtique 68) g non 
ducein, fed reliquum 69) reputamus et nominainus regem, iuftiti* 
exigente 70). [Jm reprobatione vero prafati Philtppi dncis Suauia , pro- 
pter vtanifefta tmpedimenta perfona , non accufatione , fed condemnatio- 
ne potius fuit opus: quia non accufatione , ftd condemnationt indigentma- 
nifefta.] Quodautem, cum in electione vota principum diuiduntur, 
polt admonitionem et exfpeitationem alteri partium fauere pofli- 
mus 71) , maxime poltquam a nobis vndtio , confecratio et coronatio 
poitulantur 72), [ficut vtraque pars u nobis multuties poftulanit , <x] 
lure patet pariter et exemplo. Numquid^j) cnim, fi principes ad- 
moniti et exlpettati, vel non potuerunt 74), vel noluerunt 7?), in 
vnuiu propofitum 76) h conuenire, fedes apoftolica aduocato et de- 
fenforecarebit : eoruinque culpa ipfi redundabit in pornam?Sciunt 77) 
autem principes, quod 78), cum Eotharius et Corradus in difcor- 
dia fuifient eleiti , Rornan. pontif. Lotharium coronauit , et impe- 
rium obtinuit coronatus, eodem Corrado tunc demura ad eius gra- 
tum redeunte. Eos igitur^g) duximus commonendos %o), vt,[ficut 
nos a iuris tpforum ceftamus inturia , fic ipfi contra ius noftrum fe nequa- 
quam iniuriofos oftendunt, fed] a praifato duce , iuito quidem a nobis 
iudicio reprobato, recednnt , et prasfato regi [0.] non abnuant adhse- 
rere: nifi t tunc demum contra a) perfonam vel faclutn , iegiti- 
mum quid ab eis obiectum fuerit et oitenfum. Sunt enim notoria 
impedimenta ducis, [Suauia] fcilicet excommunicatio publica , per- 
iurium manifeitum , et periequutio diuulgata , quain progeaitores 
57 ) Et confecramus , C. R. 2. 
58) E/egerint , fecundum C. R. i. ct c. cit, 
59 ) Et , legit ed. ant. pro aut. 
Ant , eft in c. cit. pro ae, 
Debemus , eft in c. cit. 
Dtixit , eft in c. eod. 

Indtguam , nori lcgitur in c. cit. ac in eo tcxtus ipfe fequenti modo r%- 
riat : quia perfonam eiufdem dcnuntiauit non idoneam quoad etc. 
Eltfh , c. r. i. 

C. R. et H. iegunt: ac confiietudine. 

Pattat ergo , fecundum d R. 1. fcd C. H. Jubet : pateat quoq*e , ttt. 
ln eleaionibus. C. R. i, 
Igltur , iegunt C. R. 
Non Ph. fcd 0. habet c. cit. 
Exibente ', C. R. i. habet. 
Po/Jumus , C. R. 1. et ed. ant. iegunt. 
Poftulentur , iegit ed. ant. 
JUttnquam , eft in c. cit. 
Potuerint , C. R. z. Jegit. cum c. cit. 
No/ucrint , C. R. 2. et c. cit. habent. 

y*rba.' inmum propojitum , c. R. H. edit. ant. et c. cii. omittunt. 
77) Sicut autem principcs ct tua nobi/itas non ignorat , quod ctc. legit c. cit. 
78 ) iluta 1 C. R. I. legit. 

79) 'J - o«iis iiic alitcr fe liabet iti c. cit. fcilicet : not ergo per nuntiot princi 
pwn mem. eos duximus etc. 
) Admonendos , C R. 1. 
!i) Cunt contra , C H. iegit. 



60) 
6ii 
*i) 

63) 

64) 

<5y) 

00 ) 

67) 

08) 
69) 
70 ) 
70 

74) 
7>) 
7 6) 



% 



a Hunc text. dicunt fingul. Ican. Andr. in reg. in toto. de reg. iur. in 6. et 
Panorm.bic ,quod elcffns lonfentiendo c/ecfioiii de fe fuclie a media pafte eligeutium, 
auget numerum et elcffionem perfictt. Addc Paul. Cajir. conjil. Mo. Itbr. 2. b al. 
Zerangix, feu zarangix , a/. Laringix , ttl. Saringiac , al. Carintr.ie. c Cap. 19. 
tod. tit. tn'\. comfil. d Vtde l. properandum. §.fin utttem. C. de ind, et I. 

confentaneum , per tiart. C. quomodo et quando iud. 
Tom. II. 



e Intetiigit Ottonem regem. ( In C. Barbatit ita: ac confuetudine anti- 
qua obtinent, etc. g InC. Barb. ita: nos itaque qqii Pniltppttm ducem , fed 
ipfum 0. reputamus, etc. h In alijuot vetuflis legitur , pi\cpofituui. a/. ita ; 

vel non potuerunt, vei noluerunt conuenire : fed qualitercunque /egas , idem ma- 
net fenfns. i In quilntjdam exemplaribut : nifi tunc demum , cum contra per- 
fjiiani', etc. 

E eiiK 



67 Decretal. Greg. Lib, I. Tit. VI. 



De eleiiione et tlecli 
potejtate. 



68 



eius et ipfe prsefumpferunt in apottolicam fedem 8+) a, ec nlias eccle- 
fvas exerceje. Fuir quoque 8j) a [bona mem. G. papa] pra:dec. no- 
ftro [propter inuajionem et deuajtationem patrimonii beati P. commoni- 
tione fape pramijj'a,publice ac follemniter ] excommunicationis vinculo 
innodatus , [cmn in Tufcia moraretur,] quod [ipfe] poitmodum reco- 
grtouit, dumpcr nuntium fuum lab tpfo pradec. noftro] abfolutionis 
beneficium poftulauit , [et pojimodum ^tunc Sutrino epifcop» , queni 
tum abbate faniti Anafi.ifii pro Lbcrationevcnerabihs fr. n. Saluvittr. ar- 
ckiepifcopi nos in Tbeutoniam miferamus , centra formam mandati noftri 
de faito folummodo , quia de inre non putuit , poft fuam electionem apud 
Wurmatiam occulte fe fecit abfolui.] Vnde patet , quod ipfe %(,) fuit 
excommunicatus eledtus. {Et videtur non immertto ; quod adhuc fit ex 
tadem tauffa txcommunicationis fenttnxia ivvodatus ; cum pradictns epi- 
fcopus eum fua miioritatt non pojfet abfolnere ; attii. vero noftra delega- 
tionis , mc pojjet plus , ?iec aliter liceret kce ipji , qutim ei fuerat ab apo- 
fiolica fede cencejjum. Ex ee etiam excammunicationis fententia fubiacert 
creditur maniftftt , qnod , cnm perfidus Martoaldus , Dti et ecclefia inimi- 
cus , cum vniuerjit fautoitbus , tam TeutboKicis quam latmis excommuni-, 
cationis vnlgata vincnlts fiut MquHatu meritis Jit adjiriclus , ficut iam 
vobis per litteras nojiras dtreitas per P. iudicem Placentinum ipjius Pbi- 
lippi nuntium intimajfe m— inimns , qnas ad ipjius Fkilippi audtentiam 
credimus preuentjfc , nibUomirt , , quamuis id non tamum ex relatione 
ipfius iudicts , fed ttiam ptr puvlicam famam ad notitiam eins denenertt, 
tidem txcommunicato non folvm tommunicat , fed eum in malitia fua fo- 
net , tt per nunties et htteras fuas exacuit furorem ipfius , vt cariff. in 
Cbrifto fiiium noftrum F. Stcilia regem iilujtrem, nepotem fuum , quem iam 
friuautt heredttate patema , adbuc prtuet pojfejfione materna.] Idem 
etiam contra pvopvium iuramentum , fupev quo nec confilium a iede 
apoit. requiliuit , ambitionis vitio regnum fibi vfuvpare prasfum- 
pfit 87), [non alittmcaujjanecejfttatis in regtm eligere : quod vtrumque tole- 
rabile viderttur,] cum fuper illo iuramento pvius Romana ecclelia 88) 
confuli debuiffer. [Sicut et eaw quidam covfuluere prudenter , apudquam 
tx tnftttutione dtnina plenitudo refidet poteft.ttis.] Nec valct ad plenam 
excuiatiouem lpfius, li iurametftum iUud dicatur 89) illicitum -, cum 
riihiloininus fuper eo nos prius confulere debuiilet , quam contra 
ipfum propria temeritate venire : prasfertim 90; illo exemplo, quod 
cum Gabannita 91) b a filus Ifvael per fvaudein furripuerint 92; iu- 
ramontum, ipfi tamen.cognita fraude,contra illud venire temere 95) 
noluevunt. Vtvum vero didum iuvamentum iit 94) licitum, vel 9*) 
illicitum.et ideo feruanduvn 96), an non 97) ievuandum extitent, 
nemo fanae mentis ignorat ad noitvum iudicuun pertinei e. [Quod att- 
tem Phihppus de genere perjequutorum eziftat , principes non creatihus du- 
kitare : cum H^nrtcus , qui primus tmperium de genere ipjius hoc accepit, 
bcn. mem. PafcbeltlU p. p. noftrum cum eptfcopis et catd. et multts nobt- 
libus Romanorum prafumpfertt captiuare. Fridericus autem pater ipfius 
Pbilippi tontra fel. recordationts Alexandrum papam , p. n. longo tempore 
fchifma fouit. Henricus frater tpfius Phtlippi , qnaliter fe babuit ctrca in- 
terfectores fanita manoria A. Leodten. eptfcopi , quem tpfe prtus coegerat 
txfulare , «c Corradum , qui Hofttenfem epijcepnm ceperat , fntis r.oftis. 
Quin etiam qnaliter ven. fr. n. Auxiv.tan. eptfcopum alapts cadi fecertt, et 
ftlos de barba eius aueUi , et trailari eum m plunbus inhonefie ; qitahter 
tt quofdam favtiliares ecclejia Rsm. nafo fecerit muttlari ; qmlittr quoque 
pradictum Saiernitavum arcbtepijcopitm capttuari , et quofdam viros ecde- 
fiafticos flammis torreri fecerit , qttojdam vero viros in mare fubmergi, ail 
tuam et aliorum princtpnm credimus audientiam peruenijfe.'] Infuper , fi 
praediitus dux [quod abfit] imperium obtineret , libertas principum 
jn eleitione pcnvet , et imperium obtinendi de catero caueris iiducia 
tolleretur. Nam (i,pvout olim fvater 98) diiti 99) ducis patvi eo- 
Tum, fic dux iple fram fuo fuccedevet : videretur linperium non ex 
eieitione, fed ex fuccellione deberi. Et in prsiudicium principum 
redundaret 100), ii non nili de domo c ducis pvaedidti videretur 
Bliquis ad imperium affumendus. [Cnm ergo ncs fieiti a propojito nojiro 
nnlla penitns eccafione pojfmus , fed in eo pottus firmtjfime perfiftamus , et 
tu nobis Jape per litteras tuas duxerts fuggerendum , Vt cidem dttci mlla- 

«4) Vox : 1'edem , in C. R. et L. non lcgitur. 

«K ) Enm , legitur in c. cit. pro quoqtie. 

%f/) Pronomcn : ipfo , C. R. H. et L. non habent. 

87) Prtfttmftrit , c. R. i. 

jjjj) Sedtt apoflaltea , legit c. cit. 

«n ) Dnitur , C. H. legir. 

00 ) Vfxfcnti , eit in c. ctt. . 

L ) Gabo,init.« , legit C. H. cum ed. anr. fed L. Gabtontu. 

^ ) Snrripiurunt , C. H. legit. 

«3) Stia temerttatc , C. R. i. legit cum c. cit. 

oi) Vox : /it , deeft in C. H. 

t,7) C. R. habent: an , cum L. et c. cit. fed C. H. legit : ve/ non. 

i/o ) Et ideo non Jhuandtim exjiitertt , ntmo etc. habct C. L. 

«-?) Aut , eil in c. cit. ' 

«,«) ln c cit textus ell hie : Frulcrtais Lonratlo ,ve{ Henrtcus poflmoditm Frt- 
deri/o /ic mnt vel Fredcrhus P/>. vel Ph. I. Hemico Jucccderet , etc. 

Aa) Supra diifi , C. R.a. fed in C. H. vox dtitt , non exrtat. 

ioo) Hj-c periodm in c. cit. 19. paullo aliter fe iiabet, fcilicet: prxterta cum 
multi principum ex imperio sqtic Jint nobiles et pottntes : sn eorum pr*tti- 
dicium re.ltmdaret , eic. 



tenns faueremns :] nobilitatem (ergo) tuam j) monentes 2) per apo- 
itolica fcripta mandamus 5), quatenus [ficnt de gratia noftra covfidis, 
et nos de tua deuotione fptramus , de cetere ,] a pvifato diice [Pbiiippo] 
•xecedas omnino, non obitante iuramente, li quod ei ratione regni 
fcciiti, cum, eo quantum ad obtinendum iaiperium reprobatu , iu- 
ramentum huiufmodi non debeat obferuari : [pradiito vero regi O. 
qtteni nos , concedente Domino , ad coronam impnii difponimus euecare, pa- 
tenter adhareas et potenter , vt , cum ei ad commonitionem noftram adha- 
feris , inter primes gratiam et bcneuolentiam tias obtinere pracipue vitrta- 
ris , ad quod pro tua nokilitatis honore dabimus operam efficacem.] 
1) Nobilitati ergo tux , C. R.-j. habet. 

I ) Admonentts ct exhortantes , Jegit c. cit. 19. Econtrario vo.x : monentes, 
a C. R. 1. abeft. 

3) Ptr apoftolica maiidata , quattntu , c. H. lcrlt, 

C A P. XXXV. 

Abfentes ad eleiiionem de prouincia fnnt votandi : et cenfirmatuv 
thitio maioris et fanioris pttrtis. 

idem Innocent. III. f ann. 1208. Roma.) 

Coram dile£tofilio[woy?ro]titulifanclaE^ Pudcntian£4) e presbytero 
cavdinali: [et infra.] Si vero vtriufque partis fuerit caifata ele- 
£tio : vos , fratnbus omnibus , qui fucvint c) j n prouincia, conuoca- 
tis, qua; 6) muiori ct faniovi parri eovum fuper pradiitis videritis 
complacere, per cenfuram eccleiialticam faciatis nrmiter obferuari. 

4) Pntdentiana , fecundum C. H. L. c. 1. comp. 4, h. t. et ed. ant. 

5 ) Sunt , C. H. legit. 

C) C. R. L. c. cit. ed. Pich, et GlolT. legunt: quod. 

CAP. XXXVI. 

CaJJatur eleciio partis maieris faila , contcmpta tninori parte,etiam fi 
tft vnus feius : non tamen ius eligendi deuoluitur ad minorem. II. d. fe- 
cundum intellectum communcm. 

1 d e m Parmenfi 7 ) epifcope , et eius toniudicibus. 

Bonae memorias / S. 8 ) Cremon. epifcopo in extremis agente, cum 
de conualelcentia ipfius defperaretur , CJremon. capitulum H. 9 ) 
canonicum 10) fuum, Regii difciplinis fcholaiticis infiitentem , aii 
certum terminum i» vigilia 11) pentecoites pio futuri eledtione pon- 
titicis citari fecerunt. [Verum fecunda feria poft pentecvften , diiio tpifco- 
po viant vniuerfa carnts ingrcjfo , capitulum , antequmn corptts illius ejfet 
Jepultura tradttum , abjhtte canonico me.norato, in qttatuor de ipfo capnult 
et tres de clero ciuitatis petejlatem eligendi pontificem contulerunt ,expreJfo, 
vt minor pats iliorum Vll. feqneretur in eleitione maiorem. Habito tta- 
que poft mortem, fed ante Jepulturam tavten ipftus epifcopi, de futuri pa- 
Jtoris electione traitatu , cum vota tllorum diuidtrtntur in partes , quatuor 
in archipresbyterum , dv.obus in archid. vno in ahum conjentientibits : tan- 
dem,tllo fepulto.minoris partis arbitrto ad iudictum accedente ntaioris,eun- 
dem arcbtpresbyterum concorditer elegerunt. Cui eleitioni arcbid. cum ca- 
pititlo et clero ciuitatis , nnllo centradicente , confeufit. Verum adueuiens 
pojtmcdum Phtg. et ajferens . fe fuijje contemptum , ac propter hoc eleiiio- 
nein huittfmodi nuliius fnijfe mamer.ti , quafi itts eligendi deuelutum futjjet 
ad ipjttm pro fe , prout potuit archidiacanum memoratum elegit.] Confti- 
tuto autem dicto 12) g H. pvo fua electione ij) , et dilccto filio no- 
ftvo I. 14) pro eledtione archipresbyteri coram nobis: electionemab 
ipfo H. poit eledtionem archn>resbyteri non caffatam, licet de viro 
multje litteraturae , honeftas vitas et ic) claras famas, non tamen fine 
multa teinentate prasfumptam , cum de priori b noitvum deberet 16) 
expedtare 17) iudicium, antequam procedeiet ad fecundam , duxi- 
mus nritandam, in pcenam interdicentes eidem contradidtionis vo- 
cem i, in primo conieniu capitulo permanente 18). 

Electionein autem 19) archiuresbyteri , quamuis laudabile teftimo- 
nium perhibeatur de ipfo, iuttitia exigente, caiTauimus; tum quia, 
corpore didti 20) epifcopi nondum tradito fepultuiae, habuerunt de 

7 ) Pari/ien. legit C. R. I. cum L. 

8 ) Littera : S. a C. H. abeit. 

9) Hu- eft in c. 2. comp.4. cit. per totum. 

10) Con - canonicum , fecund. C. R. 1. et c. 1. cit. 

II) l>ra:pofitio: in , abcft a C. R. fed C. H. legit : fcilice: vijliliam. L. v«0 .' 
vigiltam. reie6>a part. in , et i*a eft etiam inc. cit. 
Vox •' dicio , in c. cit. non exihit. 



1=) 

13) 



Sua, C R. non habent. ln C. L. autcm contextus paullo aliter fe habet, 
mhocmodo : H. pro fua et diledo fi/ioR.pro e/eflione etc. Editio 



a al, dteftvo*, fedein. b M»x. 9. c Duc«m Sueuls. 



et quidem 

anti<iua contra ita legit : //. pro Jiia eleStione et diieclus frater nofler I. 

ctc. cap. 2. cit. hoc loco ita variac.- }>ro Jua et dit.fi/. n. F. et N. pro 

tlehione archipresbyteri etc. 
14) Littera.- /. a C. R. abcft L. pro 7. habct R, 
lj) Copula: et , non exftat in C. H. et c. 2. cit, legit. - ac. 

16) Debibat , legitur in c. cit. 

17) Speclare , C. R. I. t 

ijj ) Perdurante , legitur in c. cit. 
jq) £Jito</tie , C. R. 1. et c. cit. lcgunt. 
ao) Dcfuihli , eft in c. cit. 

d Cap. 1. eod. tit. in 4. coinfil. c Perperam lciritur : Prudentianae , cusz 

ntititts vnquam ftterit talis tif.i/tis. f Cep.i. etd.tit. «14. compii. g In »1,1- 
nufcr itu: dilefto fiiio H. pro fua , et dllecto filio N. pro eleftiono, ctc. h al. 
cum de priori eletrione. i Vult pontifete artbipresbyteri elecitonevt nuni con- 

/irinart , syutfi <vv nouo c/tjpituii tonjinjk , Ji adhac eenfenttat. \ 

* lpfa 



69 DecretaLGreg. Lib.I. Tit. VI. 



De electione et elecli 
potejiate. 



70 



ipfa 21) eleitione traGarum contra canonicas fancliories ; tum quia 
inuentus e!t H. fuiffe contemptus, licet vnus folus extiterit : cutn 
plus in talibus confueuerit 22) contempms vnius obefle, quam mul- 
torum contradictio in ptaMenti. Nec prxdiita debet dici citatio va- 
luifle ; quia, cum epiicopi mortem prauicnerint 23), temeraria nimis 
extitit : et ideo 24) non potuit a arcere 2>* ) citatum. [Adhac vokn- 
tes Cremonmf. ecclefia fpeciali follicitudine promdere concedimus et man- 
dawus , vt , fi capitulum in fuo voluerit perdurare confenfu , ipfum archi- 
presbyterum aufloritate noflra in paftorem Cremonenfis ecclefla concedatis : 
alioquin nifi forte infra IX. dies de perfona idonea in pontificem fibi et ec- 
tlefia ftta prouidcrint per electionem canonicam tt concordem , vos eisdem 
auttoritate fed. ap. de ipfo archipresbytero vtl archidiacono , feu de nlio 
viro idoneo prouidere curetis.] 

21 ) Pronomen : ipfa , a'r eft n C. II. 

32.) Confueuerim \ lecund. C. K. 2. 

25 ) Prxuenerit , fecunduip C. H. L. et c. cit 2. 

24) Idco , a C H. H. et L. abeft. 

25 ) Arttarc , nctius C. R. 2. Jegit , al. orccre , noua manu adiectutn. 

CAP. XXXVII. 

Non monachus in pralatnm regularem eligi non potefl. 
idem Iknoc.I II. (ann. 1208. Roma in Galliam.) 

Cumh ad noftram [nuper] notitiam 26) perueniilet 27), quodH. 2%), 
qui fe pro abbate Lexouienii 29 ) c gerebat , non fuit 30 ) ante 
monachus quam electus : nos attendentes, quod contra vegulaves tra- 
riitiones illud fuerat 21) d attentatum , cum nullam ipem , vel pro- 
mifllonetd habcns, vt abbasfiat, debeat monachari, elcctionemdeipfo 
faitam [de confenfu fratrum noftroruvi] curauimus irritarc. [Quocnca 
viandavius , quatenus tam mnnachis , quam alits fidelibus monajterti me- 
morati.ftudeatis ex parte noftra. dtftrictius inhibere , ne prafato H. vllam 
obedientiam vel rcuetentiam propter iam iittant defhvnem valeant ex- 
bibere. Et fi quid in eedem monajterio difponev.do ptrpermn attenteuit : 
nuilum robur habere voluvms firuiitatis , fed penitut irntari.] 

26) Audientiam , c. H. rtabet. 

17) Deueni/Jet , legRnr h\ c. 3. comp. 4. h. t. 

28) Qgpd //v. eft in cit. c 

29 ) Lexon/en. C. 8. 1. et ed ant. Icgunt cum C H. t~ci Ligon. habet C R. 
1. et Longonen. L. Luxoum. eft in c. cit. 3. 

30) Fuerit , C. R. H. et L. habcnt cuin c. 3. cit. 

31 > C R. ijfud futrit , legunt cum C. H. L. et c. cit. 

CAP. XXXVIII. 

In abbatem eligi non poteft , nifi ivftructus in regttla menachali. 

iuf.m magiftro 22 ) C. presbytero cardinali fedis apoftolica 

Legaito. (Roma inSictliam.) 

Officii tui e [exfeqtteris laudubitem attionem , cum fuper illis , de quibus 
dubitas , per n<s pojtulas edoceri.] Sane nobis tuis litteris 52) inti- 
maiti , quod , cum monaitcrium quoddam [ pofftjjionibus conueuiaiter 
ditatum , ftd] pofttum in medio nationis [praua pariter et ] peruerfae, 
paftore careret 34), monachi de eledtione abbatis tractantes, [necejfa- 
riam dttxerint perjonam eligere aliquam , cuius potentia valeret a perjecu- 
toribus Itberan.] Cum [que] non poflent fui ordinis idoneam inuenire 
perfonam ; in quendam virum nobilem oculos direxerunt, per quem 
poterant 3-) melius dcfcnlari 36): et [conjilto quorundam turis perito- 
rum] patvem adicrunt ipiius, humiliter poitulantes, quod filium fuum 
induceret , vt habitum fufciperet monachalem , nullam patri de ipiius 
promotione fiduciam tribuentes. Et pater ad hoc induxit filiumpro- 
uidum (et) difcretum , [litteratum et XXV. annorum atatis,] qui ettc- 
Ctus [eft] monacj»^ , [nulla fpe , vt afferit , de fublimatione tributa , fed 
die, in quo monmws eft effeltus,] fuit / in abbatem eleitus : cuius ele- 
dtio extitit 37) per [ dit. fil. n. G. de Bab. in fubdiaconum noftrum] re- 
ctorem 38) Mciianenfem 39) apoitolicae fedis legatum, qui omnibus4o) 
praedictts interfuit, confirmata 41). Cum autem idem iit paratus pur- 
gavc fe , quod nulla tuit ad hoc ambitione inductus : [per litteras no- 
ftras] poltulas 42) edocevi , vtrum dictus lcgatus eleitionem 43 ) con- 
fivmave g , vel difpenfave potuit 44J , vel, quod factum elt , ltare pof- 

32) In regijho, leguntC.R. 2. ed. ant. qua; addit/l/. et c. 4. comp. cit. quod 
ftatim addit : tituti S. Laurentii in Ludna etc. omiflo nomine C. 

33) Per tuas /itteras. C. H. 

34) Vacaret , fecund. C. R. 1. 

35 ) Poterat , eft in c. 4. cit. 

36 ) Defemti , legit ed. ant. 
37 ) Ftiit , eft in c. 4. cit. 

38) C. R. 1. addit: per dilectum filium noflrum G. rcflorem. 

39 ) Meffanum, habet C.R. 2. cum L. H. vcro MaJJar.enf. et ed. ant. Maflu 

nenf. Meffana , eir. in C. cit. 
40 ) In omnibns , addit C. R. 1. H. ct c. 4. cit. fed C. L. pro qui , Jegtt : in, 
41 ) Confirmatnm , legit C. L. 

42) Poflulajii , C. H. legfc, fed poflulans , habet C. L. 

43) EltfHontm buius , addit C. R. 1. fed in c.4. cit. additur: huinfmodi. 

44) Pottierit , C. H. habet. 

a al. arflare. b Cap. 3. eod. th. in 4. cmpil. c al. Lcxonienfi. a/.te- 
conienfi. <l/. Luxouin. d In C. Barbati* ita: iltud fucrit atteiuatum. e Cap. 
4. eoH. tit. ir. 4. eompil. f Hic in quibufdam vulgatit babttur diclio , fta- 

tun •• qiiie dtefl tum in ntanufcr. tum in aiiis tmcndatmitms, g sl, iniir- 

marc. 



fit 49), et vtrum 46), eleitione [rite] caflata, iterum valeat47) eligi 
in abbatem? Nos autem confultationi tuae taliter refpondemus , quod, 
cum 48) ex his, quae in continenti iubfequuta funt , oitendatur, quod 
talis talitev non potlit 49 ) eligi in abbatem , tnaximc pvo eo 90), 
quod antequam eflet difcipulus , voluit efle magitter , cleilionem il- 
lam ivvitam eiR; decreuimus ji) h et inanem. Vevum, poitquam fue- 
rit in regula competenter inltruclus, fi vvgens neceflitas, et 92 ) eui- 
dens vtiiiras ipfius monafterii poftulauevitc^), puvgatione reccpta, po- 
terit in abbatem aflluni , ne monaitevium oppvimatuv incuvlibus ma- 
lignorum. 

4-1 ) Qspdfailm efl , flare pofiit , ct , C. H. non legir , fed in c. cit. prt 
vel , kgitur: vt. 

4<5) Vel vtrum , C R. 1. 

47 ) Poffn , fecundum C. R. t. 

48 ) Licet , eft in c. cit. pro cum. 

49 ) Potuit , C. H. 1. 

50) Cum ex eo , iegit c. cit. loco.- pro eo. 

$\) Decernimuj , C. R. a. H. L. habeot cuni c. cir. 4. 

52) C. R. I. legit/ vtl. 

5)) Poflulauerit id , C. R. <i. 

CAP. XXXIX. 

Eleliio alias cananica confirmatur : licet quidam eligentium effent mi- 
Hori excommunicatione ligati. 

1 d e m ( ann. 1210. Roma. ) 
llla qnotidiana i inftantia : [et infra.] Qtiia 54) pro certo didicimus, 
■*• electionem canonicam cxtitifle : ipiam auctovitate apoitolica duxi- 
mus confivmandam , lupplentes de plenitudine poteitatis , fi quis in 
ea k ex eo fuiflet defectus , quod cj) quidam intcvfucvunt 5-6) ele- 
itioni eiufdem , qui ex fola pavticipatione in fimplicis excommunica- 
tionis laqueum incidevunt. 

54) Particnia .- quia, noh exftat in c. e. comp. 4, h. r. 

y^) /;.* ca fniffrt defeftus , ev quoil , C. H. legit. 

c6) Interfuerint , Jegit C. L. 

CAP. XL. 

Si poflulatio cum ehctione concurrit , et numerus poftulantium efi dtt- 
plo maior , tt pojtulatus tft idoneus-. poftulatio admitttitur , reiecta elettio- 
ne. Si vero indignus , et hoc maior pars poftulantium ignorauerit : poftu- 
latio et electio reprobantur. Si vero fciebant , et ekctns ejt idonens ; con- 
firmatur eleclio : et idem fi numerus poftalantium non eft duplo maior. Hoc 
dicit , intclligendo fecundum quod continet ius commune. 

l D e M magiftro Maximo notario ?ioftro <j). (ann. tziz. 
Signia Conftantinopolim.) 

Scriptum / eft in Apocal. Ioan. quod in medio [ftdis] et in circuitu 
iedis crant quatuov animalia : ferc.J [et infra.] Sane ad hanc eccle- 
fiam, fcilicet Conltantinopolitanam , duo animalia innt vocata , vti- 
nam plena ocuits, et alas habentia fenas, videlicetw [ven. fr.n.] Era- 
dienfis y8) archiepifcopus, ct [dil. fil.] Plebanus liiniti Pauli de Vene- 
tiis , licut per procuratores tam poitulantium archiepifcopum , quam 
eligentium Plebanum fuit propoiitum coram nobis : [et infra.] 

Vcvum quin de his, qua?pev aflevtionem pavtium in mdicium de- 
duila J9) fuevant , nobis non potuit fievi plena fides ; quamuis fu- 
pev his , quoe de numevo diita funt poitulantium , pev quoddam in- 
itvumcntum publicum, nec non per 60) confeflionem pvocuvatovis 
aduevfa; pavtis in iudicio 61 ) [quidem] factam 62 ) , fed poltea veuoca- 
tam , pavs alteva aflevevet 63) fuam 64) intentionem efle fundatam : 
cauflam difcvetioni tuae duximus commktendam , pev apoftolica fcri- 
pta 6c) mandantes , quatenus fupev his etaliis inquivas diligentiflime 
vevitatem , de meritis eleiti 66 f et poitulati apud Venetias , vbi nati 
fuerunt 67 ) , et diutius conuerfati. De ftudiis autem eligentium et 
poftulantium , et otnnibus generaliter , qua cauflam poiiunt 68) in- 
ltruere apud Conftantinopolim, vbi huiutmodi poftulatio et electio ce- 
lebrata; fuerunt 69), et fi partes confenferint , procedas hoc modo, vr, 
fi conftiterit de mutuo conuenifle confenfu , quod ad electionem pa- 
triarchae feptem 70 ) admitterentuv praepofiti , iiue per feipfos , liue 
peT alios , et duo alii ex parte vniuerlitatis pvo citevis coauentualium 
ecclefiarum praslatis , totque tunc temporis conuentuales ecclefus ha- 

57) Dictio nojlro , non legitur in c. 6. cit. comp. 

$8 ) Grandien. C. R. 1. iegit, fed c. 6. cit. Heracliens. per tot. 

59) Ducla , fecundum C. H. 

do ) Pcr , non exliat in ed. ant. et c. cit. 

61) C. R. et H. lcgunt ; iudicio quidem. 

61 ) Rtuocatvm , iegit c L. fed ed. ant, liabet .• rcuoeata, 

C\ ) Adferit , legitur in c. cit. 6. 

64) Vox : fuam , non exftat in C. H. 

6j) Apoflolicum flriptum , C. R. 1. 

66 ) Eortim elecli , C. R. 1. habet. 

67) Fuerant , lerjit C. L. 

«58) Poflint , C. H. legit. 

69 ) Facla , fccundum c. H. cd. ant. autem c«m c. cit. 6". Jegit : ctktiratc 
fuerint. 

70 ) Oclo admittcrentur , C. R. 2. Jegit cum c. cit. 



Ji al- dccernimus. i Cap. ;. eod. tit. in 4. compit. k Si quis in 

eo ex eo faMet, ttt. I» C. Barbati/e , :ta ; Jj quis in ea, vel ex ea fuiiTct, ttc. 
I Cap. 6. eod tit. in 4. compil, Apoial, 4. m fcracjienii. Glycas. 346. Gre- 

buifle 



gor, 77. /. 6. Nicepboruf, 



7i Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



De tlcSione tt ekcli 
potefiate. 



72 



buiffe pradatos , quod cum feptem pnepofnis et nouem canomas, 
quos quiuem canonicos conitat in poltuiatione praffati 71) archiepi- 
feopi conueniffe, duplo maiorem facerent numerum , quam fexdeam 
eleitores pkbani , tu vice noitra pottulationem admittas : nili proba- 
tum fueri: , poitulato aliquid obuiare de cahonicis inltirutis a, qnod 
promotionem ipfius 72) debeat impedire , ac plcbani eleitione caifa- 
ta, ipfum arcliiepiicopum abfoluas a vinculo 75), quo Eradienl. ec- 
clefiae tenetur, concedendo ipfumConttantinopolitanoe ecclefiaj in pa- 
ftorem. Quod fl ad faciendum duplo maiorem numerum fimul omnes 
pranlicti minime b fufficerenr 74); fiue dignus fiue indignusfuerit7j) 
poitutatus ; tu , poitulatione repulfa , electionem plcbani auctovitate 
noftra contirmes : dummodo nihil obfiftat eidem , quod ipfum tanto 
praefulatu reddat indignum. 

Si vero numerus pottulantium inuentus fuerit duplo maior, quem- 
admodum pra:diclucn 76) elt, et perfona pottulata reperta fuerit in- 
digna ; vt 77; tam poftulatiouem , quam elecYionem non ditferas re- 
probare : nili forfan 78 ) omnes 79) , aut maior pars poitulantium , 
praefumptione damnabili , pottulauerint fcienter 80 ) indignum c, vt, 
nac vice merito debeant eligendi feu poitulandi poteitate priuari. Et 
hoc quoque cafu eleitionem confirmes , fi eam 81) de peribua idonea 
conftiterit celebratran. 

71) PradicJi , eft ia c. cit. 

72 ) Eius , C. H. habet. 

7}) Pr*pof a , non exftat in c. cit. 

74} Sufjtcertr.t , fccuixium C. H. I.. et c. cif, 

7>) Sit , legit c. cit. 6. pii> fuerit. 

76 ) Diiiu.u , c. R. 2. 

77) C. R. cura C. L. ed. ant. Pith. GloiT. Cont. et c. cit, legunt: (n. 

78) Forte , C. R. 2. 

79 ) Omnts , haber. c. cit. 

80 ) Scienter , omittit c. cit. 

81 ) Dittio eam , non exftat in c. cit. 

CAP. XLL 
Si iUi , ad qieos fpeitat ekitio , negligunt eligere pralatum cathedra- 
tis vel regularis ecckjia bitra tres menjes ; proximns Juperior ecckjiam or~ 
dinubit: quod fi intra tres alios menfes non fecerit , canonke pnnietur. 
id km in concilio gtnerali. 82) d ( ann. mj. Roma.) 

Ne pro defedru e paftovis gregem dominicum lupus rapax inuadar, 
aut in faailtatibus fuis ecclefia viduata 8?) giaue dilpendium pa- 
tiatur , volcntes in hoc etiam 84) occurrere peviculis %$ ) animavum, 
et ecclefiarum indemnitatibus pvouideve,ftatuimus, vt vltva tres men- 
fes cathedralis , vel regularis ecctetia pvilato non vacet. lntva quos, 
iufto impedimento cefRvnte, fi electio celebrata non fuerit, qui eh-eie- 
debuerant , eligendi poteitate careant ca vice : ac ipia eligendi pote- 
ftas »d eum 86j, qui proximo 87) pra;effe digaoiacuv , deuoluattl». 
ls vero , ad quem fuerit 88) deuoluta poteftas, Ueum prxoculis ha- 
bens , non differat vltra tres menfes cum confilio capituli fui, et alio- 
rum virorum prudentium , viduatam / eccleiiam de perfona ulonea 
ipfius quidem ecclefia;, vel alterius , fi digna 89) n0 " reper^atur 111 
illa 90), canonice ordinare : fi canonicam voluerit9i) cffugere vltionem. 

81) Ijittranenfi conjl. 2?. habct c. 8- comp. 4. h. f. 

83) ViJuata dicitur pailore iuo „ ceu marito , deftituta , cum quo cccleda 
mairinionium contraxiffe dicitur. Quia vcro httffi iruurfto carcrc nequit/ 
iecund»,imo vlreriores nuptia; in iiilinirujn funt nc-ccilaric ct maturaadx 
ex decreto concilii Chalcedonenfis relato in c.i. Uiji.LKXV. 

84) Ee , ltgitur In c. cit. £. pro etiam. 
8y) In aliii periculis , C R. 1. 

86) Ipfttm , C. R. 1. liabct. ..... , 

87) Proxme , iegh C.H. h. e. capimlo in eleftiotie epjicopi negligente, de- 
uolutio lir ad": ,ichicpifcopum T 'hodie vcro ad poniiiicem in Germania, fe- 
cundum Con.ordata nationis Germ, 

88 ) Fuerat , fccundum C. H. 

89) Dipius , elr in c. cit. 8. 

90) C.R. 1. legit .• ea. 
«>i ) Volutfint , C. R. 1. 

CAP. XLIL 

Per aliquam de tribns formis hic contentis , fcilicet Jcmtinii , Ctm- 
frtmilft , tt injpiretionis , procedi debet ad ekclionem in ecckjiis cathedra- 
libus '; aliter ekStio cekbrata non vakt : et contra fucientes priuandi fitnt 
ta vice potefiate eligendi. H. d. vfque ad $. illud. 

l d em Innoc. \U.in eodtm. [Qonjl.24.'] (ann. I2IJ-. Roma.) 
/"Viia « propter dluerfas elc&ionum fovmas , quas quidam inuenire 
V^couant.ir , et mulra im t 'edimenta proueniunt, et magna pericula 
imimneiu eccleliis viduatis ; (tatuimus, vt, cum electio fuerit cele- 
bvaada , prslenribus omnibus,qu» debent 93), et volunt , et pof- 
funt 95 ) commode inverelle , afiumantur tres de collegio fide digni , 
92) Quales non taatum funt, qui funt dc capitulo; fed etiam quibus («arircr 
dc confiietudine (imuJ eleirio competit , vt decernic art. V. I. P. §, 17. 
Exempla fiuit in c. 8- de confuet. et e. yo. X. h. t. 
*?) Qu-» 1 - 5 n "- n tunt , qui valde reinoti funt , vr eorum reditus -exfpeccari 
non poSit Talcs eo tempore erant , qui expeditioni cruciatoium in- 
rcrcr.nr.i-. 18- X. h.t. conf. c. 2g- cr 56. h t. 



a Oh* ba!>es infr. eod tit. c. nihil efl. b SurTecennr. c Vtde 

l 1 S. ^J/u/afft jf. de poflu/ando. d Lateranenfi/«i> Innocentto Iti.c.. 2}. 

e Cap'. 8 tod tit. i» 4. compi/. vide Alphonfum Cajhum , Ubr. *. e. i. de tufla he- 
ret piihit e Vide 1. iui catu. cum g/. jf. de vi publ. et in /. malnm. J. vt- 

dua ff. de vtrb.Jigyi. £ Conc. Later. Jub Innoc.UL. c. 24. g Cap. 9. 

tod. tit. in 4. comftl. 



qui fecrete 94) et figillatim vota h cundtoruvn diligenter 95-) exqui- 
rant 96), et in icriptis redaiba mox pubiicent 97) in communi, nullo 
prorius appellaeionis obftaculo interiedto : vt is collatione habita i 
eligatur , in quem omnes, vel maior et 98J k fanior pars capitulicon- 
fentit. Ve! faltetn eligeadi poteitas aliquibus viris idoneis committa- 
tur , qui vice omnium ecclelias viduatie pvouideant de paftove. Ali- 
ter 99) eleitio fada non valeat : nili forte communiter 100) effctab 
omnibus, quafi per infpirationem / abfque vitio celebrata. Qui vero 
contra prsfcriptas 1} formas eligere attcntauevint , eligendi ea vice 
poteftate pviuentur, 

Interdicit procnratorem i?i eleciionis 7iegotio conftitui : nifi concurrant 
hic contenta vfque ad §. ekcliones. Abbas Siculus. 

§. 1. Illud autem penitus interdicimus , nc quis in eleitionis ne- 
gotio procurarorcm 2) conltituat ; uiii iit ablcns in eo loco %), de 
quo debcat aduocari 4), iuftoque impcdimento detentus venire non 
poiiit : lupcr quo , li opus fucrit , iidem faciat iuramento , et tunc fi 
voluerit, vni committat de ipio y) collegio vicem fuam, 

Prxcipit ekctiones folkmmter pnblicari , et clandefiinas reprebari, H. 
d. vfque ad finem. Abbas Siculus. 

§. s. Eledtiones quoque clandeitinas reprobamus, (tatuentes, vt, 
quamcito eledio fuerit celebrata, follemniter publicetur. 
94) C. R. H. et 1.. legunt .• Jecreto , cum c. 9. comp. cit. 
9? ) Huc etiara perriiret , vt noi> fcmper furTragia numerent fecundum nu- 
merum perfonayum .• cum aliquarKio ^nus iderhque duplifi voce guudere 
poiiit propno noimne , cuius iit menrio in c. 12. X. Ue fcnt. et. ir.terc. 
veluti, qui duplici ben-eiicio prorrifas eft. Qui fimui abientis procura- 
tor legitime conftitucus eft , ille itidem duplc.x fulfragium ferr .• quia 
duplicem perjonum gerit , et ita cr proprio ec procuratorto .nomine agir in 
eleiiione. fdeo vero hic modus Scruttnium vocarur , quod di/igens esa- 
men fuifragiorum iuiiicuendum f:t ab his , qui electioui prefuuc. 

96) In'juirant , fecundum C. H. 

97) Alox ea publictnt , C. H. Icgic. 

98 ) Vd , 'cgitur in c. cic. 9. pro et. 

99 ) Vel , eft in c. c;c. pro aliter. 

jco) Vnanimittr , C. R. i. exjreliius legic. 

I) Prxdi;las , C. H. 

*) De •ie&iooe pcr procuratorem facieada plenius difponic c. 46. h.t. in 6. 
vbi iimui declaratur, abfencem per Utteras votum fuum darc uon polfei 
3 ) In lo.o , lcgic c. cit. 

4 ) Vocari , C. H. legit. 

5) Ipjb » abeft a C. H. 

CAP. XLIII. 

Confentiens ekftioni de fe fatta per abufnm poteflatis fecularis , effl- 
citur ineltgibilis ad digmtntem, et ekctio eft nultti. Eligentes autem a be- 
nefiuis per triennium fufpenduntur , et tnnc Junt pnuati poteftate eligendi. 
idem in eodem. [conft. 2/.J1B (ann. 12 :>"• Rom<e.) 

Quilquis electioni w de fe focta pcv fccularis potcitatis abufum con- 
fentire prKlumpferit, contra canonicam hbeitatem 6) , et cledio- 
is commodo careat, et ineligibilis fiat , nec abique difpeniatione ad 
aliquam 7) valeat eligi di^nitatem 8). [£nm ««««l qui ele- 
cuonem huiufmodi , quam ipio iure 9 ) irritam efie centcmus, pra- 
fumplerint 10) cel^.brare , ab ofiiciis et beneticiis ueuitus u,> uipen- 
dantur 12 ) per triennium 1;), cligendi tunc poteltate priuati. 

C) Reprobata per ir.iuriam inutflitura per annu/um et bacu/um, vcr^ndum erat, 
ne principcs fecularcs in policrum per inciirectum (cfc ingererenc ele- 
ftionibus , quod libcrtati cccltfitfiic* repugnare credidcrunc , ob quam 
inuciliiuvam ilamnarunt. Qui tamen ius conftntiutdi i habent, ius txclu- 
fiuam dandi excrccre non prolubcncur , ceu eleftio ipfius poncirieis do- 
cec. Eadem eft fentencia c. jf. X. h. t. vbi de ture conjentkadi etiam 
agicnr: icem f. 56. X h. t. 
7) Aliam , fecund. C. R. I. 
jj) Potfatem , lcgimr in c. 10. comp. 4. h. ». 

9) lpfo ture , omictic c. cit. 10. ^ 

10) Prxfumftrit , C. R. 1. , 9 

II) PenitiK , non exftat in c. cit. 
12) Sufpendatur , C. R. I. legit. 

13 ) Per triennium , noii legit c. cit. 

CAP. XLIV. 

Si pralstus per ntgligentiam confirmauit indignum tlettmn ad regi- 
tnen animarum: perdit potefiatem confirmandi primnm fuccejforem , et a 
perceptione proprii beneficii fufpenditur, et promotus deiicitur. Si vero per 
ntahtiam hvc fecit : grauius punitur. Eletii vero immediau fubieiii papa, 
per fe aut ptr perfonas infiructas debent adire papam , et pttere confirma- 
tionem. Et fi fint ekcti in cor.cordia , et valdi remoti , vidtlicet vltra lta- 
ham conftituti , interrm admimfirant , ita tamen, quod nil ahtnent : bt- 
nedicnntur autem tt cenfecrantur , prout confueuerunt. 

1 D E m in eodem p [confiit. 26.] (ann. mf.) 

Nihil eft f , quod ecelefice 14) Dei magis ofhciat, quam quod indi- 
eni aflumantur pradati ad regimen animarum. Volentes lgitur 
huic morbo adhibere necefrariam medelam , irretragabih conftitutione 

14) Ec/efiam , fecundum 



h Singulatim voces. 



C. H. 

Adhibita. b Vel. 1 I» cod. Barb. ita: 

infpirarionem S. Spirirus abfque , etc. m Jub t^c.III-.cap.^. n Cap. 

10 eod. ttt. in 4. compi/. Vi.l. epift. Innoc. p. 10. 17 «. MaJJon. Philipp. 272.2,-5. 
o Poffit P 1» eodem conc. Lat. fub lnnoc.IIl. cap.iO. q Capu. eod. 

tit. in 4! compil. vide cohc. Trident. fe/J.6. de reform. c. 1. etJtUl.de refom.e.%. 
tt feJJ 2) dereform. f.i. Adde AlphanJum Cafimm , Iibr.y dt tufta hm-.t.pun. r.e. 



73 Decrctal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



Di tlectiont tt tUMi 
poteftate. 



74 



fancimus , quatenus , cum quifquam ad regimen anima-rum fuerit ele- 
ctus , is , ad quem pertinec ipfius confirmatio , diligenter examinet et 
ele&ionis proceffum , et perfonam eleiti 15) ; vt , cum omnia rite con- 
currerint, munus ei confirmationis impendat : quia, fi fccus fuerit in- 
caute prasfumptum , non folum deiiciendus eft indigne promotus «, 
venim etiam mdigne promouens puniendus. Ipfum quoque decerni- 
mus hac 16) animaduerfione puniri , vt , cum de ipfius conftiterit ne- 
gligentia , maxime fi hominem infufficientis fcientix;, vel inhoneltae 
vita; , vel 17) aetatis illegitimat approbauerit , non foluin confirmandi 
primum fuccefforem illius careat poteftate , verum etiam , ne aliquo 
cafu pcenam eftugiat , a perceptione proprii beneficii :fufpendatur , 
quoufque, fi aequum b fuerit, indulgentiam valeat promereri. Si vero 
conuictus fuerit in hoc per malitiam excefliffe : grauiori fubiaceat vl- 
tioni. c 

§. 1. Epifcopi quoque tales ad facros ordines etig) ecclefiafticas 
dignitates promouere procurent , qui commiffum iibi officium digne 
valeant adimplere , li et 19) ipfi canonicam cupiunt eftugere 20) vl- 
tionem. §. 2. Caeterum qui ad Romanum pertinent immcdiate 21 ) 

Sontificem,ad percipiendam fui conrirmationem ofticii , eius fe confpe- 
ui, ficommode fieri poteft, perfonaliter repraefentent , aut perfonas 
tranfmittant idoneas , per quai diligens inquilitio fuper 22 ) electio- 
nibus d, et electis poiiit haberi ; vt fic demum per ipiius circumfpe- 
ctionem confilii 25), fui plenitudincm officii alfequantur , cum eis 
nihil obltiterit de canonicis inltitutis , ita, quodinterim valde reinoti, 
videlicet vltra Italiam conftituti , ii electi fuerint io concordia, difpen- 
fatiue propter necefiitates ecclefiarum , et vtilitates , in fpiritualibus 
et temporalibus adminiftrent : fic tamen , vt de rebus ecclelialticis ni- 
hil penitus alienent. Munus ?ero benediitionis, feu confecrationis re- 
c»piant24), ficut haitenus reeipere confueuerunt. 

1,-) E/eclam , C. H. liabet. 

lS) Ipfttmque decernimus bac etiam , C. H. Ipfumque decreuimus , leglt c. ir. 
comp. 4. 

17) Vel etiam, C. R. 1. addit cum C. H. fed aut pro ve/ , cft in c.cit. 

18) Vt , fecuodum C. H. 
M) Copula et , omitcitur in c. cit. 11, 

20) Fugire , C. R. 2. 

21 ) Eo enim tempore porttifex nondum ad fe rraxerat omnium epifcopo- 
ram confirmationem , fed tantum conrirmabat eos , qui ei, vr metropo- 
litano , in Itaiia immeuiate luberant , vel cx priuiiegio exemti ctant. 
Paulo poft tamen metamorphoiis , qua: hodie obtinet , inuaiuit. 

21 ) Dc , fccundum C. H. 

23) Vox : conjilii , non exltat in c. tit. 

34.) litiipient , C. H. liabet cum ed. ant. 

CAP. XLV. 
Expenfa neceffaria , quas facit capitulum pro thitione pralati, de bo- 
%U p$kW$ dtbent fieri, vet reddi. 

honoR' vs III. capitnlo Conft.mtinnp. (ann. 1219. Roma 
Conftantvnopohm.c.f. dt cor.ftit.iomp.f.) 
\Jt, prtEteriti [conttntionrs decifamattria , fiituris Htigiis occajio ampu- 
» tetw ] prsfentium aiK-toiitate 25) Itatuimus, >t expeui* necef- 
fariae, quas capitulum Con.ltantinopolitanuui 26), \el eius uuatii, va- 
cante fede , pra electioniS negotio fecennt , de bonis patri<irchatus 
fiant. totaliter , vel e recld^antur 27) : dummodo ipfi bona decedentis 
patriavchx non occupent vel vfurpenr. 

15) Prafenti authentica , legir c. 4. de conftit. comp.j'. 

afi ) Cmtfiantinopo/is , iegit C. L. ln l.acecclc/ia in difcordia facra erateleftio, 

vt doc-t c. 40. X.b.t. quje cauflam magnis expeniis eiogandis dederat. 
27) Et , rcddantur C. R. 1. habent, 

CAP. XLVI. 

Ehftio pofl colLitionem ex interuallo celebrattt , non valet. H. d. fe- 
«undum opinionem magis communem. 

1 d em Honorivs III. ekci) Lugdunenfi.2%) (imo Lundenfi c. 
ann. 1222. Roma in Daniavt. covf. c. >. de elect. cowp.f.) 

Cum poft petitam inftanter, et demum obtentam [ven. fr.n.] quon- 
dam Lugdunenfis archiepifcopi ceflionem rota canonicoram 
Lugdunenfium in te,tunc ipforum prsepofitum ,concorditer conuenif- 
fent ; quia tandem examinato , ficut decuir , proceflii eledionis tuae, 
inuenimus eam poft publicationein confenfuum , et collationis tradta- 
t\im, aliquamdiu fuifle protraitam 29), affenfumque tuum priufquam 
clectus fueris ^o) requiiitum : eledionem cindcm g, ex ipfius dunta- 
xat inordinato proceffu /", iuftitia caflauimus exigente. 

28) Lundun. C. R. 1. fed L. haber : Lundonhnfi , et cd. ant, legit Lugdonn. 

per totum. 
19) Qua: tamen mox publicanda erat per c. 42. X. b, t. nullo <xtraneo afto 

interueniente. 
30) buiftes , legitur in c. 1. de elcft. comp. f. 



a Vide l.ficonflat , et ibi JRart. ff. de appell. et in c. cnm fuper. in gl. 1. infr. 
i* taufia poff. et propr. b a/. dignum. c Vide t. ftruos. C. ad /eg /u/. 

t/t vi.put/. tt /■ nemo deinceps. ad fin. C. dt epifc. aud. d al. fupcr eleiiionis 
jroceflu, e Et. f al. tuam. g Vide autb. de btrcd. etfal. 

f. inoxdinatum. soti, I, *f], <tu, 1, nibil, 



CAP, XLVII. 

_ Monacbus vnius monafterii alterius failus abbas , in elettiont abbttit 
prioris monafteni voctm non habet : etiamji tale ius ab abbate et monacbit 
prioris menafterii Jibi fuit nferuatum. 

idkm Eboracenf. priori , et magiftro Guidoni de Canopo.p)h {annt 
1222. Roma in Galliam. c.y. de el. comp. ;-.) 
/^onftitutis in prsfentia noftraprocuratoribus[ri»7ec?z>/z':] fan&iTau- 
^* rini i , Eboracenf. 3?) et fancti Leofredi 34 ) de Cruce , abbatum, 
[et monaftem Fijianen. dil.fr. n.B. tt. SS. lo. tt Pauli presbyterum car- 
dinalem dedimus auditorem , coram qno propofuerunt procuratores prtedi- 
itorum abbatum , quod,vacantt prafato monafterio , quod immediate ad Ro- 
manam ecclejiam pertintt , monacbi eiufdtm loci conttmptis prafatis alba- 
tibus, qui commode poterant et debebant de iure vocari, ad tleitionem ab- 
batis temere procedcntes , Ethardum quondam akbatem S. Iudoci ad tiuf- 
dem regimen minus idoneum eligere precfumpferunt , quare petebant tlt- 
itionem buiufmodi penitusirritari.] Cum autem procurarores ipforum 2j) 
abbatum iufli eifent exprimere , quo iure ipli abbates deberent ete- 
ctioni abbatis Fifcan. 26) k monafterii intereffe : refponderunt 37), 
quod ohm, cum affumerentur ;8) in fuorum monafteriorum abbates, 
fuiJ fpecialiter indultum eis 99 ) ab abbate et conuentu monafterii 
Eifcanen. vt habereni vocem in eapitulo eorundem. Nos autem ra- 
tionem huiufmodi 40) friuolamreputantes.fuper hoc perpetuumiilen- 
tium imponimus 41) / abbatibus fupradidis. 

32) De Canapul. c. R. 1. habet cum L. fed de Tanapu/, C. R.2. Iegit. in ed. 
ant. contra iegitur dtcano. Longe ali.i ell infcriptio huius capituli in c. y. 
comp. y. de eleft. vbi ita fonat .- /■'. Bo/cen. priori fantf/c Barbare Le.xo- 
uienjis dia-c. et magiflro V. de Capella , cancel/ario Rotbomag. 

33) Carmien. Ebrotecen. habet C.L. fed c. cit. legit .• Tatiricen. Ebroicen. 

34) C. R. 1. Leofridi , fed C. R. 2. Leffidi legit , et C. H. habet.- Loefridi, 
IS) Vox/ ipforum, non exftat in C. H. 

36) Vufcanen. fecundum C. H. per totum. Sed in c. cit. legitur/ fupradiiti. 

37) Refiftebat abbacibus pradiftis ius commune , et fic tituliim iuris f»i 
edere et prdbare iuiii funt .• maxiine quod monarterium , in quo ekftio 
lacienda, iminediate ad fedem papaiem percineret. 

38) Reciperentur , C. R. 1. 

39) Eis , non exftat in c. cit. 

40) c R. habent / buitis. * 

41) Impofuimus , fecund. C. H. I. H. et L. Ceterum hic texrus in c. cir. f. 
ita variat.- de confilio fr. noflr. perpetuumfilentium impojuimut. Vbi orait- 
tuntur verba : fuper boc. 

CAP. XLVIII. 

Eleitio debet fitri verbo , et dt ilio , in quem confenferit maior pitrt 
tapituli, et uon refpeitu aliaium partinm. 

idem Rothomagenfi capitule. (ann.iziz.RomainGaUiam.) 
I.jpcclclia veitra deltituta paftore , et votis vcftris , cum de futura 
*~* prxlati 42) haberetis fuccefiione traitatum , in diuerfaw» diuifis, 
quidam inThomam, quidam in cancellarium , et quidam fmgulares 43) 
iu fingulares perfonas eiufdem eccleli;e confenfiftis. 

Verum cum fuper his in noltra et nollrorum fratrum prxfentia 
multa fuiffent liinc inde propolita, inuenimus , quod illi, qui fua 44) 
in Thomam defideria dingebant 47) , licct maiorem parrem facerent, 
partium comparatione minorum n, non tamen admaiorem partemca- 
pituli peruenerunt. Conliderauimus nihilominus , quod polt publi- 
cationem confenfuum , et collationis tractatum , ad electionem nullus 
habitus elt proceffus : quamuis deportationis follemnitas etiam poft 
appellationem legitimam fuerit fublequuta 46), quain 47) pro eleitio- 
ne nec48) deceret, nec etiam 49) expediret haberi. Vnde [defratr. 
n. confitio] quod factum eft de T. jo) praedicto ji), caffauimus , peti- 
tione conlentientium [etiam] in cancellarium non admiffa. 

42) Pra/ati veftri , C. H. 

43) Singn/ariter , e(t in c. 6. cit. comp. 5". 
44 ; iii." Ju.i , non i abet ed. ant. 
4J ) Dircxerunt , legit c. cit. 6. 

46) quo follcmni facto canonici appellationem fuam deferui/Te et confen/ifli 
ffi eieciionem videbantur. F.lecius cnim , fi mox confenfum edir , fubli- 
mari et in chorum deuuci folet , quod hic vocatur fol/cmnitas depottattonts, 
vocabulo admodum rfl hoc jigniricatu obfcuro. Vid. c. 29. b. t. w. J9. 

47) S^Jfod , legitur in c. cit. 

48 ) iVo;; , eft in c. cit. 

49 ) Etiam , non exlbt in c. cit. 

50 ) Dc Tboma , C. R. 2. legit cum c. cit. 6. 
Ji ) Vrtedtilo , non exllat in c. cit. 

CAP. XLIX. 

Non profefut in abbattm tligi non poteft. 

gregorivs IX. (ann. 1227. Roma.) 

C^um in magiftrum j2 ) affumi non debeat , qui formam difcipuli 
J non affumpfit , nec lit prsficiendus, qui fubeffe non nouit: nos, 
intellewto per te , quod in quibufdam regularibus domibus , iure tibi 
52 ) lta recte C. R. H. L. ed. ant. Cont. Pith. et Gloif. legunt. Alii : magijhatum. 

h Ebroicenfi priori et magiflro G. de Canabul. a/. priori S. Barbam . Le- 
xoui«iifis dicecefis. i Ebroicenfl. li {a/. Fuicanenfis. J lm- 

pofuimus. m Vt fi verbi gratia , ctun XII. cantntci ejfent , qttinqM* nomi- 

xauerunt Thomam , quatuor ca.ntUariitm , et trcs a/ii alios tres. n gl . in I. 

Bnlfi. tt i. plane. D. qnod etiiufque vn. fatit l. quod rnnitr. D. *d mumcip. 

E 3 Uia-ce- 



75 Decretal. Greg. Lib. I. Tit.VI. 



De ehclione et ehtti 
poteflate. 



dicecefano fubicitis , funt quidam in abbates, non profeffi ordinem ve- 
gularem j;), affumpti , mandamus, quatenus, cum abbates talts efie 
non debeant, qui per profeflionem monachi et a regulares canonici 
non fuerint 54) , ad amotionem eorum , quos tales inueneris , fubla- 
to appellationis impedimento , procedas. 

S 5 ) Ordinis regu-lam , fecund. C. R. 1, 

J4) C. R. habent ; fuertint. 

CAP. L, 

Electio facia a non maioriparte capimli,et ttniffa coilatione,nonvaht. 
1 d f. m Cnvtancn. cc.) capitulo. (ann. 1228- Roma in Campaniam.) 



7« 

CAP. LTI. 

Si pev papam mandatur habentibus eligere , qmi ell%ant cnm „„-., 
ahquorum, altoquin Csnfihum pronukant ; ejigeniet dcbent covfilivm re- 
qmrere m tratjat» chchoms , et congrno tcmporc txpcctare refpovfum ; 
(thas ehcho non tenet. - l J 

1 D E m G e e g o r IX decano et Cap. ft) S. Uanr.is etfanfti Stevhani 
Bifuntien. (ann. 1223. Roma m Burgmdim,) 

veteri lege 1 [_et infra.] porro iam dudir.n vobis 



Cumana ecclcfw paftoris folatio deitituta, et congregatis die ad ce- 
lebrandam eleitionem prtefixa , qui praefentes erant dc Cumanis 
canonicis, ac tribus abbatibus , qui vocem in electione haberc no- 



fcuntur, capellani et clerici ciuitatis 5-6) elcdioni fo debcre intcreiie 
dicentes, fub huiufmodi proteftatione admifli fuerunt , quod vox eo- 
rum , qui non deberent intereffe de iure vel confuetudine , tion va- 
lcret.' Tandem praemiffo iuxta formam eoncilii b generalis fcrutinio, 
VII. de canonicis , vnus abbatum, XI. capellani , et nouem clerici in 
eiuldem ecclefix archiprcsbyterum conuenerunt, nouem canonicis $7), 
vuo de abbatibus, vno capellano, et XI. clericis in ipfius ecclefia: ar- 
chidiaconum dirigentibus vota fua : [etinfra. ] Cum decein et oclo 
fuerint canonici , tres abbates , XX. clerici , et XIV. capellani : neu- 
tram ele^ionem comperimus j8 ) ad maiorem partem totius capituli 
pcruenifle. Nee probatum fucrat , quod clerici admitti debuerint j 9J : 
nec quod capcllani adnufli fuerint de confuetudine , vcl de iure. 
Nam etfi capellani duabus c eleclonibus 60 ) epifcoporum interfue- 
rint, et fcrutatores dederint 61) voluntatem: non tamen inquitita vo- 
ta fua fuiffe , vel eos aliquos elegiffe probatur. Sed et d fi inquifica 
fuiffent vota , vcl ipfi aliquos elegiffcnt : per hoc tamen non conltitit 
id c':s de iurc compctere , vel ex 62 ) conluetudine iam prxlcripta. 
Vndc nos electioncs ipfas piffilumptas etiam contra formam concilii 
generalis , cum collatib in communi omiila fuerit , qiue pott publica- 
tionem fcrutinii fieri debuiffet, de fraJjjum noftrorum conlilio fentcn- 
tiabter 63) duximus irritandas , elecWes hac vice eligendi poteftate 

priuantes. 

tr) Cumano , legit C. H. 

c6) Eimdent eiuitatis , C. R. 2. Antiqustus quidem clerict etusdtm ctuztatts 
elcftionibus interfuerunt , fed, eleiUone .ad capitulum priuatiue .dsiata, 
poftea hoc infolitum vifum fuit. 

57) De canonuis , C. H. 1. H. et L. Iegunt. 

58 ) Reperimtis , C. R. 1. 

co ) Debnerunt , C. H legit ed. ant. vero Imbet .• debuertm. 

60 ) Duabus vkibtis eteclionibus , C. H. legit. 

61) Extiterint , fecund. C. R. i. fed C. H. lcgit. 1 dederunt. 

61) 1'ri-pof. ex , abelt a C. H. 

«3 ) Vo.-i .' Jenttntitfliter , a C. R. 1. abeft. 

CAP. LI. 

Ter tompofitiontm fattam cum pralato et capitulo , non pottfl iut tli~ 
gtndi competere laico , ettam patrono in ecclefia coihgiata. 

1 D e M abbati Cluniacen. 64) {ann. 1228. Roma :'w Galliam.) 

Sacrofanilia Romana 65) e eccleda: [et infra.] Sane/ propofuifti in 
noltra prafentit 66) , quod fuper ordinatione prioris monatterii 
faniti Pancratii,adCluniacen. ecclefiam pertincntis,cum comitedeVa- 
renna 67) g patrono ipfius, quidam prxdecefrov tuus de 68) confen- 
fu 69) capituli fui compofitionem quandam iniuit 70) iuri contra- 
viam h, et ecclefiae ipfi damnofam , videlicet, vt in optione ftt ipfius 
comitis , affumere , ad prioratum di£ti monafterii , Cluniacen. et de 
Charitate prioribus duntaxat exceptis, vnum de duobus mclioribus to- 
tius Cluniacenf. ordinis , quos abbas duxerit nominandos. [ et infra.'] 
Attendentes itaque , quod ius eligendi in collegiata ecclefia non cadit 
in laicum , et ideo id efTet 71) perniciofum exemplo , et redunda- 
ret 72) i in diipendium eccleliaftic£ libertatis , volumus , vt dictum 
prioratum libcre poflis , non obftante compofitione ipfa , ficut alios 
prioratus tibi fubditos , ordinare , denuntiando k ordinationem fa- 
clam 73) patrono, vt fuum74), fi voluerit , honeftnm / impertiatur 
aflcnfum. 

64) C/nnic. C. H. lcgit. 

6,') vocabulum. - Romana , abeft a C. H. 

66) C. R. tn nolha fane propoftiifii prxfentia , kabenr. 

t~ ) Varnia , c. R. z. hubet. Sed c. L. legit •• Warema , ct cd. aat, IVarem. 

6g) Cum , fecundum C H. 

69) AlJenftt , C. R. 1. 

70) C. R. 1. legit : fteit. 

71) Eflr, fecund. C. R. et H. 

jz) Redundare , C. R. 1. H. et ed. ant. lejunr. 

73) C. R. et H. legunt .• dentmtiattonc ordinatione facl/t, 

74 ) Vox : Jtium , in C. L. non legitur. 

a Vcl. b Latcranenfis fnb Ittnot ent. III. c. 24. c In multis im- 

pfjjis derji vnx , duabus , t/uam babent manujlr. et agnofat glofja htc. d at. 

fed ct ft inquifira fuiflent eorum vora. e J^b.v ,' Romana , deefi in pluribus 

Tr.antijlr. i In fi/uribus manujcr. \\\ noltra fane propofuiiH pwefentia. g al. 
Valernia. al. Varonnia. h Vide /, non dtibitim, cttm not. C. de leg.ett-^.qu/eji.i.. 
impcriali. i Redundare. k ot. ita; uenuntianda orainutione taita 

pationo. 1 al, honefte. 




prouiderent Verum die ad ehgendum pnefixa , ft x cx vobi l s pct P e . 
tatera eligendi dedifhs , vlquc ad conlumptioncm cujufdara cande- 
las 77 ) , que ibidem accenfa extitit , duraturam. Tandem 7% ) cum 
eledores huiufmodi conueiuilent in prerdiaum abbatcrn fan-ii Beni 
gni , et fuper hoc foaoruin cius coniiiium requififlent : pioponente 
vno ex llhs , quod dcbberaro coniilio refponderent , C t dirferentibus 
eis feftmanter dare relponium, prtefati eledores, cum candela ipii -o) 
deficeret 80) , npn cxlpectato ipforum %\ ) conlilio , didum abbatcin 
in Biiimtinen. archiepiicopuin elcgcrunt. [et infra.] Relato er^oad 
apoitolicam fedem negotio , archiepifcopo Viennen. 82 ) et abbati de 
Lirmitatc n iniunximus , vt, fi conftaret ab eifdem clectoribus de cle- 
dtione traaatum fuiile habitum , et in tradatu eleaionis pra:didoI 
rum confiijum requiiitum 83), elcctioncm iplius 84) abbatis , fi per- 
fona eilet idonea , confirmarent. Quod fi in tractatu eleclionis non 
fuillet 8y) illorum86) conlilium requifitum ; licet poftea requi(itum 
fuerit , non competenti tcmpore , nec etiam exfpectatum reiponfum. 
jpforum87), aut non effet idoneus idem abbas : quod de ipfo fa- 
ctum erat , tanquam inualidum irritarent. [et infra.'] Cumautem com- 
pertuni non fu.eiic competenti tcinpore requifitum confilium de pev- 
fona p prcedicti abbatis , et quando extitit rcquiiitum , non fuitexfpe- 
clatum reiponfum, niii modico terfipore, nec dcbeaf 88) aliis imputa- 
ri , quod in tantum illi tibi tempus ardarant q-. eleitionem abbatis 
ipfius , non perfonE , fed electionis vitio , duximus irritandam. 
7y) Decanis et capitulis , C. R.H.L-.er ed. ant. legunt. 

76 ) Vtbis eligerttis , C. H. Jiabct. 

77) Notanda hic fingularis cautcla reftringendi eie^tionem ad ifatale per 
accenfam candclam duraturum , quod hodie in fubhaftionibut mukis in 
locis attenditur. 

78) C. R. 1. legir .• demttm. 

79) Pronomen: ipfa , a C. R. I. abeft. Sed CH. lcjit; ill», 
^o) Exjiinguerctur , C. R. j. 

81) C. R. corum , legunt. 

82) Viconen. fecundum C. H. 

83 ) Conjilium inquilitttm , C. n. 1. 

S4) vox .- ipjitis , non iegitur in uiii. c-d. 

iiS) Effet, C. R. 1. 

%6 ) Pronornen .• illorum , a C. R. 1. ct H. abeft. 

87 ) Eorum , C. R. 1. 

88) Dcbebai , C. H. legit. 

CAP. LIII. 

Si maior part capituli fcienter eligit indignum : vaht tltttio dt digno 
a minori parte , etiam ex eodem fcrutinio fa£?a. Hoc dicit , fecundum 
veriorem intelledtum et intrinfecum, 

1 p e m epifcopo Syluanetten. 89) (ann. 1228. in GaUiam.) 

(^ongrcgato Niuernen. 90 ) capitulo ad eledtionem futuri paftovis, 
> XIII. in decanum, ct XVlll., computato procuratore cuiufdam 
abfentis , in cantorem ipfius cccleiia: conuenerunt : qui, cum plures in 
eum, ct pauciores in alium fua defideria direxiilent, a parte fua ele- 
ctus extitit in paitorem ecclefia; Niuernenf. Foltjuodum, credente parte 
decani , quod alii plurimum deliquiffent eligendo pcrfbnam icientia: 
litterabs expertem,prGpter quod lllis fecunduin ftatuta Lateranen. 91 )r 
concilii ipfo iure efigendi poteftate 92 ) priuatis, poteftas eligendi 
ad eos extitit deuoluta , decanum iplum , qui in eum fua vota direxe- 
rant 93) , in fuum 94) epifcopum elegerunt , ad fedem apolt. appel- 
lantes, [tt infra.] Reliquis petentibus, vt irritare decani eleitionem at- 
tentatam a paucioribus , et poft aliam non caffatam , ac confirmare re- 
liquam veluti canonice celebratam a pluribus de perfpna idonea , di- 
gnaremur. Nos igitur mandamus , quatenus, fi didus cantor defectuirt 
in litteratura non patituv 9?) , et alias eit idoneus ad regimen pafto- 
rale, ipfms eledtionem procures audoritate nojtra, infirmata reliqua, 
confirmarc. Alioquin , ipiius cantoris electione irrita nuntiata , prxno- 

R9) Salttanenten. fccundum C. H. Sed ed. ant. legit .• Siluanetenji. 

ife) vox: Ntuernen. abeft a C. H. L. vero habet .• Niutnienji , et cd. anr. 
Munenjt. 

91 ) Generalis , C. H. legk. 

91) Verba .• eligendi potejiate , a C. R. abfunt. 

9}) Eduxerant , habet C. L. fcd ed. anr. direxerunt. 

94) Pronomen .• ftium , abeft a C. H. 

9J) Patiatur , C. R. I. ct ed. ant, legunt. 



ra Receptionem. n FJimitate , ftiper Gronam , ord. Cifiert. diacef. Ca- 

■ rc r° aL elc<a:i Onc. p Perfona idonea. q Vide I. 2. '§. fcd 

Ji ' L uis Jf. fi quu caujj: r Lutcr. conc. fub Innoc, III. c. jG. 



mina- 



77 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VI. 



De ekttlone et eleHi 
poteftate. 



78 



minatum decanum 96) , (i nihil ei de canonicis obftiterit 97) flatu- 
tis 98) «> eadem auitoritate praeficias ecclefiaj memoratae. 

96) Licet a minori parte electum, quod penes eam tota elefHo -confifteret, 
parre maiori pro ea viee iurc ciigendi priuata ob indignum eleitum. 

97) Obierff, C. R. 2. legit, ied C. L. obflaret. 
9tJ ) Infiitutis , C. R. habent , cum ed. ant. 

CAP. LIV. 
Habtns plures dignitatet, velplnra beiteficia cnrata , fine difpenfttione 
papa, ineligibilis eft. H.d. quoad titulum. 

idem Syluaneclenf. 99) epifcepo , et Ioan. de monte Mirabili archi- 
diac. et fuccentori Parienfi. b (eodcm anno.) 
U.TAudum ecclelia Rothomagenf. paftoris folatio deftituta , contra 
■*--' eleitionem, qusein eadem ecclefia fuerat celebrata, archidiac. 100) 
et quidam alii eiufdem ecclefis canonici ad fedem apoft. accelferunt. 
Dicio vero archid. pro fa ac parte fua, et G. archid. procuratore illo- 
rum, qui eleitionem celebvauevant 1), 111 noltra praferjtia conftitu- 
tis , inter alia , quas contra eleiium obieita fuerant, archidiac. pvopo- 
fuit memoratus , quod idem eleiius poit generale c concilium archi- 
diaconatum Ambianenf. adeptus , ipfum cum pluribus parochiahbus 
ccclcfiis, quas ante idem concilium 2) obtinuerat, retinere prsfum- 
pfit, eoque divniffo d retinuit ecclefias memoratas. §. 1. Vnde , cum 
fn eodem conciliolit ftaturum, vt , quicunque receperit aliquod 3 ) be- 
ireficium, curarn animarum habens anhexam, fi prius tale beneficium 
obtinebat, eo lic ipfo iure priuatus, et li forte illud retinere conten- 
derit, etiamalio fpolietur, praediitus eleitus contra huiufmodi veniens 
ftatuta , tranfgreflionis notam, nec non cupiditatis vitium, quod in 
aliis reprobare debuerat, ex pluralitate benericiorum incurrit. Et re- 
tinendo beneficia, qux non fpeitabant ad ipfum , cum poft receptio- 
nem alterius propria4) beneficia vacauerint ipfo iure , rem contre- 
cbuait per confequens alienam , et fic furtum commilit quodammodo 
vel rapinam. In fuae quoque falutis et multarum animarum difpen- 
dium j ) , pvsediitas par«;ciale9 6 ) ecelefias retinebat e ; cum earum 
cura , qua iam priuatus fuerat ipfo iure , ad eum nullatenus pertine- 
ret : et fic per lpfum eaedem animae damnabiliter funt decepts. §. %. 
Verum procurator eorum , qui elegerant ipfum 7) , etfi pluralitatem 
beneticiorum huiufmodi coram nobis proiiteretur 8)/ iri iure , pcr 
conceffionem 9) tamen 10) Rothomas>en. archiepilcopi nobis exhibi- 
tam, eundem eleitum nifus g e't muitipliciter excufare. Nos igitur 
diitam ufationem , vtpote friuolam , nullatenus admittcntes h, vo- 
bis dei/Anus in mandatis , vt, fi conltaret, quod idem poit receptum 
archidiaconatura pnediitum , curam animarum habentem , pratfatas 
paroeciales ecclcfias eleitionis tempore retincrer, nec oltenderet feeum 
pcr fedem apoitolicam fuper hoc diipenfatum , eleitionem illius 11) 
auitoritate apoftolica caliaretis. [er infra.] 1'artibus evgo propterhoc 
in veltra prstfentia conltitutis , prseftito quoque i iuvamento oe veri- 
tatedicenda, et faitis pofitionibns et refponfionibus hinc inde 12), 
tandem eodem decano , prastextu quortmdam grauaminuin, atl noltrain 
audientiam appellante, vos eleitionem huiufmodi irritantes, eidcm ec- 
clcfiK deCenoman. epifcopo prouidiftis. [et mfra] §. 3. Licetautem 
politioncs k et rcfponiiones fuper pluribus articulis taclae tuerint co- 
vam vobis ; quia tamen conteftationcm litis non inuenimus eiie fa- 
clam; cum non per pofitiones iy) et refponfiones ad eas fadtas 14)/, 
fed per petitionem in iure propolitam et refponlionem factam, con- 
teftatio litis fiatm: eundem procefTtim de fratvum noltrorum conlilio 
jrritum duximus nuntiandum. §. 4. Tandem archidiaconus eledtio- • 
nem ex pvxmiffa caufla petiit irritari , eleito rclpondente prsediito, 
quod non erat eius eleitio irritanda. Lite vero coram nobis legiti- 
nie contcltata , priftitoque de vcrirace dicenda a partibus iuramento, 
idem clcitus, etfi confiteretur,fe diita beneficia eleitionis tempovc tc- 
nuiffe ; tamcn excufave fe fupev hoc nihilominus n nitebatur ij) : quia 
09) Ecclefi* Sylttaneclcnji , c. H. legit, fed cd. ant. Situanetettfi. 
ico) C. R- ed. ant. Pith. et GlofT. addunt; A, anhiditKon. fic ctiara habeatC. 
H. et L. 

Celebrauerunf , legit C. L. 
Idcm ante conctlium , C. R. 1. 
Vox : alhjuod , abeft a C. R. 
C. R. H. ed. Pith.etCloi]". ksunt: priora. 
Difptndia , habet C. L. 
Pitrucl/ialcs , C. H. legit. 

Pronomcn .' ipfum f a C. R. l. et H. abeft, fed i.n C. R.2. additum noua m-n». 
jj Confiteretur , C. R. iiabent, cum II. lcd ccnftcrcntur , habet X» 
y) Conft fjionem , legit ed. ant. 
lo ) Tamen , a C. R. i. abelr. 
li ) C. R. et n. ip/itts , legunt. 
ii ) liinc et inde , fecundum C. Ir. 
13 ) ux offetri debent, Iite iam contelfata , ad eam dcelararidam : qufta ho« 

iure litis contcltatio gewralis fufficiebat. 
14 ) Fa&as , in c R. H. L. et ed. ant. non exftat. 
15 ) Vi.leb.1tur , C. R. legunt. 



1) 

l 

S) 
t) 
7) 



a lnllitutis. _ b Parifieniii c fi.tb Innoc. III. c, 16, caiutttr , ne 

vlltis babcut utto benefcia cttm cura unnesa. d al. omiifo. e at. de- 

tinebat. t" Confiteretur. « al. vifus. h Vtd. I. liberlo. «. f.n. ff. 

tle neaot. gcft. i al. prarftifoquv. ttl. et prxftito. k Vide !. h.errf.et 

ftquent. ff. depet. her. et l. Galltts. §. et t/tiid Ji tanttnr.,jf. de lib. et pojfhttm. \ til. 
habitas. Uiclio , faftas, deefl i» manufi.ripto. m Vide I. defenfor. J. r/tti in- 

terrvgatus, Jf. de int. acl, tt I. X. C. tle diuerf. refcfipf. n al. videbatwr, 



videlicet diitum archidiaconatum non crcdebat curam animavum ha- 
beve. Sed cum in iure confefliis fuerit, quod archidiaconus Ambien. 16) 
de confuetudine fufpcndit , excommunicat et abfoluit presbyteros et 
priores, et parceciales ecclclias interdicit, nec non archidiaconuso vi- 
fitat, et 17) inqliirit, quae viderit inquirenda , et procurationes ra- 
tione vifitationis recipit 18): euidenter apparet , quod curam habeat 
animarum annexam. Quam fi etiam non haberet ; negare non poteft, 
quin perfonatus exiltat: cum idem de perfonatibus , quod, ct 19) de 
beneficiis curam animarum habentibus , iudicium lit habendum. §. f. 
Infuper indulgentiam , quam fupcr hoc aflerit fe habere , inualidam re- 
putauimus; cum in ea fallitatem fuggefferit, et fuppreflerit veritatem : 
qua tacita vel exprefla ipfam nullatenus habuifiet. Suggeflit enim , 
quod prxdictas parceciales ecclefias , antequam fuifTet in archidiaconum 
afliimptus , canonice fuerat 20) aflequutus ; cum nulius potuerit plu- 
res payoeciales ecclefias obtinere : nifi vna penderet ex altera , vel 
ynam intitulatam , et alteram 21) p commendatam haberet. Vnde, cum 
idem vtramque illarum intitulatam haberet zz), ipfas nequiuit cano- 
nice habuifle. Item fuggerens , quod reditus perfonatus 23) fui erant 
tenues et exilcs, fupprelfit , quod alios reditus in pluribus ecclefiis 
nofcitur obtincre. Suppreflit etiam , quod plures paroeciales ecclefias 
cum pluribus aliis benehciis in diuerfis ecclefiis obtineret : cum inten- 
tionis noltrae non fuerit fecnm in tot beneficiis , praefertim habcntibus 
curain animarum, difpenfare, nec intentionis noltrae fuerit 24) ali- 
quid ei 2j) de nouo concedere , fed vt per indulgentiam poflet ha- 
bita licite retinere. [et infra.] $. 6. Tandem cum non reltaret , nifi 
proferenda fententia ; idem tam iuri , fi quod ei competere videbatur, 
quavn liti ceflit q fpontanea voluntate : cuius eeflionem duximus ad- 
mittendam. 

16) Ambian. legit C. L. ctnn ed. anr. 

17) Particula : et , omictitur in C. L. 

18) Hi aftus funt iurifdiilioms et imperii facri , per quod cura animarum 
exerceri iure pontificio crsditur. 

19) Copula: et , non exftat in C. II. L. et ed. ant. 
liierit , Il-cundum C. H. 
Aliam , habent C. R. cum L. 
Habuit , fecunduni c. H. fed L. legit .• habuerit, 
Archidiaconattts , fccundum C. H. 

Fuit , C. H. habet cum L. 
Vox .• ei , abclt a C. H. 



30) 

22) 



CAP. LV. 
Irrita eft eleilio , quam collatio non prgceffit , Ve! qua fatfa nt>n tfi 
* maiore parte capituli , vel qua ntrn fuit communis. 

iuem Grkgor. IX. (aim. 1228- forte in Calliam.) 
InGeneii legitur: [et infra.] Cum in conciiio 26) t caueatur , vt is 
■*• colLitione habita eligatar, m quem omnes vel maiov et fanior pars 
capituh confentit 27); et inGuil.maior pars totius capituli non con- 
fenlerit, quanquam uuiorem partein habuit 28) partium compara- 
tione minorum ; nec plane 27) numeri ad numerum, quia, vtrura 
G. et H. de quibus aduerfarii referunt qusftionem, in eleitione vo- 
cem habuerint 30), traitatum non excitit, nec difcufliim ; nec zeli 
ad zeluni , nee meriti ad meritum eollatio fatta fueritji); nec 
etiam eleiiio coinmuniter celebran, quoniam, licet in eundem Guil. 
fmgulanter iinguii conleniiffenr , non tamen debuit fubfequi fingu- 
laris electio, fed coinmunis , ne vel ldein repeti videretur , vel ex 
hoc fequeretur abfurditas, vt, tot effent eleitiones , quot eflent nu- 
mero ehgentes 52) ; nec ex lingulai ibus, vel 55) partieulai tbus con- 
fenlibus appareret 94) vniuerfalis eleilio vel communis , licet quili- 
bet lingularis veritatem exprimat fus partis , queinadmodum ex fin- 
gularibus propolitionibus , licet yy) veris , vniuerfalis propofuio 
non apparet s, nifi per fignum vniuerfale forfitan exprimatur; nec 
prasmilli duo canonici poterant fic excludi , cum primus exiiteret in 
canonicatus poffeflione 36), vel quali t, habendo ftalhun in choro, 
locum in capitulo, legendo etcantandovt canonicus, et ad trailatus 
ac eleiiiones 37) dignitatum et perfonatuum , qua; eccurrerunt pro 
tcmpore faciendae , tanquam canonicus fit vocatus ; quanquam has 

26) Generali comilio , C. R. v. legit. 

27 ) Pars totitis capituli confenfcrit , C. H. 

28) Habuerit , fecundum C. H. legitur. 

»9) 

30) 

. 30 



C. R. ed. aat. Cont. GloiT. et Pith. habent : pltnc. 

Habtterit , fccundnm C. H. 

Fuit , C. R. 1. Talis coltatio votorum demum ficri potaft in llHs colle- 
giis , in quibus fuifragia nuncupathle Uruntur, et lic de elcccoribus ipfi» 
eonftat , apparetquc, - quinam maiori aelo votum dederint. Cetcvi.m M 
vota infcriptis eduntur: de vxio e lectorum coniUri! nequit , vt ter« htt- 
die maiora vnice ex numcro a;iumenrur. 
p.) ElecJores , C. H. legit. 

33) Vel ex , fccundum C. R. 1, 

34) Apparet , eft in C. H. 

35) Partic. licet , non habetur in ed. ant. 

36 ) PoJJeJfiontm , C. R. 1. legit cum L. 

37 ) Et eIcc~tioncs , C. H. habet. 

o Vide concil. Trident. feff'. 24. de refvptf. cap. 3. p Alhm. q Vide 
l. pofli/nam iiti. C. de pacl. et Hart. in /. tpti /v'o,v;*-. f, dno fratret. ff, de verbo- 
rum obligat, r Lateranenii fub lunocent. III. cap.z^.. s Vidc I tini 

habebatffi. dt legatis }.«*/. fi pliiribus, tt il/i iiartot. Jf. dt legatis 2. t Vidt 

i. ctrtum, C. dt rei vindtc, 

vice 



79 Decretal. Greg. Lib. I. Tit.VI. et VII. 



De tltttiont et et eleSti peteftate. 
it. De translatione epifcopi. 



80 



vice fuerit cum protettatioiieadmiflus, fecundus vero eflet in tali lo- 
co, de quo fuerat ad ele£tionem vocandus, cum de toto reguoFran- 
ciae vocentur abfentes de confuetudine ecclefia: Gallicanae : nos,his 
plenius inteilectis , de confilio fratrum nottrorum prajmiflam ele£tio- 
nem , vtpote contra fovmam concilii attentatam , decernimus 38) ir- 
ritam et inanem. 

3$) Decrenimus , fecundum C. R. 1. 

CAP. LVI. 

Non vtilet tltStio pontificis ptr laiccs et canonicos facla , etiamfi boe 
habeat tonfuttudo. H. d. et quotidie folct allegari. 

idem capitulo Majfano 39). (ann. 1226. Roma inHetruriaw.) 

Maflana a ecclefia paltore* vacante : [etmfra.] Edi£to perpetuopro- 
hibemus4o), ne per laicos cum canonicis pontificis ele£tio 
pracfumatur. Quk c fi forte prsfumpta fuerit ; nullam obtineac fir- 
mitatem : non obltante contraria confuetudir.e , quse dici debet po- 
tius conuptela d. 

39 ) Mtffano 

40) c - 



c. 

lc»it 



inhibmus. 



CAP. LVII. 

Nm fufficit ad tonfirmationem clettionis , quod fit faita a maiori fnrtt 
C4pituli : nifi etiam illa pars fit fanitr. 

1 d e m cap . Cathalan. 41) («»«. 1229. Rtma in Gattiam.) 
U.T?cclefia veltra dettitusa paftore , conuenientes in vnum, abfente 
II* Guil. qui tunc noluit interefle , ad celebrandam ele£tionem 
terminum ftatuiftis. Veniente vero termino , et di£to Guil.cum ab- 
fens exilteret, non vocato , praemiflb iuxta formam concilii e gene- 
ralis fcrutinio, XIV. magiftrumG.42) presbyterum cardinalem, con- 
canonicum 43) f veftrum : et XVII. R. Remen. canonicum elegerunr, 
prxfaro G. poitmodum eledtioni eiufdem R. fuum prcebente confen- 
fum. Tandem procuratoribus vtriufque partis in noftra prstfentia 
conftitutis , allegabatur pro ele£tione di£ti R. quod, cum in IV. exce- 
deret.aliam, computato Guil. prxdi£to., maiorem capituli partem ha- 
bebat, et per hoc 44) debebat pars fua fanior rcputari; cum.vbi 
maior numerus ett , zdus melior prafumatur g . Pars vero altera ele- 
£tionem eandem multipliciter impugnabat , proponens, pramomina- 
tum 4J ) R. in xtatc pati defedtum , nec efle 46 ) fufficientis fcien- 
tis ad ecclefiam fupradiftam : cum attatis maturai.et eminentis fcien- 
tiae prsefatus cnrdinalii exiftat. Et cum eleiiores cardinalis alios me- 
ritis ef au£toritate praecellerent , habito piajfertim refpe£tu ad perfo- 
nam eleitam: meliorem zelum eos habuifte conltabat 47). Diceba- 
wr prauerea , quod confenfus di£ti 48 ) Guil. quem pars eiufdem R. 
conntebarur fuifle contemptum .aflerenteparte reliqua,capitulumpo- 
tius contemptum ab ipfo 49 ) fuifle , cum non fuerit conienlus 50 ) 
praeftitus in fcrutinio, fed t>olt eleclionem acceflerit, adiicere nil va- 
febat. [et infra.] Denique ftatutum generali concilio ci) , quod ele* 
£tion"em decernit ez) mualidam , cum contra eiufdem concilii for- 
mam in ele£tione peccatur , non debet ad contemptum, et alia, quae 
non funt de forma, referri. Vnde quod ibi dicitur ,',quod aliter ele- 
£tio celebrata non valeat, ea refpicit tantum, qus: attentantur contra 
formam concilii memorati: non autem alia , quae ponuntur ibidem, 
ficut eft illud 53 ) , quod praefentibus omnibus , qui debent , vo- 
lunt $4), «t poflunt commode intereffe , haberi debeat in cle£tione 
proceflus, ne cauera, quat fuper hoc alibi ih.cuta nofcuntur.vno ver- 
bo videantur euerti. Neque enim h credendum eft, Romanum pon- 
tificem, qui iura tuetur , quod alias excogitatum eft multis vigiliis 
et inuentum «, vno »erbo fubuertere voluifle. Nos ergo jc), quae 
hinc inde fuere propofita.plenius intelle£tis, cum exLateranenli con- 
4.1) Calhol. C. R. 1. fcd C H. legit: Caltttan. et L. habet : Cat/iten. 
Ilt.) C. R. mapfinm B. legunt, ficut etiam L.C fed ed. ant. pro B. habet G. 
43 ) Cananicum , " 

44) fr<PJ.% h0 

4? ) Vrtdiclum 

a.6") Eljet , fei 

47) lnde vero rurfus liquet, hanc ele&ionem vtua voce , non per fchedulai, 
tuillc lactam : quod alioquin conltarc non potuiflet , eleftores ielum mc- 
liorem in futTragio ferendo habuifle. Vbi per fchedas fit eleftio ; de ele- 
ftorum qualitate, meritis , et Zelo conltare nequit : ex quibus tamen fa- 
nior pars xiHmanda , e.n. et J4. K.h.t. iuncl. c . ca/>. h. t. et coliatio voto- 
rum facienda. r. 41. X. h. t. 

48) [>>:<dirti , C. H. legit. ' 

49) Vcrba.- ab ipfo , dcfunt in C. R. I. 

jo ) Vocabulum .• ctnfenfus , non exllat in C. H. etL. 

f 1 ) Concili genera/is , c'. H. habet. 

ji) C. R. legunt .• decriuit. Sic legit etiam C H. 

S\> Iflud, fecund. C. R.l. et H. fed; id , G.R..2. legit. 

f4 ) C R. habeot •• et volunt. 

SS) Igitur , C. R. legunt cum H. 



cilio in ordinationibus ecclefiarum maior et fanior pars capituh exi- 
gatur, et ltatutum generalis concilii contineat inter cxtera , vt is eli- 
gatur in quem omnes , vel maior et fanior pars confcntit $6" ) , ele- 
dtionem di£li R. non perfonae, fed potius ele£tionis $j) vitio,'cum 
maior et fanior pars $%) non confenferit in eundem, de fratrum no- 
itrorum confilio duximus fententialiter irritanda.ni, 

S<>) Pars capituli confenferit. C. R. 1. 
57 ) Potius ipjius elefhunis , C. H. 
J8) Pars eapttuli , C. R. 1. 

CAP. LVIII. 
Publicato fcrutinio , non pojfnnt electons variart : fed comptlli debent 
ad collatioyiem et eleitionem. 

idkm Greg. IX. (rttttt. 1229. Romee.') 
"publicato fcrutinio, variare nequeunt eleclores ; cum fu faciendi 
•*• collatio , et ele£tio celcbranda: ad quod per fuperiorem , fiopor- 
tuerit , comptllantur, 

CAP. LIX. 

Caffata elecTume prepter fimoninm ttiam fine tulpa tletti , v.on difpen* 
fat epijcopus ea vice cuvi cajfato : fecus Ji eltelus libtrt rejignaxit. H, d. 
iecundum intelle£tum gloflb %. in fin, 

l DEM, 

Ci alicuius ele£tionem propter fimoniam, eo ignorante ac ratum J9) 
^ non habente, commilfam , contigerit reprobari ; cum eo fuper urae- 
latione 60)*;, ad quam talitcr fuerat electus, illa vice non potsftepi- 
fcopus difpenfare .: quamuis -circa eum , qui ignoranter recipit 61) 
fimplex beneficium per fimoniacam prauitatem, poft libeiam refigna- 
tionem epilcopi difpenfatio toleretur 61) l. 

59 ) Et ratum , C. H. legit. 

60) EleClione , fecund. C. R. I. 

61) C. R. 1. iegit.- reeepit. 
63.) Tolleretur , C. R. legunt , cum ed. ant. fcd C. H. liabet « defpotifath 

tolleretur, 

CAP. LX. 
JEltttoribus imftditis currit ttmpus, fi poffunt impedimentum tollert. 

I D E M. 

TTis 69), quibus interdicitur, vt abfque fuperioris licentia eligere 
*"» non praefumant, tempus ftatutum a canone currit , cx quo in 



R. 1. H. et L. lubent. 
, C. H. habet. 

c. n. 1. 

fecundum C. H. 



a alias. M^-ffana. b llde concil. Bracar. cap. 1. et Rucchard. libr.t. 

decr. cap. 10. c Quod fi. d Vide l. omnes tudices. cum not. cod. de 

dec. libr. 10. in glolja 1. et in Atithent. vt nul/i iudsc. §. primo et in zlofla magna, 
cotiat. 9. « Concil. Lateranen. fub Innocent. 111. cap. 24. f In 

antii/uis, c.inonicnm, inuenio. g Vtde l, ita Jhpu/atus. §. credendum eji.ff, 

de verborum ob/igaiion. h a/. nec enim. i Vtdt j. fuorum tnftitut. i» 

proatm. ct in aut* vt iud. Jine qu» jujf. 



inora fuerint hcentiam huiufmodi poftulandi»;» 
63) Eis , fccundum C, 8. 

TITVLVS VI 1. 

DE TRANSLATIONE64) EPISCOP!.^) t» 

CAP. I. 

Patriarcha , qui confirmatum in archiepifcopum transfert «d fedem epi- 
fcopalem, ab tpifcoporum confirmationt fufpenditnr. Ioann. Andr. 
lMNOCENiivj III. 66) Antiocheno 67) patriarcha. (ann. 1198. 
Roma in Syriam. ) 

Cum ex illo o generali priuilegio, quod beatoPetro, et per eum 
ecclefiae Roinanae Dominusnoiter indulfir, cnnonica poftmodum 
manauerint inftituca , continenna maiores ecclefise cauifis [fjj/e] 
ad apolt. fedem p perferendas 68), ac per hoc translationes epiico- 
porum tficut depofitiones etrum] et fedium mutationes ad fumma: 69) 
apoltolicae fedis antiftitem de iurc pertineant, nec fuper hisquicquam 
praeter eius aifenfum debeat 70) immutari q -. miramur Inon modi- 
cum et mouemur,'] quod [pradeccjforis tui exempla fetjnutus , qui motu 
prepria vtluntatis Manuflan. in Tarfen dicitur transtulijfe ] L. 71) [quon- 
daih] Apamen. 72) r electum in Tripolitanam ecclefiam tranftulilti, 
fwcc tibi fufjicit diclam pradecefforis tui prajumtionem folummodo imitari; 
64 ) De translationt epifcopi ve/ tlecli , fccundum C. R. fed c. 1. comp. 3. h. t. 

adrlit .- et eletli. 
tf) Epifcoporum , legit c. L. 
66 ) Numerus ///. abelt a C. H. 

4j) Ao' ea tempora hoc caf>. cum plurimis aliis , qu* ad Orientis epifcnptt 
pafhm diriguntur, pertinet , quibus in Oriente rerum potiti funt Latini , 
recuperara per cruciatam expeditionem maxima tcrra: ianc>a: parte , atque 
ita fedi Romana; fubiecli erant. Inter hos quoque fuit patriarcha Antio- 
chenus , Lattnus pariter; quamuis etiam Gra:ci fuum patriaicham Antio- 
chenum , alibi commorantem , haberent, qui iurifdictionem pontificis in 
fe non agnofcebat , vt optime obferuat I ; R. FLORENS. ad l>. t. p. lgo. 
Latinus patriarcha tamen etiam ius fuum patriarchiilc contra pontiiicem dc- 
fendebat , quod rationes huius decreialiji indicant. 
68 ) Heferendas , C. H. legit. 

69) C. R. ed. ant. pith. et Gl. ad fummutn , lefuat cum C. L. et c. cit. r. 

70) Aliqua - debeant , habet c. cit. 1. 

71 ) Laurentius , habet C. L. fed c. 1. cit. pro L. habet La. 

71) Apanian. C. R. 2. legit , C. R. 1. vero habet/ Apduien. et C.L. cumed. 
ant. Apanien. denique Appaninen, C. H. habec. Apamitnf. eft in c.cit. 

k alias , poftulatione. 1 Vtde I. nibil. §. Jicut fi/ius. fl. de inoffieiof. 

teflament. m Vide l. cum,tiui ita. §. f.n cum g/»lf. magna. et ibi Bart. D. 

de vnborum obligatiun. n In quibufdam antiquis additttr : vel elecli. o Cap. 
i- eod. tit. i* 3. eompil. p Anatl. papa ep. 1. Melchior Canus ltl>. 1. de 

lot. tbeo/og. q a/, attentare. r Paphcnfem, */. Appanienfcm. 

imo 



8i Decretal.Greg. Lib. I. Tir. Vlh 



JDe tran-huone 
epifcopi. 



S2 



imo etiam ininriam nojiram ipfius transgrejfus excejfum"] et 75) nouo quo- 
dam mutarionis genere pavuificafti maiovem , et magnum quodammo- 
do minorafti, epifcopave archiepifcopum , imo ponus dearchiepifco- 
pare prafumcns , [cum diclus pradeceffor tuus diclum archiepifcoptfm de 
Tarfen. ecclefir.m in ecclefiam transtulit fimilis dignitutis.] Licet enim di- 
ftus L. nondum fuiffet in archiepifcopum conibcratus ; confirmatio- 
nis tamen munus receperat, et archiepifcopalia, quanrum ei licuit 74), 
miniltvnvatyy) : ficut nobis ipfuis relatione jnnotuit, qui fe Vahenf. 76) a 
epifcopum [cum in nofira ejfet prafentia conftitutus ] afleruit confir- 
maffe. Ne igitur perpetrandi fimilia eaeteris audacia tribuatur 77 ) , 
[/» tantus txuffus relictus fuerit impunitus:] te "ab epifcoporum confir- 
matione duximus fufpendendum b, [quoufque fuper hoc aliud fintuamus.'] 

7^) P.rtic. et, oon exft.it in cit. .c. 1. 

74) Licserat , eft io c. cit. 

7f) AHniJicauit , fecundum C. H. lejitur. 

76) VuHmn.C. R. 1. haber, ia C. R. 2. aatem legitur.- VaUimen. H. legir.- 
Valimenf. L. Vafunontn. et ed. ant. Valinen. fed c. cit. conttahit 
vtratnijue vocom Lgendo .• Sen.tlimen. 

77) Prtebeatttr , focundum C. B. 1. et H. 

CAP. IL 
Elettos in epifcopos et confirmatos , transferre pof.Jl folut paptt. 

jdem detano et capitulo Andegauenfi. [ann. 1198» 
Roma in GaUiam.) 

Inter corporalia c et fpiritualia eam cognouimusW [exiftere~\ differen- 
tiam , quod covporaha faciiius deftruuntur, quaiu 78) conftruan- 
tur 79), fpiritualia vero facilius conltruuntur , quam deltruantur. Vn- 
da iuxta canonicas fanihones %o ) epifcopus folus honorem dare pot- 
elt, folus [autem] auferre non poteft, Epifcopi quoque a metvopoli- 
tanis fuis munus confecrationis $1) accipiunt, qui tamen non poflunt, 
nifi per Rom. pontificem 82) condcmnari. Cum evgo fortius i\t fpi- 
rituale vincuium, quam cavnale ; dubitari non debet , quin ovnnipo- 
tens Deus fpirituale coniuginm, quodelt inter cpifcopum et eccleiiam, 
fuo tantum 8?) iudicio reicruauerit dilibluendum: qui diflolutioaeni e 
etiam 84) carnalis coniugii , quod eft intcr virum et feminam 8f), 
fuo tantum iudicio referuauit, prscipiens , vr.quos Deus coniunxit, 
homo non feparet. Non enim humana, fed potius g6 ) diuina pote- 
ftate coniugium fpirituale diflbluitur ; cutn per translationem , [velj 
depofitionem , aut [etiam] ceifionemauitoritate Romani pontificis,quem 
conltat efle vicarium Iefu Chriiti, epifcopus ab eccefia vemouetuv: et 
ideo tria hic, quse praemiiimus, non tatn conititutione canonica, quam 
inititutione diuina $7 ) , ibli funt Romano pontifici referuata /. Sicut 
autem 88 ) epifcopus confecratus iine licentia Rom. pontificis fuam 
non debet eccleiiam derelinquere ; iic et ele£tus [etj confirmatus 
[prater eins nffenfnm , fuam nequit deferere ecclefiam , cui eft matriinonia, 
liter alligatus \ Ifcum non dcbeat in dubium reuocari , quin poit ele- 
iinr 



ttionem et connrmationem canonicam inter perfonaseligentium er ele 
St\ coniugium iit fpirituale contraitum , cui profeito epifcopalis di- 
gnkas nihil addit; cum quis epifcopali prasditus dignitate , nuliius ta- 
men eccleiie poflit etTe epifcopus : quemadmodum de illo contingit, 
qui oneri pontiricali renuntiat , non honori. Vnde, cum non (it tna- 
ius vinculum epifcopi ad ecclefiamg, quaf» eleiti , maxime cum fuerit 
confirmatus h, imo idem penitus, et non aliud , idemjuris obtinet in 
vtroque. Sicut ergo 89) epilcoporum translatio, [vel etiam^ depo- 
fitio et ceffio, fic et eleitorum 90) polt confirmationcm , fpuitualis 
coniugii ratione , foli eft Roinano pontifici referuata. Licet vfque ad 
f.empora iita, quod cautum fuerat de epifcopjs, expreffum non fuerat 
de eledtis; proptercxpreifam tamen iimilitudinem , vel identitatem 91) 
potius , nemini poterat videri dubium fubtiliter intuenti : cum de fi- 
milibns idem iudicium.fi t habendum. $. 1. Sed neque illud , quodin 

73) C. B. 1. quam etiam , lcjiit. 

" Conjlituttnitir , legit C. H. fed conflrumitur , L. 
Canonicam finifHonem , h;.bet c. L. 

Confirmationis , C. H. habet , poft vocem : covfecrationis , autem in C 
L. leguntur adhuc fequentia verba: aduocatis fibi aliis epifcopis tnbss. 
8i ) Per Romant pontificis fententiam damnari , legit c. 2. comp.' 3. h. r. 
8s ) Tantum , non exltat in c. cit. 
84) EtiaiK , omiititur in cit. c. 
8v) Vxorcm , C. R. 1. habet. 
8'j ) l'ro pctius , legitur in cit. c. etiam. 

87) Ha:c tamen tria ante 1NNOCKNTIVM III. non funt cxercita priua- 
rine a pnntifice Romaao , fed vel a patriarchis, vel a conciliii prouincia- 
libus fub directione metropolirani habitis, vt HETlt VS de MAHCA de 
concord. fucerd. ct imp.libr. Vll. euidenter docet. Si ergo ex inflitutione 
dittina hic tria iura funt referuata fedi Romaoc : decreta de his tribus 
iuribus fuerunt illcgitima , fedes vero papaiis in culpa , quod fibi re- 
fcruata ex injiitutioue dtuina neglexerit. 

88) Enim , legit ed. ant. 

89 ) Enim , legitur in c. eit. 

90 ) Sic et elettorum cejfio poji etc. legimus ibid. 

91 ) Indemnitutem , legitur in c. cit. 

a al. Silualienfem. al. Valienf. b Vtde I. l. C. ad leg. Iul. rep. etin- 

ffitst. de except. $. hodte. c Cnp.i. eod. tit. tn 3. compi!. vid. Innoc. UL. eftfl. 

Tibr.l. p. K4. d In ed.Pith. efle , legitur ■. fcd aieji a marmfcript. e Vtde 

Jom. Sotum in 4. fentcntiar.d1Jl.x7. qsifl.i. art. 4. Mattb, eap. 19. t" Vidt 

cap. qsamuis, de elecl. tibr. 6. et cap. vt hibitus. id fin. infir. de apptll, g Alias 
ita ■■ quoad ecclefiam. h Vidt ttxt. in 1. eonjiit. C. et /. Sticbus. et I. Pampbi- 
tw. D. de maH. tcft. 

Tom. II. 



canone legitur de eledto, vt 92), (i vltra fex menfes per fuam negli- 
gentiam retinuerit ecclefinm viduatam , nec ibi, nec alibi dwnum con- 
fecrationis accipiat, imo metropolitsni fui cedat iudicio , aliter intelli- 
gentibus poterat fuffragari ; cum non intelligatur ecclefia viduata 9^), 
quafi fponfum non habeat , fed quia, [cum\ fponfus eius nondum fit94) 
confecratus, adhuc quoad quaedam quafi viri maheat foJatio deftituta* 
iicut iuxta communem modum i loquendi illa dicitur ecclefia vidua- ' 
ta, qu^, licet epifcopum habeat, inutilem tamen perhibetur habere. 
Nec quod de ceffione fubfequitur, et itatutum fiiit ad ptenam, trahi 
debet ad gratiam , vt, ficut mctropolitani iudicio electus deiicitur, ita 
etiam ad aliam cccleiiam poffit transferri ; prefertlm cum nec fine au- 
itoritate Romini pontifieis fiat cellio vel deicdtio meinorata : qui , vt 
hxc 9j) pollent , cx illo canone metropolitanis induhit. Vnde, ft 
circatranslationem idem fieri voluiffer, quod deceliione dixerat, et 96) 
de transla-.ione poterat expreffifre, Et quod non eft fan&orum patrum 
decreto fancitum , fupetftitiofis non eit adinuentionibus prxiiimen- 
dum: prajfertim 97) cum 98) nonnunquam 99 ) jntefligatur looj 
prohibitum, quod non inuenitur conceffum. §. 2. Sane [no< , qui 
facra docente Jcriptnra monemnr , ne noftrum alii danns honorem.l quo- 
niam 2) [apoftolatui noJtro,multis referentibu:,in?iottterat, qv.od ven.f.n.'] 
Turonenf. avchiepiicopus electum 2) Abvicen. 4) pev tnetropolita- 
num fuutn [pojteu'] conrirmatum, in ecclefiam vcitram pr.t;tcr auitori- 
tatem Gsdis apoftoiic* transferrc praefumpfit, ct inepifcopum ^) con- 
fecrare, qucra [etiam vtn.fr, »,] Rothomagenfis archiepifcopus citra 
mandatutn noitrum 6) abfoluit, et ei licentiara tribuit tranfeundi : 
Iven. fr. n. Bituricenfi erthjepifsypo , de quo picHom fiduciam obtinemus, 
didtmus in mandatis , vt, inqmfita plenius veritate,fi rem gejtam taliter 
inuemret,] praedUtos 7) archiepifcopoj [qui ftltent apoft.fed. fuper hoe, 
quod nouum emerjerat ,prafertim cum luxta canonuas fancliones maiores 
ecckfiaftua caufja ad fed. ap. fint rtferenda, confuhre debueruut,"] a con- 
fect.utone et confirmatione pontificum, epifcorum vero 8) ab exfe- 
quutlone ponuficalis officii y,, Bituricenus archicpilcopus iuxta man- 
aati noltri tenorem fuipendit. Et quarauis iidctn archiepjfcopi [ Tu- 
ron. et Rothomagen.} tanquatn maiores plus cxccfleriat in prauniftis k, 
praefatus vcro epiicopus tninus, vtpote illovum tanquam maiorum er- 
rorem fequutus; nos tamen, intelleita [per litteras et per nuntios] eo- 
rum 10) {archiepifcoporum'] confefliotte fpontanea, et fiipplicatione de- 
uota , vetuara errori dedimus: quia non ex malignkate , fed ex ftmpli- 
citate peccaucrunt 11) /. Et quoiiiam prafatus epifcopus, qui 12 ) 
minus peccauerat, [Jicut ex pramifis apparet,] feuerius fucrat caitiga- 
tus, [ud apoft. fed.Licet fpoutane,a voluntdte ,non tamen fine multis l:bo- 
rihus et expenfis accelfit ,] reatum fuum vecognofcens humiliter et dc- 
uote , ac mifericordiam po.ltulahs ij), et iudicium non requirens : 
nos [fuper faclo eius cum fratnbus nojitis commuuew Uactatum ha- 
bentes et fubtiliter ] intuentes 14) , quod, licet- fibi k) munus con- 
91) Part. vt , in cit. c. non e.xftat. 

i)i) Olim dicebatur ecclefia viduata , quae non-eonfecratum habebat epifco- 
pum ; c. 2. difl. LXXV. c. 1. difl. C. qua dc caufla anno' MD C X V 1 1 1. 
in fede Tholofana drfpuratum efle rciert CIRON. aH tit. de concejf. 
prA>. et ecclefi* non vuc. p. 191. in f. vtrum ecclefia vacans eflet , fi intra 
tros menfes elechis haud confccrarus fuiflet , omni ceflante iinpedimen- 
to , vt aha elcctio fieri poflet ? Nam etiam ex Umpore ordin.ittonis lo- 
cum habebat inter comprou.mcialss. J.zc/.C.dc epifc aud c 1 dili XVlLl. 
94 1 Eft , C. H. habet. 
95") W<"' 1 fecundum C. H. 
()(> ) Particula et , x\\ cd. ant. non legitur. 
97) Prefertim , deeli in ed. anr. 
9S ) Pto i*h , C. L. habet ; tamen. 
qy ) Nun./ttam , cft in cit. c. 
100 ) TnteUigitw , legit ed. ant. 

I) Expreffe eonceffum , e. R. 1. habet , fed expretfum , Icgunt C. R.i. H. et 

L. cum cii. c. 
-) il^icrn , habent C. L. et ed. ant. 

3) Magiftrum W. aui eleftus fuerAt in epifcepum Abricenf. et per metropolita- 

uum fttfin poflea confirhatus , qst att/nundiu tam in fpirit*alibus , unam in 
temporattbus mtntltrauerat in ecelejia veflra prtter' cxc. Taiis cft leftio 
hoe loco iii c. cit. z. 

4) Ambien. C. R. 1. legit, C. L. vero haoet -.Ambricen. ct ed. ant. Abrecett. 
c) C. R. H. L. etc. cit. habent: epifcopttm , ablque particula tn. 

C ) Prtter apojtoltc* Jedit mandatum , luibet c. cit. 2. 

7) Didos , C. R. et H. lcgunt , feifneutrum legitur in c. cit. l. quod loco 

iltius vocis habet ipa epifcopocutn noinina , fcilicet : t.im memos.uum 

Turon. quam tpfitm rothomagen. archiepifcopes. 
8 ) Memoratttm vero IV. iegit c. cit. pro .• epifcopum vero. 

9) Polt hanc vocem cpuulum crt. ita legit.- Nol/ra frettis attSforitate fufpen- 
dcvct , riut maiulatt noflrt dntgent exfequutnr , Juper H »o deuoti3ne.1t eius di- 
gna gratUrum profequtmur adione : eum f>er confefftonem fpontanea.it eidem 
Bitsricen. arektepifeopo de veritate ntgotii conjritiftt , dictos aixhieptfco- 
pos et eptji opUm tuxta tenorem mitndatt noflii fsfptndit. 

10 ) Eorumdem , legitur in c. cit. 

II ) Peccauerant , eft iu c. cit. 

12) Et , legitnr in c. cit. pro qtti. 

13 ) m c. cu. hic textus aliter diftinguitur , nimirum : Recogwfcens hsmilt- 
tn , e: dettotc mtfertcordiam poflutans etc. 

14 ) Indurantcs , legitur in c. cit. 
IJ) C. H~ legit .• ei. 



i vfum, vide I. librorum. f. quod tamen Caffius. D. de legat. 3. et I cvm d< 
lanior.is. j. njinam. D.defimd. infl. leg. k i- sdc l. in prcsojterts. C. de epifc. 

et cteriiis. et }j. de pan.t. moris. %.ifte fere. I Vtde /.3. ». fin.ft. de liher.casjj. 
et mt. in l. ptagit. C. ad iegem bab. de plagiariis. 

F fecr*- 



83 DecretaL Greg. Lib. I. Tit. VII. et VIII. 



Di translationt tpifcepi. 
it. De anitoritate , etc. 



L. fit. 



111. 



fecrationis impenfum 16 ) , nec prioris ecclefi* ipfum pontificem 17) 
fecevit, nec fecunds, cum ad primam non fuerit confecratus , et ad 
fecundam , priori vinculo perdurante , non potuerit csmonice confe- 
crari , adhuc coniugaliter alteri alligatus : [itiud tamen prouide atten- 
Aentes , qnod et vrgtus ueaffitas , et tuidais vtilitai ecclefia v.ftra , quo- 
%iam non poteratis in nli.im perfonam idontam contitnire , difpcnjationit 
gratiam requirebant,] ei \% ) [ de plenitudine potejtatis ] ram a vinculo 
prioris ecclefia», qunm a pcena fufpenfionis penitus abfoluto , dc bc- 
nignitateio,) fedis apoitolicGe duximus concedcndum , vt, priori con- 
fenfu haitcnus perdurantc, [ficut per i:tttras perfonaruvt ecchfia veftra 
nobis iistimatnm «/?,] Andegauen. ecclefiam [tanqnavi proprius pontifex 
ad gloriam ct laudtm nominis Dci , ad honortm tt txaltationtm ipfius et ad 
falutem tt vtihtatem ftmm , tt tam chri , quam popnli fibi commifji,] ftu- 
deat gubern.ne : [vt,praueniente diuina gratia et ftquentt , pius prcdeffe 
velit , et valeat , quam praeffe.] 

16) Poft vocem : iinpenfani , addit C 

17) hpi/iopum , fccund. C. R. 1. 

18) Eo ', legitur in c. cit, pro «. 

19 ) Sibi , hic iniicitur in C. cit. ;. 

CAP. 

Epifcopus , qni propria auiioritate de fm ecclefia fe transfert ad aliam, 
turcbit vtraqne. 

idem Innoc. III. 20) Bambcrgenfi 21) a epifcopo 2%) et Pttr* 
fcholari 23) Maguntincn. {ann. 1198. Spoleto in Germaniam.) 

Quanto peiionam b [ven. fr. w.] Hildelemen. 24) [qitondav.] epifco- 
j)i [finctriori dihgebamus afftctu , tanto fetMrius Jperabaiuus , quod 
nihil aditerfus matrem fuam Romanam ecckfiam in praiudicium J'tii er- 
dinis , et tcclefiajiica difciplina difptndium atttntaret. Sane,ficttt ccrta 
Multorum afftrtione compertmus , et fuarum didicivius nihtlominus tejii- 
inonio litterarum , quibus ad nos direitis Herbtpolenfem fe pontificem »0- 
minabat,] ipfc vero 2; ) > relicta Hildefeinen. ecclefia , [cui f.-.etat Jpi- 
rituali gratia coniugio copulatus,') ad Herbipolenfi ecclefiam 26) [j<ne 
anttoritate Ront. pontificts] aucii<ritate propria fe tranltulit 27) , non 
attendens , quod ventas m euangelio c proteftatur : quos Dtus coii- 
innxit, homo non feparct ', et 28) poteltatem transferendi pontiiices 
ita fibi retinuit Dominus et magiiter, quod foli beato Petro vicario 
fuo , et per ipfum iucceilbribus iuirs, fpeciali priuilegio tribuit29) d t 
©t conceifit: ficut teitatur antiquitas, cui decreta patrura fanxerunt 
jeuerentiam exhibendam, et euidenter ailerunt facrorum 30) cano* 
num fanitiones. Non enim homo, fed Ueus feparat, quos Roman. 
pontif. qui non puri hominis, fed veriDei vicem gerit ra terris, ec- 
clefiarum ncceifitate vel vtilitate peniata , non huinana , fed diuina 
potius auctorirate d;floluit. [Noltntes antem tanta prafumptionts au- 
daciam reiinqncre impunitam , cum ftcundum apojlolum omnem tnobedien- 
iiam prsmpii fumut vlcifci , ] ne autem 31) facti uerucriitas tranieat 
prafumproribus in exetnplum e, quod quidem, ii verum eit , non 
poteft non eiTe notorium , [auitorttate omnipoteniis Dti et beatotuml'. 
tt P. apoftalorum , tt noftra , de comwHni fratrum enim confilio in vtr- 
tute Jitnitt S. dijtriite] iibi 52) prsectpimus, vt, [ vifis litteris nojtris, 
omni contradictione tt appell. cejf.] adminiittationem [ipjins] Herbipo- 
lenf. ecclefia: [tam in fpiritualtbus , qttam temporaltbhs] penitus reljn- 
quat. [St vtro , qnod non credimus, harte Jufptnjionevt noftram non cura- 
uerit humiliter obftruare , et tnhibita Jtbi vfurpare prajumpjtrit : excorn- 
tnunicationis vinculo ipjum decernimus innodaturn. Omnibus ctiam tam cle- 
ricis quam laicis Herbipolevf. diacctf. Jub anathcmatis interminatione pra- 
tipimus , vt , non obftante iuramento fidelitatis , omnem ipfi obedientiam 
fubtrahant , quam ipft fibi cuntra Jacros canoncs vjurpautt , non atttn- 
tlens , quod dtcit apfftolus : ncmo Jibi affttmat honorem , fed qui tocatur 
a Dto , tanqnam Aaron.'] C*teiutu quoniam Herbipolenf. «cclefisejaj 
canonici vota fua in ipfum prorfus illicite contulerunt : volente», 
ficut dignum e(t, vt in eo puniantur , in quo peccauerunt, eligendi 
eos hac vice fufpendimus poteitate. [Et fi contra fed. apoftol. interdi- 
20) In C. H. haec infcriptio ita exltat .• ide.n architpijiofxt et P. fcholufluo 
Aloguntino ; ita quoque fe iiabet iiifcriptio in ed. ant. pixtcr quod^Wii- 
guntino , in ilta legatur. C. L. hot ioco non ita variat. Nam renof hu- 
ius infcriptionis in illo eft fecpaens .- Idem eptji. et P. Jibolnjitco Ma- 
gttHtino , cum quo etiam congruit c. 3. comp. 3. h.t. 
al ) Nomen: Hambefgenfi , a C. R. abclt. 
aa ) Archidiacono , C. R. 1. legit pro tpifcopo. 
si) Scholaflk» , C. R. legunt. 
»4 ) Yiden fecunduin C. it. i. per totum. Hildeben. C. H. legit , ftd ed. ant, 

habet Hudefjtm. cum c. cit. 3. 
3 c) Vero , non legitur in C. H. et c. cit. 
26) Vox.- ecclefiam, abeft a C. R. ct H. nec exftat in cit. c. 
%1) Traii/iuit, iegitur <n c. rit. 

2%) Ouod, clt in cit. c. fed C. R. H. L. edit. ant. Pith. et Gl. omittunr par- 
tTT. et , atque iiouam periodnm incipiunt, cum quibus Jiac inrcfacit c. 
cit. Contio igitur iltud tt debetur , fed cum iuitio periodi. 
Prtbuit , C. R. H. et L Iegunt cum c. cit. 3. 
Saiiflorum , C. H. habet. 

Parcic. autem , omittitur in c. cit. h. 1. quam ante iam legatur. 
Titil , legitur in cit. c. 

Vox : tccltfi* , a C. R. nec non L. ed. ant. et c. cit. 3. abeft , pnterea- 
que, exprellis litteris , C. L habet/ Hcrbipolenfes canonici. 



»9> 
30) 
3i) 

31) 

33) 



84 

itum ad cutufdam nominationem proajjcrint : quod ab eis faitum futrit, 
irrttum dcccrntmus tt inanc.] Quia vero {tam diS^ Hildefen.cnieitiu) 
e.clef.am , cu: fuerar a hgatus , vnde lecunduih apoftolum , folutio-" 
nem quatrere non debebat , nim.s 3r ; improbe deieliquit ; ne ad 
ipftrn iRd«r, vltertus [in virtute S.s.et] d.ftr.ttius prohibemus :6) ; 
SSJSSTiT trad,t ,! " es / Wnonicas , qui ad maiorem fe plebem 
tranftuht 57), a cathedra repelh 2%) debeat 99) aliena , et cne- 
re propna : vt nec ilhs prafideat, quos per fuperbiam fpteuit , nec 
illis [prafideat,] quos per auantiam concupiuit 7. 

34) Wildenlien, C. H. Ugit. 6 

%5) Mtnus , fecundum C. H. falfo legitur. 

36 ) Inhtbemus , C. R. icgunt cum L. et c. cit. 

37 ) Tranfiulertt , C. H. habet cum L. ed. ant. et c cit 

33 ) PcUt , C. R. legunt , cum H. et c. cit. 

V)) M.';!?^ '" C ' ^\ Kotandnm P««r« , hanc translationerr. u.- 
ZAk • » : c,1 '- l,ora tHTbnJen® , quo impenum diuifum erat inter OT- 

C t N T i V S 1 1 1. rep robauerat , illum vero coronauerat : non potem 
non translat.onem :ui fedem Herbipolenfem CONraDI poftulati a<r K 
terre, partcs PHlLlPPi fequuti, quem vtraque^d e prfuauh * 

_, CAP. IV. 

l*t£Z* t /**% tran J f f rt tpifC T S : et Mttlgtutia^r eum fuptr tali trans- 
lattone conctjfa , ad Ittterum ftruanda cft. 

idem Branbur. epifcopo et fdolaftico Maguntinenfi 40). h 

L(ih«. 1199. Roma in Germaniam.] 
icet 1 m tantura : [et mfra] Quadam vcro ftbt upoftol. fed. refcruanit, 
quodammodofpeciahter et fingulariter , vt prater fpeaalem auilori- 
tatem tpjuts ncc mre agt valcant , ?iec attentari debeant cutn effeitn In 
hts autem Jpcctahter translationes epifcoporum adco non tam anftitutio c«. 
nontca , qnam dutina eius tantum poteftati commifit , vt, 3 ficut leaiti- 
mi t-/r 1 matn;non " vinculura , quod eft inter virutn et vxoremAo- 
mo diffolnere nequit, Domino dicente in euangelio : quos Deus <on- 
lunxtt, homo non Jtparet: fi et ipiiituale fcedus coniugii, quodeft irter 
epifcopura et eccleiiara, quod in eleitione initiatuai 43), ratum in 
confirmatione , et m confecratione intelligitur confummanjm , Ine 
llhus aiutontate iolui non poteft , qui fucceflbr clfc Petri , et vicaiius 
lefu Chnfh. Hoc autem 4;) C. quondam Hildefetn. epifcopus tou 
attendens , [Itcentiam noftram , nec poftulatam nec habitam contra ca< i0 - 
nicas faniitones et iniuriam ap. fed. cuius fuper hoc fuerat et 'requireniut 
et obtinendtts affenfus,'] ad Herbipolenf. ecclefiam [ab Hildefem. non 1H - 
itorttate noftra , ftd] proprta temeritate tranfiuit , [et adtnhiiftratimi 
eius Je tngerens Herbtpolenfem fe Jtcit epifcopum nominari. etinfra.] Nee 
lila* {fel.ru. Cielefttnipapa'} praideceiibris noftri indtilgentia {quatn 
impetraffe refertur tn hoc] pra:fumptionem excufat ipiius , fcd ambitio- 
ncm accuf» : [vtpote qtta ipfum reddhlit de ambitione notabilem : non 
atttetn comulit ad aliam epifcopalem ecclejiam tranfcundi Iicentiam: ] cnn 
m ea fit expreffjin, quod , fi ad maiorem vocaretur figiitan44) di- 
gnitatem , eam fibi liceret afiumcrc , dum tamen ninrr ei de "ltatutis 
canonicis obuiaret. Vnde, licet forfitan aliquibus videatur, vtindul- 
gentia: occafione ipfius ad digoitatem poflit tranfire maiorem, ad pa- 
rem tamen ipii tranfire non licuit : cum in maiori dignitate propter 
maiorein vrilitatein facilius foleat difpenfari. Pratcrea 4.$) cum po- 
ftulatio, ficut et clectio , e.<«minari foleat diligenter , et tenor illius 
indulgentiaj non folum46) videatur poftulationis examinationem, fed 
perfonas etiam referuare 47), fubiungens , duraniodo nihil {appareat, 
quod tibi] de canonicis obuiet inftitutis , aniequam per eum poltuh- 
tio examinata tuiflet , cui fuerat facienda , nulla ratione debuerat 
tranfiffe 48). 

40 ) Vcrba fequentia infcriptionis .• Hranbtir. epifcopo et fcho/nffico Magunti' 
nenfi, nou exitant in C. H. fed L. jro Brantmr. leftit Brsbur. et cd. ant 
Ihimbergen. Burgn. habet C. R. 1. Brcmburginen , c. R. 2. Mirum in 
inodum autcm variat ifta iafcriptio in c. 4. comp, 3. h. t. nimirum; Idtnt 
Bir.ed. Bttrgen. epijiopo , et P. flholafiico Magtitranen. 
Legitiittum , legitur in 



4') 
4i) 
43) 
44) 
4f) 
4'') 
47 ) 

48) 



cit. 4. 

Nunti/ttur , \cgit ed. ant. initiatw , cft in c. cit. 4, 
H*c atttein S. legit c. cit. 
1'or/rtn , C. H. i.abet. 
Propterca , legitur in c. cit. 
Vox .' fo/um , abeft a C. H. 

Btferuari , fccuodum C. «. 1. fcd reftruajjc , c. R. 2. H. et L. csm c 
cii 4. habent. 
Traifirt , eft in c. cit. 



eft 



T l TV LV S VIII. 

DE AVCTORITATE , ET VSV PALLII. 

CAP. I. 

Intra quamlibct ecciefiam proxincia fua archiepifapns paliio vti t>o;« 
fed extra , non poteft. 

CLEMKK9 III. (ann. ngc,. Roma.) 



Cum fuper / aliqua re: (crc.) {et infr.] Qucefiuifti , [etiam] quomo- 
do intelligatur , quod in forma traditionis palii continetur , vi- 



a Sic in 3. compil. al. Idem epifcopo et Petro fcliolailico Maguntincnii. 
b Cap. 3. ctd. tit. in 3. compil. Vide ct Leonem apud Juonem part.s- cqp. 103. 
c Matth. 19. d Aliter , pra:buit. e Vide I. capifa/ium, j. J>iwtlt.JJ\ 

4e jxxn, et in l. fi </w tn /»«. G, dt inoffmiof, ffmtm* 



{ Leo paptt I. epifl. 82. cap. J. Adde concil. Sardic. can. 1. vbi cauetar , nc 
quis de vr.o epi/iopatu ad aliutn transferatur. g Concord. 7. '/u.tfl. 1. fi quij. 

h Idein Bambcrg. cpiicop. et magiiiro praepofito fciiolari Maguntin. i Cap. 

4. eod.tlt. in 3. compil. 1< In Lod. Barbati* ita: nec iiia pr^deceflbris noihi 

iuilnlgeatia, <\\kixa impctraflc fe retcrt, pr*fujnptioncm,f^-. 1 Cu.eod.tif.iti a. compii. 

d«U- 



85 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. VIII. etlX. 



De auctoritate, et vfu paUii. 
it.De renuntiatione. 



86 



delicct , tradimus tibi pallium *, vt eo mtra 49 ) b ecclefiatn 
•uam vraris. Quod ita intelligitur , [intra ecclefiam tuam] videlicet <o) 
intra ci) quamlibet eccleliam prouinciae tibi commifiie ja>. Si vero 
te facris indutum vcltibus eccleiiam proceflionaliter ft) , vel alio mo- 
do, exire contigerit: tunc tuo 5-4) pallio minjme c vti debes, 

40) Infra , habet c. I. comp.;. h.t. cum cd. ant. 

50) Vidcitcet, non eiftat in cit. c. 1. et pro tr.tra , eft fimplex /. 

ci) Infrtt ", legunt C. L. ct ed. ant. 

52) 7«<r , legrFur in cit. c. 1. pro ttbt commiJJ*. 

S\) Proceljionali , C. H. legit. ^^ 

54 ) Prouomen : tuo , a C. R. H. c. 1. cir. edit. Pith. et Q^beft, 

CAP. II. 

/lrcbiepifccpus alteri arcbkpifcopo paUiunt fuum commodare non potefi. 

C O E L E S T I N V S 1 1 I. ff) ( fl«T». II94. ) 

Ad hoc c6) d, quia tf) qusfitum eit a nobis ex parte tua , vtrum 
liceat tibi palliuni tuum metropolitano alii comuiodare , [fi con- 
tigerit,iofum Jint pallio fuo ad ecclefiam tibi comwijfam, xei in aliqua prce- 
cipua foUemnitate venire, et in eadem ecclefia mijfarnm follemnia ctkbra- 
re , licet exinde nos non recolamus exprcjfum canonem inuenijfe , fuper hoc 
tamtn] inquiiitioni tiiaz taliter refpondcmus , quod non viderur efle 
conueniens , vt pallium tuum alicui commodes e : cum pallium perfo- 
nam non tranfeat , icd quifquc cum eo debeat , ficut tua notut J8) 
difcretio , fepeliri. 

cf ) Ctemenslll. C. n. I. 

jo" ) llac , eit in C. L. et c. 2. cit. comp. 

J7) Qnod , lcgitur in ed. ant. 

58) No» ignorSt , C. R. 1. legit. 

CAP. III. 

Pir patlium confertur plenitudo pontificalis officii , tt nomen archiepi- 
ftopale. 

innocentivs III. C. J9 ) ( rf . SanHi Lavrentii in Lucina ) 

cardmali f presbytero apofi. fed. legato. (ann. 1202. 

Roma ih Siciliam. ) 

Nifi fpecialis dileilio % illft: [et infra.] Sane, fi poftulatio [ ven. fr."\ 
Troiani 60) h cpifcopi [regni Sicilia cancellarii] ad Panormita- 
nam ecclefiam fuiilet per nos ctiam approbata, non tamcn deberet fe 
trchiepifcopuni appellare, priufquam a nobis pallium fufcepifiet , in 
quo pontificalis officii plenitudo i, cum archiepifcopdis nominis ap- 
pcllatione 60*) confertur. Tu ergo , [ficut vir prouidus tt dijcrttns] 
quod fairum eft , fic itudeas palliare , vt id 61) in confuiionem tuam, 
etad6i) feilisapofl". opprObrium non redundet: quoniamtfj), fi opor- 
teat, vt [vet] nos , [*« hoc facto confttfionis opprobrium incurravius'] vel 
U164), ex hoc ncgotio confundaris C<) , cligemus 66) potius te 
COnfundi , quam lxdamus C7) fedis apolt. dignitatem. 

ri>) Pro C. ed. ant. habet S. 

60 ) Trcienen. fecundum C. H. fed in c. i. comp. 5. h. t. eft Trotttnen. 

<o* ) Sic er»o archiepifcopus , licct confecratus , nequidcm numen archiepi- 
fopi gcrere potefl ante impetrationem paaii , vt intelligat , fe iu hac 
dignitate pcnitus a pontiiice depcndere , eiufjue vices in pallio gerere. 

i ) Vt hoc , c. n. i. .,, , . t 

62) C. R. ed.GI.erPirh. tanrum et , Iegunr, fed a C.H. abeft h*c capala. 

6 5 ) Nttm fi ', C. B. 1. , . . 

64 ) Vt vel »or , vel tit , C. R. H. L. er ed. anr. habenr. 
6f) Co fiundiris, elt in c. cit. I. 

66) Eftgimut , c. R. 1. ct H. 
•7 ) Ed/ ant. habet : Udi. 

CAP. IV. 

Romanns pontifex funper et vbiatie vtitur paUio : alii in tcchfiis fuis 
tl ttrtis diebus tantuvi. 

1 n e m ( ann. 1202. Romx . ) 

Ad honorem k Dei : [et infra.] Sane folus Romanus pontifex in mif- 
farum follemniis / pallio fempcr vtitur, ct vbique : quoniam 6») 
«(Tumptus eft in plenitudinem ecclefiaiiicae 69) potettatis , quae 70) 
oer nallium fignificatur 71)»« ; alii autem eo nec femper , nec vbi- 
que fed in ecclefia fua , in qua iurifdiaionem ccclefiaiticam accepe- 
nmt, ccrtis debent vti diebus : quoniam vocati iunt m partem folh- 
citudinis , non» in plenitudinem poteltatis. 
£3) Quand» , eft in c. 2. cit. comp. 

69 ) Vox : ecclefiaflicte ', non cxllat tn C. H. 

70 ) Ouod , legirur in c. cit. pro «r,x. 

71 j Ftguratur , C. R. 1. H. L. et c. cit. legunt • fcd C. R. %. habct : fignatnr. 



x PaUistm fttmitur in boc tit. pro quodam archicpif.oporum ornamtnto , crttci- 
iut ni*r'u intexio , velut jio/a facerdotalis , qttoj fuper alia ornamcnta defertur, 
humeros ■uclttt coronz pe;luf<jue lircumdans , et antt dependens. Vide Panorm. in 
t. antt-jHfl. de priuit. et Innocent. III. tibr. I. myfler. mf. c <5i. vbi copioje de eius 
titateria , focr.a et myfiica Jignificatione. b al. inira. c Nullo mo- 

do. d Cap. 2. eod. tit. in 2. compil. al. ha:c. e /. ptrfoiuilc. ff.jol. 

matrim. t lnnoceniius U 1. C. tit. f. Laurentii in Lucina presbytcro car- 

diu.tii,"". vt habtt }.' compil. g Cap. 1. eod. lit. i* 1 ?. comp. h al. 

Troianenf. rt/.Tioiacenf. regni Sicilii cancellarii. i Adde concii. Ltttera- 

r.enf. fub Innocent. III. cap.f. k Ctp. a. eotk tit. in \.-tompil. 1 ttl. 

follemftitatibus. ra liguratur. » al. ct non in picnitudinem, ett. 



CAP. V. 
Archiepifcopnt extra fuam prouinciam paUio vti non potefi : etiaivfi 
hoc habeat conjttetudo. 

idem Compofiettano 72) archiepifcopo. (ann. 120;. k Roma 
in Hifpaniam. ) 

Ex tuamm o tcnore litterarum accepimus, quod, cum fuerit in con- 
ceilione pallii tibi diihim , vt ipfo intra 7?) eccleliam tuam vta- 
reris 74), et tibi \_tam de viandatu regio , quam etiam~\ pro ecclcfiae 
tux negotiis [procurandis"] frequenter extra tuam prouinciam commo- 
ranti , verecundum fit ablijue pallio miniitrare , cum confuctudo fit 
[talis. ficut afferit,] in Hifpaniageneralis,quod archiepifcopi extra fuas 
prouincias , pallio inditierenter vtantur , vt extra tuam prouinciam 
Vti pallio valeas , indulgeri tibi a fede apoitolica poitulaiti. 

Licet autem [vfits huiufmodi j;t abufus ef] talis confuetudo 7f) di- 
cenda iit potius corvuptela p , [tt ii grattiter effendere dignofcantur, qui 
vtuntur palliis extra Jnas prouincias abfque l : centia fedis apofi. fpeciaii :j 
nos tamen de fpeciali gratia indulgemus tibi 76), vt, fi [quando] ne- 
ccilitate aliqua prapeditus , ad ecclcfiatn tibi fubiedtam accedere forte 
nequiueris, pro confecrandis fuffragancis tuis ?y), vcl clericis ordi- 
nandis, et ad eccleiiam alienam propter hoc tc contigerit declinare , 
duuunodo is , ad quem ccclefta pertinet , id permittat , vtendi palli» 
in iam 7%)' dictis cafibus libcram habeas facultatem. 

72 ) Compejh-U . efl in c. 3. comp. cit. h. t. 

75) Infra , legitur in c. cit. ?. 

74) Vtaris , C. R. 1, ed. Fith et GI01T. iegunt. 

7,-) Confuetudo illa , habet ed. ant, 

7<5) Te.itus hic in c. cit. ?. ita fonat.' Nos tamen in hac parte votentes frater- 
nttati ttt£ gratiam faccre fpeciakm , attlloritttte ribi pr<cfentium indtiigemtts. 

77 ) Suis , legir C. L. 

78) Vocabuluia : iam , ateft a C.H. 

CAP. VI. 

In qualibet tcclefia fuce prouincia , permijfis diebus , arcbiepifcoptit 
mijfam telebrans , vti pottft paUio. 

idem Innoc. III. {ann. 1206. Romce. ) 
um fis [in partibus remotijfimis : gratnm geremut et acceptum. , tfuoi 
J in atfibus tuis, quotiefcunque dubitationis fcrnpulus emergit , etc. [ et 
infraj Noueris igitur, qnod,vbi cxpofiit necejjitas , etphtra iu vna ecclefii 
altaria , tt plures epifcopos fimul poteris confecrare, et] vbicunque q fue- 
ris in miflarum celebrationibus conititutus , diebus follemnibus vfum 
illii, per quod plenitudo pontihcii 79^ r deiignatur , (poteris) li- 



C 



t 



erius exercere. 

79) Poit. C. U. 1. feJC.H.legit.- pontiftcit , vti etinm c. 1. comp. 4.Ji. t, 

CAP. VII. 
Sine paUio et fandatiis poteji archiepifcopus celebrare. 

honorivs III. archiepifcopo Tri. 80) ( imo Lugdunenfi 
c. a7in. 1220. Roma inGaUiam.) 
/"Viia nos8i): [tt infra.] Inquiiitioni t. t. 82) refpond. quod tam in 
v^tua, quam in aliena dioecefi, potes fine pallio gj) et fandaliis84) 
celebrare: qui vtique 8j) »n tua direcefi non debes 86) femper ce- 
lebrare cum pallio , fed diebus illis duntaxar , qui iri ecclefiss tua: pri- 
uilegiis funt exprelii. Sicquc 87) foluta eit quarta quceltio , quaqus- 
fiuiiti $%), au tibi fit licitum pro defunitis cum pallio celebra«. 

go ) Toletano , C. R. 1. letrit ; fed C. R. 2. habet : Turonen , et L. V. editio ant. 
omittit anhrep. Tri. in c. I. comp. r. h. t. ipfa iufcriptio ita fouat : Hono'-. 
III. archicpi/copo Lugduntnji. 
gl ) Tua nos , legit c. cit. 1. 
552 ) Tu/e taliter , legit C. L. 
85 ) Abfque pallto , C. R. H. et c. cit. legtint. 

84 ) In fandalm , fecundum C. H. fcd in cd. ant. fandalibvt , legirat. 
85- ) Cum etiam , legit c. cit 1. 
%(> ) Dcbeas , clt in cit. c. I. 
87) Et fic, C. R. 1. 
bi ) Verba : qua qu/cjiuifli , nen exftant in C. H. 

TITVLVS IX. 

DE RENVNTIATIONE. 

CAP. I. 

Non datur licentia cedendi epifcopo , qui propttr fenecluttm vnlt t<t- 
dtre , fi necrfiarius ,vel vtilis fit ecclefite fute. 

alexander III. Londoneisfi epifcopo 89). s {imo Lunden% 
archiep. c.ann. 1180. Roma in Daniam.) 

Litteras t tuas [ttuper acccpimus , dtuotione pknas , et dolore iton va- 
cuas , qua quidein et tttam nobis infiunant affettnofijfimam carita- 
tem , et tui archi;pifcopalis officii , quod fideluer gelfijje , et adhue te 
Ko ) Lcodon. C. R. i.kgir, fed C. R. 1. habct.- Lodon. et in c.2. comj». i. h.t, 
eft Lttndon.archtepifcopo. Verior lectio forfan ell : Lttgdmenjt , notante 
A V Ci V S T 1 N m var. Iec7. std h. t. _ 

o Cttp. %. eod. tit. in \. compil. p Vide I. omucs iudices. C. de dtcur. 

libr \o. et a-tth. vt nnlli iudtc. $. in gloj). mttgmt , collat. 9. q Cap 1. eo*. 

tit tn 4. cnmpil. r al. pontiftcalis ollicii. al. pontinciS. . * ,■ mj? a' 

arcMepifcop. at. Lugdunenfi archiepifcop. al. B.iton. epiicop. tn COOKt .Wo. ejt .- 
Turonenfi. t Cap.i, eod. tit. ia 1. cvmptl. 

T z gtrtrt 



87 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. IX. 



De remntiatione. 



88 



prert gaudemus , contrariam cxigcbant ttchfia vtilitatibus cejfionem. No- 
fii enim , ficut vir prudens tt prouidus , qtiod tav.ta tft tleri ■malitia , et 
cov.tra tCCltfiam Dei tarti grauis tamque div.turva perfeqnntionis inftantta, 
vt nequaqnamei cedat ad commodum , fi tuam fedem talem contigerit Jubire 
dtfetlum. Quod] ii tuam aut a fenedutem , aut infumcientiam forte 
confiderans, te tanquam immeritum 90) b poftulas relaxari : fcito.nos 
credere, [et pro certo ten>re,] quod tutius f« hoc tcmpore , ii com- 
miffa tibi ecclefia fub vmbra tui nominis gubernetur , quam fi alten 
nouae 91) incognitxque perfonae gubernanda intanto difcrimine com- 
mittatur 92) : maxime quia in te vigor deuotionis ct fidci , etiam cor- 
pore fenefcente, non deficit, fed vergente 99) deorfum condinone 
eorporea , feruor fpiritus in fublimiora 94) confcendit. [Ne tgitur 
huy.it doioris acuhns viiudam circate voftrt peftoris vulneret caritatem ; 
rogandum te potius duximus et monendum.] (Monemus te iglfur,; vt, 
fuper hoc diebus iftis nulla te facias nnportunitate moleftum : qura in- 
decens omnino probatur , prius ioluere militiae cingulum , quain ce- 
dat viaori 9?) aducrfiras prxliorum. {lufta igitur, ficut bonus mtles 
Chrifti, et m tna fotlicitndmis ojficio perjettera : ne, dum tn<s qmetts de- 
fideria qnaris , tu aliquod talenti tibi crediti detrimentnm patians. lliud 
quoque te oportet attendere , quod , fi pennas habtus , qnibus in fMtudi- 
nem volare fatagis , vt quitfcas , ligata funt tamtn nexiius praceptovum, 
qua ita, vt nofti,et facrurum cavonum inftitutione te vinciunt , vt hbe- 
rum non habeas abfque nofira permijjione noftra volatum.' Cetcrum , ne, 
frater, te intolerabilittr uos grauare tanfferis , qui melius tni potes tam 
animi debtlitatem nojfe quam corporis , hoc tandem tibi , fi iudtcio con- 
fcimtia tua res id prorfus exigit , mdulgemus , Dt , fi fnfcepta oppurtum- 
tate tam per te , qnam per prmcipem terra , vel ttiam per Ittteras ruas, 
tt idoneos nnntios , fi corporalem ibi vel non ptttteris , vel noluens exbtbere 
prafenttam , altofque regni iUius reltgiofos et induftrios de fnbftitumda fis 
perfona folltcttus , et talem inucnire fatagas fuccefforem , qut non a fidet 
tlaritatt degcnnret , neqne a tramite rectuudinis et honeftatis aberret. De 
bis qitoqiU, qua tnis dnxeris neajfitatibus referuanda , cum eijdem perjo- 
nis tnktare et deltberare conuemt : vt , cum nobis hac otr.ma tam tua, 
qtum tllorum , fuertut ajfertione comperta , ita prouide ac fecure pujfnnus 
infaaoprocedere , quod neque nos , nec te ipfum oporteat kuius opens in 
pofterum pmnttere. ] 

90) C. R. H. ed. Cont. Pith. etGl. emeritum , Iejunt cwn c. cit. 2. 

91 ) Sub alterins , legit ed. ant. 

9; ) Committeretmt , eft in cit. c. 1. 

93) Vrgente , legitur m cit. c. 

94) Superiortt , c. R. 1. 

9J) Vtdoribus , habet c. cit. 

CAP. II. 

Qni abiurat beneficium , Hcite poteft illud , fi daino eligatuv , obtinere. 
idem abbati Dokn. 96) c et priori dt Artigia. 97) (ann.11%0. 
Rema in Galliavt. } 

Cum interP.Gaufridi 98) et quofdam d alios canonicos fandtil.99) 
fuper fpirituali e benericio , fcilice: 100) ttallo in choro , er loco 
in capituio, \in curianoftra} qusitio fuifiet diutms agitata ; Lquia ta- 
mtn altera pars fujficienter inftructa non venerat : negotmm nunpotuitter- 
minari,] ideoque lcaujfam ipfam veftro examini commtttenies} vobis 1) 
fperA. 5.] mandamus, quatenus Ipartts antt vejtram prajtvttam con- 
uocetis , tt rei veriute pknius inqutjita ,] ii prstamm P. [Oi«.] n.v.e- 
neritis de confenfu / maioris [et faniorul parns cauituh tuille de prac- 
dii"to 2) beneticio auaoritate apottobca inueftitum , eum faciatis iapp. 
rem.] beneficium ipfum pacificepottidere. Non enim videtur nobisim- 
pedimentum atferre {etiam'] iuramentum , quod de eodem non petendo 
vltetius proponitur praeltitiffe , ii confenfus maioris et lamoris partis 
canonicorum ecclcfii intercelfir. '• ..•■-_, , • n„ 

96 ) Dolon. C. H. 1. legit , led c. 3. cit. comp. habet : Dalonen. vel pouu6 Do- 

07) Artign. fecund.C. R. J. et ed. ant. omiiTa panicula: de. 

98) Gn-tfredi, C R. hsbent cum L. et c. }. cit. 

99) Sanfti Lttuiani, legit C. cir. 3. 

100) Pto (iilket , elt in c. cit. S. _, 

1) Pronomen: vobis , a C. R. H. L. et ed. ant. abeft , pro qua diftione C. cit. 

habet hxc figla •' d. y. 
1 ) Spiritttali , eit in c. cit. pro padtflo. 

CAP. III. 

Qni rtnuntianit beneficio fuo , iliud repetere non poteft. 
idem epifcopog Verulano 3). (ann. 1180. Roma inLatium.) 

Ex transmiffa h relatione abbatis fan^i Nicolai deCeparano 4), no- 
ttris eftauribus intimamm, quodP.Rubeus clencus j), dum [olim} 
infirmitate i laboraret k , apud monaiterium ianai Saluatons tft Tele- 
,) Nomen : Verulano , a C.R.i. abcft ; fed in C R.=. legitur.- Vertjan. et C. 

H. leeit: Vcrunen. C. L. habet : Vetutano. 
4 ) Cepano, legit ed. ant. pcr totum cap. fcd Ceperano , eft m c. 4. cit.com- 

pil. per tut. 
j ) Clerkus , non exftat in cit. c. 4. 

a al. autem b In omnibus manufcript. emeritum, etvox, immerituni , per- 
peram legitur. c bulonen. af.ita: abbati et priori de Artigi. al. deAr- 

cigia "d Cap.%. edd. tit. im.eompU. e al. fpeciali. t lnC.li.it- 

b/.t. maioris et fanioris partis, etc. g al. Verfelionn. <//. Verulan. h CaP 4. 
10d.tit.ini. compil. i al. dum olim nimia infirm. lab. etir. k luxtatuud: 

dum iero languorem , fcro rcligionis amottm: expers languoris , non fum memor 
hvtius amovi». 



fia\ fibi periit lvabitum monafticum6) indulgeri , qui.recuperatapoft- 
modum ianitate, admonatterium illud gfatia complendi {funm'] voturll 
accellit : ct ibidcm moram aliquantulam 7 ) faciens , ea , qux pradi- 
dx ecclefiae lanai Nicolai contulerat , fibi fecit rettitui. Nvinc autem, 
mutato animo,[per te , et per amicos tuos] laborat, vt reftituatur inec- 
cleiia fupradiaa 8 ). 

Verum quoniam iam diaa ecclefia ab co foluta dignofciuir , ex 
quo {illt] ea, quas v fibi contulerat , ad {voltmtatem et] pecitionem fuam 
refignauit eidcm : £/V. t. mo. atqut] mandanms , quatenus, li res ha fe 
habet , proediau^aDbatem et focios eius ad receptionem [ prafatt] P. 
nulla ratione compellas inuitos , nec a populo 9 ) / Ceparano com- 
pelli permittas. Hortari tamen eos {tt mon.re] poteris, [fi tanti tibi 
fuertt,] vt illum non tanquam vnum de ecclefia, fad , quati de nouo 
[dcbtrtt mtrore,] recipiant in focium et in fratrem 10}. 

C) Mnnachaltm , C R. 1. 

7) Aliattantulum , C. R. 2. legit cum C cit. 

8) Eadem , eft in c. cit. 

9 ) Vox .• fopulo , a C. R. II. L. ed. anr. et c. cit. abeft ; fed in C. R. manus nouu 

adiecit: id eji populo. 

10 ) Verba : irt fecium et fratrem , non exftaat in cit, c. 4. 

CAP. IV. 

Beneficiatns fine licentia pralati Jui , btneficio renuntiare non poteft. 
idem epifcopo Tornacenfi. (ann. 1180. Roma inGaUiam.) 

Admonet : [et infra.J Vniuerlis perfonis tui epifcopatus fub diftrf- 
aione prohibcas , ne eccielias tua; dia^cefis ad ordinationem tuam 
pertiuentes, abfque atlenfu tuo intrare audeant, aut detinere 11 ), aut 
te dimittere inconfulto. Quodfi quis contra prohibitionem tuam ve- 
nire prsefumpferir ; in eum canonicam exerceas vkionem. 

11 ) Tcncre , C. R. 1. legit. 

CAP. V. 

Contra petentem beneficinm adtnittitur fpontanea abinrationis exce- 
ptio , etiam caujfa rennntiatiovis non aductn ; contra qttam ailor replicare 
poterit , quod non fponte rtnuntiauit : et qui melius probauerit , obtinebit. 

clemensIII. (ann. uZy.Roma. 

Super hoci2), quod fcifcitaris m, vtrum ccclefiafticabeneficia repo- 
fcentibus , obieaa fpontanes abiurationis exceptio fine cauffrc co- 
gnitione fit admittenda, et an aaoris, quod 13) fpontc non renun- 
tiauir, an rei de fpontanea rcmmmtione debeant probationes admit- 
ti 14 ) , tic tuae experientia; relpondemus , quod nulla ratio hoc ve- 
rilimile reddit, vt quifquam beneficium [etiam] multis forte expenfis 
et laboribus acquifitum, [ct] aquofultentari debet, facile fineic) ma- 
gna cauffa , [remere] fua (ponte refignet 16): ideoque fupcruacuum 
etfe non credimus, cauffam refignatioiiis diligenter inquiri n, quam 
fi fovte probabilem , id eft, non vi, nec metu 17), nec 18) oppref- 
fione, nec interuentu pecunia;, nec promitfione extortam 19) iu- 
dex {ordinarius , feu dekgatus'] inuenerit , [et] maximc 20) fi non in- 
teruenerit 21) iuramentum, quod vix fieri de voluntate propria cre- 
ditur, quod fere femper a malo ett, nifi replicatio canonica fuerit op- 
pofitaaa), admittere non poftponat 29). Porro licet negantis ta- 
chun pev rerum naturam huila lit probatio p : eius tamen qui fpon- 
taneam renuntiationem negat , cum implicite et quodammodo repli- 
cande inficietur fuper aifertione fua,habito ad dignitatem et opinio- 
nem refpedu 24 ) , probationes credimus admittendas. 

12) Super eo , fecundum C. H. 

13) UL'i , C. R. 1. 

14) Ttflt* fint et probationes admittends , legit c. 3. comp. 1. h. t. 

15) Facile et fine , fecuad. C. R. 1. fed in c. cit. vox : facill, non exftat. 

16) Pro refignct beneficimn acquifitum , legit c. cit. beneficio acjuijito renuntia- 
te elegerit. 

C. R. -■ non metu, legit cuni c. cit, 

Non , legitur per totum c. cit. pro »<**, 

Extorta , C. R. 1. 

Et maxime , C. R. I. k-git. Sed ipfe textus hic in cit. c. ita variat : et 

maximcfi iuramentum , </uod vix fieri de vo/untate fpontanea credimus : 

quia iuramentum femper fere a majo efl admittere , niji ete. 

Interueniat , legit C. L. 
11 ') Appofita , C. R. 1 habet. 
-13) PoJiponM , legit ed. ant. ... , .. . 

34) Textus ipfe in c. cit. varians hic eft : babtta ntbtlomtnus ad dignttaitm 
opmione et re/atione , ctc. 

CAP. VI. 
Qnifponte renmitiauit tkitioni de fe falta , fupvt ipfa vlterius audiri 
nen debet. 

idemClemensIII. *$) (ann. 1190. Roma bt Angliam.) 
Tn pvatfentia noftra:[etc.] q [et infra.] Licer igitur iudex non femper 
A ad vnam fpeciem probationis applicet mentem fuam , fed ex con- 
2j) Cnleflinus III. legitur in c. 4. cit. com p. 

I Vox populo, deefl in •mnibus manufcr. fed erat expofitio marginalis , qu* 
irreb/it in textum. In antn t uis ita habebatu,- : Ceparano, id efr, a populo Ceparano. 
m Ca/> v eod.tit. in 2. eompit. legitur ita i fuper h.^cqnod lcifcitans a nohis. 
n Vid.l.fi mulier. D. rer. am. et I fed etfi qats. $. nec aifitnguimus. D. de vfufr. 
o Facit atiod habetur in l.\.tt i. D. de calumn. p Vtd. I pofl rem cum 

zlofja, D.de tranf. et 1. 1. D. qtu fent.fin. app. rejctnd. q Cap. 4. tod. ttt. 

in %. eompit. ^^ 



J7) 

»s; 
19) 

ao) 



ftO 



/ 

89 Decretal. Greg*. Lib. I. Tit. IX. 



De renuntlattont. 



90 



feflionibus , depofitionibus , allegationibus 26) , et aliis , qus in eiuS 
prsfentia pvoponuntuv , formet 27 ) animi lui moturn 28 ) , et tantd 
i\t iudicialis auttoriras , vf femper pro ipfo prstfumi debeat, donec 
contra ipfum aliquid legitime coiriprobetur : quare fi tu [contra pra- 
diitum R.] coram Dulmen. epifcopo 29) et eius coniudicibus 50) ni- 
hil penitus probauifles : ftandum tamen fententia; fuerat , nifi aduer- 
larius 31 ) eam oftenderet irritandam. Qnia tamen praeter ifta con- 
ftitit de ipiius renuntiatione fpontanea per quafdam epifcoporum lit- 
teras et eonfeflionem ipfiusfnos [de confilio fr t n.] a ei fupef eadem 
abbatia filentium duximus imponendum. 

a<5 ) Et ailegntionlbus , C. H. habet, 

27 ) Firmet , eft in cit. c. 4. 

28 ) Hsc verba accommodata funt ad fententiam lCti in /. 3. $. 2. in f D. 
de tefiibus. *i 

20) Vox : epifcopo, a C. R. et L. abeft. Sed Ioco eius legitur in c, ck.pnt- 
dicto. 

30 ) Coniudice , fccundum C. M< L. et c. cit, 

31) Diilus R, habet c. cit. 

CAP. Vll. 

Qui renuniiauit Htteris btneficialibus , non idto inftitutioili iam fatta 
renuntiare videtur. 

couestisvs III. 32) (anti. 1195-. Roma in Calliam.) 

Sane dilecto^ filionoftvol.33) [tituli S.Prudentiana] piQsbytero cardi* 
nali, tunc apoftol. fed. legato, nos 34) [viua voct] meminimus [«« 
litttris] imunxilfe, vt [dileitum fil. noftr.] H.ay) fubdiaconuin [qui ec- 
ciefia vcftra a primo putritia flttre feruiutt , contradiit, et app.rem.] ca- 
nonicum in Pictauien. 36 ) ecclefia inftituere procuraret: qui mandatis 
noftvis obteiuperans, ibidem inltituit in canonicum fubdiaconum me- 
nioratum 37). [Vos auttm nec nobis nec ipfi cardinali renerentiam exhi- 
bentts , quod in litteris fuis de iam diiio Hug. idem card, iniunxit vobis, 
adimplere minitne eurautftis , mc ttiam fufpenfionem ipfius in aliquo ob- 
feruare. Sed] poltniodum idem H. quorundaiu veftrum du&us con- 
lilio , littevas luas vobis reddens, veltrte mifericovdia; fe fubiecit : [qui, 
cum credertt apud vot mifericordiam impetrare , vobis fatisfaciens in bac 
parte , inde damnum cogitur fuftinere , vnde gratiam et pramium debttit 
reportare. Nolttites igitur , quod de faptdiito Hug. tam a pradecefforibut 
noftris , qnam a nobis inchoatum eft , aliquatenus relinquere imperfeitum, 
vniuerfitati vejtra perA.S. in virtute obedientia diftriite pracipiendo man- 
damus , (cte.) Quia vero c vnde mifericordiam debuit impetrare , in-> 
de cogitur 38) difpendium fuftinere: mandamus, quatenus , hocnon 
obltante , ipliun 39 ) in fratrem et canonieum 40) [integre aC plena- 
rie] admittatis, [et eidemin choro ftallum et in capitulo locum a/ftgnantes, 
ipfum curetis dt cetero fraterna caritate traitare. Alitquin noutritis, nos 
vtntrab. fr. n. arcbitptfcopo tt diltilis filiis canonico Drutegant. et Sanito- 
nen. decano dijiriiiius ntandauigi , vt auitoritate noftr* frtti , iilationt tt 
tontrad. tt apptll. fepofita, id pltnarie exfequantur contradiitores diftriitio- 
ne ecclefiaftica percellentes et ad feikm apaftol. ab officio et bencficio fufpen- 
fos de inobedi&kfii refponfuros et de fufpenfione pradifta nullatenns obfer- 
uata transmittert non poftponant : vt tbLpana docente , addifcant , quam 
periculofum et tndignmn fit mandatis apojtolicis obuiare , nuUis iitteris ob- 
fiantibns harum tenore tacito a fede apoftol. impetratis. 

31) Clemens 111. C. H. 1. addit yra:terea c. I. de maior. et obed, comp, 2. 
pars capitu/i : Ji tmndatis. 

33) C. R. i. Icgit: Io. fed c. cit. IordanO, 

34) Di&io nos , in c. cit. non exltat, 

35 ) H"g. Lent. icgit cit. C. 

36) FitlautH. e(V in C. L et ed. ant. 

37) Vari.uio textus c. citati ij>fa eit hsc vt decuit , in hae ptrrte vfque adeo 
itt negotio ipfo procejfit , /uod cumdem Hug. auctoritiite nojha et Jua in ca- 
ttonicum ccclefix eiufdem injiitutt fub pcena officii et beneficil xobis tniungens, 
vt ipfuin plenarie in citnonicum vejhuiti adnutterepis ct fratrem. 

38) Cognofcit-ur i C. H. tabet. • 

39) In c. cir. et quidfitn fratim poil voccm mandamus, ita legimus: quatenus 
eundem 11. non objiante eo , quod cum titteris fnis vejhie mifericordid fe fub- 
iecit infra vigintt pofi fufceptionem,prtefcntiu,n dilatione , contradiit. et ap- 
pell. rem. mxt.i ecclejtieconfuetudinem 1,1 fratrem, etc, 

40) Et itt canonicum , C. R. 1, 

CAP. VIII. 

Renuntiatio beneficii faita in manibus laici non ttnet : rtnuntiant M« 
tntn tft beneficio fpoliandus. 

innockntivs III. Nidrofien. 41 ) d archkpifcopo ( ann, 1198. 

e ciuitatt Caftellan. in Norwtgiam.) 

</"\uod in dubiis e : [et infraJ] Hi prsterca 42J, qui beneficium eccle- 

V^fialticum fibi collatum fponte in manum laicam 4^) reiigriantes, 

illud denuo a laico fufceperunr 44 ) , eodem 40 ) funt beneficio fijo- 

41) Vindro/ien. C. R. 1, haber. C. R. 2. autem Vidrojen. C. L. Alordofienfi , et 

ed. ant. Morofienfi , fed c. 1 comp. 5. h. t. habet': Nidronienf. 
42 ) Prxterca , C. R. 1. legit omifla voct» : Hi, pro qua c. 1. cit. habet : Ii, 

43) C. R. cum L. manu taica habent; fcd C.H. legit: ittmanu laici. 

44) Sufceperint , fecund. C. R. 2. 

45 ) Eo , C. R. 2. 



a 4/. nos de confilio fratrum noftrorum fuper, eu. b" C. 1. eod tit de 

mator. tt obed. /»2. compil. t /„ C . barb. quia vero indecens eit , vt vnde 

mifencordiam deberet nnpetrare, inde cogeretur, ett, A al. Nidromien. 

« Cap. 1, eod, tte. tn 3, tomptl. 



liandi f: licet refignatio talium facta laico nullam obtinear firmi- 
tatem 46). 

46) Nsn ergo idcd priuandus erat bcrteficio, qtiod rcfignationcm in v.anus 
laici fecerat, qua; nulliter fafta erat , fed quod denuo iilerr, bcneficium 
a laico , patrono forfan, fine inftitutione epifcopi obtinucrai , nne qua 
nemo beneicium obtinere poteft, C. 4. X. h. t. Qui,hac fpreta, benen- 
cium tenct, intrufiis dicitur. c. $. X.de concej]'. pr*b. Ccterum qui tantum 
refignat beneficium in manus laici , nihil agit.- propterea autem benefi- 
cio'non priuatur , Vt rccVe cenfct ACOSTAdrfi.f, 

CAP. IX. 
Papa conctdit lictntiam cedendi epifcopo , qui fine mortis pericuh in 
ecclefia fua morari non poteft. 

t D e m EbtraCen. architpifcopo. 

Ad fupplicatioRemg [inftanttm ven. fr. «.] Ragufien, 47) archiepi-- 
fcopi, eum a cura, [ttfellicitudine,] qua tenebatur ecclefise Ragu- 
fien. duximus abfoluendum , eo [vidclictt,] quod ibi non poterat fecu- 
re morari : et fi acceffum haberet ad illam , mortis fibi periculum im- 
minebat h, [tt infra.] Ne vero idam [archiepifcopus] in vituperiummi- 
nifterii noftii, defeitum in rebus temporalibus patiatur : [fraternita- 
tem tuam wonemus attvntius , ac per A. S.] mandamus , quatenus bene- 
ficiura 48), quod de liberalitate regia , ac conceilione tua in epifco- 

f>atu Carleoli 49) , et ecclefia de Malebron. $0) i eft illi collatum, ad 
ultentationem confenies ipfius. Cui conceflimus, vt in ipfo ji) epi- 
fcopatu abfque vfu pallii oflicium epifcopale valeat exercere, tibi, tan- 
quam metropolitano, reuerentiam et obedientiam impenfurus. 

47) Ragujinenf. eft in c. 2. comp. cit. per totum. 

48 ) Hic rurfus vari.tt textus in c. 2. comp. 3. h. t. videlicet: nuatenus demtt- 
nificentia et liberalitate carijfimi in Clirtflo filii noflri I. regis Anglorum ill. 
ac concejfione in tpifcopatu Karleoli et ecclefia de Alalebor. efl illi coUatttm 
ad Juflentionem conferues ipfius. Nos etenint de Jidis apoflol. benignitate con- 
cejjfimus etc. 

49 ) Carcoli , C. R. habent, 

5.0) AUleboro, fccund. C. R.i. fed C. R,2, habet: Malebor, et L. Maleborum. 

51 ) Vox : ipjb , non exltat in cit. c. 2, 

CAP, X. 

Debilis , ignarut , male confcius , irregularis, 
Que?n mala plebs odit , dans fcandala cedere poffit, 
Idem tpifcopo Calaritano $2) k. (Roma in Sardiniam.) 
"VTifi cum / pridem [m officio paftorali ad diuinum ftruitium accefiifti, 
■*™ praparajfe tt ad ttntationtt anivtum crtdertmus , ac pranidijfe pru- 
dtnttr , nequaquam in humana fragilitate ctmfifttntts , varios anguftiarunt 
ianguorts , quos te ftitbas in ipfo ufficio perpejfurum , non poffe abfque ma- 
gno Dei adiutorio fnftintre : formtdaremus vtique , nt parunhs tuos poft- 
modum ad pttram allidere neglexiffes , eofque tantum in te permiferit in- 
ualefcert , vt ipfornm , fuggerentium ttbi fufcepti minijitrii cejfiontm , in- 
ftantia Vix iam valtas rtpugnart. Vtrum quoniam, (Jicut crtdimus,) cum 
te fciret ejfe contra fpiritnalet nequitiat pugnaturum , armaturam Dei, qua 
poffet ftare contra infidias tentatoris , ab apoftolo monitus , induifti , et in- 
expertus n£n ignorafti foUicitudinis paftoralis angufti«s , quas forfitan exper- 
tus abhorres : nefcimus Cur tam inftanter fufceptum velis regimtn itintiiiter 
dtrelinquere , qnod fnfceptum vtiliter , non deberes vfquequaqjtt irritart.] 
Si e7iiw 5/3 ) in huiuiinodi celiione frugem tibi melioris vita premit- 
tis , fcire te debes , non efie fsnitincato J4 ) in vtero fanihofem, et 
ideo non oportet te praedicationis iam fufcepue deferere miniiterium: 
Cum ille , cuius fieri baiulus recufabat , tandem prcedicandum c?) re- 
ceperit j6) m verbum Dei. §. 1. Qiiod (\ forfan numilitatis cauiia de 
culmine qusri9 pontificali n defcendere , [ac contra fuperni nutus arbt- 
trium datum tibi per iUud in terris te deferert prafulatumf] eo ipfo hu- 
militatis videris erigere 57)0 male verticem , quod te nimis in refi- 
gnandi propofito exhibes pertinacem : quia tunc in te veram humili- 
tateni cuftodics, cum et per eam locum fublimem fugies ^8), et pev 
obedientiam non dimittes. Intueri fe 5-9 ) itaque [ven. fr. n. in Cliri- 
fto] volumus, quod hsec funt illa, per qua; cedendi epifcopus [«j^cio 
paftoralt] licentiam poteft poftulare, confcientia criminis 60), debili- 
tas corpovis, defectus fcicntise, malitia plebis , gvaue fcandalum 61), 
ivregulavitafque perfons : fed in his omnibus eft [adhibenda difcretio et] 
obferuanda cautela. §. 2. Propter confcientiam enim criminis ceden- 
di [paftorali officio] potelt liccntia poflulari62), et forfitan non cuius- 
$1) AroUnen. C. R. 1. fed C. H. legit.- archiepijlopo Aieratinen. et L. habet : 
archiepijcopo Kalintatt. edit. ant. epifcopo Arelaten. 

53) Vox: enim , a C. R. H. L. ed. ant. et Gl, abeft, 

54) SanclificatHtii , C. R. a. 

55- ) Prddicando , eft in c. 4. comp. 3. h, t, 

56) C. R. 1. fufceperit , habet. 

57) Exigere', C. R. 2. ct Gioll'. 

58 ) Vugtens , C. R. 2. legit. 

59 ) Te , in ed. ant. non legitur. 

60 ) Criminum , eft in c. cit. 

Gi) Verba : graue fcandalutn , non exftant in c. 4. cit. 
Cz ) rEptfcopus licentiam poftulare , C. R. 1. habet. 

f Vide I. i t u/tro. §. fi venditor. ff. de edil. tdiil. tt l. Herennius. f) . de euiil- 
e. Cap. 1. tod. ttt. in 3. compil. R.Thom. 2. qu. 185. ari. 5. h Vide l.fipu- 

tatw. Jf, ad L. Aquil. et 1. Ji vt certo. §. cotnmodatum. Jf. cemtnod. i Male- 

bros. k al. Tralatan. al. Arelarenfi. al. Claritan. al. Cartliitano. 1 Cap. 

4. eod. tit. i'n 3. eontp. vide B. Thom. 2. 2. qu. 185. art. 4. m al. fufceperit. 

nier. 3. R al. pontificaiis honoris, « leg , vrigere, non vt in vulgatis , eligere. 
F 3 » libet, 



9t Decretal. Greg. Lib. L Tit. IX. 



De remntiatione. 



92 



Hbet , iei dunuxat illius , propter quod ipfius officii exfequutio pofl 
oer?itoun 6. ) poenitentiam impedimr. [Cum enim quacunqne horapecc. 
conuers. fn. oumium tniqttitatnm fuarnm non recordari ft Domtwts fatttt- 
tttr ei neminem tffe fine peccato facra fcriptnra teftatnr ; apparet , quod 
non pro cuiuslibet criminis confcientia quenquam cedtre oporttat ofjicto pa- 
ftorali-] cum fi omnes, quos arguit confcientia cuiuslibet culp*, cc- 
derent, pauci vel nulli [/br/if/m] in illo minilteno remanerent. [/» 
multis enim offtndimus omnes, et fi dixerimus , quia peccatnm non habt- 
mus nos ipfos feducimus , et veritas in nobis non eft : quia mtfertcordta 
itturn excufat , qui miftrabUiter fe accufat.] $. 5. Alia vero cauti* eit de- 
bilitas corporis 64) a, [propter quam petere poteft altquis ab honorcjol- 
licitudinis paftoralis abfolui,] quse [wVMicefl vel ex inhrmitate , vel ex 
feneitute b procedit : nec tamen omnis , fed llla folummodo, per quam 
imoatens redditur ad exfequcndum officium paftorale. Nam ii pro 
qualibet corporali debilitate, fufcepts feruitutis ofticium poflet deicn, 
fruftra fe fateretur apotiolus in fuis infirmitaubus glonan , [et fene- 
ttute grauatus a cnra ft non debet quifpiam omnino paftoralis rtgimvus ex- 
cufare-'] cum interdum non plus hortetur fenilis debihtas abquem ce- 
dere, quam 6j) moralis maturitas , qua: in fenibus effe folet, lpfum 
in fuo fuadet 66) officio permanere. Pro talibus enim de fe dicit apo- 
ftolus c- cnm infimsor , tunc fortior fttm 67): quia nonnumquam cor- 
uoris infirmitas , fortitudinem cordis augmentat. $. 4- ^ 10 deteitu 
auoque fcienti/ plerum.ue poteft quis Ipaftoralis ofjtcu} petere cefiio- 
nem • quia, cum ipfa circa fpirituatmm adminittrationem iit pcnlti- 
mumneccflaria, et circa curam temporalium d opportuna, praelul, qui 
coivmiflam fibi debet ecclefiam regere in vtrifque , falubnter 68) ei 
renuntiat 69; , fi fcientiam , in 'qua ipfam regat , ignorat : {quomam, 
cum fubieilos docere habeat , qnid facere dtbeant , qutd caucre , nec bene 
docebit eos, quod nefcierit ipfefugere,nec iUnd, qnod ignorauertt exercere.] 
Tu tnim, inquit Dominus e, fcientiam repulifti , et ego te repellam , ne 
raterdotio fnngaris mihi. (_u anquam f etfi defideranda fit eininens tcien- 
tia in patiore ; in eo tamen fit competens toleranda : qma fecundum 
anottolum , fcientia inflat f , caritas autem «dificat : et ideo imperte- 
£_um fcientie poteft fupplere perfeitio caritatis. i. f. Propter ma« 
litiamautem 70) plcbis cogitur interdum prselatus ab ,p ms regimine 
declinare, [et] quando plebs adeo durae cenncis exifht, [et tn rtbelho- 
ne (ua ita pertinax inuemtur,] vt proficere nequeat apud lptam , ied 
orooter eius duritiam , quo magis fatagit, eo magis mfto mdicio de- 
Scere permittatur 71) . dicente "omino per prophewm g , , Imgnam 
tttam adhartre faeiam palato tno 72): quia Dominus 7?) exafperans tft. 
Tt aooftoli h leeuntur dixifle ludxis ; ecce conuerttmur ad gentes , qma 
xerbin^ Dei vos mdignos ftciftis. Non tamen pro qualibet culpa pa- 
ltor i debet eregcm deferere [/««»»,] nc iforte} inercenano compa- 
rctur oui videt lupum venientem, et dimittit oues 7?), et tugit :: ied 



de 76 ) fuperioris iiceniia 



tum 



emum poftft non tam 77 ) timide 



fn/ere auam prouide declinare , cum oues conuertuntur m lupos , 
et aui debuerant humititer obedire, iam irreuocabiliter contradicunt; 
cum etfi tales fint grauiter pro crimine puniendi , funt tamen pro 
temnore vtiliter tolerandi : quia fanguinem elicit 7 g), qui nimisemun- 
»it 4 6 rEO pro grauiquoque fcandalo euitando , cum ahter iedan 
non ooteit , licet epifcopo petere cefiionem : ne ptus temporalem ho- 
norem ouam «ternam videatur affeftare flutem, memor illms,quod 
dicit apottolus ktfi efcafcandalizautrit 79 )fratrem meum%o), non man- 
ducabocamem %l ) i« aternum , [»e fratrem tuum fcandaliztm.1 Sed 
int? fcandalum et fcandalum eft iubtiliter diftinguendum , f.cut Do- 
mnus / ipfe dittinxit g»), eui cum diuflent apoitoh : fcts, quta pha- 
HMttudito hoc verbo feandalizantur ? refpond.t : fimte illos «; ) , 
ciciil ) f»nt , et ducts ctcorum. Alibiw vero dixit : qut fcandalita- 
ueritvnum dt pufittis iftis , qui in me credunt , expedit ei , vt fufpenda- 
_0 Peraclam etiam , C. R. addunt utiit et fc, 
• Carmatis , c. R. 2. H. « L. 

Eu/n ceJere , qvem , legit c. cit. 4. 

Stiaclent , C. R. 1 . 

Fortior l'um et fotens , C. R. I. adiUt* 

Salubrius , eft in c. cit. 

Abrenunttat , legitur m eed. C. 

Ouof/ne , habet c. cit. 

Permittitw , legit c. cit._ 

Va-nibui tuis , C. M. legit. 

i~ u Pirh et GlofT. legunt : ttOmus. ^ » 

V-rbis ■, legit ■ C. R 2 fp« neuirum eft in C. cit.omiffa etMim *QK: Qe% 

Veirba .'dmtttit oues, omittuntur io cit. c. 

Sed et ae , fecundum C. H. 

Vox: tam , abeft » C. H. 

Sni-anJ/ixalerl ', "?'«. fed in c. ck. legi.ar. fi«mt*tn«0i* 

Tuum , eft in cit. c. 
Carnes, habct C. R. 1. eum H. 

Pronom. illos , a C. R. et c. cu. abcft. 
Ok/<j fttci , C. R. 1. legit. 



64) 
60 
6(5 ) 
0J) 

68) 
69) 
7°) 
71) 
7») 
75) 
74) 
7J) 
7O 
77) 
78) 
7v) 
«o) 
«O 
*») 
85) 
8+) 



1 Corponlis ' b Q*is dieatur fenex , nctatur in I. / farte. f. in arroga- 



t«r moltt afinaria in cotto eius , et demergatur in profttndnm muris. %$ ) 
[NaiM fi necejft futrit , vt fcandala vemant , va tamen homini itti , per 
quem fcandalum vtnit.'] Perfonae vero irrcgularitas , vt, fi forte fitbi- 
gamus , vel vidua: g6 ) maritus , eit caufla , propter quam petcrc pot- 
eft licentiam aliquis refignandi \_pontificis dignitatem, ] atteitante 87) 
apoftolo , qui dicit g8) « : oporttt epifcopum ejfe vnius vxoris viruvt. Non 
tamen propter quaiwlibet irregularitatem perfonse dcbet ei , qui regu- 
lariter miniftrauit , cedendi licentia indulgeri , vtpote ii de legitiino 
matrimonio non ih natus : quia, licet irrcgularitatem huiufmodi no» 
potuerit g^) fubiicere 90), fi tamen ct culpa latet et cauifa , cum 
eo, qui laudabiliter fuum impleuit 91) officium, iniunita fibi pceni- 
tentia competenti , poteft non minus vtititer , quam mifericorditer di- 
fpenfari. tgo o fum, inquit , Dens zelotes , vindica?ts 93) peccata pa- 
trum in filios , vfqtte in tertiam et qnartam gmerationem , tn his , qui ode- 
runt me , id eft, in illis 93), qui contra nie paternum odium imitan- 
tur. Vnde patet, quod p itlis, qui paterna vitianon fequuntur , pro- 
priac poffunt.in talibus fyffragari virtutes ; illo difcretionis adhibito 
moderamine, vt inter nothos et _ manzeres, naturales et fpurios di- 
ftinguatur 94J. [Cum autem plerumque vitia fe virtntes mhtus prouide 
mentiantur : Jubtiliter aduertere te oporttt , vtrum rtjignandi propofitum, 
quod tam ftruenter geftare videris in peHore , dignum fit Dti odio vel 
umore. Si enim propter caujjam aliquam pramijfarum cedsre poftulares : 
tam fttper caujfa , quam fnper eius affeUu pariter dokrcmns. Std ne im- 
prouida pittaiis amictu ad rtfignandum dettftabiiis impietus te impetlat : 
confiderart te volumus , et alias ejft caujfas , propter quas maie qms petit, 
et ptius appetit huiuftnodi officium refignare. Si enim ex pujittanimitate, 
fortajjis vt laborem deponat , vd jperftquutionem effugiat , aut exvanitate t 
qnod abfit , vt pltnius vacet otiis , feu liberius indulgeat voluptatibus , cu- 
ram vnlt aliquis deferere paftoralem ; ab ea 11011 mtretnr abfoiui ; quamuis 
propter huitijmodi vanitattm , tamquam qni mortalittr ptccat , ea rtddat 
ft indignum : ftd fatagtre debet , vt,vtmitate depojita, fatisfaciat de pec- 
cato. Aliam xero cedendi caujfam omnino credimus dcteftandam. Si quis 
attt a pontificali veltt dijcedere dignitate , vtgloriam captet humanam,tan-> 
quam eligat in domo Dei abiectus ejfe magis , quum habitare iu tabernttcu- 
tis peccatorum , vel vt non amittat mundanum fauorem , quem per hypo- 
crifin acquifiuit , fiue quod eius fimulatio reuelari iam incipit , fiue quosk 
fernor ipfius ex qualibtt cauffa tepefcit , nec vult vidtri , qnod. malus fue- 
rit, aut quodfiat, et idto Jitb religionis prattxtu fuam vnlt conttgert pra- 
uitattm , vt quafi dtferens Martham , ampltitatnr Mariam , et Lia fofti- 
diens lippitudinem , Rachelis concupifcat pnlchritudinem : qnid aiitem , fi 
propttrta velit cedere, quod tempore prcfperitatis , arridente fortuna,vifus 
eft landabiliter miniftrare , qnoniam omnia fibi profpert fuccedebant , Jed 
aduerfitatis tempore imminente veretttr , ne ,Ji quolibtt eaf* finiftua contin- 
gant , ipfius mgligtntia imputentur ? Plant fi propter hoc pttit ctdtre^ 
nauttt ft po*erix imprmida cemparare -, ani cum mari , fnb tranauillitate 
iacente , non cum mnlto labore nanis exercuerit guberv.acttlum, ipfam,tem- 
peftate furgente , deferit , et denenire patitur in profundnm. Itiam quo- 
que cedendi caujjam pcnitus dtttftamur , fi fortt cedzre velit epifcopus , vt, 
vel alter fibi fnccedat , vel obtentu pretii vei affedu earnr.li , vel vt , cttnt 
peior fibi fuccejferit , ipfe velut optimus extollatur. lllnd autzm quafi ne- 
fas refpuimus et damnamus , qnod epijcopus proptcr occupationes mundanat 
et foHicitudines fecnlares 11011 valeat fim crimine pentificale officium exer- 
cere: cum mnltvs fanclos ecclefia veneretur , qui fpirituaiia ftmut et tempo- 
8j) Maris , non eft in c. cit. 

%6 ) Vtdmciie , C. R. H. et L. Icgunt , fed in c. cit. eft : Vidu^que. 
«7) Teflante , C. R. 1. legit , et L. addit nomen propnum i_>fum , fcil. 
Paullo. 

88) C. R. H. et L. habent : dixit. 

89) Dcbuerit , C. R. 1. habet , fed C. R. x. legit : potaent . cura ed. «ut. 
et c. cit. potcrit. 

.0 ) Subthere , legit C. L. cum ed. ant. et c. cit» 

91 ) Imfteuerit , C. R. I. Icgit. 

91) C. R. c. cit. et Gl. vifitans , habent. 

9;) Id ejl , in his , C. R. a. . ..... 

04) DiHnguit pontilex inter wstbos et mnmeres,ttatura/es et jpurtns , red dif- 
fcrentias non indigitat. Manxeres Hebrxis erant exdamnato et incejluofo 
coitu nati, vt notant critici facri zd Deut. XXlll, ». Speeiatim vcro 
SELDKNV S de fucctff, dd. LL. Ebraor. in buna def. c. III. Hos *d 
cefflonem racilius admittendos , quam illos efle pontifex cenfuit , quod 
pi_ vS cit.l. dixerit/ non ingredictur in ctetum lehoux. Ds iure legitimi 
connubti hoc accipiendum elle.iam dudum demonftrauit idem SELDENV6 
de iur. nat. et gent. fecund. di/ciplinam EOrtcorum lib. V. c. 16. et pnrce- 
dens comma illulh-at. Non habcbatur talis lfraelita : peregriaus .erat , 
non ciuis. lnterim nec macula laborabat , qua nec peregrini onerati 
erant. Quia vero Vulgata locum prxdiitum ita interpretata eft : non iu- 
o-redietur nunzer , hoc efl , de fcorto natus in tcctefinm Dei vf/ite ad deci- 
"wiam gener.itionem : a clericatu exclufi , et fic etiam pedeterwrim a colle- 
giis aiiis J.oncftis et aignitatibus , atque hoc ipfo maiu/a notaii lunt. 
Nihil enim Jaciiius , quam eos in cor.temftum publicum coniicere , qui 
clericis cantcmtibiles videntar, Alias vulgo maniet es, r.othos,J'puri»s et >ia- 
turales ira folent diftineuere : 

MA NZEKI ls~V$ Jlortum , fed ntacha NOTHIS dedtt ortHm. 
Vt feges a ffica * fic SPVRfVS cft ab amica. 
Dant NATVRALES , _w r.obis funt ffecialcs. 
quam dilverentiam forfan in mcnxe habuiiie videtur pontifex. 



n I Tim. I,- o Exod. 20. p B. Thom. l. i. .7«. icjj. artic. 4. 

ct Alfonf Caftr.L i- de iufta htr. pttn. caf. 10. q sic vocat eum , qui ex 

fcorto natus cft , f»_*« vetut interpra. Vide tardinalem Pa/eotum in. Isor. de uo- 

***&*« ralia 



93 Decretal. Greg. Lib. I. Tit.IX. 



De remntintione. 



94 



ra.Ha mhtiftrarunt. Vtrumtamen laua debet effe fnb capite , et dextra iu 
implexu. Sed iUnd te aduertere volumus diligtnter , ne fnrte per bocvelis 
tua difpofitionis propofitum efjici ex illis , de qmbus dicitur per prophetam : 
filii Effrtm inten. ar. et mit. ftg. fuas conuerfi funt in die belli ; cum po- 
tius pro domo Ifratl murum debcas te oppottere afcendentibus ex aduerfo ; 
quia inxta fententiam veritatis non qui cceperit , fed qui ptrftuerauerit, 
fuluus erit ; cauens attente , ne maculam in gloria tua ponas , non folum 
apud homines , fid etiam apud Deum : quoniam fub hoc pallio te non pote- 
ris ounltart , nedum apud Denm , qni renes rimatur et corda , fed nec etiam 
apud bomines, qui ex verifimilibus conieitnris talia fufpicantur. Htudquo- 
qne prudenter att&tdas , quia iuxta fententiam fapientis , fpiritus difcipli- 
na efttgiet fiitum , et auferet fe a cogitationibns , qua fine inteUeitn con- 
fiftnnt. Si vtro pro tueiula eccltfia libtrtate difficultatis onus incurrere 
pertimefcis : non ideo deferere debes prafulatns bonorem , tonfiderans dili- 
genter , ne fortt tenteris iufto iudicio ab ille , qui malorum eft intentator, 
vt probetur , vtrum fatisfacere velis in eo , in quo forfan deliquifti. Qui 
vero conttmnit ant negligit fatisfacere pro deliito, thefaurizat fibi iram m 
die ira , cum renelabit Dominus abfcondita tenebrarnm. Ecce quidem ad- 
tnouimus tibi fpeculnm , vt te ipfum contempleris in ipfo , et tuam confcien- 
tiam *>erfcrntatus , agnofcas , ex qtia cauffa cedendi licentiam poftules im- 
portune. Nos enim , nouit altiffimus , ignoramus , quare in tali propofito 
perfeue/es : quoniam ncc infirmitas corporis , nec longauitas ttmporis , nec 
dtfeitus fcientia , nec mahtia plebis, nec irregularitas perftna tt reddit 
intptum , nec confcientiam faui criminis te fateris babere,~\ §. 7. Verum 
fi propter afias cauflas cellionem afte&es; non e(t in hoc 9?) tibi 96^ 
pottulanti fauendum ; cum huiufmodi poltulatio videatur non efie di- 
fcreta ; quoniam, vt id tanquam notiflimum 97) omittamus , quod 
otiofnas et voluptas arma funt hoftis antiqui 98 ) ad miferas animas 
captiuandas , propter laboris anguliias , aut perfequutionis incurfus non 
debes deferere fponfam tuam , cui detigendo a manum apud extra- 
neum 99) te fide media copulafti , fciens quod beati b funt illi , qui 
perfequutionem patiuntur propter iuftitiam : quoniam, cum probati 100) 
fuerint , accipient coronam vita , quam repromiiit Deus diligentibus 
fe. $. 8- Sed dices , [quod] fpiritns c, vbi vult , fpirat , et ntfcis,v7id« ve- 
niat, aut quo vadat ; et ideo non eft, qui poffit vias illius fpiritus 1) 
perfcrutan ; qui d vero Spiritu Dei aguntur , non funt fub lege ; quo- 
niam vbi Spiritus Dei , ibi libertas. Quare fi cedendi tibi licentia data 
ab homine non fuerit, nihilominus tamen cedes ; quia data eft tibili- 
bertas 2 ) cedendi a Deo : certe defipis 3 ) , fi fic fapis. Nam quo- 
modo Spiritu Dei agitur, qui contra Sphitum Dei agit 4)? Si enim 
vera funt, qus prsemiiimus , imo quia indubitanter funt vera ; pro- 
cul dubio contra Spiritum Dei agit , qui aliquid c ) contra veritatem 
attentat: quoniam ipfe eft fpiritus veritatis. $.9. Forro (i dicas, quod 
forfitan 6 ) alia eft caufla latens, propter quam cedendi voluntas tibi 
caelitus 7) infpiratur , et nos fiquidem refpondcmus : tu quomodo fcis, 
quod talis infpiratio fit eueleftis ? Nonne recolis , quod ille gloriofus 
inontifex dixit 8 ) , cum ccepiflet viribus corporis repentc 9 ) deititui : 
Domine, li adhuc populo tuo fum neceflarius , non reculo laborem, 
fiat voluntas tua ! lllius exeinplum fequutus 10), qui dixit 11): cn- 
pio e diffolui , et effk cum Chrifto , manere antem in came neccjjarium eft 
propter vos. [Quia igitur diuerfas tibi cauffas fnper hac caujja diftinximus, 
«t propter quam «armn cedere defideres , ignorr.vitis : te ipfum ttbi duxi- 
tnus committendnrn , vt de propria vuntis tribunali te iudttans , videas, fi 
fic pojfis refignandi A«fiderio fatisfacere , vt gregis tibi cotnmijfi curam Jtne 
culpa vuleas declinare. Si enim cedendo proficere appetis ttbt foli ; profe- 
{tui tuo fine dubio tantnm fubtrahis , qnantnm quod impendere poteras 
aliis , non impendis : quia tunc maiora anima tna lucra couqutteres , cnm 
fine tuu falute falutem plurimorum procurares. Votuvis enim tjt meriti fe- 
(um Deo quamplurimos lucrifacere , qnam Jaluteut propriam quarevt jine 
illis , quorum falus ad eius curam mfcitur pertin:re.~\ $. io. Quippe fi 
quantocunque ia ) virtutum flore 15 ) refulgeas , et in te non ha- 
beas caritatem , nihil te 14) comprobaris 15-) habere , [fub quo vir- 
tutis pratcxtu deponere quarts onus Jollicitudinis paftoralis , quoU vir pit- 

<jy) Verba. - in hoc , defunt in C. R. 1. 

tj6) Pronomen : tibi , abelt a C. H. H. etL. nec exftat in c. cit. 

97 ) Nouiffimum , fecundum C. H. 

98) Iniyui , legiv C. H. 1. al. init/ui , fuperferiptum. 

99 ) In c. cit. 4. omitruntur verba / defiitndo manum «pud excrmmtm, 

100 ) Perfiequuti , C. R. 2. habet. 
1) vox :' Spiritui , a C. H. 1. abeft. 
a) Li.entia , C. H. lcgit. 

3 3 C. R. J. te tlecipis , Jegir. 

4) Aguntur — tigunt , habet c. cif. 

y) Aliquid horum , C. H. 1. legit cum c. eit, 

C ) Forjan , C. H. legit. 

7) Diuinitus , fecundum C. H. 1. 

g) C. R. et H. kgunt : dixerit , cum c. ck, 

9 ) Vox .• repente , abeft a C. H. 

10) Seyuens , C. H. I. 

ji ) Dixerit , legit C. L. cum cd. ant. lcd in c, eit. cft: dixtrnt. 
ia) (iuaHtumeuiHjue , fecund. C. H. 2. ct c. ci». 

13) F/orere , C. R. 1. legit. 

14) C. R. ed. ant. et c. cit. omittunt : tt, 
15 ) Comproberts , elt in c. eit. 

a *l. in vno vatkano ita : defungendo manum tuam , et c. fid. media cepul. 
bAUttb.s- « lo*n, 3. 4 2. Ctrintb. 3. e Philip. u 



eft absque iafiur» deferi carittttis :] nulla f fiquidem maior pottrit 16) ejfe 
caritas , quam vt animam fuam 17 ) ponat quis pro amtcis fuis. Cum 
autem proprer hanc te deceat animam tuam pro fubditis tuis ig) po- 
nere nulla occafione , dummodo proficere illis pollis , etii non omni- 
bus, tamen multis , ab eorum regimine te conuenit excufare ; quo- 
niarng, fi laboris cauflam pvaetendis, exeniplum re apoftoli fuble;:abit, 
qui fuadet tibi laborem huiufmodi non refugere , dum fc aflerit pro 
communi falute plus cajteris laborafle ; quia, licet non femper fequa- 
tur laborem eftVctus , nihilominus tamen ipfe 19 ) labor eit mento- 
rius apud Deum , iuxta quod legitur h : reddet Deus mtrcedem labo- 
rum 20) fanttorum fuorum. [ Sed efto , qued multum battenus laboraut* 
ris , et bonum certamen certaneris , cum eodem apoftolo poffis dicere : tti* 
men vt corona iuftitia tibi de reliquo reponatur , curfum te dectt perfecli 
tperis confummare. Quantumlibet enim in anguftiarum laboribus , qut c»-, 
mitantur officium pnjiorale ; noctes tibi laboriofas enumeras , er tavquam. 
fatigatus ceruns vmbram quittis affectas ; quantumlibet inter via calores 
anguftias patria dileltione trabarts , et velut emeritus mcrcenarins operit 
tui finem anxius praftoleris : txpedit tamen tibi virtutem in infirmitate 
perficert , ac pugnam tuam perftuerantia ctronart. Scienfque , quod apud 
extraneum defixeris manum tuam , cum animas tibi commiffi gregis in tuam 
animam fufiepifti, non fitc tibi debes portum quietis appetere , vt nauigan- 
tes hatlenus tecum filies fine remigii adiutorio patiaris in boc viari nuigno 
et fpatiojb cum timtre nanfragii fiuttuare.'] §. 11. Nec putes , quod idco * 
Martha malam partem elegcrit, qux circa plurima fatagebat, quiaMa- 
ria optimam partem elegit, que nen auferetur ab ea ; quoniam, licet 
illa lit magis fecura , ifta tamen eft magis fruftifera ; et licet illa fit 
magis fuauis, hac 21) tamen magis [eft] vtilis ; cum in foecunditate 
fobolis, lippitudo k Liaj, Rachclis pulchritudini fit prslata : quamuis 
(imul in vnum et contemplatiuus efle valeas et acliuus , legislatoris 
exemplo / , qui nunc afcendebat in montem, vt ibi gloriam Domini 
cum maiori cerneret libertate , nunc vero defcendebat in caltra , vt 
cum vtilitate maiori 22) necefiitatibus populi prouidcret 1«. Qua- 
propter facilius indulgctur, vt afcendat monachus^adpraefulatum^quam 
prsful ad monachatum defcendat. [Monemus ergo fraternitatem tttam et 
txhertamur attentins per a. f. m. q. iUam voctm Dauidica imprecationit 
abborrens , tibique formidans eam per efftitum operis adaptari , qua dies 
impii paucos fieri , vt epifcopatum eius accipiat alter , imprecatur.'] §. 12. 
(Moncmus itaque , vt) laborem paftoralis regiminis nonrecufes, 
[iactans in Domino tnnm cogitatnm , nibil contra volnntatem altijfnni fta- 
tuas de te ipjo, qui, cum te viderit effe popuio fuo necefarium , forte graue 
ftrrtt, cum ipfum a te contingeret ejft negkitim.] ne 23) fortalTis ad pe- 
des fuos cum Maria fperneret 24) te accipere 25"), qui fibi s apud 
te 26 ) diuertenti fpreuifles 27) cum Maitha follicita 28) miniitra- 
re. [Illud quoque te debet fortius in minijtrandi propofito ftabilirt , quia, 
cum hactenus in ecckfia tibi commiffa laudabiliter miniftrares , fi , quod 
abfit, altus , te cedente, minus vttlis offumeretnr ,ad ipfum, profetto non 
parum ab ipfa qmete,quavt appetis , turbareris ; cum, vbi bene minifterium 
tuum exercueras , non abfque dolore cemeres ittutilis miniftri dtfeitum, 
fieretque in tantnm , vt in contemplationis arte tibi dtperifft cognofceres, 
quantum ealsfia , cni prafides , non fine tua confnfione , per tefnbtrailnm 
effe videres.] Quia vero [tam per te , quam ptr nuntios et litttrus tuas] 
in poitulaado cedendi liceiuiam nimis dintius 29 ) iufticilti ; tctt ,0 ) 
tibi te duxiinus relinquendum , vt diftintfis [tibt] cauifis , propter 
quas cedere oporteat 31): fi propter aliquam cauflam vtilem et hone- 
itain in huiufmodi propofito perfeueres, de licentia nottra cedas 32). 
-Alioquin cedendi licentiam auctoritate apoitolica tibi fcias eiie peni- 
tus interdictam : quoniam, fi 39 ) pennas habeas , quibus tatagas in 
folitudinem auolare 34), ita tamen aditriila; funt nexibus prscepto- 
rum , vt liberum non habeas abfque noitra permiiiione volatum. 
[<2uodJi dentque tua voluntas te impulerit ad volandum : volumus et man- 
damus , vt noftras litteras in auditntia tui capituli fatias retitari.'} 

16) Poteft , C. H. 2. et H. legunt. 

j?) Suam , non legitur m c. cit. 

18 ) Pronomen : tuis , abeft a C. R. 1. et H. 

19) Ipfe , non exftat in ed. ant. 

aoj Vocabulum .• l.:borum , non exftat in C. H. 

ai ) ljia , legitur iterum in cit. c. 

22 ) Voccm : maiori , C. R. onmtunt cum c. cit. 

23) Ae , Jegitur in cit. c. pro ne. 

24 ) Spernet , C. H. legit. 

1%) C. R. cum L. ed. ant. Gl. Pith. ct c. cit. lcgunt : rt.ipert. 

26) Apud fe , habet ed. ant. 

27) SferauiJ/es , eft in c. cit. 

28) Solhctu , C. R. 1. 

29) verba .• nimis diutius , non exttant in C. R. L. ed. ant. «t Gl. fed Pith. 
et c. cit. iam uimis , legunt; et inC. H. vox : diutius , omittiuir. 

30) Ecce, abeft a C. H. H. L. edit. ant. et Gl. 

31) Vel non cedere , C. R. 1. et C. cit. addunt. C. L. autem lubet . tedtrt 
te oporteat. 

32 } Cedes , legit ed. ant. 

33) Etf 1 , C. H. legit, cum L. cted. aot. 

34) C. R. legunt .• udnoiare. 



h Sapient. 10. 



t 1o*h, \e. g ai. quod il. 

k Genef. 20. 1 Exod. 14. m Vtd. I. in emptio, 

lerbo , rtfert, D. tlt ttdil. ediit. tt gtoffi. in I. iufiiffimt. tvd, tit 
iibi apuit. 



i Luc. 10, 



Vtd. I. in emptione. eum glolf. irt 
r Si 

GAP 



95 Decretal Greg. Lib. I. Tit, IX, 

_____ 

Epifcopus , qni propttr crimen renuntianit epifcepatui , et ad religio- 
nem tranfiuit , ad epifcopatum reaffumi ncn potejt : fecns, fi renuntianit 
propter perfequutionem , infirmitatem , defectum fcientia , fimoniam ipfo 
ignorante cemmijfam , vel alium fimikm caujfam, 

l D E M 1 n N c. i 1 1. a [H.] epifcopo pauentin, 5-;) in archiepifcopnm 
Rauennut.%6) tlecto. (ann.12oi.R0ma in /Emiliam.) 

Pofl translationem b tuam ad ecclefi.un Rauennaten. cum [dil.fil, 1 ) 
praepofm.s et 57 ) canonici [ubbates et primicerii] Fauentin. [ to- 
tufque cmitatis clerns , ficut per litteras eorunaem aceepivius,] in [ciil. fil.] 
1 ,g ) [presbyterum] eorum concanonicum 39) libevam eligendi au<- 
ftoritatem 40) vnaniiniter contuliifeut c; ipie d [Jancti S.gratia m- 
v.ocata dil. f.l.] I- fanfli Fridiani 41} Lucancn. canonicum oliin epifco- 
pum Saitaii. 42) e in Fauentin. epifcnpum poltulandum elegit , [per 
curia follicitudmem circumfpeciam , qui primo canonicus , et poftea prapo- 
fitus in Fauent. ecclefia fuit laudabiliter conuerfatus , multipliciter Jperanr 
tur eidem ecclejia cemmoda profntura.] Porro a \dikito ft!.] fancli Fri- 
diani priore fuper hoc requifuo et obtento confenfu/*, praepofitus et 
«lii [fnpra diiti] poltulationem eandem approbari a nopis numiliter 
petierunt. Verum poitulationi huiufjnodi videbatur coucilii Contlan- 
tinopolitani capitulum [prima facie] obuiave , >n quo fhtutum eit 43), 
vt.quicunque de pontiiicali dignitate ad monachorum vitain et pceni- 
tentix iocum defcenderit 44), nequaquam vlterius .ad pontiiicatuin re- 
fureat. Vnde contra dictum concilium , cum fit vnuin ex quatuor 
pvmcipalibus 44*) , quai iicut quatuor euangelia ecclefia cathol.ica ve- 
neratur , nullatenus videbatur eorum g poftulatio +* ) adnnttenda. 
4. 1. Caeterum fpeciales 46 ) quidam caius inueniuntur, in quibus, 
pnediclo concilio non obftante , is , qui vjtam monachalem elegit, rur- 
fum licite potelt ad epifcopatum afli.mi. Si enim quifquam perfequu- 
tionis 47 ) rabie fauuente , vel pr$pediente 48 ) inualitudinc 49 ) 
corpovis , cuni pvoficerc nequeat in regimine paitorali , de fuperioris 
aucioritatc ad monaiticam vitam delcendat, perlequutionis v.el aegritu- 
dinis impedimento fo) ceflante , ad epitcopaiem poterit relurgcue 
dignitatem. §. 2. ltem fi quis propter ji) litteraturs defeitum , iie 
tanquam cicus catco ducatum h pratbeat, locum regiminis auitoritate 
apoftolica delerendo , ad otium (e eontulerit p) monachale, ac per 
exercitium leclionis, fcientia? repererit yj) margaritam: proculdubio 
potcvit denuo vocatus a Domino , cathedram vealcendere paltoralem. 
<f. 3. Rurfus , fi quis cupiditate parentum , eo tamen penitus igno- 
rante , fuerit epifcopatum adeptus , et hoc comperto , epilcopatum 
ipfum J4) de licentia fuperiojis dimittens , obleruantiam elegeritre- 
gularem , etfi ad epifcopatum eundem redire poltmodum nequeat, iux- 
ta canonicas fanchones , ad alium tamen poterit licite reaifumi. £. 4. 
Quanquam autem in his et coniimilibus cafibus is , qui cpifcopatu di- 
miiro monalticam vitam elegit yj ) , rcfurgcrc v aleat au ■umcium pa- 
(torale: nihil tamen in his 5-6) contra pra:fcrjptum 1 intelligitur con- 
55) Nomcn.- Viiuentino , ;i C. R. H. er L. abcll, ficcicgitur in c. y. comp.j.h.r, 

36 ) Mmiennar. C. R. 1. legit. 

37 ) Copula et , non exrtat in cit. c. J. 

38 ) C. R. lcgunt .• in 10. per rorum. 

39) in c. cir. cortnn , iion e.vllar , et loco concanonkum , legitnr : Cflnonicum 
Fautnt. 

40) Yacitit.item , fecund. C. R. 1. 

41) Pridipani , C. H. Jegit ; fcd L. Jiabet / Vridiani. 

42) Saxon. legit C. R. 1. Saxacen , C. R. 2. Sarnatben , Pith. Saxtntttnen , 
H. Saxenatem , L. Sarenacenfcin , vd. ant. Sanxon. e.ch. 

4; ) Effe dignofcitur , legit c. cit. 

44) DefcendertK , C. R. a. habet ; fed ed. ant. defcmderat , et c. cir. 4e- 
fcendebat. • ' 

44*)'lncidir ponritex in c. 45. C. VII. q. 1. forte foitun:'. , in quo referturca- 
non ex (ynodo Conjfantinopo/itana fubPHOTIO iuibita, quam non agno- 
fcit eccicfia Romana, nec GRATIANVS colligere aur referre debuif- 
fet. Hcr errorem autem credidit, hunc ex ConJ/antinofje/itana I. defum- 
tum , adcoque ei Jingularc prxdicatum tribuit, quod hoc conci/ium , vnde 
canon ifte liaultus, Jit vnum ex quatwjr frtncipaltbitt , <ji<* Jicut quatunr 
ettan«.elia ecclefia ctttbolica veneratur , qua; iucuria vix cxcufanda. l-aci- 
lias iraqua 1NNOCENT1VS 111. ab hoc dubio fe erpedirc poruiiler, 
fi ftmpliciter hunc canoncm vei repudiaflet , vei piane hoc dubium omi- 
fiflet , quod tamen magna cum foiiicitudine refoluere iiuendir , ne con- 
tr.i qu.iruor prima concilia generalia aliqoid coniliruifle vidererur , vt 
vetbi vltima indigitant. ldcm iam obferuaui/n fnr*fat.ad decrct.Qratia- 
n: J. i8- not. q. 

4J) C. R. H. et L. eadtm pofiu/atio , legunt cum c. cit. 

46) SpiritHales , C. R. I. 

47 ) Perfecutvris , eft in c. cit. 

48 ) Perfiduntc , C. H. habet. 

49) la/itudme , fecundum C. H. 

50) Vitio , fecund. C. R. 1. 
yi ) Prtpter , omntit ed ant. 
52) Tu/rrit , C. R. 1. iegit. 

55 ) Kefertt , legit C. L. cum ed. ant. 

54) Pionomen.- tyjum , non exlhtr in C. H. er ed. ant. 
" fs) Elcrcrit , C. R. 1. habet, fed C. H. ;. cum L. eligit. 

56) hfiajibui hts , C. R. 1. lcgit cum c. cit. 

a a/. Idem H. ejiiicopo in arci.iep. etc. b Cap. y. eod. tit. in J. 

compil. c Vtd. I. item. J. 1. D. qnod cuiujlnnq. vn. rt in auih. de qn*Jhr. J'. 

1. collat. 7. d Id f//,,loachiin. e alitcr , Sarnatenf. f l. ob «s. 

C. de a(l. et ul/iaat. % altt. cadem. h Vide text. in I. 2. cui/t 

glo/J'. in vtrf. venit. et ibi Bart. D. de decurion. i InteUeilus conci/ii Con- 

finntinopoliUni iubcniu , »* , 9«' ex spijlopo monacbus fntlut efl , v/teriu< epifct- 

plH fittt. 



Pe rtHHHtiutiune. 



96 

caufla decendit. Vnde qtudam in eo cafu loqui SjxSttnt ■ SSSfu m 

fupra d.dum, ctun f? ) qvus pro crimine , dcquo conuiihi ^ft e\'Vt 
vel confeilus , ab epifcopal. d^wtate deuof.tus , i n moSrie eS 

it jg) ad poemtent.am agendam f9 ) inclufus : vel cum S pio- 
pter graue cnmen, pro quo epiicopatum retincms pcenitentinm dkne 60) 
agere non valebat , cedendi obcenta licentia , vuam monacLlem ele- 
«t. Alnsaflerendbusficfii) intelligendum efle capitu um " teo - 
dum 62), vt Per te relurgere nequeat , id eft, repetere quaii deb - 

um , quod tah modo dmuiit : quanquam eligi po fl\t , prSim fi 
Jocuin tantum et non ordin^m reflgnauit. f & f. Cum e goV, no 
b!s [plene-] conltare neqtuuent, ob quam cauflam pnpdicfis I epifco- 
patui ol.m ceflent ; [cum tn vfns lituru , fuper L Uans^ eSm 
hoc JolKmmodo exprunatur , quod ncs, Lttuvis fnper f^ refotiliotu rtmnit 
tius propofitumtn Pomtno commendantes , quod temporaft bonore fahitcvl 
amm* propontbat eundem abfoluimus ab onere JbUicitudmh pakralis : 
quanquam perquendam >. Fridiani cunonicum uobts nuperimejit fugge- 
Jlum , quod idarco dictus l cedendi licentiam pofiulabat fqnod adnoursam 
tius peruenerat , quod quidam parentes ipfius ,vt eltgeretir in eptfcopum, 
quadam dederant, Itcet pauca-.fr.t.praf. autt.] mandamus.quatcnu/o^) 
[fuperbts dihgenujfme veruate inquifna] f, tibi conltitent, quod pxo- 
pteval,quam64') ex pramufl.s Gf) c.iuiii,, feu confimilibus, iclem I %i- 
icopatu. cefler.t inemprato , tu auaontate noltra, [fubl. cuiusl.couxr. et 
app.rem.] dummodo neceifltas, vel vtihtas .d expofcat, licenticm e. tnbuas 
alcendendi 66) ad reg.men ecJei.x Fauent.neniis 67). maxime iive- 
r.tate lubn.titur 6%) , quod [tam prafatt prapofitus et canomci Fauent. 
auam prttr tt capttuium fatUli FruUam nobts futs httcris expreJJerunt, quoi 
Vtdeltcet] d.dus I. loco tantummodo celfc.it memorato 60 1 et non 
ordim, vel et.a.n d.gnitat. k. Tunc enim eflet 7o ) vehemcntiff.me 
pradumendum , quod non propter crunen aliquod 71) a b ipfo com- 
miiium , ,ed jr 3 ) cauffa paMv.tentiaj ad vitam mi Rr auevit 7») rei>u- 
}arein : pr*lert.m cumapoltolica iedes poftceilionem mulco minp.3 quam 
antea 74), perm.fiflet eidem tali crimine irretito , in pontiiicali or- 
dine mmiitrare: alioqujn, cuin durum nimis extiterit 7 j) , coiitvacam 
follemne concihum huiuflnodi poitulationem admitteve, pv.vpolito et ca- 
nonic.s memoratis l.nungas , vt aliam perfonam iibi idoncam eli?ant 
in paitorem. & 

57 ) Dum , fecundum C. H. 

St) C. R.2. exifiit , habet cuin L. fcd ed. ant. Jegir .• exfiflat. 

j<> ) Pcragcndam , C. R. i. p jj • 

60 ) Dignam , fecund. C. R. i. 

b\ ) Stc et , C. R. 2. 

62) Didum , C. H. habct, fed ii» c. cit. legitnr.' prtfcriptum. 

6\ ) Igttft , fccundum C. H- 

^ 4 A C j?' '• * dd j l •: ?««**»"* inquifita fuftr hu diiigentijime veritate. 

6^) A/umod , habet ed. anr. 

6s) De frnmijfu , fecundum C. H. 

CC ) C. R. accedendi , Jegunr cum c. cir. 

C^ ) Faucifin* , C. R. 2. legir cum L. 

Ciij ) Submutitur , Jegii C. L. 

6<) ) Vox / memorat», in G. fi. et c. cir. non exftat, 

70) Lfl , lept C. H. 

71) Pronomen : ttliptod , C. R. cd. ant. et c. cit. omittuiit. 

72) Vocabulum t fei, abeft a C. U. et c. cir. 
75 ) Migraret , Jegit ed. nnr. 

74) Ante , cft in cit c. 

JS) C. R. exifteret, lcgunt cum H. L. et cit. c. 

CAP. XII. 
Qui petiit cedcndi licentiam,ex quo iUam tbtinuit, cedtre compeUitur. 
1 dem in concilio generalt j6). 1 ( ann. laif. Rema.) 

Quidamw cedendi licentiain cum inftantia poltulantes, ea obtenta, 
„cedere piaetermittunt. Sed cum in poitulatione [cefftmis] luiiuf^ 
modi, aut ecclefiarum commoda , quibus prsfunr , aut falutem n vi- 
deantur 77 ) propriam attendifle , quorum neutrum fuafionibus ali- 
quorum qucrentium , qu_ fua funt, feu etiam leuitate qualibet no- 
lumus rmpedire 7%): eos ad ccdendum decernimus 7 o; compellendos^ 

7<S) Liitcran. Lonflit. 28. Jegimus in comp. 4. h. t. 

77) Vidibantur , legit C. R. 2, 

78 ) C. R. H. Pith. Gi. ct c. 1. comp. 4. cir. imj>edtri , lcgunr. 

79 ) Decreuimtii , C. R. 1. 

CAP. XIII. 
Non rtnnntiat iuri fuo , qui gratia adutrfarii fe fubmittit. 
„onorivs III. maioris ecclefia [fun&i lohmnis ] decano , et magifir* 
R. cantori 80) p fanfti Dhnyfii Ltodienfis %i). (ann. 1217. 
Roma in Belgium. citnf. c, 1. comp.f. b. t.) 
Vfeniens ad fedem apoitolicam I. 82) [panper] fubdiaconus [in no- 
* So) Magiflro T. Ctmonids , C. R. 1. habet cum L. qui vcro pro canontcis, 
Jegit/ t.(«o»/i9;fcd inc. 1. comp. ;. h.r. legimus .• maaiJiroC. can. et mC.H. 
icgitur : N. Cantori. 
81 ) Leo.ihenfis, C. H. legit ; fed L. habet/ LeodinciifTs. 
%i) h. C R. legunt, cr in c. ot. ciz lohannes. 

k l/til. I. iubemus. cum gluj/. in verb. promijja. C. de fitcr. ecc7ef | La- 

teran. c. 28. m Cap. 1. en.l. tit. in 4. cuntpil. n ' al. aur ad f.ilu- 

rem. u Vtd. i.fed etji. f. 1. D. ad _, Aqutl. tt I. 1. f. fciendum. D. de 

tcdil. edtcl. p ai. canonicu. 

ftru] 



97 Decretal. Greg. LibJ. Tit. IX. etX. 



De renuntiatione. 
it. De fnppknda negligentia etc. 



fira ] propofuit [prafentia ccnftitnUts ,] quod , cum bon.tc memoriae 
I. papa 83) p. n. [«**/. //"/.] abbati de Emenco 84) a , [Trcuer. dtac.] 
ct maioris ecclefise ac fancti Pauli gc) cantoribus Treuerenf. fuis de- 
derit littevis in mandatis , vt [eidem I. ] fi nihil Canonicum obuiaret, 
prxbendam in ecclefia faricli 1'lorentini %6) b in Conflucntia , quam 
lacobus decanus ipfius ecclefia; [in tius manihns per fuas liiteras] refi- 
gnauit, fublato appellationis obfcaculo, affignarent eidem 87) > [eodem 
Johanne litterns ipfius pradicto decano et aliis ofttndente, idem decanus de 
refigkttiont fcrte pitnitens occultauit litteras fupradiclas , deinde eidem lo- 
hanni prafatis litttris reftilutis , eas ncviinatis iudicibns , vt exftquertntur 
■tuandatum apoft. prafeniauit.] Cumque [iidem] iudices apoitolicum vel- 
lent adimplere mandatiun : quidam fe oppoluerunt eanonici ecclefiaj 
memoratas diccntes , fubdiaconum antedictum 88 ) renuntiaffe iuri 
[fnc,~\ quod fitbi 89) cx ipfls litteris competebat. Diito igitur 90) 
fubdiacono ho: negante, iam dicli eanonici ad hoc probandum teftes 
aliquos produxerunt. Per quos cuin videretur probatum, ipfum 01) 
fe gratia; capituli commififfe: duo iudices 92) predicTbmm [cant.vi' 
delicet Treutren.] fententaaliter decreuerunt, cundem 93) [ loannem ] non 
poffe vti lirteris fupradiitis 94 ), pro eo , quod idem [l.fic] aduerfarii 
ie gratia; commififlit <)<>), per quod 96 ) vifus eit renuntialfe 97) iu- 
ri 98) , f'bi ex ipfis 99) litteris c competenti. A qua fententia idem 
[/.] appcllans, [licet euam antea,qnam appellajjet,] in d vigiliam 100) 
epiphaniae [proxime prateritam] tevminum fuaj appellationis prsfixrt. 
Ad quem 1) e cum [idem /.] vcniffet 2), [et nobis , prout fuperius eft 
exprejfum, facii feriem enarraret : diletJ.pl. J Petvum de Colle mcdio, 
capellanum noftrum fuper hoc fibi concefnmus audkorem. Scd cum 
eius aduerfarius non acccffcrit 3 ) , pev duos mcnfes et amplius exfpe- 
ftatus , nec vllus compareret 4) pro eo fufnciens refponfalis: tandem 
quidam litteras habens ad contradicendum et impetrandum $•), coram 
eodem comparuit 6) [anditore.] Qui cum ad tractandum 7) cauffam. 
minus fufticiens cvederetur : [auditori pradicJo , nobis hac emnia refe- 
renti, dedimus in mandatis , »f fnper hoc aliqnos de fratribus confukret, 
et in catijfa protedtret itixta confilium eornmdem.] Idem 8 ) auditov [ha- 
bito ccnfilio dil.fr. a. T. fi.ncta Sabina presbyteri ccrdinahs acetiam alio- 
rum] fentcntiam pradi&orum iudicum fentennalit-er, iuititia exigente, 
caffauit. Nos igitur vatam ec firmam habemus 9) capellani fenten- 
tiam memorati 10) , [yobis per apofttlica fcripta maudamus , quatenus re- 
uocantes z'« irrituni quicquid inuencritis poft appeliationem , ad nos legiti- 
me interpofitam , attentatum , fententia indicum Treuer. non obftantt,pra- 
dittam prahendam ei fubdiacono , nifi altud canonicum tbielium fuerit et 
probatum, qtiare id non debeat adimpleri, anStoritate apoftQlicajfublato ap- 
pellationis obftaailo conferatis.] 

83 ) Pap,i pr/tdectfior nofler , C. R. ..'labent cum L. et c. cit. 

84) Em*ndt , c. B. 1. lcgif.; fed d* Eye nto , fegit C. E. 2. cuniL. Deniqus 
c. cit. ).:.l)t:t .• de Emcnrods. 

8,- ) Satti ii /*.,:.' ':.-,; , legendum cilc monuit CIRdNlVS ad b. t. 

8^5) floien. k-git C. L. ed. ant. vtStoiFlorini , et c. cit. FlortntiL 

87 ) Vwx .• eUern , uon lcgitur in C.L. et ed. ant. ncc eft in c. cit, 

8S ) Ipfitm , C- H legit , fed mtmoratum , c. cit. 

89 ) IffU , icgitur in c. cit. pro Jibi. 

()o ) Ergi) , fccundura C. H. 

91 ) loannem , ei.t in c. cit. pro ipfum. 

9t ) C. !'. iudicum , habent; fic eriam legit H.L. et c. cit. 

y,) voci : tumdem, prsiMttituc..' ipfitm , m c. L. eted. ant. 

94. ) De retrro ipfarum commodo /itterarum , legit. c. cit. 

t>>) Commifii , eft in c. cit. 

96 ) Propttr <iitod , legimus in cit. c. 

<;7) Renuntiare , legit C. L. 

98 ) luri !':■:■> . C. R. 2. 

99) vox-- tpjii , a C. H. abeft. 

ioo) c rt. vigiiiam , legunt abfque prxpofuione in , cnsn C. L. ed. »at. et 
c. cit. 

1) Quam , habet ed. ant. ct c. cit. 

z) Veniret , Jegitur in cit. c. 

j) Venvet , iterum eft in cit. c. 

4) Appttreret , fecund. C. R. 2. et c. cit. 

5) Et ad impetrandum , C. n. 1. 
6 ) Appttruit , fecundum C. H. 

7 ) 'Tracttindam , legunt. C. R. 1. et L, cum c. sit. 

8) S#l>e dic/ui , legimus in c. cit. 

9 ) HabeHtts , eft iii c. cit. 

10 ) v«x : memorati , non exftat in c. cit. 

CAP. XIV. 

Si pralatns ab obedientia fubditos abfoluit, nen propttr hot prahtHYdf 
rtnuniiat. 

iuem ttrchiepifcopo Treuerenfi. (anno 1220. Roma in Germ. 

conf. r. comp. c. $. h. t. ) 

eStse coram/ nobis f. t. 11) littene contiuebant, quod abbas fan- 

' £ti Petri 12) g Tullenf. [qnem de conuerfitionis et vita honeftate 

comwcndas] tibi humiliter eit confeffus , quod, cum 13 ) adeo gra- 

ui 14) a:gritudine laborarct , quod de vita defperaretur 1$ ) ipuus, 

11 ) FratrrnitMtii tti* , C. R.2. etL. lcgunt. 

12 ) Apri. legitur in c. 3. comp. «;. li. t. 
i'0 Hj/od dum , legimus in c, cit. 3. 

J + ) Tnm p-aui , C. R. 1. 
iy ) Dr-fpcretttr , c. ft. 1. 

a Vineto Trecenf. b al. lloiini. al. F/orenenf. c l^id. I. fi c/uis 

i» eonfcribendo) cum ibi not. C. de paft. d Diclio , in , deefi in anttquis. 

c- */. ad quam. f Hoc caput fitbiiciebatur fejuenii in antiqu. g al. 

Apricuii , Ord. S. RaieJ. extrg muros Tudea/a. 

Tom. U. 



93 



L' 



ad cuiufdnm [tamtn] amuili fui confilium, de quoipfe, curn nencre- 
deret eum 16) ttmulum , confidebat, [in quomndam mnuachornm fuo- 
rum prajent-a excvmmunkationis fententia , fi qnam in eorwm eliauem 
protukrat,reuocata,eos] (inonachos fuos) ab obedien-tia , b qua f'bi te- 
nebantur, abfoluit, vocato 17) dicccefano epifbopo, vt atowismi in 
eius manibus refignaret ; quod h tamen 18) vfus confilio Gmiori non 
fecit : et 19 ) eidem abbati poftmodnm rcftitnto faniwti , vniuerfi et 
finguti de conuentu 20) obedientiam et reuercnti.un requifiti ab 21) 
eo , m capitulo pronuferunt 22)1. [Idem tamen fuptr eo , quod fic fece- 
rat, dubiums, a te, auid fuper hoc faiuti fna confukres , pcfiulauit •• V ro- 
pter quod, c:im,habtto iuris peritomm confilio,diuerfi diuerfa fentir'tnt,tn 
noftrnm confilium , an idem abbas ex hoc refi^nauerit , reqnijift:] Nos 
autem 25) ex tali fa&o [duntaxat] eundem abbatem fuo refio-aaffe »e- 
gimini non videmus. 

16 ) Etrm , non exftat in cit. c. 

1;) Vuat* iftfo , c. H. Fiabet. 

18) Q»o tamen , (nl. ,,ui.d) c. n.a pro t.imen .vero lc-it edit.aat eum, 

19) Ltctt , eil in c. cit. pro et. 

2c ) De capitulo -cel couuentu , fecuftd. C 8.4, 

21 ) Ao eodtm , legit cit. c. 

22 ) Prohlffiffent , "eit in eod. c, 

33 ) Tttmen pro auttm , legitur in c. cir. 

CAP. XV. 
Abba-s exemptus , fine licentia papa renmttiart nan poteft. 
G re g o r 1 v s IX. 24 ) vel potius 3 1 d e m Agathenfi et Vucenfi 2f) epi- 

fcopis k. (attTi. 1220. Roma inGaH. conf. comp. /. cap. 2.) " 
"T^ilecti hlii conuentiis monaiterii fancti G. 26) / [de dejertis] imm«- 
x -' diate ad Rom. pevtinentis ecclefiam , [fms nobis litteris] intima- 
uerunt, quod abbas eoium, fentians 27), le infufncicntem onevi ve- 
giminis abb3tii>,cet!it in manibus eorundem: ipfi?« quoque28j [dil f.~\ 
G. monachum fancli Viitoris [Majfilienfis'] elegevunt canonice in ab- 
batem , [fupplicantes , vt eorum parcentts laboribus et expenfis , ekitio- 
tum ipforum faceremus in illis partibns confnmari.] Cum igitur diitus ab- 
bas cedere linc kcentia noitva nequiuerit : nos tam 29 ) eledionem, 
quam cefiienem prxdictas dccernentcs 30 ) ivvitas et iuanes , T difcre- 
tioni veftra per apoftolica fcripta] mandamus, quatenus abbatcm" ipfum 
loao fuo reftitui faciatis: quo integre 51) reftituto , vice noftra re- 
cipiatis ceiiionem ipfius. 

24) Gregnrius IV. h^bctC. L. vid. iu nor. litt. h 

25) Nieenf.C.i.i. legit , , fedL. habet : Vtijitnji. ' vera infcrintio exftat ia 
t'tlid Cii A ? 'i' t- ° et : Honor,m llL /1 £ gtk - ct W««. tfifiopii tt 

■3.6) c. R. habent: IV. cum L. g. cit. ct ed.ant. 

17 ) Sentiat , legit C. L. 

: 8 ) lpjique , C. R. 1. legit cum c. cit. 

aij ) Tam ccjfiimem , tjunnt eleclionem , legimus in cir. c. 

30 ) Dtereuimus , habet ed. ant. 

31 ) Verba : quo integre rejlttuto etc. non exftant in cit. c. 

T I T V LV S X. 

DE SVPPLENDA NEGLIGENTIA 

PRAELATORVM. 

CAP. I. 

Si diaccfanus requifitus benedicere nolit Ciftercienfem abbatent : ipfe 

W*nath<!s fuos benediceve poterit. ' 

alexander I I i. Ciftenienfibus 52). ( ann. 1169. Rowa. 

Pars c. Quia nos.) 

Statuimus prsterea w, vt, fi cpucopus tertio cum humilitate*8cde- 
uotione [fuerit,] ficut conuenit, requifitus , iubititutos abbates 
veftros 9J ) benedicere forte rcnucrit , eiidem abbatibus liceat 
propnos monachos benedicere 24), et alia , quaj ad ofhcium huius- 
modi ?y ) pertincnt , exerccre , donec ipii 56 ) epifcopi fuam duri- 
tiam recogitent , et abbates benedicere non rcculent. 

32 ) Ctfiertienfibus , C. L. non legit , nec cxftat ifta vox in c. 1. comp. 2 h t 

33) Veflros . non legitur in c. cit. 1. ' * ' 

34) Pertineb-at hoc ad priuilegium aono mclxix. ciftercienfibui datam vi 
cuius illis mdulruin fuerat , vt , fi epifcopi ttrtio cum humi/ttau et /t»o- 
ttone , ficut conutr.it , riquifiti fubfittntos abbates beneJicere fote rermtrtnt 
ttldem aijbattbus Itctret mutttos proprios benedtcere etc. l>ri'iilegiiim inbet 
M A N R I Q_vi tn annal. Cifien: tom.ll. ad cit. anu. C. III. n."a. t> *.-,* 

%e) liltid , eft in cit. c. i-^*/»* 

36) Ip/ius , iegitur in C. L. 

CAP. II. 

Regulares in fuos vfus conuertere non pofunt tcckfics , in quibrtt iut 
cbtintnt patronatus : et, fi intra tempus Luteranenfis conctlii , quando va- 
cant , non prafentent reitores ad eas , fuperior ordtnabit tafdem. 

c l e m e n s 1 1 1. 97 ) p (ann. 1190. Roma forte in Scotiam.) 

Sicut nobis q tua fraternitas intimauit , monachi quidam et cano- 
37) Hsc eft infcwptio c. 2. comp. 2. b. t. E*m ver.» fal&ro effe, et hanc 
decretaicm inter epiftolas INNOCKNTU lii. reperiri f Uquctex libr II 
eptfi. s- vt ctinm obferuauit A N T N I V S DADINVS \ L T li S E R R \ 
in comment. ad dccretat. Innoc.IIl. adeoque h«nc decretalem fiuoqoe com- 
mentariO adb. t. illuiirauir. Ipfa infcriptio genuina eft. ; li. epihopo S. Andrese. 

J- ' l ^*' 1 r \r Y Ut '■■ 'l" amuh :X- d < '" ™ ™- « '■ fi PttMtuerit. f. de 

dtuort. k Valfio GtKorid IX. mbuttnr , fit autem rejhtuenda tjl tnf/ripuo 

tx anttqu. Itbr. Idem Agatheni. ct Niten. euilc. ct arcl idiac. Aeathenf 1 Vuill -1- 

mi dedelertis. a/.w. «1. finitelmi de defertis Ord. s. B«ned. dicecefis Lodouerifu. 

m in mnltts anttquts tta ; tpfique G. monacl.um S. vicloris f.bi ele-erunt ttc 

iko>H>.$.fin.D.delc*.y p „/. CosI;ftinus. q Cap.i.tod.ttt.im.clmjil. 

^ 2 nici 



99 PecretaLGreg.Lib.I.Tit.X. 



De fupplenda negUgtntia 
pralatorum. 



IOO 



nici regulares , ecclefias , qux ad prafentationem eorum pertinent, 
in tuo epifcopaui habcntts , propriis vfibus deputare nituntur ; nec 
[ibi] volunt ad eas, cum vacauerint , vocarc perfonas r quin pctius 
occafione conccffionis quorundam epifcoporum , vicarios in eisprofua 
inftituunt et deitituunt^) voluntate, admilfos^) ita penfionibus 40) 
onerantes , quod r-ec 41) ecclefiis competcnter pofiunt in pau- 
perrate4a) nimia deferuirc a, nec epifcopo in epifcopalibu* refpon- 
dere , neque 43) hofpitalitatem , ficut conuenit , tranfeuntibus im- 
pertiri. Noientes autem , vt ftatus ecclefia; debitus et antiquus , 
per infolertiam 44) /; alicuius fubuertatur , mandamus , quatenus, 
cifi a iurifdiitione tutf exemprse fmt ccclefia: ftrpraaicTw, prxdidosex- 
ceffus ftudcas rationabiliter cmendarc, ct, nili prxdiilae pcrfona: intra 
tempus c Latcranenfis coneilii 45) conftitutum , ad vaeautes eccle- 
fias tibi perfonas idoneas praefentauerint , extune ribi liceat, appella- 
tione remota, in eifclem ordinare reftores , qui eis [et] prxeile no- 
unint et prodeffe. , ita tamen, quod ex hoc nullum patronis prxsu- 
dicium in pofterum generetur. 

38) Antiqv.us abufus monafreriorura hic notatur, vi cuius vicarios mcnaehos 
ecclefiis parocl.iaiibus pr.eficieb.ir.: , fempei pro lubitu rcuocabiles, 
quod ab epifcopo haud cffcnt ini.-kuii. siiniiis abufus notatur k»c. 30. 
X. de pr£b. 

39) Et ndmi/fts. , habet cir. c. 

40) In ptnfionibus , C. R. j. kgit , fed L. voci penltcnibus , prxmittir: 
certis. 

41 ) In ccclejtis , et pro nec , in c. 1. cornp. 2. h. t. Jegivur.- vi.v.. 

42) n ro pauptrtate , fccund. C. R. 2. 

4? ) Nec , fecundum C. H. ct c. cic. 

44) Violenti.im , lcgimus in c. cir.s. 

4J) C. H. H. ei L. Jegunt cura cit. e. in Latzrantnfi concilit. 

CAP. III. 
Suppht fuptriov inferioris negligtntiam in btnefiuis conferendis , f. 
tempus Lttttranenfis concHii lapfumfu : et coUaiio,per inferiorem poftea fa- 
Sa , non vakt, 

inkocintivs III.46) ( ann. 1210. Rcntft in Angliam.) 
T icctmagilterrf H. et R. 47) procuratorR. 48) defandto e Cadimun- 
•■^do 49), fuper atchidiaconatu Richemundi* jo) (fiUtius iitigauerint ci) 
eoram nobis: Itamen poftmodum nojlris eft auribus intivtaWm, quod neutri 
terum de iurecompeteret , vtpott eni ntutrifutrat concejfus intratar.pus in 
Laterantn. cnncHic defittitum.] Ne igitur ius noftrum negligere videa- 
mur , qui. ahos in fua iuftitia confouemus : [difiret. vejhra per ap.Jcr.j 
mandamus , quatenus [conuocatis eifiUm , vt preponam , fi quid contra 
duxerint propo?iendum, inqttiratis diligentius veritatem , tt ] ti vobis con- 
ftiterit, archidiaconatum Richemundice 5:2) vacafle per annvim, tem- 
pore [tamtn'] femeftri, quo vel ad archiepifcopum , vel ad capitulum 
donatio pertinebat , non c^ ) a vacatione J4) , fed a notitia compu- 
tato, cura pro eo , quod Eboraccn. archiepifcopus SS ) al"n«c fupe- 
siorem non habet , extune fuerat j*6 ) ad nos donatio deuoluta» 
Vtrique fuper eo [fublato appellationis objt.] fuentium imponatis , [ar- 
thidiaconatum ad noftram fpeilare donatianem publice denuntiantcs , i«- 
ternentes irritum et inane , Ji quid in eo quijquam prajumpjait pojhno- 
<ium ordinare.] 

46 ) Veram fnfcrfptioTiem ira reffituit GONZALEZ:VNNOCENTIVS III. 

Elycnfi et Ctftrtnf. ef'i/iopis et «rcbidiac. ISiuern. ex i. ?o. X. de tejl. 
Ipfam hiftoriamhuiusrexttrsfuccincte tradit ALTESKRRA cit.l.adh.c. 

47 ) Dilecli filii magtjiri 11. ttrcbid. de fl. et R. ctc. legimus in c. 1. comp.4. h. t. 

48 ) Procurtuor R. oniitrit cit. c. i^ 

49) Edtmnndo, in C. R. 1. Amttndo , in C.n.2. Adtnttndo , in C. H. E/s>htuii- 

do , in C. L. et Cademnndo , in c. cit. legitur. 

30) De Rtc. leginuis in ck. c. 

51 ). Litigatttrm.t , habet ed. ant. et litirnrunt , cit. 1. t. 

J2) Ricbemwtdn. C. R. 1. le»ir , fed iocoillius legkur in c. ch.illum. 

B) C. R. 2. legit : hoc non. 

54 ) f.tcatione,habcnt etiam C. L.ed. ant. Cont.etyirh. eum eit. c. aonvocatiwt. 

55 ) Arcbiefifcupus , non cxlhlt ift cit. «r. 
y<5 ) Fuerit , elt in c. cit. 

CAP. IV, 

Si is , arl quem fpectat benejkii collatio , lapfo tevtpore Lateranenjis 

Wntilii confecrat ; non valet coUatio : nift de mifericordia tcleretur^ 

l-DXM magiftro P. $7) de Caftro 7ioko J&J, et R.monacho 59^ 

Fvutis 60) Frigidi , apcftolicte fedis kgato 61). 

(ann. 1210. Roma in Galliam.) 

t Ti ir ] btreras veftra: difcrctionis/ accepimus: [et m/rflJQuod,cum 62) 

•* in quibufdam ecclefiis, lcgationi vcftrae fubiedtis , qusdam bene- 

ficia et dignitates tanto tempore vacauiflent , quod tam prajl-ati, quam 

«apitula fecundum tenorem Lareranenfis g concihi , eflent iure iufti- 

57) P. edir. ant. non habet. 

58) Nouo , non exlrar in c. 2. tomp. 4. K.t. 

59) Alonaiiiis , eft m c. cic. 
60 ) Moniis , C. H. legit. 

<ii ) Legntfs , feerrodum C. H. er L. fed in c. cit.Iegimus : ct S.L, 
62 ) Cmn- , non f.xltat in c. cit, 

a GloJJ.in f. focietatem. if\ fro fnc tf Rald. ittt.acccptan. C.devfur. b Tn- 
fifeutum, c Cone. Lnt. fub Alexand. III. cap. 8. Vtdc infr. de concej]'. prnb. 

cap.w. d Cap.t. tnd.tit. in 4. compil. e Eadinundo. f «(, 

4kwuwis. Cfip. a, tod, tit. in 4. ewyti. % Snb AJcx, U-k c, j. 



& 



tuendi priuati , pcftquam aduentus vefter innotuit , in bencficiis illis 
perfoms minus idoueas inftituere pratfumpferunt. [Vnde unn rec*peri- 
tis covfilium a viris pcritis , vt tak; injtitntiones ab kis , iptorutn r.on in- 
tererat , tt qui propria culpa inre inftituendi fe priuauertint , fattat a;;ci. 
ap. cajfaretis , in hoc noftrum prius decremjiis confilium babere. Nos iz.itur'} 
dilcr. v. 64) [tnlittr refpond. per A. 57] mandamus , quatenvis , ft be- 
neficia et dignitares 6y) [ipfas] nouevitis perfonis idoneis aliignatas, 
eas 66) h de pr.tientia pcvrnittatis ab ipfis pacifice poffideri: aiioquin 
perfonas [ipfas] amouentes prorfus ab ipfis, eas dcpenonis idoneis au- 
cloritate noftra fuHulri, non ditferatis quantocyus 67) i ordinare. 

(4) DifctetioHt \tej!r<t , Icgitur in C. L. et ed. ant. fed inquifitioni veJItSi 
in c. cir, 

Cr) Vel dignitate: , C. n. H. L. ed. Pith. et G!. lcgunt, cum c. cit. 

i6 ) Ea , Legitur i.i c t. r/, et paullo poft pro cas , ibid. e!t: eadem. 

*7) Quanto citius poteritit*, C. R. 1. lejit cum cit. c. tjuod vcrcr r.on ha- 
bci rpottritu* 

CAP. V. 
h , ad qvm primo toio fpeciabat coUatio beneficii , lapfe tsmporc La- 
teranenfis concilii , conferre non poterit. 

1 d e m epifcopo Samo. 68) k (ann. isto. Rotna m Hifpaniam, 
conf. c. 2.. comp. 4. de prceb. ) 
kile£ro filio [noftro] P. tit. 69) fandri Marcellini 70) / presbyrcro 
cardin. S. et R. procuratoribus dileclorum filiorum 71 ) P. et G. 
ajud federa apoltolicam conftitutis, auditpre conceflb, [idtm S. propo- 
fnit coram eo , quod , eum in Salamantin. eccltfia , in qua cantoris eltcti» 
ad epifcop:im et ad capitulum communiter pertintt, cttntoria vacante , Sa- 
lamuntinum capitnlnm , fapius epifcopum monuijfet , vt ad cekbrandam 
cantoris tleitionem cuvi e» pcniur conncniret , eodem epifcops intra fetne- 
Jlre tewpv.s fiuere id negligente, capitulum cupkns vti ture fuo in ecckjia 
pttmoratte cupitulo , ficut moris eft , dil. fil. l\ tmfidem loci canonkum in 
eantorem eltgit, neajuid in eiufdtm eleclionis praiudicium. fitrtt apptllan- 
do, qnam Juprad. S. aucf. ap.pttiit confirmari , ac eitctioncm quam vtn r 
f. n. CompoJttUanus archkpifc. pcft app. huiufmodi de G. ckrico muitis cri- 
minibus irretiU , ac tmu temporis vinculo txcommunk. aAftricio , ftceraty 
tanqnam minus cav.onke cekbratam cajfuri. Diclus vero R. propofuit 
ex admrfo , quvd, emtnfo VI. menfium fpatio , mtra quod ad tpifcopum et 
capitulum cantoris ele&io pcrtinebat , decanus et quidam alii canonici Sa- 
kimant. epifcop» archid. et nonnuUis aliis canonkts , qui prafentes aderant 
in ciuitute , inconfultis , von confneta hora , nec in capitulo inxta mortm, 
fed in ccckjsa potius qtubufdam lakis aduozatis , ftulte et inordmute nimis 
eligere prafuiupfirrunt. Ei cum iam iicti archkpifcopi , qui tos propter 
hoc excommunkauerat^adire prafentiam veiuijftt.et ipfeinttUigtns auciort- 
tatem eligtndi , iuxta Lateran. concil. ftatutum ad fe dcnolutam , fupradi- 
ctnm G. ni cantorem elegit, et eundem G. fecit de cantoria corpovalitor in- 
ueftiri. Pojtmidum auttm clecanus et Jui complices nobis, mentione de his 
r.on habita,fuggerendo , quod epifcopus, qui movitus fapius intra ftx men- 
fes eliotre noluerat , in ecckfia detrimtvti»n , eo ,. qui in cantortm ab to- 
dem dtcano cum maiore parte capitnli injtitutus Juerat , fpoiiato , atiunt 
inftituerat in cantorem ad decanum archid. tt archtpre.b. Abnkn. nojtras 
litteras impetrtixit. Qutirnm anSmu cmn fuprudklus G. ab- eijdttn fuijftt 
iudkibits euocatns ; etjdem inhiintit , nt pcr pradiclas litttras procederent 
contra cum : cuvt in eifdem dt ftta ekctione Jacta per arcinepifcopnm nnlla 
mentio haberetur , et Cttrn proptex ho-c, tum quia prima citattmt ad loctt 
remota peremptorie citatus extheret, tum etiam quia iudtces duofdam ex 
ekcinrib. d. P. conjuvguivitatis linca contingcbant , ad jid, a p. apptHuuit. 
Sed iudkas nihilominus ad Salamantin. ecckfiam accedtntes , Juprad. P.in 
cantoria pojftjjione caujfa reifcruanda , co?itra ittftitiam induxerunt. Ctttn 
igitnr fupv,- his et altts coram eodem cardinali procuraierts ipfi ttliqttam- 
dtu littgnjfent , et ipfe nobis fideiiter retulijjet,qtta propofita fuerant corant 
ipfo;] quk nobis conftitit a Salamontino rieeano et eius fequacfbus» 
polt elapfum fex mcnlium fpatium , intra quod epifcopus et capitu- 
kun , prout communiter fpectabat ad eos , procedere ad eledionem 
cantoris neglexerant : clectionem fupradicti P. minus canonice ccie- 
bvatam, eandem decernimus 72) irnrnm et inancm, et appell.monem 
a decano 79) et fuis fautoribus int&rpofttam , fadum archiepifcopi, 
ad quem iam erat etigendi auclpritas deuolura 74), nequiuifie 75) 



aiiquatenus impedire. [Quu vero contra pafonam ipjius G.qttadam ob- 




ro/a /.emoren. uiac qu* conuenK c«bi ijpg Ofkiae «ipift. [nnocenV liur 

XIII. cpift. 15-7. edit. Ba/uz,. nifi quod Zamorcnfis , reitius legat. 
^) Ttt. ed. ant. non legk. 



70) Marcbi, in C. R. 1. legirur, fedMatttUi, C. R. 2. habct cum c. cir 2 

71) vcrba: dileclorum fitiorum , a C. R. H. L. ed. ant. Cil. et Pith. abfuot. 

72) Dccrcttimus , C. R. 1. kgit cum c. cit. et ed. *ut. iiux vexo omittit- 
cartdem. 

73 ) Ab eodem decano , legit c. cit. 

74) Etio/ttta, habet C. L. 

75) Poft voccm: neqttinijje , legitur in ed. ant. fe. 



h al. cafdem. i al. quanto citius. k al. Zamorenfi et abb.-wi 

dc Motc-jia samorcnfis dicecvlu. 1 /» mnltu tmtv/itit , MarceJli. 

qua- 



ior Decretal. Greg. Lib. I. Tit. XI. 



De tetnporibut erdinatiomw, et 
qualitate ordinandorum. 



102 



79) 

80) 



2i) 
$S*) 
8?) 



quatenus, nifi [«)»] di£to G. aliquod canonicum obuiet, eleclionemde 
ipfo facT:ain , fublato 7$) a appellationis obftaculo 76) confinne- 
tis 77), [facientes ipfnm eiifdem cantoria pacifica pojjejfione gaudere,con- 
tradiciores etc. ] 

Y> ) Stiblaia ajptV tttione , fecund. C. R. I. et c. oit. 2. 

77) Ctnfirmcs , C. fl. 1. legit. ** 

TITVLVS XI. 

DE TEMPORIBVS ORDINATIONVMyg), ET 
QVALITATE* ORD I N AN D OR VM. 
CAP. I. 
Diebus domhiicis , vel fabbatbo Pthieceftes , fxcri ordines ab alio, 
qnam a papa, conferri non debent. 

alexander III. 79 ) [Baton.l 80) epifcopo. c {ann. 1165. 
Roma m Angliam, ) 

Subdiaconos %i) d autem nulli, nifiRomano pontifici,liceat 82) [»«3 
diebus 8?) dominicis ordinare : quamuis conlecvandi Deo di- 
catns 84) virgines , et minores ordines his dicbus habcant 8j) 
licentiam celebvandi. Sabbatho quidem86) pentecoftcs non licct 87) 
alicui facros ordines celebrare : cum in fequenti feptimana , vecepta 
Spiritus Snniti grstia , celebrentur. 

78 ) Ordinttttriu , eft in c. r. comp. 1. h. t. 
Innoceattus III. iegir"C. H. 

Hatonien. C. R. 1. habet, et ed. anr. Dntoncn/t. necrior priina lc&io, qu:a 
Barhonienfis dicecc/is eft in Anglia ful> aschiepifcopatu Cautuarienii vid. 
IvJix Gtogrnph. epi/iop. apud HAHDVlS. tom. XI. concit. 
Subdiaconum , C. R. 1. 
Licet , eft in ed. anr. 
. C. n. ed. Pith. er Gl lcgunr: in diebui. 
84 ) Dedicatut , C. H. habet cum ed. ant. 
g>) Hibeat. C R. 1. legir cum II. Erenim eo tempore iam ordo fabdiaco- 
naius a minoribus ordinibusiepararus et iuter/ijtrw nelatus erat, quod 
etiam deelarat c. 3. X, b. t. 
$6) Autem , i.pr C. R. 1. 

87) Licet , habet C. L. cum ed. ant. et 1. cit. 

CAP. II. 

No7i valet confnetudo , quod extra ftatuta tempora facri ordines con- 
ferantnr. 

idem epifcopo Herfurdenfi ■%%) e. (ann. nt>f. Roma in 
Angliam. covf. c. 2. cnmp.i. h.t.) 

Sane fuper eo, quod laoris efle ciixiih in 89) eccLefiis quibufdam 
Scotia;, et Vallise 90)/, in dedicationibus eccleiiarum. vel alta- 
rium, extra ieiunia quatuor temporum , clericosad facros ordinespro- 
nioucre , [prud. r.] fignificamus, quod confuctudo illa, vtpote inlti- 
tutioni 9x) eccleiialticse inimica, [et detefiabiiis} eft [ei] penitus im- 
probanda: et, nifi multitudo et anriqua confuctudo ten-x effet, ta.'iter 
ordinati non deberent pennitti in fufceptis ordinibus miniihare. Nam 
apud nos fic ordinati deponerentur , et ordinantes 92) ptiuarentur 
auctoritate ordinnndi. 

88) C. R. Herfaien. lcgunt ; fed ed.ant. Pith. etGl"fl". Herfondenfi, ficut ctiam 
C.L. er c. 1. cit. cump. denique Herfordienfi , eft in Cont. edit. 

89 ) Pnsp. /;; , abef: a C. H. er ed. ant. 

90) Wittt* c. R.2. L. et ed. ant. habeot, Scd in cit. c. cft Gxti/**. 

91) Cenflitutioni , fiecuod." C. R. 1. 

92 ) Ordinattrts , legit ed. ant. 

CAP. III. 

Minores ordmes conferri pojfunt diebns feftit : facri vero conferri de- 
bent in quatnor tanporibus , vel fabbatho fancto , vei fabbatho de pajjione, 
idem A L E x. III. 9; ) ( amu iir>8. Roma in Angiiam. ) 

Dc g eo autem 94), quod quajfiuilti , an liceat extra ieiunia qua- 
tuor tempcrum aliquos in oitiarios h , lcclores , exorciftas , vel 
acolythos , aut etiam fubdiaconos promouere 95"), [prouidenti* tuce] 
taliter refpond. quod licitum e(t epifcopis , dominicis et aliis feitiuis 
diebus, [a«t] vnum, aut duos ad 96) minores ordines promouere : 
fed ad fubdiaconatum , nifi in quatuor temporibus, aut [:'«] fabbatho 
fancto 97 ) , vel in 98 ) fabbatho ante dominicam de paiTione, nulli 
epifcoporum , prxterquam Romano pontifici 99 ) , licet aliquos or- 
dinare. 

03 ) Idem eidem , C. R. i. L. ed. ant. Cont. 1'irii. er Gl. legunr , er idem 

in eodem , habet C.R.2. fed in c. 3. <\x. comp. legimus : idem Herforden, 
94) Antem , a C. R. abcrt. 
9f) C. R. H. L. et ed. arte. promoueri legunt; fcd in c. cit. hic tcxtus ipfeeft: 

exorcifiiis , aco/ytbos promoucre aut etiam fubdiaconos facere. 
t/> ) In , eft in c. cit. 3. pro ad. 
97 ) Aut in fabbatho S. C. R. legunt cum L. 
98) Prsep. i'n, deeft in c. H eted. ant. quac ctiam pro vcl , legit: aut. Sed 

c. cit. habet : et in fnbbatho. 
99 ) Prieter Rom. pont. C. R. 1. legit , ed. ant. prnterquam Ro. pont. c. cit. 
vero .• pr/eterquam Iiom. 

a a/. fubmoto. b a/. ct ordine prxficicndorum. c a/. Londo- 

neni. al. Eonon. al. Arth. d C.i. eod. tit. 1» t. compi!. Pofi. conc. Lnter. 

fub Alex. IH. /'.26.1.23. e al. Herlordicnfi. t" In vet. Itgitur , Gal- 

'iise. vcrnm Vuallia , prouinci* r.omtn in Rrttannia. vid. cap. c. De app. in 3. coll. 
g Poji cokc. Later. fub Aiex. III. pttrt. 26. *•. 25. et cap. 3- tod. tit. tn 1. cohipil. 
h VidtMa^ifir.Sent. iibr.*. difir.a,. 4*4* tW. Jrid.ftj). 23. dt reftm. »•. *. 



C A P. IV. 

Criminofus occultns moneri poteft , ne promoueatut ad ordir.es ; fed 
probiberi non debet. 

1 d e m i. ( ann. 1170. Roma in Latinm. ) 

Ex tenore tuarura litterarum k aecepimus , quod N. clericus ade» 
ddiquk, quod,li peccatum 100) eius eifer publicum , degrada- 
retur / ab ordiue , quem fufcepit, et amplius non poflet ad fuperio- 
res ordines prouioueri. Verum quoniam pcccatum ipfius 1 ) fore oc« 
cultum [et priuatum'] dixilti • [/". t. per A. S.] mandamus , quatenus 
pcenitentiam ei condignam imponas, et£ez] fuadeas , vt, parte pce- 
nitentise peracra , ordine fufcepro vratur, quo 2) contentus exiitens, 
ad fuperiores i ordines?] amplius \% ) non atcendat. Vcruntamen, quia 
peccatum ocCuJtum?« c^, li promoueri voluerit, eum 4) non [potes, 
»ii'c] debes aliqua ratione pronjbere. 
100) Deticium , eft in c. 5. comp. 1. h. t. 
1) Peccatum iVud , C. R. 1. habet, fod C.R. 2. H. etL. pecealum ipfum , ie- 

gurtt clim ed. am. et c. cir. y. 
i) Bt to , legimus in c. cit. 

3) Superiorej ordints , c. R. 1. hatet , fuperioret orJines amplius , ieeunt C. 

R. 2. H. et ed. ant. 

4 ) Ei , eft in c, cit. ^. pro eum. 

CAP. V. 

Religicfu: contra prohibitio-nem pralati fui ordinari non debet, 
L V c 1 v s 1 1 1. j) arcbiepifc. n ' Turonenfi. (ann. n8j. Roma in Galliam.) 
\ d iUires 9 uoitras [te Jiguificante'] peruenit, quod rcligiofi quidani 
**■ [xetum Dei habtnt^s'] ad iuperiores deiidevant ordines promoueri, 
[ putar.tes , maius pramium cumnlanduvt , qtio in maitre gradu pojiti 
fublimins ojpcium fuerint ajfequuti : ] fed pralati eorum .defideriis con- 
tradicunt. [ Ideoque tua dnxit fratemitas inquirendnm , an in inferio- 
ribus .conjiitmi er.dinibus iuxta beneplacitum fuorum pralatorum , auibus 
promotio difplicet , a Juperioribns debeant abjtinere , an valeant , pralatis 
fnis renitentibus , promoucri.] Tua: igitur quxftioni 6) taliter refpond. 
quod honcitius ct tutius eit fubiechs debitnm pnepoiitis obedientiam 
iinpcndcndo, in inferiori minilterio deferuive , quam cum praepofito- 
rum fcandalo , graduum appetere dignitatcm. Nec eft in hac parte 
fubiectorum deddeiium confouendum ; quoniam efle poteft, quod pra> 
lari eorum commiila 7 ) feereta nouerint , ex quibus conitat eis, quod 
falua confcicntia nequeunt fublimari : quia non in fublimitate gra- 
duum, fcd in amplituuinc p • caritatis , acquiritur regnum Dei. 

5) Innotentius III. lv»ir c. R. 2. 

6) c. R. 1. Ji-:-it-: tutigitur F. (b.e. fratcmitati.) 

7) Qmijfia , iiaber C. L. 

CAP. VI. 

Metropolitauus ab omnibus fuffraganeis confecratur : fuffraganeKS vtr» 
tl tribus , metroptlitauo iubente. 

idem. 8) q DA.lHJLi i M.~- 3>'(f-- /*V','C.-X 

C i archjcpifcQBUS r obicrit, et altercj) fuerit ovdinandus [epifc*- /JinjeA*^ 
*J pus:'] omnesepifcopi eiufdem prouincise ad fedem metropolitanam n ft4 

conueniant 10 ) , vt ab omnibus [ipfe eligatur et] ordinetur. [Opor- -i~- 

tet r.utem , vt ipfe, quiillis omnibus praejfe debet , ab omnibws illis eli- ■ 
gut>'.r et ordinetur.^ Reliqui vero comprouinciaies epifcopi, fi neceffe 
Fuerit , caetcris confentieutibus , a tribus iuflii archiepifcopi poterunt 
ordmari 11): fed melius elt , (i ipfe cum omnibus eum , qui dignus 
t'lt, elegcrit, et cuniti[e«»M] pariter pontificem 12 ) conlecrauerint. 
[et infra.] [lllud autem , quod de archiepifcopi conjecratione , ordinatio- 
ne etc. vt in traciatu ordinandorum 12*). ] 
x \ t} 8 ) LX£ 1 v M Ji 1 - infcriprio defifaat , per errorcm tamen : cum Pfeud»- 
•"" ANICETO 7ia-c vcrba tribuenda fmt ex fpuria colleftionc ISIDORI , a. 

BLONDELLO in PJludo - IJidoro p. 20!. fiy. relata. 
9) Alius , elt in c. 9. conip. 1. de eleft. 
la) Vev.innt , k-gitur in c. cit. 9. 

11 ) Poterunt epifopis vrdtnari , C. II. 1. legit. Sed in c. cit. legimus : ctnfe. \ 
crari pojjini eptficopis. 

12) Epifieopum , fecuad. c. R. 1. 
12* ) Seu In decreto GRATIANI c. 1. difi.LXVl. 

CAP. VII. 

Dicit idem , quod in pracedenti. 

Ex concil. Arelatenfi s. (ann. 4.52- «'» GaUit. 
conf. c. 4. comp. 2. de elect. ) 

Ne epifcopi 13) finc metropolitani pevmiflu , nec [epifcopusj me- 
tropotitanus fine tribus [velduobus] 14) epifcopis comprouin* 

13 ) Nee epifcopus , legit c. 4. comp. 2. de eicct. 

14) Verba : vei duobus , omittuatui in c. cit. 

i W. Albanen. epifcop. in prima coliecfione. k Pofi conc. Lateritn. fub 

Alex.I/I. p. co. c. 3. et c. j. eod. f.t. in 1. comp. 1 A/tas ita : a iam fuice- 

pro ordine degradaretur. m Adde , quando dicatur pcccatum occultum et 

quando manifejium , in l. cum fratrtm. per Bsld. C. de his juibjfs \<t indign. n al. 
Turonenii archid. B. al. Senonenfi. o Ptficoticii. Lcteranen. fub Aiex. III. 

j>. 26. c. 22. et c. 4. eod. tit. in 1. compil. p el. pleuirudine. ' q /}*;•- 

ebard. I. 1. f.ig. tribuit Anicio, vt P.in. i. 3. tit. 2. c. }. ai. AnicetO , vt luo p. c. 
c. lyj.dccr. r Vide Ar.acitt. pap. eptfi. 2. et Gr.t. difi.64. c. 4. et di/f.63. 

e. 1. et 1. canon. apcflol. et ~c. 9. in 1. comptl. tit.de eitd. ~"s Csnc. Areliit. 2. 

e.s- Burch.llibr. I. c. 27. Itto fjt. c. 138. It c . 4. tit. de ete.7. in I. fomp. et coneorU. 
(tndl.Nicttnum c.$. difiincl,(t^. (an,l-7> *( 8- *t»d Qtat, v 

3 cialibus 



ut- IX 



103 Decretal. Greg. Lib. I. Ti t XI. 



De ttviporibus ordinntionum , tt 
quahtati ordinandorutn. 



104 



ettKbus pvaifumat epifcopum ovdinave , ita , vt r,lii epifcopi compvo- 
uinciales admoneantuv epittolis, vt fe fuo vefponfo ngnificent confen- 
fifle. Qiiod fi inter pavtes aliqua dubitatiofuevit: maiovi numevo me- 
tsropolitanus in electtone ij ) confcntiat. 

ic ) Veiba : in elettiine, iu C. R. H'. L. cd. ant. ct G!. nan^exfbnt.' fed Cont. habet. 

CAP. VIII. 
Qr.iinatns txtra ttmpora fujptnditiir , donec difpevfetur cum eo , et 
trdinaus pnnitur. 

v R B A H v s III. archiepifcopo Pifano. ( ann. n-fcS. Verona 
in Tufciam. conf. c. u. ccmp. u dt inrtiui .) 

Cum quidam [epijcopv Sardi , ficut nobis eft ex tua parte propefitnm , 
quibufdam pecuniam , ficut iuramento tentkantnr adftricti , non folue- 
rint , ef qnidam epifcopusipJvts< terra in die dcdtcationis ecclejia ordines, 
(nm dies itte ad hoc inftitntns non fuerit , ceUbnnerit , quidam etiam iu- 
rcnirint aliquutido , quod fratti velforori, patn vel matri l&qni ncn de- 
bennt, aut quodlibet tis fubfidium viimftrarc : a nobis , quid de huiujmo- 
di faciendum fit , tua frattrnitas requijiuit. Nvs itttque denegare noten- 
tes , quod a nobis , caritate fuggerente , poftulare videris , d. t. prafent. 
Uttcns refpondemus , quod f» eptfcopos illos , ani fuum transgrtjfi funt iu- 
r.amentum , eft tanto granius vindicandum , quanto maiori praeminent di- 
gnitate, et corum exemplo facilius alii potcrunt ad Jimtliaproxocart.] Epi- 
fcopum £autem, ]-qm die , quo non debuit , otdines celebvauit , cano- 
nica difciplina coriigsre , eJt ordinatos a fufceptis ovdinibus tamdiu 
reddete uebes expevtes , donec apud nos [vel fuccejjbres noftros] veiti- 
-tutionis gvatiam confequantur. [llli vero , qui inrant non lofui putri,vel 
watri, vel fcrovi , vti fratri , aut eis humanttatis fnbfidium exhibtre , ab- 
fvluendi funt abilltus cbfcruantia iuramenti : cum itikitnm fit , tt omni 
contrarium rationi , iniunttatamtn eu dt hoc , qnod m*ls.iurauernnt,pa- 
nittntia competenti.] 

CAP. IX. 
Graci a Latinis* ordinari tun debent : nsc econtra , fi in. ritx ordinan- 
di fnnt diuerfi. 

coelestinvs III. HidroHtnfi 16 ) a archieptfeopo. 
(ann. ua^ Roma in Calubnum.) 

Cum fecundum b reguks ccclefialticas, [« fanctorum inftituta ponti- 
ficum fiuri fitnt ordines in certis temporibus conferendi: qutdawGraci 
tpifcopi rittu fuiet confuttudinis obftruantiam.in Latmos ckrtcos txtrcentts, 
eos ad facros ordines paffim prouehnnt , qni non funt prsterqnam m IV.. 
ttmponbns conferendi. Sane Jicut prafentimu Utoris lo. relattone cogno- 
mimus , qnod,cnm ipfe a quodam doiutno , cni ipfe Jeruicrat , et Vt in ca~ 
ptllafua diuina ofjlcta celebraret , utidamGraco epifcopo foret pncfentatvs^, 
idtm epifcopus Cathamarfen. tum in facerdotem promontt,quem pojhnodnm 
dicecef. epifcopus a!> exfeqnutione oftcii vel fnfcepti ordtnts credtdtt fujpen- 
dendum : quct vtiqne confuttudo confnttudini ecclefiajttca inimica et dete- 
Jrnbilis efi et penitus improbanda, et,nifi multiindo , ei anttqua confhttu- 
do effet 'in cauffa , fic ordinati non dcberent pcrmitti in jnjceptis ordtmbus. 
vtimftrare. Nam apud nos fic ardivati dcponercntnr , et ordinantes ax- 
Uoritatt ordinandi de cenfura canonum priuarentur. Verum qma nos ple- 
namdtGracornm obferunntia votitiam habere non pofinmns , nu eft nobts 
cernim,vtmm confnetndo fic fe habtat:\ Quia vevo, ficut dicituvi/;, m 
pavtibus Calabvix [vt] Latini » Gnecis, et Gvxo a Latinis Jecundum alte- 
fUtrius inltitutionis obfevuantiam ovdinantuv 18), [tt an fit anii.<mtns 
obfernatum , frctem. t. qui difcemere melins ifta poterit, etujdem lohanms 
iudicium duximus committendum , ptr apoftolica f m. et poteftatem tibi, 
eutioritate pra*. indulgentes , vt , cognita diligemms. ventate et obiernan- 
tia confuetudtnis , fi qua fuptr his aLutinis clericisrecepta eft , et haitsnus 
aporobata . vel fi ttbi apparuerit aliter difcevrure de tpjo lehanne , quod. 
Bum falute ' anima Ju,c poteris , cejf. app. dtjfvgio, ftatuere tim morens,ftu- 
diofius attendens, vtrum reordinandus fit , an fine penculo antma Jna m 
Rc recepto ordine debeat celebrare , addito , fi quid nouens , m fupplemento, 
erdtnis adiungendum.} Nolumus [<i«re»;] dc cauevo commixtiones et 
confuetudines vituum in ovdinibus 19 ) obievuavi, [ncc fumi ab alns 
in txemplum , fi cnm ifto duxeris mtftricordittr difi>tnjandnm.\ 

16) infcriinio h«« .dmodum corrwtj» eft i.v C.R. et L. vt c. R. 2. Rotboma- 

eenli legat. Vwiw eft ieftio cdit. ant. Qms habetJ^/re». etc.i. comp. 2. 

f, - Hydrontin. quia Tiydruntum clnkas eft Cal.dmt , de qua hic agi- 

tur' oiqux Mchiepifcapum habet. Paruerant Apuha etCalabna aatehac 

G«cis. » Normanpis t/ndem fubafts: vid. ORDERlCvs VITALIS 

libr III bifl teelef. p. 48?. adeaque non mir..indum eft, Grxcos Latinos- 

cue' promifcue hlc habitaire hoc aeuo , diueriis ritibus mter lc vtentes. 

•,i\ i„ c. cir. 1. pro verbis : quia vtr* , fieut dtettur , legitur: W. 

2s Ordtnentur , eft in c. cit. Principalifi daierfitas in ordrnaodu presbyte- 

ris confifttbar, quos vngebar.c Latitti, nonGrjeci, ioh manuum impoh- 

tioni acquiefcentes. . r . . 

I9 ) Commi.uioms rituum tt conjuetudwes onlmmn ohferum , legimus in c. cit. 

CAP. X. 

Si monadius vnins ordinis , t:t fecnndo ordint, ai quem tranfiuit, re- 

t&it facerdotiuvi , ad primum ordtnem ruliens , in eo libere minijtrabit. 

innocentivs III. abbati et tonuentui Carilui. 20 ) c 

(<UJ7i. 1193. Rovta in Gullium.) 

Ex pavteii veltva, noltvo fiiit apoftolatui veievatum , quod quidam 
20 ) Kariloa , C. R. tj Kgit , icd c. %. comp. j. h. t. habct : Coriloa. 



a ^/.nydwntin. b Cof.Ltod.til.tm.empiL 

A Csfi.i. eud.ut. in \.twpL 



c «i. Rariloci. 



monachus veftcr , fe ad ni»vos monachos trar.sfevens , et habitum 
eovum 21J [nigruTit iliidem} aflumens , ad facevdot.i ordiaem in ipfoha- 
bitu eft pvoinotus. Vnde , quia dubitaitis 22) , vtrum in afiumpto 
taliter ordine 23 ) miniltvave debcat , [nos huhfmodi dubietutis fcru- 
pnlttm tuodantes, ptr A.S. ] mandamus, quatenu-,, nifi [ti] canonicum 
aliud obuiet 24), ipfum monachum , orncium facerdotis libere exle- 
qui pervnittfttis. 

21 ) Eorup , non cxftat in c. cit. 

22) Duhitatis , fecuhd. C. R. 2. cd. ant. vero legit: dnbiuifii. 

11,) C. R. tali erdine , haWnr. 

24) Viieritii obuiari, iegimui in c. cit. 

CAP. XI. 

SiGracus epifcopns Latino fubietfus ordinatnr fine Latini licentia a 
Gr-aco^ interdicitur fibi exjequntio: fi vero de licemia, tnnc tokratur. 

idem, C. [tit.faniti Laurenttiin LucinaJ prtsbytero e cardinali,apoftol.- 
fed. legato 24*). (atfn. 1202. Roma in Siciliam.) 

Quod/translationemay) pontificis:[er infr.][Snper eo vero,quodnoscon- 
Julere voluifti, quod multi Gracorum clerici confiftentes , m dicectfibus 
Latmorum ab tpifcopis Gracisnon inquatmr temporibus , interdum omnes 
erdines fintxl , nonnnmquam parttm recipiunt , qui poftmodum prshtbentur 
a Latinis eptjcopis cslebrare,} confultationi tua taliter refpoudemus 26^« 
quooVeumclevicusGrscus, epifcopoLatino fubieitus , aGrseeo ponti- 
ricc crdinatur, nifi de mandato vel licentia 27) fui epifcopi nat, in- 
tevdicenda eit ei ovdinis exfcquutio fic fufcepti , tanquam. ab alieno 
pontifice , fine mandato , vel licentia fui epifcopi ordiuato28). Si vero 
de mandato vel licentia mi praUiius , a Gvaico pourifice , fecundummo- 
vem Gratcorum fuevit ordinatus ; licet culpandus fit epifcopusLatinus, 
qui clevicos fuos a Gvseco facit antiftite ovdinavi ; quamdiu tamen tahs 
mos ab ecclefia tolevatuv 2%*) , impcdivi non debetab exfequutione or- 
dinum talitcr fuiceptovum: [tios tamen fuper hoc urticnlo difpofuimus tetn- 
pore opportuno de conjilio Jr.n. quod honejtnm vtfmn fnerit, ordinare.'} 
24*) Miflu iaSid/inm a pontifice, oiim ntKgna Grgcia diftain , Grxcifquc im- 
peratoribus fubieftam , denec a Saracenis Jiis ercpta , ab his vero pcr 
Normannos rurfus pnrgaw, atquefedi pontificis «juoad doniiniwr. direcrum 
fubitfta tucrit. vnde nan micandam cft, Grxcosepifcopos hoc tempo- 
rc iu Sicilia adhuc ruperfuifle , cc ritu fuo vi.viJic , qui maxime in or- 
diaaodis clericis a j:itu. Latinorum- dilferebat. lutcrim h-sc permixti» 
hoc psodacebat inaommodum , quod Latini crericifub epifcopis Gra-cis, 
"er fub Latinis Grsci yiuerent. Conltantiiwpolitarvo impeno anno MCCIV. 
aBALUVlNO occupato, de quo plenius aglt RAYNALDVS ad e1i. 
nnn eadem rerum coutiifio fuborta cr i.un in Pallftina i:itrodufta : quas 
rcs n\otut pontificem in e. 14. A. dtoffic. iudic. ordin. vt in conciJio gc- 
nerali remedium quoddam ilii qnaereret , de quo intra. 
ay ) 'Tr&nslationi, legitur in ed ant. 
z6 1 Didximus icfpondendum , Jegimus in c. 3. comp. 3. It. t. 

27) Et tkentia , C. R. 1. tegit 

28) Sui jnJtfulis wditiato , fecund. c R. 1. 

s^-' ) Neque' enim reordinaniur., qui Grxco ritu ordm*ti funt presbyterl, i<t» 
Latinam ccclcfiam forfan trnnfeuntes , quamuis vmfinnem , qua Grxci 
non vtuntut, non acccperint ; f.tius etiam , poit NICOLAI I. tempo- 
ra, in eccjefiam Latinam introdufta. vid. NlCOLAi epifi.y). MORI- 
N.VS de ordiiint SS. P.l. c. 3. CL EMENS VII. pienius huic rci pio- 
lpcxit in bulla a L 7. N E ALLATI0 dt tctat. et interflit. in collat. or~ 
din. Apud Gree. ferutmd. relata. 

CAP. XII. 

Ordhiatus-a papa . fme licentia papa , ad fnptriores ovdir.es non pro- 
mouttur.. 

i.d sm Mutinenfi 29) epifcopo , [et magiftro Vberto] g (ann. 1202.) 

Cum h in diftvibuendis : [et infra.J Meminimus, a nobis fuifle fup- 
plicitev 50) i poitulatum, et ckmenter indultum , vt, quia prae- 
fatus A. ccclclia; Romans fubdiaconus cvat, mandaremus ipfum per 
Bononienicm epifcbpum promoueri. 
29 ) Matinenfi , C. H. habet. 

30) A vobis fiijfi mnitiplkiter fupp/icittr, C. H. Sed bumtltter , legit C. R. ii_ 
ctjimplidter , Uabet C. L. cum ad. ant. 

CAP. XIII. 
Duo facri ordints mn pcjfnut conferri eidcm vuo die , vel duobns, c»»- 
tinnato ieiuuio. 

idem ei^e?K etmagiftro k H. [tbeohgo] fuhdiacono noftro,[Modocietu 
canonito.l (<tnn. 1202. Roma in /Etniliam.) 

Litteras veuras / recepimus [refponjiuas] fupcr inordinata ordina- 
tione lmoleniis 31) eledi, quem Bonon. epifcopus pratcedenti 
fabbatho in diaconum , et fequenti die dominico?2), continuato- 
ieiunio, iu pre»byterum ordinauit.. In quo, quantum vterque deli- 
querit, euidcnter intelligit, qui prudenter attendit. Si enim vtrum- 
que ovdinem eodem die^) conferre 34) illi non licuit ; pavi non 

31) Jmo/enfi , l.abet C. L. 

* 32) Dominica, legitur in c. y. cit. comp..oraiffa voce : die. 

33) Eodtmqut «ic , C. R. t. 

34) Conferri , ett in c. cit. 3. 

, m ,„ — ■ — ■ — * * 

c ldcm C tinil. S. Laurentii presbytero, etc. vt efi in 3. ctmf. ctin c>,.f;i-pr. 
de vftt et auctor. pkU. t Cef. i.eod. tit.in 13. eOmpil. g Et magi- 

Jtro Vberro , vt eji tn 3. compi/. h C. i t .eod.ttt. in 3. comptl. 1 Humihtcr. 
k Hubcito canon. Modccknfi. al. H. theoiogo noilrt< , Modocien. canonico. 
L CnP. 5. eoil. tit. in 3. comp. . . 

IlCUlt 



105 Decrctal. Greg. Lib. I. Tit. XI. etXIL 



De temporihus ovdimtioHHTiittc, 
it, Dt fcrntinio in ordint faciendo. 



106 



licuit vatione vnum ordinem vno die, et aliuma altero, ieiuniocon- 
tinuato b, conferri gjO • cumpropter continuationem ieiunii ficlione 
canonica, iiue maue diei dominicse trahatur ad fabbathum, fiue ve- 
fpera fabbathi ad diem dominicam referatur, profecto niane cumve- 
fpera, feu vefpera cum mane,ad eundem diem pertinere dicetur 36) e. 
Nam 'fi , quantuiv. ad hunc neceffitatis articulum pertinet , manc ad 
vnum ;7 ) diem , et vefpera referatur ad alium , cur efTet continua- 
tio ieiunii necefliria : cum et fabbatho ante ca-nam , et dominica 
ante prandium intelligantur efle ieiuni 38O ? [Ne autem fi fattnm hu- 
iufmodi fub fikntv tranfiremus , id alii licitum reputantes fimilia facere 
attentarent , et fic facii peruerfitas a pofteris traheretttr in exemplum : ] 
prxfatum itaque ^9 ) Bonon. epifcopum, vt puniatur , in quo de- 
fiquit , a collaticne ordinum^oj, diaconii fcilicet et presbyterii, 
alteium vevo ab exfequutione otficii 41) facerdotalis tamdiu 42) 
volumus manere fufpenfos , donec de lllis aliter difponamus. [ Vt 
jgitnr tnandatum cpofiolicum dcbitum confeqnauir effe&um : perA.S.v.m. 
quut. qtue prcemiffa funt j faciatis tam ab ipfis epifcopis , qnam per Bonon, 
tt Imdenf. dioec. ptblicari.] 

,,-) c. R. confe rt , legunt cum L. 

Y> ) Dicitur ,' C. R. 1. led C. H. habet : dicatw. 

37) Eitndem , leeitur io «i& c. ,, „ 

38) Ieinnia , legiAOS in c. cir. ct in ed. ant. tetunit. 

39) Particula : ttat/ne , non exftat in cit. c, addita 3 RAYMVND •. 

40) Ordinis , eit in c cit. 

41 ) Ordinis , fecundum c. H. 

41 ) Vox : txndi» , iC.K. H- et L. abeft. 

CAP. XIV. 
Ordinans puerum tredecim annorum in diaconutn , fufpenditttr a col- 
htione ordintm : ct ordinatus ab ipfius exfequutivne vfqtte ad cetatem U- 
gitimam. 

HONORtvs III. epifcopo et archidiac. Legion, (ann. mo. Roma 
in Hifpaniam. conf. c. 2. comp.j. de at.et qtt. etC-J 

Vel non eft conipos d fui epifcopus Conuentren. 45.) vel nimis vi- 
detur a fe fcientiam repuliife, [</«t probatur ex malignitate pcccafe} 
qui [vt alia , qitce de ipfo dicuntur , enormia taceamus,] M. puerum la* 
tbrem piafentium adhuc XIII. 4c)e annorum contva facrorum cano- 
num initituta , inordinate in diaconum dicitur ovdinafle , in ludi- 
brium ordinis clericahs: [_quod vticnte , fi nobis plene conftaret , quan- 
tumcunque fimus proniores ad veniam , quam ad debitam etiam vltionem, 
taliter hoc cajiigarcmus in ipfo , qnod ex ptrna culpa notoria redderetur , et 
rentlata eiv.s ignominia efficerct atios in fimiltbus cauttores. Nokntes au- 
tem hoc relinqnere indifcnjftivt,'}. difcvetioni 46) veftraj mandamus, qua- 
tenus , [iuqntfita fnper his et cognh.a verhutc,] l\ rem mueneritis lta efle,: 
nredi&um epifcoputn-a collatione ordinum [fubl. app. obft.] fufpen- 
dentes , ipfum»vt eidemM.quem ab exfequutione olficii diaconi47)/ 
vfque ad cetatein legitimam in iniuriwm lulpcndimus ordinantis, pro- 
uideat in ecclefiaftico beneficio 48) competenti , per cenfuram eccle- 
fiafticam 4.9) ["pp-poftp.~} compeiiatis. 

45) Quet. U-git, c.n.i. Oueten. C. R.i. ctim c.2. comp. <;. dc netate et qual, 
Conuenten. C. L. fod Couentren. habet ed. a«t. et C*nue»tfien, G\uiT. 

44) Qjtsd pro qui , cit in cit. c. 
4$ ) A7/. (innormn , lcgic ed. ant. 

46) Ita reftfus c. R< H. L.ed. ant. GIojT. et Pith. lefjnt cum c. clr.- 
47 ) Diiiconatus lejunt , C. R. H. et L. cum c. cit. 

4S ) /" ecclefia de beneficio competenti etc. kgiinus in c. citl 

49) Per cttifnras ecclejnijlicas , legit c. cit. 

CAP. XV. 

Epifcopus conferens eidem vna die plures facros ordines , eticmtfi de 
mandato metropolitani hoc fecerit , ab ordinandi poteftate fufpenditttr. 
idem Liton. g et Ca!.Abb,-$o) (a?Jn. 1210.) 

D-ile&us h filius G,Humilien. ci}: cauoiucus , noftro dudnm apo- 
ftolatui veferauit, quod Humilienlis ca) k ecclelia- iuo viduara 
paitoie, ca.ionici $%,) \J'ni de fnbftituendi pujtoris ekclione traStantts^i 
jplum vnanimiter elegetunt. (^ui cum eifet citra C4) facros ordines 

50) Leon. etSMen. xbb. C. R. i. fed C. R. 2. Leon. et Sabrien. abbntibus , ha- 
bet, et H. Sa/mbrien. et Leonen. abbatibus , l.. vero kgit ■• Leonenfi et 
Sitlabruxcnf. abbatlbtts , deaique in »d. ant. Leon. etSdl. abb. ln c. I. cump. 
4. de Leomen. et Setbttrienf abb*tib. Re&ius lejendum Lavnienfi , fecun- 
ciun INNOCENT IV M IU. libr. Xlll. e/>:Ji.f.j4.. 

ji ) Alo/ycn. lcgit. C. R. I. pcr tot. fei^ C. R. 1. Milicenfis , H. Ymelen. 
h. Ymiiictd. ed. anr. YutMicen. per totum. c. cit. h;ibLt : W. Imt/en. 
per totum. RecHus Ymi/icenfis-, vel Ym/accnfis , qus eccielia elt in Hi- 
bernia, obferuante G- o x l. ad b. t. 
$i ) Ymilicen. C. B. 2. Legk, fed Lmtticen. H, haber. 
53 ) Coucanonici , eft in c, cir. 
54.) Injra r ei in c. cit. 



a A/itis ita: et altum in alio< b Vide £/off. I, 1. /* verbo, fefarntim. ff,- 
dbvfufr. accr. et lnj-.it. ./? teg. §. Ji eadem,' in g/o/)'. c Vtde /. Titiut. et 

ibi tinrt. jf. de /ib.et fojib. ct in I. h*c verb.t. ff. devtrb.fipiif. d Nota 

e.v btnt ttxtu , <;:.o:t pet opcra altcuius cognofcitur Uifcretio mentif eiufdem. e Vct. 
xii. f (//. diaconatus, g al. Leonenf, et SMabrienf. abo. al. Leou. et 

Salebrienf. abb. 0!. Leoneia. et Sal. abb. al. de Leon, et Pabbar. abbatib, 
h Cap. 1. eod. tit. in 4. compil. i Vnmtt jtrt insimfa: ita hatent : W. imo- 
ticeni'. <j/,Yiniiit. k #/, vnsiiiccn, 



conftirutus cc); [ven.fr. w.J archiepifcopus / CaflatSnf. c6 ) metropo- 
litanus eorum epifcopo Trecen. 5*7 ) mandauit , vt eum vno et j3 .; 
eodem die ad tres facros ordines promoueret : quod ille , non auf\» 
proprio , fed m ipilus archiepifcopi mandato, pevfecit. Cum ergo cr>) 
nobis conftiterit fupradidtum epifcopum in pluribns deliquifle^tum, 
quia fine nundato archiepifcopi , vt 60) ipfe confeflus extitit, ad hu- 
iufmodi ordinationem inordinate proceifit , tum,quia, [et\ fi de man- 
dato archiepifcopi conftaret , cum illi liuiufmodi difpenfatio a cano- 
ne minime fit permifla , [ quam ad folnm Pcomanum pontificem non 
tft dubium pertineref\ ipfi obtemperare non debuit 61) in hac parte; 
tum etiam quia cuinreatu6i) periurii fsepius variauit, iurando prius, 
quod avchiepifcopus id praecepevat, et poftea , qued illud non man- 
dauerat in iudicio confitendo : ipfum \' de fratrum noftrorum conf.] 
tamdiu ab ordinandi fufpendimus poteitate , donec noitram raeruent 
gvatiam 6? ) obtinere. 

5$) Inftttuttu , C. R. 1. 

$6 ) Ca/fan. C. R i. legit ; fed Cctjjetitn. habet C. IL 2. cum ed. ant. c. »K. 
vero Caja/en. 

57) Trecenen. legit c. R. 1. 

58) Et , C L. non habet. 

co) C. R. H. L. et c. cit. habent; C»m igit*r, 

Co) Sicut , legitur in. cit. c. 

<5i ) Debucrit , eft ibxd. 

61) Reatu , legit c. cit. 

63) Vox: .gratiam , non exftat ibid. 

CAP. XVI 

Ordinatos ad facros extra ttmpora ftattita , ordinettt ruipif, tVpoft 
panittntiam cum to difpenfat tpifcopus. 

GREGOKivs IX. architpifcopt Barantnfi 64 ) ( ann. 122%. 
Roma in Apuliam. ) 

Confultationi tuae talitev vefpond. quod eos, qui extra tempora ftt- 
tuta facrcr ordines receperunt 6c), characJerem non eft dubium 
recepiife: quos pro tranfgreflions huiufmodi , primo eis pcenitentii' 
impoiita coropetenti, fultineve poteris in fufceptisr- ordinibus mini- 

64.) Barttnenen/7 , C. R. i. iegir, vel potius Barenfi, ex INNOCENTU IUi 
epiti. 110. /ibr.IV. feu Bartenfi, quia Barium, caput regionis eit inApulia. 
65) Sufceperunt , c. R. 1. 

CAP. XVII. 
Occttitits criminofus, prater homicidam , poft panitttitiam in fufcepHP 
minijirat,et ad fnperiores adfcendit : unte pcenitattiam monetnr,vt ttiat* 
in fufceptis non miniftret. 

idem- 660 (.ann. 1.529. ^owfrf. ^ 
luaefitum eft de facerdotibus , vel aliis clericis, qui per« reatunr 
^adulterii, periurii , homicidii, vcl falii teftimonii , bonum con- 
fcientise rect« uerdiderunt : [et infra.~\ Refpondemus, quod , fi pro« 
polita crimina ordine iudiciavio compvobata , vel alias notovia notv 
fuevint , non debent hi , pva;tev • reos homicidii , polt pceniten- 
tiam 67 Jp in iam fufceptis , vel fufcipiendis ovdinibus impedivi : 
qui,fi non poe-nituevint , monendi funt, et fub interminatione diuiui 
iudicii obteitandi, vt in teitimonium fus damnationis , in fufceptis 
etiam ordinibus non miniitrenr. 

06), Simiiis decifio occurrit in c. 3. compil. 3: de a/at. et qtiat. ordtn. 
CLLMENTl Ul. adfcripta: vnde colii-it GONZALEZ ad h. t. huic 
potius cam dcbcri. Negari nequit quidem , iimilem qu.eliionem lbidem 
clle propofitam : palam tamen ftmul eft, in decif.one deprehendi diuer» 
/itatem. ln occulte enim funpiiciter aflerit C LEME N S- 111. monode* 
effe- , et fub interminatiene diuini iudicii obteftandos , ne in fuicepto 
ordine minilhent. In pn-fenti textu vero 1 ) homicidium firnpliciter> 
impedire contimiationem ordinis fufcepti dicitur.' a) quoad reliquacn-- 
min;i diftinguitur, vtrum deiiioiKines egerint pcenitentiiim nec ne 
J'ri'M-i cafu in -fufeeptis vei fufcipiendis non impediuntur : ('orterion ve- 
ro demum admonendi diGo modo funt , vt collatio vtnoique texiu* 
^••a. vrtde CLEMEN-Tl III. hjec- decretalis attribui, ncciait. 
Cy) Pofi ftr aclam jianitemiam ,-. C. Ht legit. 

TITVL VS XI I, 

DE SCRVTINIO 1N 0RDINE6»)?? 
EACIENDO. 

C A P. VNIC. 

Epifcoptts interrogatus in fcrntinio epifcopi ordinattdi , pottft rtfpon* 
iere iiium dignum,Jinon nouit illittH indtgnum. 

inn-oce nti vs III. («?»M2o6. Rotna in Hifpaniam.) 

Ex parte r tua fuit prepofitum : [it infra.y IQjicrfiuifti pratert* 
per Jed. ap. edoctri, vt , tum epijcopi ad' confecrationes eptfcoporum 
1 ab archiepifcopo , vel etiam ab aiio euocentnr , et ipfi ekfintn metro- 
politano ofternnt confecfandum ,dicentes, remrende pattr , poftukt fantt* 
mater ecciefia hunc Aeltum in epifcopnm confecrari , et inttrrogante ttr- 
Cti Verba : in ordint ,1.0.1 eicftaat in c. 1. comp:). ;. h. t. 

1 C:vlacenf. m C. Barb. ita : fed ipfius arciiiep. vt ipfe confeffu*y, 

extitit mandaro perfecit. 1 al. propter. o G/oJJ. in J. homicidinm. m au- 
tbent.de pae. inrnm. jirm. col!. 10. p al. it.i : poft poenit«ntiam iniun&araj 

q nl. in oidinibus. r C, 1. de fcrut. fac. t* 3, comfil. 

G 3 sbitpi- 



107 Decretal Greg. Lib.I. TitXIII. etXI V. 

cbiepifcupo , fi fcinnt , illum efft dignum , refpondennt , quod illum fcinnt 
tt credunt fariter efft dignum, et te m refponficne kviufmodi , nt «ffcndev 
res hontincm , Dtv.m extftimes offcndiffe , quandoque prater , quandoqut 
itntra cottfcientittm refpondendo , atm ehiti connerfatio aut minus tibi co- 
gnita aut penitus ignota , qualiter in huiufmodi tnterrogationibus , falutt 
confcientia , vakes refpondere. Ad quod") f. t. t. refp. quod, eum [moj] 
«Hquein in diaconum vel prccbyterum promoucmus , prior diacono- 
rum 69), qui nobis afiiflit, dicityo)- poitulat fancta mater ecclefia 
[catholica] hunc diaconum vel fubdiaconum , ad onus presbyterarus 
vcl diaconatus aflumi : et nobis interrogantibus,fieumeognouerit7i) 
efle dignum , idem refpondet 72 ) , quod, quantura humana fragilitas 
nofTe finit , et fcit , et teftificatur , illum ad huiufmodi onus officii 
e(Te dignum. Vnde in tali rcfponftone aliquem peecare non credi- 
mus, dumtncdo 75) eontra confcientiam non loquatur a; quia non 
fimplicitei illum 74) afierit efle dignum , fed in quantum huniana 
fngiliras nofle finit : cum illum, qnem indignum efle non nouit, di- 
gnum debeat teftimare. Huiufmodi ergo refponlione fecure vti po- 
teris , nifi forte de indignirate tibi conltirerir confecrandi. Si aurcm 
illum indignnm efie cognofcis 7$)j metropolitano, priufquam adhu- 
iufmodi fcrutinium veniatuv, iecreto 76) ftudeas nuntiare, vel inti- 
mare 77) b: quamuis, [vt diximus,] nos interroga.tionem 7$) huiuf- 
modi non in confecratione pontificis, fed in ordinationc diaconi vcl 
presbyteri faciamus. 

<y ) I. e. archtdiaconus , qui maior pnfl tpifcopum eiufcjue vicarius eft , c. 7. 
X. de ojfic. archid. et hac de caufla txamtnatiu c/ericomm pracedeas ei 
cit.l. tribuitur, idque confirmatiir in e.q. X. eod. cuius fide epifcopus 
ordines confevt. In prHiviti.ua ecclefia ipfe tpifcopus cum cJero fuo tale 
examen diiigens fufcipiebat „ vt fuo exernplo tlftcw CVPEIANVS 



ptoriinatit alttpifcopo,ttc. 
it. De attite et qualitate , efc. 



ic8 



fjpjft. XXXVlII. idit. Brtm. fcribens: In ordtnandis clericis, fratrcs ca- 
rtfftmi , folemus vos ttnte ctsnfttltre , et ir.ores ac mertta fingttlorum c+mmmii 
confilio ponderare. Sedhsc difcjplina iam .duduin delerbuir. 

•70) Vox: dicit , abeft a C. H. 

71) Cogneuit , cft in c. i. cit. comr. 

72 ) Rtfponclit , haUcr cd. ant. 

73 ) Dum boc modo , legimus in c. cit. 
74) hjiin , fecupdum ,C. H. 

7.t ) Cognoueris , C. R. 1. legit. 
76} Secr.eto % , non e^ ftat in c. cif. 

77) Verba : vei intimare , a C. R. H. L. et ed. ant. abfunt , nec k*tti\ti^r in 
cit. c. 1. 

78) Inttrrogtttioni , eft in cit. c. 

TITVLVS XIII. 

DE ORDINATIS AB EPISGOPO , 0_VI RENVN- 

TIAVIT EPISCOPATVI 79) c 

CAP. I. 

Epifcoput , qtii renuntittuit Ioco tanttm , inuitatns conferre poteft or- 
dints , ficut pvius. Si vero et dignitati ; cum ordinato ptr eum ad mino- 
vtt , vtl ignoranter tid facros difpenfat epifcopus fuus : cum ordinato vero 
fcitnter ad facros , non difpenfat. 

alexander III. Tolctano %q) (al.Tolofanc) arcbiepifcopo* 

Requifiuit d a nobis -tua fratemiras 81), vtrum clerici , qui poft 
renUrrtiationem e faclam a praedeceflore tuo ordines receperunt, 
in ipiis debeant remanere, [<i«t ad maiores de ime canonum pro- 
moutri ? Nos igitur , quia nobis non pltnarie de veritate conftat , non pof- 
fumns tibi fuper hoc ireuiter refpondere.'] Refpondemus igitur diitin- 
guendo 82) , vtrum renuntiauerit 8?) loco tantum , an loco 84) fimul 
et dignitati 8j). Nam in primo cafu 86) ordines, ficut antea, [nifi 
a fumnto ponttfict vel eius hgato prohibitus ftterit,'] rogatus ab epifcopo 
aliquo , poterit de ratione conferre. In fecundo vero cafu %j) , di- 
ltinguendum putamus, vtrum facros %%)f contulerit.an minoress^). 
Si enun a tali ordines vfque ad fubdiacon. aliquis 90) acceperit 91)? 

7y) C. R. 1. ita liabct : Ue ordir.atis ab tpifooo f/ui rehrnau. vel e.vcommttHi- 
cata. Sed in C. R. 2. ita legitur : de ordinatts ab tpijtaf» q. re. tfi. •vel. 
tx. (</ui rcnuntiauit epifcopaTui vel cxcoinmunicato.) Aiiter C. L. De 
ordinatit ab tpifcopo , yvi rifigtuuut epifcopetui , vel excommunicatp. Sed 
cd. ant. in fine huius infcriptionis tantum variat .• vtl ab excommunicato 
et comp. 1. h. t. lnbet: qiu refignauerat epifcopatum. 

jo) Col. legit C.R.2. feu Colonienfi , quam lectwnem mcrito probatGONZ. 
camque ex antiquitatibus iiluftrar. 

J; ) Sertnitas , fecund. C. R. 1. 

8a) In c.i. comp. 1. legimus: Nam dijHnguimr. 

J^) lienur.tiauit , C. H. legit cumL. ct ed. aitt. Remntiai , eft ir. c. clt. 

JJ4 ) Aui loco , C. R. 2. 

$5 ) Hic textus in cit. c. ipfe ita fe habet: vri»;n renuntiat /cco fimul et di- 
gnitati. 

%C> ) C. tit. 1. ita hic variat : Nam vbi tantunt /oce renuntiat , ordines ctc. 

$7) vox: eafu , a C. R. H. et L. abeft. Sed pro hac et antecedentibas ycr- 
bis legimus m cit. c. Cum antm loco pontificaii ccdit (t otdini ; ibi dd- 
flinguendtm etc. 

JS) Sacros ovdines , C. R. habcnt. 

89 ) Ve/ minorti , fecundum C. H. 

90 ) Qyis , C. R. H. L. ct c. cit. Jegurtt. 
91) Aiceperit , fecund. C. S. 

a Vide /. prefenti. cum not. C. de his , t<ui ad eccl. confug. b ln 

emnib. manufcr. defunt hsc duo verbtt ; vel intimaie. c In nonnullis antt- 

juis. ita; reiignauit epifcopatum , et iu multis habetttr ita hic tit. De ordinatis ab 
epifcopo, qui renuntiauit epifcopatuT, vel excommunicato. d Pofl ctnc. 

Lateran. fub Alex. III. pttrt. 16. c. j8. et c. vn. eod. tit. in 1. comp, e ttl^ 

refignatibiu'iu in »«.#. i In (,'. terb, facros ordiijes , tt(. 



quiaet^s) huiufmodi ordines a non epifcopis quandocunaue 01) 
conferuntur: et in illis deferuire poterit, et ad maiores , fi idoneus 
tuent, promouen 94). Sane fl »b eodem facrcs ordines Tfyila re~ 
nuHttationt-\ fcienter quis receperir; quia indignum fe fecit oc )• ex- 
fequutionem orticii non habebir. Vbi autemp^) non fcienter - • pore- 
rit, mfi crafla et fupina fuerit ignorautia , difcretns norrtifex di- 
lpeniare. *■ 

92) Copula : tt, abeft x C. H. 

9? ) Quandtftu , c. R. 11. l. et ed. ant. habe»t. 

94 ) tPromwerit , c. n. iegit, «,, 

9? ) Fecerit , lcgit C. R. 1. 

9« ) Partic. nutem , non exftat in cit. c. 

CAP. II. 

Breue tft. 

grsgorivs IX. (ann. i22g. Rcma."} 

P 1 "" clericis, qui ab excommunicato epifcopo ignoranter 97) or- 

^ dines receperunt, per fuos potent epifcopos difpenfari. 

97) Vox : ignoranter, in C. R. 1. non exftar. 

TITVLVS XIV. 

DE AETATE , ET t CLVALITATE. ET ORDINE- 

PRAEEICIENDORVM 97*;. 

CAP. 1. 

Non fummatur. 
Ex concilio Piflauienfi (pars c. dttrtuit. ann. 1078. in CaUia.) 

Vt abbates i [et] decani et prtepofui, qui .presbyteri non funt, 
presbyten riant , [aut pralationes amittant] qui archidiaconatus 
tenent, diaconi [fiani) : qui vero 98) archipiesbyteratus, cres- 
byteriji«nt 99,) aut amittant 100) honorem 1). Quod fi , aliqua iu- 
fta caufla piohibente, presbyteri aut diaconi efle non potuerint 2>: 
pratlationes amittant. * * 

97*) In 4. comp. titulus ipfe ita fonat : De qualitate ordinandtrum , prteficien- 
ilorum et Ordinaitttum. Sed in comp. 3. De eemporibus ordinatitimm ee ,,**- 
/ittitc oriitnandorum , tt ordtne praficiendurum. 

98) Partic. vero , omittitur in c.I, comp. i. h.r. 

99 ) hiant a C. R. i. H. L. ed. ant. ct c. cit. a.beft ; fed ia C. R. z. manu alie- 
na additum. 

jco) Dimittant , C R. Iegunt. 

1 ) llonorrs , legitur in cit. c. 

%) Potertnt , C. H. habet, cum cd. anv. 

CAP. II. 

_ Ecclefia difpenfatiut minori conceffa , non per laicos , fed ftr clerico: 
regi debet , donec ille perueniat ad atatem. 

A L e x a :•<• d £ k III. Cantuarienfi arcbiepifcopo. ( ann. 1160. 
Roma in Angliam. ) 
Tfxk ratione [tibi commiffa dignitatis , et confideratione lcgationis , ad 
*-* vniuerfas ecdefias tua iegutionis ackvi folliatudiuis tua extendere de- 
hes, et,qua enormiter feu contra iuftitiam facia futrint, paftorali cura 
corrigere et emendare , quatev.us de comvnjfis ottibus coram patrefamiliai, 
plenam reddere valeas ratianan , et ttbi pro lakort tt foUicitudint tua mer- 
ces copiofa cuviuhtnr in Meiit.J Accepimus autem 3), quod / Conuen- 
tren. 4; epifcopus , inon attendens , quid facrorum canonum ftatnta de- 
cernant , nec modeftiam pontificalem conferuans'] pueris , qui funt intra 
decennium conftituti , in archidiaconatu [dil. f. ».] R. archidiaconi 
Ciltrenf. f)m ecclefias plures conceflit, quae non per clericos , fed 
per laicos {difpenfantur et] difponunrur. Vnde 6 ) quoniam [hoc eccle- 
fiaftica vtilitau eft mimicum tt rationi contrarium, et ideo) non debet 
hoc 7) aliquatenus tolerari.: [/. t. per A. Sf\ inandamus, quatcnus [fi 
ita res fe habef] prsdiftum epifcopuin fuper his [_viua incrtpatiovt] 
corripias [et caftiges] et clericis idoneis adminiltraticnes , etcufto- 
diani g) prasfcriptam ecelefiarum , donecpraedicli pucri ad congruam 
veniant.oj setatem , .[omni occaf. tt app. cejf.'] laicis amotis committas, 
eidem epifcopo {arttius] prohibens 10), ne dc ceetero ecdefias , nifi 

3) Autem , a C. R. H. L. ed. arrt. ct Gonz. abeft. 

4) C. R. Contietrcn. legunt. 

c) Ctfhien. C. R.a. hstbetj fed c.3. comp. 1. h. t. Cefirenfis. 
C) Verum , k-gitur in cir. c. 

7) In cit. c. diitio : hoc , in antecedentibus, non vero hic leskur. 

8) Tam iniignis abufus infecerat ecclefias plures , diitinguentes irttcr titula- 
ias et commtndatas ecclefias , ex aflumto principio , commcndationcin 
tantum continere curam fiduciariam , cttflodtam , ct nudam admtniflratio- 
rtcm , etiam cuicunque comtnittendam : cjui abufus adiiuc in Gailia re- 
fjuat, ipfa cuiiakomanaab hoc more non aliena. Vnde alius poteft ha- 
bere titulum, qui adhuc inhabilis eft: alius cuflodiam , imo hxt: commit- 
titur inhabili , vt titulum neino habeat , fed beneficium v.icare ciicatur. 
Eft ergo hic moilpus iam antiquiflimus , qui feculo XU. in Anglia vegna- 
uit, nec defiit, fed pedetentim maiora cepit incrcmenta, deteita a me 
in opufc. de iure ctt/iodiendi rtdttus vticaniet beneficit. 

*) ) Ptrutniant , eft in cit. c. 

10 ) Et prohibeas , logitnr ibidem. 



g Vtd. /. indebiti. C. de cond indebiti. I. fed et fi t/uis. §. fin. ff; fi t/uis 
caution. h */. qualitate ordinandorum et ordine , etc. i CaP.t.eod. 

tit. in t.compi/. Jc Cap. ?. eod. tit. in 2. compil. et poft conc. Ltttertn. fub 

Aie x. III. />.2J. (,i, i EllQraceniii. m Ceftrenfis. 



perfo- 



io9 



Decretal. Greg. Lib. I. Tit.XlV. 



De tttate , tt tjutHtatt , tt 
«rdine praficiendorum- 



110 



I 



E a 



perfonis, qux atatem et fcientiam habeant, regendas concedat. Quod n) 
fi fecus egerit : ei debitam pcenam infligensiz), [et] inititutionem 
et conceffionem ipfius omnino a viribus carere decernas* 

ji) Qtd, pro qaod , eft in tit. c. 

»)■ Infringtm , legu cd. ailt. fed c. dt. tnf.igas. 

CAP, III. 
Regimen ecchfia minori XIV. annis committi non debet. 

1 D E M A L e x. III. CantuarHen. archiepifopo , et eim 
Suffraganeis. r ann. 1170. ) 
ndecorum b eft, [admodum et abfurdum.] vt hi debeant ecclefraj re« 
ffere, qui non uouerunri?) gubernarec feipfos i cum ad ecclefia- 
tum regimen tales peribnas fint admitrendae, qua difcrctione prsemi- 
neant, et morum fulgeant honeitate, Nolentes itaquei4) iuihnere, 
vt [ad preces vel infi.intiam aliquorv.m, Jicut frequenter folet in vefiris 
partibm fitri,] paruuiis ecdcfia; ij) regimen committatur, [fr.v.per 
A. S.] mandamus, quatenus nemini intraannum XIV. conftituto, per- 
fonatum cuiuslibet eccleiix [aliqnorum gratia vel obtentu] concedere 
pnefumatis: fcituri pro certo, quod 16), A [pracepto noftro in hac 
jarte] contraire prcefumpferitis, quod inde feceritis, [aucioritate nofira 
ptnitus] iiritabimus , et inobedientiam veltram grauiter puniemus. 

i} ) Nouerint , C. K. legit, cum ed. ant. 
14) Igitur , C. R. 1. legit. 

jj) vo< : eecftftt , a c. r. H. et c. 4. co«ip. 1. h. t. abeft, fed nouionma-- 
nu additfi in C. R. 2. 

16) Farcic. fuod , abert a C. H. 

CAP. IV. 

Ad regimcji ecclefiarum non debet infiitui indignus fcientia , mtribtts, 
vd atate- et qui babet duas ecclefias , altertm dimittere ctgitnr .nifi cans- 
fa fr.bfit, 

idem. (<nia. 1180. Romn in Gatiiam. TtrnactCnfi epifccps.) 
v am te/i decet [in ordinandis ectlefiis tua dicecefis cnmm habere , «e 
vUus in eis contra decnta , qua in Lateran. conc. edidimns , vei etiant 
tontra antiepuas facrornm canonnm fanliiones clericus ordinetur , fed tales 
m ipfis Jatagas ponere , qui commifft fibi gregis uiram ctmmode gerere pof- 
fint , et exemph boni operis ad virtntes aiios innitent. Inde ejt, quod pra- 
fcntibus litteris tibij aritius rnhibemus , ne perfonas , quss in ecclefiis 
tui epifcopatus ad curam animarum fuerinc ordinanda;, in ipfis initi- 
tuas, ncci?) aliqua occafione , vel etiam litterarum noftrarum ob- 
tentu inititui patiaris, quaj fcientia, mori-bus, et astate ^concilii non 
«ongruant inititutis. Sed etiam habentes plures ecclefias , quas ex vna 
non pendeant, tibi Ikeat appellatione poitpofitn cogeread vnam ipia- 
rum, quam maluerint, dimittendam : niil lta tuerint tenues in iub- 
ftantij , quod proprios facerdotes non poffint 13) conuenientsr 
«lere 19) e. [illas autem ecclefias, de quarum patronatu contronerfia fue- 
rit , ft infra fex menjes , pofiquam vacauerint , non fnerit quafiiote\mina- 
ta , hcittnn tibi fit de perjona idonea , JiiUato app. obJL ordinare.J 

17) Nr , habi.-t C. L. 

ib) Poffitnt , C. R. habent cmn ed. ?.ivt. 

JQ ) Unlitre , kjunt C, R. H. L. ed. ant. et c. y. cit. corap. 

CAP. V. 
Is , qni nondnm efi in facris , fi aiias efi idweus , ad regimtn payacia-' 
iis ecclefia difp>rufatiue potcjl afitimi. 

1 d e m /. ( Exon. epifcopo. Parr c. ht litterit ?. de offic. et potefi. 
iudic. deleg.) 

Praetore^ g Hcet ad regimen 20) h paroecialis 21) ecclefia; non de- 
bear aliquis, nifi fubdiaconus iit ad minus , admitti 32); d-ifpen- 
fatiue tamen in minonbus ordinibus conftituti confueuerunt affu- 
niis}) 2 : dum tamen tales Ant , quoda4) k infra breue tempus pof- 
fint in presbyteros ordinari ay). 

20)* /td presbyteratum , legimus in o. 6. cir. comp. 
ai ) Parochiaiis , c. H. legit cum L. et cd. ant. 
■3,1 ) Recipi , eft in c. «t. 
33) Admitti , C. fi. 1. habet cum c. cif. 
»4 ) £hii , fecuadpm C. H. 

>j ) Hub-itaconntum , dinconattm et presliyttratun piij/tnt rccipere , kjimuJ- 
in cit. c* 

CAP. VI. 

Propter neceffitatem et vtiiitatem ecclefia, towpiUsmtur cierici ipfius 
rtcipers ordines , fuis beneficiis non annexos. 

1 D e m. / {Brigenfi epifcopo. ann. 1180. Roma. ) 

Quxrisa nobis.quid agendum fit de clericis, tus iurifdi&ionicorn- 
jniffis, qui, cum beneficiis ecclefialticis7M mulris2<5) abundent, 

2.6) Mu/tum , C. R. H. L. legunr , er ed. ant. 

a Tn \ quibufdum tmprejjix legitur ; omniBus, (itdinmannfcr.omn.iao. h Cap. 
4 eod. t:t . in i. cvmpil. et foji conc. Lattsan. part. 2.5. c. 1. Vid. cap. 3. de iu- 
dic. in 6. can. 6. fy.o.l. Londin. ann. ueo.fub ISugen. c Vtd.l. omnes. C. 

de hts qtti ven. *f. impetr. et in /. fin. C. de iurisi. omn. iud. d Cap. <-. md. 

ttt. in 1. compil. e In antiyuis /eritnr : habcre. f a/.Exonienll cpi- 

lcopo. J Cap. 6. eod. tit. in 1. compi/. h al. presbyteratum. i al. 

adiaitti. Ic at. qui. 1 BrigicR'. epifcopo; al, Bragan. m Mulmm, 

in omniiius manufcript.. 



a te commoniti nolunt ad maiores 27) n ordines promoueri , fed 2X) 
tale quid fecreto commifilTe dicentes , quod eos falua confcientia 
ordinan non finit. Cum igitr.r fuper hoc 29) cafu videantur facri 
canones difcordare, cum quidain dicant, eos minirne conipeliendos, 
alii vero contrarium p affeuerent^o): omnis contrarieratis vinculuin 
prsefenti pagina enodamus, ftatuentes, vt, (i prsdiiti clerici perce- 
ptione maiorum ordinum propter occuka fuapeccata fe indignos effe 
fatentuv, inferiores in [eaitm] ecclefia , quorum C\t vira probabiiis, 
[fecundam infiitutionem canonicam] praferantur eifdem. Et nifi forte 
illi , qui ordinari pro iam dicla cauffa recufant , in aliis ecclefiae fer- 
uitiis valde vtiles fuerint 31 ), auferantur eis beneficia [ ecclefiafiica , ] 
et aliis canonice conferantur. Quod fi pro fola voluntate rcnuerint 
ordinari , et fuaferit vtilitas ecclefise aut neceifitas [ prorfus txtgerit :] 
ipfos 12), dummodo idoneifint, ad maiores ordines recipiendos 39), 
per amilfionem locorum, [vel ordinum, quos habent,] et beneficiorum 
lubtraitionem , [vel ordinum,] appellatione ceffante 54) , compeiiaf •jy). 

37) Sacrts , habet anr. editio. 

2$ ) Se , C. H. leg it cum L. ed. ant. et c. 1. comp. a. h, t. 

20) Litet fgitur fuper taii ca/tc , lcgimttt in c. cit, 

50) Affetterunt , legunt C.R. et Gon^. cum ed. Pkh, 

31) huerur.t , habet cd. antf. 

ji ) Pronomen : ipfcs , non c.xftat in C. M, 

33 ) SttfcipienUos , ' iegitur in cit. c. 

34) Remota , C. R. 1. 

35) Legere vnMit y habet c. cit. 

CAP. VIT. 
Euentus mcrialitatis infirmi , non impedit promttttri titts mtfiCHitt 
p&ritum ffoUicitum ,et tradititntt artis obferuantem. 

clemens III. R. Colon. 36) canonico.ci («raw. 1189. ^-oma. 
Ad aures r noftras, te fignificante.peruenit, quod, cum s in arte37) 
+ *■ phyfica eruditus Cis^), pluribus iuxtaipliusartis traditionem 39^ 
exhibuilti 40) cum diligentia medicinam 41): licet pluries in coa- 
trarium lucceiiitit , et quibus putabas adhibere medelam , medicmis 
percepris, mortis periculum incurrerunt. Verum quia, [Jicut ajferis] 
ad lacros erdines defideras promoueri , [et] fuper eo nos confulere 
voluifti : tibi breuiter refpond. quod, li iuner pramiflis confcientia 
tua 42 ) te remordeat 43 ) , ad maiorss ordines de noitro confilio nc« 
afcendas. 

36 ) /. Cilou. c. R. 1. lej.t. 

37) ijuod in arte , C.R.i. H. et L. habent, omiffa particuia: cttm. 

3^ ) C R. H. L. ct ed. ant. cr~.iif.is , legunt umiila voce : fis. Sed in c. i cowt- 

pil.2. h. t. ell : e.vijias , pro Jis. 
39 > lliiut artis traditior.es , c 11! legit, fcd ed. ant, omitrit dictionem : artis, 
et C. L.legit.- traditiones , cum c. cit. 

40) Tril/uif/i , eft in cit.c. 

41) Medicinas , habet id. c. cit. 

4:) Tua , a C. H. abeft, fieut etiam a L, 

4J ) Rcmordct , legunt C R. H. et l, led in c. cit. icgjmus : videtur quoim- 
dv/ibet remordcic. 

C A P. V 1 1 1. 

Qui fieterit per annum in fufpenfione , pviuatm betufkio , tjnod prius 
habebat , et quod tnttrim acquifiuit. 

coklestinvs III. 44 ) (auv. 119J. Roma in'Apulia?n.y 

Cum bonae t mernori» Clsmens papa prctd. n. I. Kuccarum 4?) , tMe~ 
learum , Mannw Reofacavi] et quoidam alios Baran. 46) clericos vo- 
«auiffet, vtad prsfentiam iplius accederent, H.47) archid.fuo, quem 
o^vauiter laeferant, refponfun 48); quia venire luxta mandatum apo- 
itolicum contempierunt : in eos fecit [per Vigiliettfem epifcopum]- icn- 
tentiam fufpenfionis promulgare , in qua [y^CKt dicltnr] trtenniov per- 
mancntes,- quidam ex iplis iufpenfi 49), aliud beneficiiun ecckfialti- 
cum funt ariepti. Et quia, vtrum beneficia iic recopta jo) pofiinr 
rationabiliter retinere, nes confulere voluifti: \*figHificatio;ie tibi pra- 
fentium] refpondemus, quod non licet eis Inec] illa , quaj hjbueruntji) 
beneficia, vel 5$) quce poitmodum funt adepti , aliquatenus retinerc. 
Vnde [venerabili fratri noftro] Baranen. 53) archiepifcopo dedi- 
imis in mandfrtis, vt eo3 pro tanta pertinacia ^4), et contemptu apo- 

44 ) C/emens II I. C. H. legit. 

45) Bruccam , C. R. 1. legit, fed C. I», 2. habct : Rutamm , L, Ruccttr. et ed. 
ant. Batron. 

46) Bairen, C. R. 1. habet , fed reclius Barenfes C. R. 2. H. et L. legunt, 
cum e. f, eomp.2. h. t. ed. ant. vtro liabet: Barcn. per fot. 

47) C. R. «um L. liabent 1 B. 

48) Hic textus in- c. cir. ira variat : vt Bernarde grcbidiactno fuo , qttew 
grauiter lieferat , fa$isfaccttnt,et aU ipjius accederent prxfentiani refptnfuru 

4'9 ) Sufpenfis ', eft in cit. c. 

50) Sic adept» , in c. R. 1. legitur, fed neutrUm eft in cit. c. 

Ji) Habucranf , eft in cit. c. 

ya) Nec e» , legimus in c. cir. •oxovei. 

53) Barrin. C. H. 1. legit; C. R. 2. vero cum cd. ant. Baren. e: L, Bareirf. 

54) Contumacia, fecund. C. R. 1. quae fpeeies ir.Jbrdefcentiie oft , ob 4ua.11 
priuatio locum habet. 

n af. facros, o Vt verbi grirtia , btmagium , vel fmtniam in erdine. 

p a/. air«uerant. q a/. cantori. /v'. a/. canonico Cremonenfi. Vid. Neu- 

brig. p. 135 1 . r Cap. 2. eod. tit. in 2. compil. s In anfiquis cxc-i- 

plar.ita: quod in arte ph. cr. plutib. iuxta ipfius artis traditierves, ttc. r Cap. 
5. eo.l. tit. tn ., fompil, * Fuiium narrat , quis idem ji j>tr annum, loat.n, 

Andr< 

ffutt 



iif DecretaL Greg. Lib.T. Tit. XIV. 



De atatt , tt quaUtatt , tt 
ordine praficiendornr.i. 



112 



ftclicu a, bcneficiis,qu«habent, -non differat fpoliare , [ea tamdiu in 
fiiis y,imibin detentunts , donec, qnid fuper bis fatert debeat , Jitteras w- 
jlras ascipat.tt mandatum.'] 

CAP, IX. 
SuW.iatonvs in tpifcopum eligi poteft. 
l v u o c.s n t i v s III, SS) Mutinenfi tpifcopo $6). ( ann. 1205. Rom* 
in /Emliam. cA. cow/b. ;. h.t.) 

Amultis multoties, an fubdiaconus in epifcopum eligi valeat, hse- 
litatur J7). Siquidem Vrbanus y8 ) papa primus b decreuit , vt 
nullus in epiicopum , nifi in facvis ordinibus [et] religiofe viuens in» 
uentus fuerit, eligatur, Sacios, inqiiit, ordines diaconatum dicimus, et 
presbyteratum: hos fiquidem j 9 ) folos primitiua ecclcfva legitur6o) 
habuiffe. Subdiaconos vevo, quia etiam 61) ipfi minjftrant altaribus, 
ouportunitate exigeiue,con£edimus in epifcopos eligi6i*); fitament 
prsclarsui) fcieruia; , ac religionis exiltant: quod ipfurrfnon fine 
Romani pontificis vel metropolitani licentia fieri pevnuttimus. In 
■uibus verbis innuitur, quod Vrbanus ad (tatum primiriua; ecclefis 
fe refevens , in quo fubdiaconatus ovdo facer minime dicebarur , inlti- 
tuit, vt de fubdiacono 69) , nili vriluatis caufia , et tunc etiam nifi 
de permiffione 64) metropolitani, velRomani pontificis.non poffet6j) 
electio celebravi. §. 1. Vevum cum hodie fubdiaconatus inter facros 
ordines covnputetur, ficut Vrbanus papa II. fub his verbisri expvef- 
fit : erubelcant impii , et intelligant iudicio Spiritus Sancti eos , qui 
in facris ordinibus prcsbyteratu, diaconatu , lubdiaconatu ,funt pofi- 
ti fi cafte non vixerint , excludendos ab omni eorundem graduum 
dienitate. Et iteium e: nemo ad facrum ordiuem permittatur acce- 
deve nifi aut virgo, aut probat» caftitatis 66) cxiftit 66*), et qui 
vfque' ad fubdiaconatum vnicam , et virgiuem habuerit 67) vxorem. 
Et ad fimilitudinem diaconi et presbyteri fubdiaconus debet68)con- 
tinentiam obferuare: fieut et in fexta fynodo/ conftitutum eft 69), 
vt 9 fi quis eorum , qui ad clerum accedunt 70) , nuptiali iure mu- 
lieri' voluerit copulari , hoc ante fubdiaconatus ovdinem faciat. Et 
beatus h Gregorius ftatuifTe legitur , vt nullum facere fubdiaconuin 
uraifumant epifcopi , nifi qui fe csfte vidrurum promiferit i. §. 2. Nos 
volentes fuper hoc articulo difceptationis materiam amputare , ltatui- 
mus, vt fubdiaconus in epifcopum valeat libere eligi, ficut diacoous 
vel facerdas. . 

«) Innoccntius IIII. eft in edit. ant. 

<6) Aiutin. Epifitpo, c.R. H. L. et ed. ant. cum Gonz. omittuat. 

<-]) Dubitftnr , C. R. 1. _ . . . 

cR) 1'roc.ocat INN-0 CENTl VS III. pro more ad decretumGrntiam , jn cu- 
ius c. 4. dtfl-LX. vrbani li. fententia refertur, aientis .• fittros autem 
ordiiies dichnus diaconatum et prcsbyteratum. Hos li./utdem fotos primitir.a 
Ittitur habxtlfe ecclefi.t. Qua verba pyntife* hic repetiit , et reliqna 
oiufdetn cxldlt. Epifcopatum ergo aut fiib trdine preshyterorftm comjiire- 
hendit , aut eum tanquam diuerfmn ab lioc ordine ignorauit ecclejia 
apoltolica. lpfe fubdiaconatus ordo eo tcmporc igiiotus fuit : vnde ci- 
dem manpum impojhio dcnegata eft. Neque in Jioc teftimonio fubfiftit : 
ad alia quoque h. e. ad. e. 7. 11. 12. difi. LX. prouocat , eorumque fen- 
tentiam ex GRAJIANO rcfert , ccrto indicio , hunc vnice co tcm- 
oore in decilionibus cauifaruin etclefialticaruin fuiilc adhibitmn. 

^O ) *H°'~ qfttdm , legimus in C. L. 

€0) Etkitur , legit C. R. 2. 

«1 ) Et , C. H. lcgit. cum e: 0. comp. J..JJ. t. 

61*) Vcrba: in eftfcopos eligi , non leguftau in eit. c. 

fc) SpectaU , legunt C. R. L. et cit. c. 

6\ ) SMiaconis , lcgitur m ed. ant. ... 

♦4 ) Et dc perntiflione , in C. R. 1. leptur: fcd C. R. t. H. L. Cit. C. el edit. 
ant. et tunc etiam de permijfione , habcnt. 

6e) Po//it, fecundum C. H. 

(,0) Vtt.e , C. h. habet. 

•6*) Diftio : txifiat , omittitur lp cit. c. _ 

6->) Habitil , lesitur in ed. ant. ct cit. c. fcd in C. L. habtitrat. 

Ci) Subdtaconi aebeant , C. H. ied L. cum «d. ant. lcgit : diaconus dehe.v.. 

69) C. R. L. ed. ant. Pith. etGlolf. habcnt: Jktt . efi m fextu fynodo tonjii- 
tutum. 

70 ) Afiendunt , lcgit edit. ant. 

CAP. X. 

Irregvlaris , er in minoribus poteft difpenfatiut in abbatem inflitui. 
ICEM Innoc.III. tit. S.Crucis presbytero cardinali. ( ann. 1208. Konti 
m Bulgariam. c. 7. cowp. f b. t. ) 

Tuain in Domino diligentiam commendamus 71) k , quam fuper mona- 
fterio fanfli Quirini 72) reformando 75) dignolceris adhibere 74) : 
mandamus, quatenus, fi non potes eidem monafteno de pevfona ido- 
ne2 melius prouidere, tu monachum^c) illum, quemlitteris tuisde 

7;) Commenddntes , C. R.l. H. L. et ed. ant. Icgunt. 

71 ) C R. L. Pith. et Gonz.legnnt. 1 Qiurtti, icd ed.ant. habet: £>uirzaci. 
75 ) Vox : reformando , abeft .1 C. R. H. et ed. ant. 

74) Habtiijje , C. R. 1. 

7j) Verba : tu monachum , abfunt a C. H. 

a Vidc l. 1. Si <i«is itu dic. non obt. et l. 1. ff. it pofiuh jo. difiinft, c.fiquis 
txtra. b Exflu Jiji.60. iap. ntilius in epijc. viae 1'anorm. liur. 3. tit. de 

ilefl. fumm. pontif. e.$. c Speitatx-. d Rtfertut. etiam in Panorm. 1. 5. 

tit. de cont. Cifr. cap. 105. e 32. difi. cap. hema. et Pamrm. ibid. cap. 104. 

f Cap.O. vid. ca:t. 8. di/i. 52. /i qtiis eorum. g Cap.6. et Pan. ibid. h /. 1. epiji./^x.ad 
Petrum jubdiaconum Stcili*. i Vide 52. difi, anre tritnr.tum , et i. 2. 

eum not.per.Rirt. $.SH» piacuij/et. dt vrijrtnt firtu, k /« enttou, gouuBcn- 

dtntee. 



honclhte ac induftriacommendalt!, per quem ft.uus eitidem locicf*- 
ditur reformandus /.» nullum prorfus habens reipcctura ad pttitio- 
nem illicitam, quam quidavn l:,ici facicbsnt , fed ex tuie duntaxat 1 vo- 
uifionis ofticio.iuftituas in abbaterri, ita videlicet, quod ad facrosor- 
dines non afcendat :cum,inftante neceditatii avticulo, poffit iri abba- 
tem aflumi , etiam76 ) in minoribus oidinihus conftitutus , et laici 
memorati non fint confanguinitate , vel affinitatc coniunfti monacho 
memorato, vt ex ipforum petitione debeat contva eum aligua fanttra 
lufpicio fuboriri. 

•f>) Eietium, fecundum C. H. 

CAP. XI. 

Abbas,fi eft prtsbyter , tt eft benedufus, conftrrt poteft «rdinem c/c- 
ricalem. 

idem Rotbcmagen. archispifcspo. (a«fi.««o. Romn ixGalliam.) 
ruw contingatr/i intevdum, quod laici ad monaftcriaconuolantes, « 
^ luis abbatibus tcjifurcntur : [ap. fid. oracHlnm} requiiifti , an cieii- 
catus ordoin tonfura huiufmodi conteratur? Supcr quo tibi y^ re- 
fpond. quod,cum inVH. fynodo lit itatutum 78).», vt ledtores p*r 
manus iinpofuionem licentia fit vnicuique abbati in pvoprio^o) mo- 
naiterio folummodo faciendi, dummodo iplis ab epilcopo, fecunduaa 
morem praeficiendorum abbatum, manus.impofnio facla nofcatur , eE 
conItet,eumexifterefacerdotem , per primam tonfuram, iuxta fornlani 
ecclefia; datam, a talibus [abbatibus] clericalis ordo confertur. 

77) Taiiter , fecundumc. H. in c.i, ccmp. 4. *». t. logimus 2 frttterni&H tu*. 

7J) l*io decifione l.ic adlert pontifex, vt feduius deo.etiila, e . i djtj UIX. 

79; S*o , C. H. ™ 

CAP. XII. 

Si canonicus regularis faitus monacbns , iufta de tattffa ati canonkam 
rtuerfns , ibi poftea prajicmtur : licite tenere poterit pralaturam. 

I D E M. ( ann. J210. Roma, in Galliam. ) 
Tntellcximus 0, quod,cum [anteqttam ad rcgimen tut eccicfia effes afi 
*■ fnmptus,et\ in monaftevlo tuo fueris laudabilitcr conu«r&tus,ad mo- 
na.iter.ium fandti lnnocentii )Jo) \Vet. cod. VincentiiLandor,eufit nigri : vct 
Vincentii Laudonenjis ordinis S. Augnftini] talisordinis 8J ) «sceflifti : vbi 
cum aliquandm in ipfoS^) ordine %f) permanfiffes, demum ad cor re- 
uerfus de metropohtani et aliorum confiijo ad priniam domum redire 
curafti , in qua tandem fub regularis obferuantias difciplina g4) taliter 
Deo et hoipinibus placuifti, quod per tuorum exigentiam meritorun 
fratres tui prccfecerunt te [fibi] vnanimiter in abbacem. Ne igitur oc- 
caiione mora; , quain in prsfcripto gc ) monalterio contraxifti %6), quaU 
coalcientia tua 87) te remordeat , [er] in&g ) fufcentas adminiftrationis 
cura tepe(cas89)- - attendentes 90), quod cautum cli: in canone <ji) p , ne 
qui* Canonicus reguiaiis , niii tarte publice iapfui fit.quod abiit 92) , 
efriciatur monachus.et (i fadtus fuerit,ad canonicatus ordinem reuer- 
tatur, vltimusin choro manendo , cucullam ad memoriam delaturus 
difcretioni tuas^ man^amus, quatenus circa curam tibi commiifam 
follicitudinem [t/irt»/] exercere ftudeasindefeffam, et taliter fequentia 
bona continuarc prioribus, quod dignum a Ueo poffis mevitum 92 ) 
cxfpectare. 

tfo) S. Vtfscentii, C. ». 2. habet , fed 6". Viclorit , C. R. 1. Vinctntii La«\ 
<i:.y.. C. H. iegit cum c. z. comp. cit. 4. 

gi ) Nigri ordinis , habet c. R. 1. cum c. cit. 

g2 ) 1'ronomen : ipfo , abell a C. H. 

}[5 ) Habilit , eft in c. cit. 

gj. ) ObftrHatione difiiplitve , c. cit. 

gj) Prafat» , legit edit. ant. 

J<5 ) Pertraxifii , eft in c. cit. 

J7) Pronomen.' tua , non exftat in C.H. et L. fcd iit c. cit. Iejitur : ipl% 

88 ) 4t in , habet C. H. 

89) Ttjtcfiat , eft in cit. c. 

90 ) Attendens , C. R. H. L. ct ed. ant. lcgunt. 

y.i ) Decretum cratiani intclligit , quud rerert fentcntiam V R B A N I n, 
in c.z. C.XIX. </. 3. loihr canonii coini habebatur, et ius vttnoHtemmret» 
tempore primario contiiruebat. 

92) C. R. L. ed. Pith. et Gonz. ita Jejunt: (auoJ abfit) publice lapfus /it. 

93 ) Pifiis Dei meritum , C. SX. t. habct ; fed in c. cit. legitur : extnde , loc« 
•vciborum. - a Deo. 

CAP. XIII. 
Ordinatus ad facros ftnt titulo,abordinatort iufte pttit beneftcium. 

idem. (ann. 1214. Roma in Hifpaniam.) 

Acceuimus r , te noftris auribus intimante, quod quidam clerici, qui 
adfacvos ordines fine titulo94) funtpromoti, te adecclefiamBra- 
caren. 9j) fuper beneficiis obtinendis infeftant, [quibus etiam de cun- 
ctis reditibus ealefia tua tunc commode minijirare non pojfes : prafertim 
cttm mandemus eifdem in ?ieceffariis prouideri, qui nec meritis , nequefcien- 
tia, aut etinm tn parockiahbus ecclejinjlica benejkia promerentur , ne uuiu 

94) Sme tituiis , legimui in c. 3. cit. compil. 4. 

9J) Bracbaren. habet C. L. fed ed. ant. et cit. c. Bc.iccarcn. 

I al. iiUormanduS. m C. 1. eod. tit. in 4. compil. n difi. 69. 

tuoniam. o Cap. 2. eod. tit. de qualit.tte ord. in 4. compil. p 19.^.3. 

mandamns. q In cod. Barb. ttu ; difcrct. tui taliter lcfpondcmux , quo 

sitca, ete, r C>/>. j. tod. tti\ de juaiit. ord, in 4. comf. 

in 



H3 Decretal. Greg. Lib. I. Tit. XIV. et XV. 



Dt atatt , et qualitate , etc. 
it. De facra vnclione. 



114 



in ecckjia Br.icarevfi ., qneruvt vita et fcientia nobis efi penitus ignota. De 
quibus fi ctrtitudincvi habtrtmus : nec in maioribus ecclefiis eis , nec in mi- 
noribus praciperemns prouideri. Et licet idoneis in tuis capellis et in aliis 
parochialibus eccUfiis extraciuitatem velis iuxta mandatum apoftolicumpro- 
uidere , crtm omnibns in maiori prottidere non poffis t ipji tavien prouifionem 
in ecckfiis eifievi recipere dedignantnr. lndices qnoqtte et monitores, fen ex- 
feqnutores, ad quos litteras noftros deportant , exceptiones tuas legitimas, 
qnas tn eornm proponis prafentia, non admittunt, vnde poftulabas a nobis, 
vt tibi prouiderevms benignius in hac parte.] $. 1. Licet igitur in ordi- 
nationibus96) clericorum illam tu ac prajdeceflbres tui diligentiam 
debueritis adhibere, vt minus idonei non ordinarentur a vobis, ac 
ideo 97)polt promotionem eorum exceptionem [buiufmodi] non po- 
teris 98) praetendere contra illos, nifi forte poftquam promoti fuerinr, 
reddiderint fe indignos; [nos] ex fuperabundanti tamen , quando fcri- 
bere pro talibus nos oportet , facimus in litteris noitris apponi , yt, 
fi ordinarus , pro quo fcribimus, idoneus habeatur, et ecclefiaftico 
beneficionon indignus, ei ab ordinatore vel fucceifore ipfius99) com- 
petens benericium tribuatur 100) : cum, et fi 1) tccum te iure agere 
vellemus , te poflemus merito ad prouifionem eorums) compellere, 
quos a te, vel praedeceflbribus tuis ordinatos fuifle conitaret, [et] eo 
prajfertim,quod 9) ad cbtinendum ecclefiafticum beneficium eos debes 
idoneos reputare, quos ad ordines fufcepifti 4). Vnde grauiter fu- 
ftinere non debes,.fed nobis potius deuote inclinare teneris , fi illos 
examinari per alios facimus , quos fine examinatione non credjpus 
ordinatos, antequam ad prouiiionem eorum te compellere velimus, 
§. 2. Mandamus igitur , [tua frat. per ap. fed.] quatenus eis , pro qui- 
bus te contigerit recipere noftra mandata in forma communi c) , in 
maiori ecclefia,vel aliis ecclefiis 6 ) [parocbialibus] direcefis Bracaren. 
prouidere ntin tardes a; [cum te pro minus uloneis compelli nolnmns:'] 
exccptiones autem , fi quas contra (tales) [impetratorts litterarum no- 
ftrarum in dtltgatomm prafentia] propofuens 7), prscipimus audiendas. 

<)C> ) In ordinibus , per c. cit. 

97) Idco , non exffat in eit. c. 

98 ) Poffitis , eft in cit. c. 

99) Hax obligatio eft ex lege , ctiam fucceiTori ordmantis impofita, vt or- 
dianto fine titulo competens beneficium conferatur. 

joo) Conferatur , cit. c. habet. 

I ) Etian.ft , C. H. 

t) lUorum , legunt C. R. I. H. L. et c. cit. 

3 ) Et ptftrtfm , C. H. legit ; fedL. cuin ed. ant. eo pdfertim, qtm. 

4 ) Rectpifli , leuit C. H. 

S ) Verb:t : in forina communi , non exftant in C. R. I. 

6) Vox : ecclefiis , abclt a C. R. H. L. et ed. ant. 

7) Proponis , legitur in cit. c. 

CAP. XIV. 
Minus idoneus in ficcrdotem promoutri , vel ad ngimen animarum af- 
fumi non dtbtt. 

1 d e m in concilio gtnerali g). b (ann. 121?. Rumct.) 

Cum fit ars c attium regimen animarum ; diftricle pratcipimus , vt 
epifcopi promouendos in facerdotes diligenter initruant etinfor-' 
menr, vel 9) per feipfos, vel per alios idoneos viros fuperio) diui- 
nis ofliciis , esclefiafticifquc 11) facramentis qualiter ea rite valeant 
celebrare: quoniam , fi de caetero rudes er ignaros ordinare pracfum- 
pferint , quod quideai facile poterit deprehendi , et ordinatores et or- 
dinatos vltioni graui decernimus fubiacere. Sanctiusia)^ enim eit, 
in ordinatione maxime e facerdotum 12 ) , paucosbonos, quam mul- 
tos malos habere miniitros : quia, fi caecus cascum ducit 14 ) , ambo iy) 
in foueam / dilabuntur 16). 

H ) Lateranenfi , conflit. XXVII. legimus in cit. comp. h. t. 

9) Pro -jrl , ed. ant. legit : et. 

30 ) Eos. fuper , fecundum c. H. 

II) C. R H. ed.Gon/.et 1'iili. et ccclefiiijlids legunt , cum c.4, cit. comp, 4. 
tz ) Sanius , eft in cit. c. 4. 

13) Sacerdotii , lc.bet c. cit. 

14) Duxerit , C. R. ;. 

iy) Ambo pariter , legit C. R. 2. 

16) Cadtint , eft in cit. c. 

CAP. XV. 

Dtfecius fcitntia dtiicit iam promotum. 

h n o r 1 v s III. capitulo 17) Bremen. 18) g 

Quamuis multa propofita fuerint 19) contra \_ven. f. n.] epifcopum 
Calinenfem20) b, [ttji nibil probatum ejjet de iliis;] quia tamen 
confelfus eft coram nobis , fe nunquam de grammatica didicifle, nec 
etiam legiiTe Donatum , et per euidentiam fadti vfque adeo de illite- 

17) Epifopo, legited. ant. fed irt comp. $. h.t. c.i. legimus.- arcbiepifcopo Me- 
dtolanenfi, qux leftio merito probanda, quia de Callieno epifcopo con- 
fultus refcripiit pontitex, quem extra Italiam quscrere non licet. 

18 ) Brenenrn. C. R. 2. Jegit ; fed abeft hasc vox a C. R. 1. 

]<)) Vverunt , habet ed. ant. 

20) Caluien. C. R.;. liabet. C. R. 1. vero legit Calin. et H. Caliutn. Re- 
aius CaUienum , vt legit C I R N 1 V S. 
■ -— ■ 

a Vi.ie l.Jicui fundus.fi. dt fund. injirucl. et l. illi cum illo. Jf. de vfiifr. /eg. 
b Conc. Lat. eap.vj. c Cap. 4. eod. tit.iit 4. compit. d Satius. al. 

fanius. e al. facerdotii. t" Vel cadunt , vet. Matth. ij. g al. 

JJriuienf. Colon. dicecef. h al. Calamitenfem. al. Talnaen. 

Tom. II. 



ratura et infufticientia fua conitat2i), quod contra Deumeflet et ca- 
nonicas iandtiones, tantum in epiicopo22) toleraie defeitum : [de com- 
muni fratrum nojhorum covfilio] ipfum a pontificalis oflicii exfequutio- 
ne 2? ) et ab adminiitratione Calinen. 24 ) eccleiis penitus duximus 
amouendum , [irritantes, fi quid nomine ipfius tcclefia , vel de bonis tius- 
dtm dt cetero attentabit.] 

21 ) Conflet , fecuadum C. H. 

22 ) C. R. L. et ed. ant. lcgunt/ in epifcopum. 

23 ) A ponlificrali exfei/uutione ojficii ', C. H. legit. 

24) Caluienen. legit C. R. 2. fed H. habet Caliuen. in c. I. cit.comp. eft: 
Callien. per tot. 

T l T V LV S XV. 

DE SACRA VNCTIONE. 

CAP. I. 

Ecclefia Gracnrum in ordinationibns et confecraliov.ibus feruare debet 
vnShones, quas feruat ecclefia Romana; epifcopus autem, cnm covficratur m 
vngitur cbnjmate in capite et mambus : qnod , fi futrit prattrmifTum 
ptr tres epifcopos eft fnpplendum. Fmnmijjum, 

1 n n c e n t 1 v s 1 1 1. i (ann. 1204. Roma » Bulgariam.) 

Cumk veniflet ad apoftolicam fedem [ven.fr. n.] Bmcarenfis ir V I 
epiicopus; [clara nobis iv.finnationemonftranit , quod] Cquilincon- 
fecranone lua fanctam 26) non acceperat vnchonein : quoniam 
apud vos 27) non confueuerunt 28) pontiiices , cura confecrantur, 
inungi. Nos 29) [ergo] quod ilh defuerat, mandauimus in ipfo fup- 
plen;o;, facientes caput ems et manus per [ven.fr. n. /.] Alban 
epi copum ailiftennbus ei duobus epifcopis, iccunmim morem eccle- 
fiafticum, iacro chnimate delinin. [Hoc emm catboltca ecclefia tenet non 
joinm ex pracepto dmino , verum etiam apojtotorum exemple In Exoda 
quippe legitur pracepijfe Moyfi Dominus , vt Aaron et f.lios tins inuxee- 
ret , qnatenns facerdotio fnngerentur. Et Anaclttus papa , orirtneGracus 
qmaL.lttrofuttm presbyterum ordiuatus , et poftea in apoftolatus offi- 
cto Ckmenti fncce.lfit tradtdit m ordinatione fua , vngauios ejfe epifcopos, 
more apoftoiorumetMoyfi : quia omnis Jancitficatio in Spirin tSanio can- 
fijht , cuitts inutjibihs virtus fancio chrifmati eft permixta Vndel (, 1 
Scire te volumus duas efle ipecies vndHonis; exteriorem , quae mate- 
rialis eft et vilibdis: et intenorem , qua fpiritualis eft et inuiiibilis. 
Extenori vifibihter inungitur 5.) corpus : intcriori inuilibiliter inun- 
gitur 22) cor. De pnma Iacobus apoitohis nitm : infirmatur qms m 
vobis 29), mducat preslyteros ecclefi* , et orent Juper tum , vnventes eum 
oleo in nvmme Dovmu : et oratto fidei faluabit mfirmum De fecunda 
Ioannes 94) apoitolus ait u: ves vncttonem , quam accepiftis ab ee ma- 
neat ^) mvobis: et non necejfe habetts 3 C>) , vt aliquis doceat vos\ fed 
ficnt vncho etus docet vos dt ovmibus ; 7 ) 0. Vnctio vilibilis et exterior, 
fignum eit interions et inuilibi hs vndtionis 38). Vnflio vero inuift- 
b.hs et intenor , non io lum 39 ; eft fignum , fed etia.n fac.ameotum: 
quia,h digne fum.tur 40), vel ag.t 4 i), vel auget abfque dubio, quod 
deiignat. y . 2. Ad exhibcndum 42 ) autem exteriorem et vifib.lem un- 
a.oncm , benca.citur oleum , quod dicitur catcchumenorum vcl infir- 
morum : et conhcitur chnfma , quod ex oleo fit et balfamo, nwftica 
ratione, Per oieum enim mtor confcientiaj def.gnatur , iuxta quod 
egitur : prudentes p vtrgtnes acceperttnt eleum in vafis fuis cum lampadi- 
bus Per baliamum [cmm] odor bona fiunse 4; ) exprimitur, propter 
quod dictur q : ficut baljamum aromatizans , odorem dedi l 7 Hoc 
ergo 44 ) chnimatc vngi debct epifcopus, non tam in coVpore ,' quatn 
111 corde : vt et intenus [habeat] nitorem confcientia: , quantuin ad 

2j) Bramenf c. n. ,. legit , c. R. 2. autem : Brrtabenf. H Brauartcn. et L 
Rramcrbenl. SeftuM vero c. 1. comp. <. h. t. Brandicihertnfis , vel potius 
rare,u ' ' ' "" ° coniccMtus > V*°d Cirxci vnaloncn igno- 

16) Sacram , legunt C. R.^H. L. et ed. ant. 

17 ) Apud nos , habet ed. ant. 

28 ) Confueuere , C. R. L. ed. ant et c. cit. 

29 ) Nos er^o , C. R. 1. legit. 
jo) Supplere , habet C. L. 

31 ) C. R. et H. vngitur , hic legunt, et poftca. 
32 ) Vngitur , elt in cit. c. 3. 

33) Ex vobis , habet ed. ant. 

34 ) Iacobus , cft in c. cit. 

35) Manet , C. R. 1. 

36) Haberetis^ in G. R. I. legitur. 

37) De bts omnibus , legit c. R. 1. editio ant. poft hsc verba lc-it" prxte- 
rea : tta factatts. " l 

38) Vnionis , C. H. legit. 

39 ) Solummado , elt in cit. c. 

40) AJJumifur , c. R. 1. 

41) Vel fa/utem agtt, C. R. 2. hatet, et in C. R. 1. manu aliena additum: 
faltem. 

42) Ad txbibendam , legimus in c. R. 1. et H. 

43) Famx, C. R. 1. legit omiira voce bona , cum c. cit. fed in C R. l.ver- 
bo boiix , punita fubiecta , quod etiam omittunt C. L et cd ant 

44) Hoc ighur , C. R. 2. et e. cit. habent. 

i Patriarch* Conltantinopolitano. k dp. vn. eod. tit. in 3 compit 

1 Brandinbaren. tt rechus, quam Bracarenlis. Agttenim bic de auodam epifcopo Gra.o • 
Bracaren/is cptjcopatus tn Htfpanta efl. hI. Br.imemben. al. Bramurbe». al Bratu- 
lcnf. al. Brumcibefenf. m /ac. $■ n 1 loan. 2. o /,i multis 

mpregis adduntur hxc dnoytrba : ita taciatis. SeA malc .■ ntt funt in manufcrtpt. 
p Matth. 2j. q heclej, 24. J J f 

" Dtuin 



ii5 Decretal. Greg. Lib.I. Tit.XV. 



Dc fucra vnciiont. 



116 



Deum 45"), et exterius habeat odorem fams , quoad proximum. De 
nitorc cor.fcientice dicit apoitolus a : gloria noftra 46 ) haec ejt 47), re- 
ftimonium confcientix noftra. Nam omnis b ghria fihct regis uii intus. 
Dc odore fnm.e idem apoltolus ail C: Cbrifti bonus <odor Cumus in omtii 
loco , et aliis fmnus odor vitae in vitam , aliis odor mtrtit in mortetn. 
Debct enim cpifcopus bonum hahere tettimonium , et ab iis^g), qui 
funt intus , et ab iis , qui funt foris, vt cortina cortinam trdiat : et 
qui audit, dicat, veni. §. 4. Hoc vnguento caput et manus epilcopi 
confecrentur 49). Per caput enim mens intelhgitur , iuxta illudd: 
vnge caput tunm , et faciein tuam lana. Per maaus opera intelligun- 
•ur 50) e, iuxta illud f: uianus mecc difliUanerunt myrrbam 51). Ma- 
nus igitur inunguntur $z)g oleo pietatis, vt epifcopus operetur bo- 
num ad omnes , maximc autcm ad domeiticos fidei. Caput autem 
vngitur balfamo caritatis , vt epifcopus dilignt Detrm ex toto corde, 
tt ex rota anima , et ex tota mente fua cj) , et proximum fuum iicut 
feipfum. Caput inungitur C4) propter auctoritarem et dignitatem : 
et cc) manus propter minifterium ct oflicium. Caput enimo6) vngi- 
tur C7), vt oftendatuv illius repvxibntavc pcifonam , de quo j8) dici- 
tur per pvophetara h : ficut vnguentum in capite eius , quod dtjcejidit m 
barbam ; barbr.n Aaron C9J. Caput i enim viri Chviftus , caput Chri- 
iti Deus , qui de fe 60) dicit k : Spiritus Domini fuper me, eo , quod 
mtxft 61) me , euangelizare 1 pauperibns miftt me. Manus epifcopi in- 
vngitur 62), vt oitendatur, accipere poteftatem benedicendi et con- 
iecrandi. Vnde,. cum eas confecratof inungit 63,) , confecrare , in- 
quit, et fanciificare digneris, Domine, manus iftas , per iitam vnclic- 
ucm et pci'64) bcnedidionem noitvam: vr, quicunquc 6$) confccra- 
uerint , confecrentur 66), et quxeunque 67) bcnedixerint , bencdi- 
cantur in nomine Domini. 

Trattut de vntliont regum , et de dijferentiis in vnitione inter reges 
tt pontifices. Pauorni. 

§. 5. Vnde in veteri teitainento non fotum vngebatur 6g ) facer- 
tlos 69), ied etiam 70) rex et propheta : iicut in libro Regums» Do- 
nvinus praecepir Hclioe : vnde et reuertere in domvvi tuam per dtfertnm 
in Dumafcum: cumque perueneris illuc , vnges 71) Hazaeljz) in regem 
fuper Syruim , et 7} ) lehu 74) fihnm Nawfi 75) vnges in 78) regtm 
fuper Ifrael. Htlifaum auttm fihttm Sapbat 79.) , qui eft de Abel-meu- ■ 
!■& 80 ) , vnget prophetam pro te. Sed vbi lefus 11 Nazarenus , qucm 
vnxit Deus 8t) Spiricu Sanilo , ficut habetur 82) in Adtibus apoft. 
vnctus eit olco pieratis 85) p pre confortibus iiiis : qui fecundum 
apoftolum cit caput ecclelia:, qusz eit covpus ipiius. Pnncipis vnfti» 
a capite ad brachium eit translata , vt princeps 84) extunc non vn- 
gatur 85" ) in capite , fcd in brachio , tiue humero , vel in armo , iu 

4? ) sid oleutn , legir.ius in cit. c. 

46) Mca , in cit. c. 

ai ) ll»c efl , legitur in c. L. 

48) Ab his , lcgunt C. L. et ed. ar.t. 

4.9 ) Confecrantvr , legunt C. H. L. ed. ant. et c. cir. 

j.o ) Drjignantur , C. H. habet- cum L. et cit. c. 

yi ) Alyrrham , non exftat in cit. c. 

52) Vnguntur , c. H. U-git cnm c. cit. fcd C L. vnptnr tfifcopi, 

53 ) In C. R. 2. ed. Pirh. er GloIT". nec non C. H. L. et\c. cit. diftio.- fua, awi 
cxit.tr; et praetetea aJdit L. ex totu viribns fv.ts. 

y4 ) Vngitur , C. II. leaunt. 

j, ) Partic. et , non exlVat in cit. c. 

50) In C. R. L. ed. Pitii. Gonz. et c. cit. tnim , omitlitur. 

57) Inungitur , slt in cit. c. et C. H. 

5< ) De qua , leginvus in c. cit. 

5;> ) V; 1 ba ; .< uo.i dtfiendit :n b&rbam , b&rbun Aaron , ncn exftant in C. H. I. 

ed'. ant. ct c. cit. 
to) Qui fi , C. H. legit. 
• I ) V>:Z't , eft i" cit. c. 
62) Eptfiopo inungitur , iegit C. B. vngifur epifiopo , C. R.i. Scd vngtinttir 

tpifiopo , lecand. C. R.2. L. et e. cit. tpifiof inatnsujttw , cdit. Gonx, 

eptfctpi inintgjintur , Pith. habet. 
t\) Vngit , c. H. habet. 
64) C.H. particulam per, omittit ctim cit. c. 
<Sj) QuenKuiujiic , legitur in cit. c. 
«6 ) Conftcrttiir , eft in cod. c. 
67 ) Qvoscwufue , in cit. c. 
6a) Vngebantur , C. R. 1. habct. 
«9 ) Sactrdofes , fecuadam c r. i. 
-c ) Vox : etiam , non exftat in C. II. 

71) C. R. edit. Pith. et Gonz. vnges rege;n, kfUflt ; fed cd. ant. legit: v*ge. 
72 ) Acabel , habet C. L. et Aznbc/ , ed. awt. A^aet , cft i» cit. c, 
7; ) CoVdla : et , abeft a C. II. 
74 ) (.•>■'< , e:t in cir. c. 

<-r) Haufi , legit C. L. cum ed\ nnt. et c. cit. 
7§) /» 1 nori exftat in C. L. ed. ant. et cit. c. 
79 ) Satbar , habet C. L. fed cit. c. Safibar. 
jjo) Abet , iegtint C. H. et L. curn ed. ant. « c. cif. 
SSi ) Dominus , C. R. 1. Ugit. 
82 ) Lee;it:n- , C. H. habet cuni L. et cit. c. 
Jl^ ) vox : piet.itis , a C. R. H. L. ed. ant, et cit. c. abef?. 
84) C. R 1. iegit cum 1.. p/tncipes. 
*5) Vngantut ,' legunt c. R. 1. et L. 



quibus principatus congrue deiignatur : iuxta illud , quod 86) legi- 
tur q: factus eji principatus fuper humerum eius , etc. Ad quod etiam 
figniricandum %?), Samuel fccit poni armum antc Saul r, cui dede- 
rat locum in capite ante eos , qui fncrunt inuitati. In capite vcro 
pontificis facramentaHs eit dclibutio 88 ) s conferuata , quia per- 
ibnam capitis gy ) in 90 ) pontificali ofhcio reprsfentat. Refett 
autem 91 ) inter pontificis et principis vndionem ; quia caput pon- 
tificis chrifmate confecratur , brachium vcro principis olco delini- 
tur 92): vt oltendamr , quanta fit ditierentia inter audoritatem pon- 
tificis , et principis pcteftatem 93). 

Traclat de Chriftianerum omnium vnctione. 
$. 6. Quivi vero Chriftus fecit nos in ianguine fuo Deo noftro r«- 
gnum et facerdotes , propter quod Pctrus t apoftolus v ait : vos eftis 
genus elelium , regaie factrdotium ; idcirco in nouo teitamento non io- 
lum reges ct faccrdotcs vnguntur , fed etiara 94; omnes Chriitiani, 
bis ante baptifmum, fcilicct oleo benedicto , primum 9C) in peitore, 
deinde 96 ) inter fcapulas : ct bis poft baptiiinum , fciiicct chrifmate 
fancio 97), primum in vertice , dcmum 98) in fronte, In pector» 
n.imque baptizandus inungitur, vt per x Sancti Spiritus donum ab-. 
iiciat evvovem et ignovantiam , et fuicipiat fidem reccam , quia> iuitus 
ex fide viuit. Inter fcapulas \_autem buptizandus innngitnr ,] vt per 
Spiritus Sancti gratiam excutkt negligentiam et torpovem, et bonam 
operationem exerccat ; quia fides % iine operibus rnortua eit : vt per 
fidei facramentum fit munditia cogitationum in pectore , et 99) per 
operis exevcitium fit 100) fortitudo laborum. In fcapulis , quatenus 
fidcs per dilcdionem, fecundum apoitolum aa, operetur. In vertice 
vero baptizatus inungitur ; vt fit paratus omni petenti de fide red- 
dere rationcm : quia per caput intelligitur mens , iuxta quod legi- 
tur bb: oculi fapientisin capite eius , cuius 1) fuperior pars eit ratio, et 
inferior eit un-fualitas. Vnde bcne per verticem , quse eil fuperior 
parscapiris, intelligitur ratio , q.uae eit fuperior parsmentis. Infronte 
vngitur 2) baprjzatus , vt libere confitcatur , quod 'credit 3): quia 
corde cc creditur ad inftitiam , ore vere 4 ) fit eonfejjio ad falutem : me- 
mor eius,quod Dominus ait : qui me confeffns fuerit coram hommi- 
bus , etc. c) Ante baptifmum ergo Iquod] vngitur eko benediito , et 
poft baptiiinum chrilin.ue iancto 6): quia chrifma foli competit Chri- 
ltiano. Chriftusee enim a chriiinate dicitur , vel potius a Chriito di- 
citur chrifma : non fecundum nominis fovmam, ied fecundum iidei ra- 
tionem. A Chrilto verp Chriftiani dicuntuv ; tanquam vncti deviuen- 
tuv ab vncto : vt onines concurrant in odorcm illius vnguenti , cuius 
nomcn olcum eft eitufurn. 

Traclat dt vnctiont chrifmatis ptft baptifmum , qnte iicitur confir' 
tnatio. 

§. 7. Per frontis chrifinationem , naanus impofirio defignatur, quse 
alio nomine dicitur confirmatio : quia per eam Spiritus Sanclus ad 
augmentum datur et robur. Vnde cum cseteras vnciiones iimplex fa- 
cerdos , vel 7) presbyter valcat exliibcvc; hanc non nili fummus fa- 
cevdos^', id elt , epiicopus debct confcvve : quia dc lolis apoitoLis le- 
gituv, quovum vicarii funt epifcopi, quod g.) per roanus impofitio- 
nem Spiritum Sanctum 9) dabant : quemadmodum Actuum apoitolo- 
rum lcdio manifcitat : cum audijfent inquit gg , apoftoli , qui erant Hie- 
rofolytnis , qnia receptffet Sxmarta verbuvi Dei , miferunt ad eos Petrum 
tt loannem ; qui cum veniffent , orauerunt pro ipfis , vt acciperent Spiri- 

%6) luxta qmd , C. R. legunt , cum L. et cit. c. fed a, c. H. vocab. tUiid , 
abeft. 

87 > Defignandnm , c. n. 1. 

88) C. R. 1. dtlinitio, legit cum «d. ant. et c. cit. C. R. a. vcro : dclibuiio. 

89) Partem capitis , C. R. 1. 

#>c ) Particulam in, non legit C. L. 

yi ) Ergo , eft in cit. c 

92) Diliniiur , cft in cit. c. 

95) Auttoritatem , legitur in eod. c. 1 

94 ) In C. R. H. ed. anr. et cit. c. ettam , non cxftaf. 

95) Primo fiiticet , fccund. C, R. 1. 
*)6) Deinum , C. R. 1. 

97) Sacro , C. R. legunt cum L. 

9^ ) Dtinde , fecund. C. R. 2. et fecundum H. demwr. , legftur. 

99) Et , a C. R. abeft , L. autem habct : v/ , lkut et ant. edit. cum cit. c. 
omiila partic. per. 

100 ) Eit , fecund. C H. a. 

1 ) Eius , C. H. habet. 

2 ) Inungiter , C. H. 

3) C. II. 1. iegit -. credidit. 

4 ) Autem , legunt C. H. et L. cum c. cif. 

5 ) In Cod. R. 1. additur: confitebor et ego ei corant patre mto , in c. antem L. 

confi. et c. etc. in c. cit. conf. et ego ctc. 
6) C. R. Jegunt : facro, cum L, «1 cit. c. 

7 ) In cit. c. pro r,(l , eft littcra i. forte : id efl. 

8 ) !2*i 1 cft ln cit. c. 

9) vocabulum ; Janilum , non exftit ia C. H. 



2 2 Cwiutl. 1. b Pfiitm. *a~ c 2. ad Tim. r. d Matth. 6. 

t Deligniintur. f Cmit. 5. e al. vngitur. ///. vnguntur. h Pfa/rn. 

jj,. i 1 Corintb. 11. k J.uc. 4. 1 al. ad euangeJixan. 1.111. 

ai \ Rcg. 19. n at. Iefus yeait Naz;-.renus , etf. » Ail. 10. p D*eft 

diclio , pieutis , in mttifm, Ej>b. i, CW, a. 



q Efa. 9. t \ Peg. 9. s al. delinitio: fed recentilus litteris : 

in cittcris , deiibutio. t Vox , Petrus, decfl in mauuftript. v Af<>cal. j. 

1 Petr. 2. x tlelf. 10. y Abac, 1. z lac. 3. aa Gnt. y. 

bb Eccl. 1. cc Rom. ic. dd Matih. 10. et Marc. S. ee Aug. 

trail. 1, \. fuperloann. ff Epifc. enim orJrnarius eji minijter huins Jacra- 

menfu Qomil, Tiid. fijf, 7. de toafim. t. 3. gg Ait. %. 

tum 



ii7 Decretal. Greg. Lib.I. Tit.X VI. et XVII. 



tum Sanilum. Nondum tnim iu quenquam iUtrum venerat , Jed baptizati 
tantum erant in nomine Domini lefu : tunc impombant manus fuper il- 
los , et accipiebant Spiritum Sanilum. Guius «duentus per vncrionis mi- 
nifterium defignatur : quia columba a in qua Spiritus San&us fuper 
Chriitum in baptifmo defcendit , ad vefueram in cataclyfmo b re- 
uertens , ramum retulit virentis oliux , cuius vtique facramen- 
tum Dauid c propheta prssnofcens , exhilarahdam taciem in olco 
pradicauit. 

Traitat de confccratkne altaris. Abbas. 

§. g. Vngitur prxteren, {ecundum ecclefiafticummorem , cum con- 
fccratur altare , cum dedicatur templum , cum benedicitur calix, non 
folum ex mandato legis diuinse, verum etiam exemplo beati Sylueftri, 
qui cum confecrabat altare , illud 10) chrifmate perungebat. Prsce- 
pit enim d Dominus Moyfi , vt faceret oleum vnctionis , de quo vn- 
geret teftimonii tabernaculum n) , et arcam teitamenti , menfamque 
cum vafis , [de quibus etiam fi forfitan dubitaueris , cum a te fuerimus 
requijiti , f. t. plenius inflruemus.} Verum 12) vndlionis facramentun* 
aliud e quidem efficit, et figurat , tam in Nouo 13), quam in Veteri 
Teftamento : vnde non iudaizat ecclefia , cum vnitionis celebrat facra- 
inentum , iicut antiqui 14 ) mentiuntur, qui neque fcripruras, neque 
Dei nouere virtutem. §. 9. Monemus igitur, [fr. t. et ex. at. ac per 
A. S. m. quat. ad mandatum dil. Jil. n. tt. JanitiCrucis presbyteri cardin. 
ap. fed. lev. tu qacque ficratn accipias vnitionem , ne qttid tibi d:fit ad 
virtuiem facramenti. Cum et facro fu:ris cbnfmate delinitus : arcbiepifco- 
pos et epifcopos tuos fimiliter vngas , et per eos facias iitanus facerdotum 
inungi oleo benediito,] (vtj iUum i>- ) [de cetero] in ordinandis presby- 
teris, ct confecrandis epifcopis moretn ferues , et facias 16) obferua- 
ri , qiiem apottolica fedes obferuat 17 ) , [ qua difponeute Uomino cun- 
Horum Jidelium mater ejl , et magifira. Mittimus autem tibi per cardi- 
nalem prcediitmn pontificalia ornamenta , caligas et fandalit , avuctum et 
albam , cingulum tt fuccinciorium , orarima et mauipulum,tjinicam et dal- 
maticam, chir«thecas et annuium, planetam et mitram. Pallium vero per 
dileit. fil. Io. Cnpellanuju n. antea miferamus. Et'] licet f Romanus pon- 
tifex non vtatur 18) baculo paftorali , tum propter hiftoriam 19 ) g 
tum [etiam] propter myfticam rationem : tu tamen ad fimilitudinem 
aliorum pontificum poteris eo vti ,[quorum omnium rationem idemctrd. 
ficut a nobis accepit , te poterit edoctre. 

10 ) /;'.' tUttd , fecundum C. H. 

11 ) OJiiu/n tabernacttii , C. H. 
ia ) VeruntAmen , eft m cit. c. 

13) In C. R. « H. ttmu, non legitnr. 

14 ) Atiqui , C. II. L. et c. cit. fiae dubio rectius legimt. 

j?) vox : ittum , abeft a c. H. 

16) Scruans it factey.s , legimus in cit. c. 

J7) Iden t.wn amplimme Latinorum -evJtionem csrplicat Pontifcx nwxJmc h\ 
ordinandis presbyteris et epifcopis vfitatas , quo ad hunc ritum ampie- 
crcndum Bulgaros induceret, Grxcorum ritibus aiTuetos. Hi enim ab vn- 
ftionibus plane aoftinebant, vt mirandum fit , quofdam intcrpretes con- 
tiarium docuifte cx /. 34. J. 3. C. dce'>ifc. aud. :n qua imperator fuccin- 
£te tradit ritum ord.inationis epifcopalis Jiis veibis vfus : in epifcoforum 
ordinationibiK preces ad dominum mittunUtr Cbrifium , Dcum uojlruw, tt in- 
uocatio fancii et adorundi fit Sptrititf , et eorum capltibm aitt manibus int- 
ponuntur fttititijjima tvrum, qux apud n< : s funt, myfteriorum. Manuum im- 
poiitio fine dubio his indicatur verbis , vel Lti^.m iibri euangelii impo- 
jitio , qua caput manHsque tegebantur , cuius magna erat veneratio , et 
in quo fanittffima myftertorftm «ott$ fatttris continebahtur, vt Grxcorum 
anriquitiites memorant. Pontifex quidem , decreto CiRATlANl nixus, 
vnctionis ritum cx ANAC LETI decretaii , in c. I. difi. LXXV. celata, 
probare conatus e ; : fed tcncbrx illorum tetnporum GRATIANVM,et 
fontificem dcceperunt , vt impoftoris peliimi PSEVDO - ISIDORI 
fomnia, ab omoi antiquitatc allena, vt veras merces venditauerint, qui- 
bus decretum abuntlat. Eo tcmpore, quo f.Uf.irius fcripiit,vn£tiones epi- 
fcoporum iam viitata: erant , paulo antc tempota LEONIS I. recepne, 
teite MORINO de SS. ordinat. P. III. ex. 0. c. 2. f.x presbyterorum 
▼ero ncquidcin temporc NlCOLAIl. in Romana ecciefia cofnitx, tcfte 
EODE.MH//. § . 3. Adeoque non mirandum , quod PSEVUu-lsiDO- 
»VS hunc ritum fuo tempore allesaucnt , qucm tamcn pcr apertum 
fucum iam ANACLETO adfcripfit. 

18) Hiftoriam vel potius fabulam , ad quam pontifex prouocat , adferc 
GONZALEZ ttd h. c. titt. xz. fatis Jepidam. ItHcrim ccrtum eft .• 
ctiam epifcopum Bomauum , more ceterorum cpifcoporum bacuium pa- 
fior.tlem habuiiTe adJiuc fecalo X. , tefte REGINONE in Cbron. libr. II. 
*d ann. DCCCCLXIV. apcd I O. PlSTOfi. tom. I. fcript. rer. Germ. p. 
110. nout/J. tdit. hsec de L E O N E V 1 1 1. referente : ' tunc Leo apvjioiicus , 
toad;:naia muttorum ipifcoporum fyno.lo , eundtm Ilenedutum , Romttna fe- 
dis inuttforem, iudiiio omnium ab tnuafo vadii depofuit , et pontificaie pai- 
tium , auodfibi fmpofuerttt, abfcidif, FERVLtlAiQVE PASTuRALEM 
tnanu etus arreptam coram omnibus in frufut confrt?it etc. ldem quoquc 
narrat LViTPRdNDVS libr. VI. c.xit. apud REVHERVM p. 210. 
noui/J'. edit. de OTTONE iinpeAtore hxc referens : pofibtec palltum fibi 
abfiutit , t/uod fimul cum pontificati ferultt , tfutim m.tnu geftabtu , domiuo 
fap.e Leoni reddidit. £Juam ferulam idem papa fregit , et fratiam poputo 
ofiendit. Forfan in odiuin inueftiturjc per anniilum ct baculum noluit 
ampiius vti baculo. 

19) Htfioriacam , C. H. habet. 



a Matth. 4. Mttrc. 1. Luc. 3. b Gen. 8. c Pfal. 108. d Exod. 30. 
In C. Barb. aliud quideim cfticit ct aliud ngurat , eic. £ Et licet. 

Vid. Martial. Ltmoutjxnf, cent. 



De facramtntis noniterandit. 
it. Dt Jiliis presbyterorum etc. 



Ilg 



T I T V L V S XVI. 

DE SACRAMENTISANON ITER ANDIS 20). 
CAP. I. 
Im erdinato in fubdiaconum Jine mamium impofitiont , et cenfirmat* 
non cbrifmatisjed olei vnilione , non fut iteratio , fed fuppkbitur prx- 
termijjum. 

innocf.ntivs IIL 2i ) i ( anu, isof. Roma in Angliam.) 

Paftoralis [ojficii diligentia'] k: [et infra.] Pritcrea nos confulere vo- 
luifti, an permitti debeat miniitrare , qui 22) fine impolitione 
manuum fuerit ad ordineiu 2? ) fubdiaconatusa^) tflumptus. Et 
fi confirraationis facramentum in eo debe.it iterari , qui per evrorem 
fuit non chrifmate, fed oleo delinitus. Ad quod 2c) [fr. t.~} breui- 
ter duximus relnondend\im , quod "m talibus uon elt auquid iterau- 
dum , feci cautc fupplendum , quod incaute fuerat pr*'termiffum. 
20) De fatramentit ktrttndts vei non, c. H. L. et--H. 
2t) InaocentiusIII. Eiyenfi efr/copo , c. li. le^k , c. 1. comp. *. it. t. habet- 

Heiienfi eptfcopo. 
xi ) Si t/uis , pro fiti ,' legit c. cir. 1. 

23) InC.R.a. pra-pofi-rio.- ad, oon exftat: fe .' in C. V.. 1. lesitur: *d ordinee 

24) I11 C. R. I. voci: f.i!j.lin-:ona:ii.i , puntta fabieeta funt, et in c. cit ie^i- 
tur: dutconatus , quod etiam vcrius. : quia diacout , non fubdiaconi ma.- 
nus impofitioncm accij iunt. 

ay) Ad tjute , hubet cit. c. 

CAP. II. 

Prohibet fepuhcs a fchifmttticis exbumari, vefiimenta, cum quibns cc- 
hbrarunt , ittrntn baudici , et altaria, in quibus cehbrarunt , iterum cott- 
jecrari. 

honorivs III. archiepifc, London. 26) 1 et eius fuffragan. 
( c. 1. comp. j\ b. t. ) 
A nobis humiliter qusfiuiitis , quid fiari debeat de mortuorum cor- 
■£*- povibus , qui tempore fohifmatici et reprobi Waldemarii 27) a 
fcbiftnaticis 28) fuutw fepulti , et de infkimentis facerdoralibus " cixnx 
quibus, nec non dc altaribus 29J , in quibus degradati presbyteri ce- 
lebrarunr. Nos autem iuquifitioni vcltrse ?o) breuiter -r) refpond. 
quod non credimus , ob hoc duntaxat fepultos huiufinoai exhuman- 
dos , aut dcbere indumenta talia itcrum benedici , vel reconfecrari al- 
taria fupradicta. 

20) C. R.et ed. ant. I.trndon. legunt , fed C. H. legit : Litgd. et L. Lr/den 

c. 1. comp. ,-. h. h. t. Jegit: capWttlo Bremenfi , quj; Icftio vcrior , vteuin- 
cit CiRo.Nlvs in con.pil. Honor. h.i. vbi eciam hiiloriam hic relatam 
iiluflrat 

27) Waldemari , eft in c. cit. 

28) Et a fchifnuiticis , habet C. R. 1. 

29) Altaribus , C. H. habet , omilTa prajp. 4e. 
jc ) Tu.i , C. R. legunt cum L. 

31) Tttiiter , lcgit c. R. j. cumH. et c. cit. 

CAP. III. 
Si in erdinatione prcsbyteri , vel diacov.i manm impofitit fuerit prar- 
termijfa : flatutis temporibtts fuppldntur. 

gregor.IX.jj) archiepifc. London. 5;) n C.i*n. 1128. 
Roma in Daniam. ) 
presbyter et dkconus cum ordinantur : raanus impofitionem taftu cor- 
■L porali , ritu ab apoltolis mtroduito, recipiun:. Quod i\ omiflun» 
fuevit ; non eft afiquatenus iterandum : fed (tatuto tempore ad huiuf- 
modi ordines conferendos caute iupplcndum, quodper errorem cxti- 
tit pr*termifllim 0. Sufpenfiop autem manuum debet ficri , cuni ora- 
tio fuper caput crmnditur 94 ) e.rdinandi. 

32) Idem , iecuad. C. R. 2. fed perperam. 

33) C. R. 1. lcgit .• Lundun. fed a C. R. 2. abeft. H. haber : Lugjun et 
L. Lu.idon. ed. ant. quoque ita legit , quae ledio approbanda:**q«ia ad 
Lundonenfem archiepifcopum iixc dccretaiis fcripta, 

34) Infunditur , C. R. 1